לכן, כה אמר השם אלוקים, הנני יסד בציון אבן. אבן בוחן פינת יקרת מוסד מוסד המאמין לא יחיש. דער מלבי"ם גיט אונדז אן אקדמה, זאגט דער מלבי"ם: די נבואה דא ציט זיך ביז פרק כ"ט, און דער תוכן פון איר איז אז ער דערציילט אונדז וועגן וואס עס וועט זיין אין דער צוקונפט. ער זאגט אונדז אז חזקיהו המלך וועט מורד זיין אין דער מלכות אשור, און דאס וואס איר פארלאזט אייך אויף מצרים, סוף כל סוף וועט אייער בטחון אויף מצרים נישט אויפשטיין. אשור וועט צום סוף אנקומען אהער, אבער סוף כל סוף וועט ער פאלן. און לויט דעם קומט ער בעצם זיי זאגן דברי תוכחה, און וואס דערנאך וועט ער באשרייבן די צרות וואס זיי וועלן האבן דורך מלך אשור, און דערנאך וועט ער באשרייבן די מפלה פון מלך אשור צום סוף פון דעם ענין. ער באשרייבט איצט א מצב פון א מליצה, וואס דער נביא זאגט אויף יהודה, אז כביכול איז דאס בית יהודה איצט צעשטערט, חרוב געווארן, און דער הייליגער באשעפער זאגט: איך וועל אויפבויען דאס בית יהודה פון ס'נייע. און דעריבער זאגט השם צום אנהייב הנני יסד בציון אבן. איך וועל צום אנהייב אוועקלייגן א שטיין פון א יסוד אויף וועלכן עס וועט זיך אויפבויען דאס הויז. ווער איז דער שטיין, ווער איז דער יסוד? דאס איז דער מלך חזקיה. אבן בוחן. זאגט דער מלבי"ם, דער שטיין האט דריי מעלות. א', פון צד פון דעם חומר פון דעם שטיין, וועט ער זיין אן אבן בוחן. אבן בוחן מיינט א שטארקער שטיין, וואס איז געפרוווט און נתנסה געווארן ווי א גוטער שטיין. עס איז נישט צוזאמענגעשטעלט פון גיפס און זאמד. עס איז אבן בוחן, א שטארקער. א צווייטע זאך, פון צד פון זיין ווערט, וועט דאס זיין א טייערער שטיין, און דאס איז דער המשך, פינת יקרת. א שטיין וואס וועט זיין פינת יקרת, א טייערער שטיין ווי א שטיין ספיר, כדי צו זיין א פינת יקרת, דער באזונדערער שטיין. אבן הראשה לראש פינה. און א דריטע זאך, דאס איז א שטיין וואס זיין תכלית וועט זיין גרויס און געוואלדיג, ווייל ער וועט זיין אן אבן מוסד מוסד. דאס מיינט, דאס וועט זיין א יסוד פון אלע יסודות. א יסוד אויף וועלכן מען וועט אוועקלייגן אלע יסודות, ער וועט האלטן דעם גאנצן בנין בכללות. וואס איז דער נמשל? ער וויל זיי זאגן, דער מלך וועט פון זיך אליין זיין געפרוווט און נתנסה, און ער וועט זיך רעכענען פאר א צדיק גמור, א צדיק פון די תאוות, ריין פון מחשבות. אויך פון צד פון זיין ייחוס, ווייל ער וועט זיין ראש פינה פון זרע בית דוד די עיקרים, דאס איז פינת יקרת. און אויך אז ער וועט זיין דער יסוד היסודות, ער וועט זיך אנטאן עצה און גבורה און וועט אנהייבן ראטעווען דעם עם ישראל. פון אים וועט קומען די ישועה, ער וועט זיין דער יסוד פון אלע ישועות וואס וועלן קומען דערנאך. אבער ער לייגט צו און זאגט אז איר זאלט נישט מיינען אז דאס וועט פאסירן תיכף. ווארט נישט דא מיט א זייגער און זאגט: נו, מארגן וועט דאס שוין קומען. המאמין לא יחיש. דער וואס גלייבט אין דעם ענין, וועט נישט אייליק זיין און זיך שפייען. דאס וועט נישט זיין תיכף. עס וועלן דורכגיין א סך צרות ביז די זאך וועט אנקומען.
ושמתי משפט לקו וצדקה למשקולת. ויעה ברד מחסה כזב וסתר מים ישטופו. נאכדעם וואס ער האט באשריבן דעם יסוד פון דעם בנין, הייבט ער איצט אן צו באשרייבן דעם בנין אליין. זאגט דער מלבי"ם, דער דרך פון די בויער, נאכדעם וואס זיי לייגן אוועק דעם אבן הפינה, מעסטן זיי פון דעם זעלבן שטיין רעכטס און לינקס, כדי צו וויסן וואס וועט זיין די לענג פון דעם בנין, וואס וועט זיין די ברייט פון דעם בנין. דאס איז א כלי צו מעסטן זיין לענג און זיין ברייט. אין דעם צווייטן שלב, נאכדעם וואס מען הייבט אן בויען די מויער אין דער הייך, דעמאלט וויל מען זיך פארזיכערן אז מען בויט טאקע די מויער גראד. דאס דארף מען פרואוון דורך א קו (א שנור). דער קו איז א משקולת (א געוויכט) וואס מען פארבינדט זי צום עק פון א שנור און מען צי אויס די שנור, מען לייגט זי פון עק פון דער מויער, און דעמאלט זעט מען דאס געוויכט ווי עס פאלט אראפ, מיין איך אז דאס רופט מען א פלס, א פלס בנאים. מען זעט ווי עס פאלט אראפ, עס פאלט תמיד אין א גראדער ליניע, און לויט דעם קען מען וויסן צי די מויער איז געבויט גראד. לויט דעם זאגט ער ושמתי משפט לקו. דער משפט וואס וועט זיין בין אדם לחברו, דאס וועט זיין דער קו פון לענג און ברייט פון דעם בנין. כביכול לויט דעם משפט וואס מען וועט טאן בין אדם לחברו, זאגט דער הייליגער באשעפער, לויט דעם וועל איך באשליסן ווי אזוי אויפצובויען דאס בית יהודה אין לענג און אין ברייט. וואס וועט זיין דער מדד דערצו? איך וועל זען די משפטים וואס זיי טוען אין בין אדם לחברו. און די צדקה, וצדקה למשקולת. די צדקה איז די גוטע מעשים פון בין אדם למקום, דאס וועט זיין די משקולת. לויט דעם, זאגט דער הייליגער באשעפער, כביכול וועט מען קענען באשליסן וואס וועט זיין די הייך פון דעם בנין. דער פשט פון די ווערטער, די צדקה איז אין די ענינים פון בין אדם למקום, דורך דעם וועט דאס זיין א זאך וואס וועט האבן א רוחניות'דיגן קיום, מיט א וואונדערליכער השגחה. לעומת זאת דער משפט, וואס דאס איז אן ערדישער ענין, וועט זיין א קו. דער קו, ווי מיר האבן דערקלערט, איז לענג און ברייט, דאס מיינט מער א גשמיות'דיגער קיום. אלזא דארף מען דעם בין אדם לחברו פאר דעם גשמיות'דיגן קיום פון דעם בית יהודה, און מען דארף דעם בין אדם למקום וואס דאס וועט זיין אין דער בחינה פון א משקולת מיט וואס מען פרואווט די הייך, דאס סימבאליזירט די וואונדערליכע השגחה וואס מיר וועלן זוכה זיין דערצו כביכול פון הימל צו דער הייך, דאס סימבאליזירט די הייך, די רוחניות'דיגע ענינים. און היות ווי איצט בויט איר שוין א בנין פון א פעסטונג וואס איר וועט האבן א כח פון אייער אייגענעם צד, פון צד פון דעם משפט, פון צד פון דער צדקה וואס איר וועט טאן, דעמאלט האט איר שוין נישט קיין נויט זיך צו פארלאזן אויף אשור. דאס איז שוין אינגאנצן איבעריג. ממילא, ויעה ברד מחסה כזב וסתר מים ישטופו. זאגט השם יעה, יעה איז ווי מען קערט אויס. זאגט השם, איך וועל אויסקערן, דו וועסט קענען אויסקערן דורך ברד (האגל) דעם וואס איז געווען א מחסה כזב, אשור און מצרים. דער האגל וועט זיי כביכול צעברעכן. אבער ווען דער האגל צעברעכט, לאזט ער נאך אלץ די זאך אויף איר פלאץ, דער צעבראכענער בוים איז נאך אלץ דא. און ער וויל אויסדריקן אז ער וועט בכלל נישט זיין דא, ער וועט זיך אינגאנצן דערווייטערן, דעריבער זאגט ער סתר מים ישטופו. דערנאך וועט קומען סתר מים, דער זעלבער סתר (באשיצונג) אויף וועלכן דו האסט זיך פארלאזט, מים ישטופו. דער זעלבער סתר וועלן אים אוועקשווענקען וואסערן. די וואסערן וועלן קומען און וועלן אים אוועקשווענקען און וועלן אים דערווייטערן פון דא אינגאנצן, דאס הייסט עס וועט פון אים נישט בלייבן קיין שום רושם.
און דורך דעם, וכופר בריתכם את מוות, וחזותכם את שאול לא תקום. שוט שוטף כי יעבור והייתם לו למרמס. דורך דעם זאגט זיי דער נביא, ממילא וועט דער ברית וואס איר האט געהאט מיט אשור און מצרים בטל ווערן. כופר, זאגט דער מלבי"ם, איז פון לשון ביטול, ווי לכפר על העוון, וואס מיינט בטל צו מאכן דעם עוון. וכופר בריתכם את מוות. און דעמאלט דורך דעם שוט שוטף כי יעבור והייתם לו למרמס. איר וועט זיין א מרמס (א צוטרעטעכץ) פאר דעם מחנה אשור וואס וועט דורכגיין אין ארץ יהודה. אבער נאך אלץ זאגט ער נישט אז מיר וועלן פאלן אין זיין האנט, ווייל כאטש ער וועט אנקומען אהער, אבער סוף כל סוף וועט השם אונדז ראטעווען פון אים. מדי עוברו ייקח אתכם, כי בבוקר בבוקר יעבור, ביום ובלילה, והיה רק זועה הבין שמועה. מדי עוברו ייקח אתכם, מיינט אז יעדעס מאל וואס ער גייט דורך וועט ער אייך נעמען. ווען ער האט אויסגעכובשט די פעלקער וואס זיצן אין סוריה, יעדעס מאל פלעגט ער אנקומען צו ארץ יהודה, ארץ יהודה איז אין טיבור הארץ (דער נאבל פון דער וועלט). מיינט נישט אז ער וועט נישט דורכגיין דא בתמידות, ווייל ער זאגט זיי אז יעדן פרימארגן וועט ער דורכגיין, און וועט זיך אויפהאלטן ביי אייך ביי טאג און ביי נאכט. והיה רק זועה. ער זאגט: וויסט אייך, דאס וואס איך וועל ברענגען אויף אייך דעם מלך אשור, זאלט איר נישט מורא האבן אז ער וועט אונדז מגלה זיין אזוי ווי ער האט מגלה געווען די עשרת השבטים. ער זאגט ניין, דאס איז געווען נאר זועה הבין שמועה. די תכלית וואס איך וועל אים ברענגען אהער איז כדי אייך צו דערשרעקן, אייך צו דערציטערן. און דער ציל איז בעצם הבין שמועה, כדי איר זאלט פארשטיין די שמועה וואס איר האט געהערט פון השם, וואס דאס איז בעצם די נבואות וואס זענען באשטימט אים אומצוקערן בתשובה, פארריכטן זייערע מעשים. דער ציל איז נאר זועה הבין שמועה. דער ציל איז נאר אז עס זאל זיך ציטערן דיין הארץ און דו זאלסט פארשטיין די שמועה וואס איך האב איבערגעגעבן דורך די נביאים, אייך צו דערציטערן.
כי קצר המצע מהשתרע, והמסכה צרה כהתכנס. רש"י דערקלערט, קצר המצע מהשתרע, איך וועל ברענגען אויף אייך א שונא וואס וועט אייך אריינדריקן, אז איר וועט נישט קענען אנקומען צו זיין עבודה, אזוי ווי דער מצע (די געלעגער) וואס איז קורצער פון דעם מענטש וואס לייגט זיך אויס אויף אים, א מאטראץ וואס איז ווייניקער פון די מאסן פון דעם מענטש וואס ליגט אויף אים. דאס הייסט עס וועט דא זיין עמעצער וואס וועט אייך זייער ענג מאכן. ויהיה המסכה צרה כהתכנס. חז"ל דרש'ענען דאס אויף דעם צלם וואס מנשה האט אריינגעברענגט אין היכל. קצר המצע, זאגט דער הייליגער באשעפער, מלהשתרר עליו שני רעים, פון צו הערשן אויף אים צוויי חברים. כביכול איז דער בית המקדש א פלאץ וואס עס איז מיר ענג אין אים, עס איז מיר ענג צו זיין אין אים מיט נאך א חבר, וואס מיינט צוזאמען מיט עבודה זרה. דער מלבי"ם דערקלערט, כי קצר המצע מהשתרע. ער באשרייבט זיי דא די מפלה פון אשור. אזוי ווי א מענטש וואס ברענגט אריין א גאסט אין שטוב, ער לייגט אים, ער גרייט אים צו א בעט. ער לייגט אים אין א בעט וואס דער מצע איז קורץ אין איר. דאס איז המצע קצר מהשתרע. און המסכה, דערקלערט דער מלבי"ם, אז דאס מיינט א צודעק, די קאלדרע וואס איז איבער אים, המסכה צרה כהתכנס. דאס מיינט, אויב ער וויל אויסשטרעקן זיינע הענט און פיס, קען ער נישט, קצר המצע, דער מאטראץ איז קורץ. ער קען נישט אוועקלייגן זיינע פיס. אויב ער וויל אריינציען זיינע פיס צו זיין גוף, דעמאלט וואס פאסירט איז אז ער ווערט איצט מער צוזאמענגעצויגן, דעמאלט ווערט דער גוף כביכול מער אויפגעבלאזן, דעמאלט דארף מען א לענגערע קאלדרע. ער האט נישט גענוג קאלדרע. המסכה, וואס מיינט אזוי ווי די קאלדרע, צרה כהתכנס. המסכה איז פון לשון צודעק. צרה כהתכנס, עס איז נישטא וואס זאל אים צודעקן פון אויבן. דאס איז א משל. וואס איז דער נמשל? כי כהר פרצים יקום השם, כעמק בגבעון ירגז, לעשות מעשהו, זר מעשהו, ולעבוד עבודתו, נוכריה עבודתו. דערקלערט דער מלבי"ם, השם וועט ברענגען אויף דעם שונא שפטים, און די שפטים וועלן זיין פון אויבן און פון אונטן. פון אונטן, דאס איז די בחינה וואס מיר האבן דערמאנט קצר המצע מהשתרע. די ערד וועט זיך ציטערן אונטער אים, עס וועט זיין א רעש, אן ערד ציטערניש. אזוי ווי עס איז געווען אין הר פרצים, אזוי ווי דארטן איז געווען ביי דוד, אז דער בארג האט זיך צעריסן דורך דעם וואס די ערד האט זיך געציטערט, דער בארג האט זיך געשפאלטן און זיך גערוקט פון זיין פלאץ. קצר המצע מהשתרע, זיי וועלן נישט קענען אנטלויפן. פארוואס? ווייל דער מצע, די ערד אויף וועלכער ער וועט אנטלויפן, וועט זיין אלץ בקעות (טאלן) און פרצים (שפאלטן). דאס איז קצר המצע מהשתרע, כי כהר פרצים יקום השם. אלץ וועט זיין אזוי ווי א בארג מיט שפאלטן און טאלן, מען וועט נישט קענען לויפן אויף אים. מיר האבן געזאגט המסכה תהיה צרה כהתכנס. וואס וועלן זיי זאגן? גוט, אלזא וועלן מיר נישט אנטלויפן ווייל מען קען נישט, ווייל עס זענען דא שפאלטן, אלזא וועלן מיר זיך אוועקשטעלן אויפן פלאץ, מיר וועלן שטיין געדיכט. ער זאגט דאס וועט דיר נישט העלפן. כעמק בגבעון ירגז. וואס איז געווען אין גבעון? אבני אלגביש (האגל שטיינער) און פייער האבן אראפגעפאלן פון הימל. דארטן וועסטו נישט האבן קיין מסכה אונטער וועלכער דו זאלסט קענען זיין א חופה. דו וועסט נישט האבן קיין קאלדרע, קיין לופטיגן שירעם וואס זאל דיך קענען באשיצן, ווייל דעמאלט וועט פון הימל אראפרעגענען אויף דיר אבני אלגביש. לעשות מעשהו, דער מלבי"ם דערקלערט אז די מאמרים זענען פאראלעל, די צוויי טיילן פונעם פסוק זענען פאראלעל. כי כהר פרצים יקום לעשות מעשהו. מעשהו וועט זיין זר, א זאך וואס איז נישט געוואוינט. זאגט דער מלבי"ם, אפילו אז געוויינטלעך איז אן ערד ציטערניש א געוואוינטע זאך, אבער אין יעדן פאל וועט דא דאס זיין זר, דאס איז די זאך וואס איז ניט געוואוינט. כעמק בגבעון ירגז לעבוד עבודתו וואס איז נוכריה, נוכריה עבודתו. דאס רעגענען פון פייער פון הימל, זאגט דער מלבי"ם, איז א נישט נאטירלעכע זאך. עס איז א נוכרישע זאך, און דעריבער רופט ער דאס עבודה, ווייל דאס איז א שווערע זאך כביכול, און דאס פאסירט נישט אין דער מציאות, עס איז נוכרי. אבער ער זאגט אין יעדן פאל, אזוי וועט השם טאן צו די גויים. דערקלערט דער מלבי"ם אז זר מיינט א זאך וואס איז מוזר (מאדנע) און נפרש (אפגעטיילט), אזוי ווי אפצוטיילן זיך פון דעם וויין. דער ישראל איז זר צו דעם עסן פון...
קדשים, ער איז אפגעטיילט דערפון. דער הדיוט איז זר צום באנוצן דעם שמן המשחה, ער איז אפגעטיילט דערפון. דער נוכרי, דער פשט פון דעם איז עפעס וואס קומט פון אן אנדער פלאץ, פון אן אנדער לאנד. וואס איז דער אונטערשייד צווישן מעשה און עבודה? זאגט דער מלבי"ם, עבודה איז תמיד א מעשה וואס עס איז דא אין דעם עמל, עס איז דא אין דעם טירחה, עס איז דא אין דעם יגיעה. ביי דעם הייליגן באשעפער איז דאך נישטא קיין יגיעה, אלזא ווי איז שייך צו זאגן א זאך וואס עס איז דא אין דעם עמל און יגיעה? דערקלערט דער מלבי"ם, א זאך וואס איז נישט געוואוינט ביי דעם הייליגן באשעפער, דאס הייסט א מעשה זר. א זאך וואס גייט ארויס פון דעם דרך הטבע, דאס הייסט אן עבודה נוכריה. מעשה איז א זאך וואס איז נישט שווער. זר, מיר האבן געזאגט א זאך וואס איז נישט געוואוינט. לעומת זאת עבודה כביכול ביי דעם הייליגן באשעפער איז שווער, און דאס איז נישט סתם עבודה נאר דאס איז עבודה נוכריה, וואס מיינט א זאך וואס איז בכלל נישט פון דא. וואס איז דער פשט? תמיד וואס עס פאסירט עפעס קענען מיר זאגן א סיבה און מסובב. פארוואס איז דא רעגן? ווייל עס זענען דא וואלקנס. פארוואס זענען דא וואלקנס? עס איז דא אן פארדאמפונג פון וואסערן. עס איז דא א סיבה און מסובב. לעומת זאת א נוכרישע זאך איז א זאך וואס איז נישט אפהענגיג פון סיבה און מסובב. וואספארא סיבה און מסובב קען פלוצלינג זיין אז עס זאלן אראפפאלן אבני אלגביש פון הימל אויף דעם שונא? דאס הייסט די ערשטע בחינה פון עבודה, אז כביכול איז דאס א שווערע זאך וואס השם טוט זי נישט נאר בלויז אין זייער באזונדערע מצבים. א צווייטע זאך, דאס הייסט נוכריה, ווייל דאס איז א זאך וואס איז נישט הוה אין אן אופן פון תמידיות און נישט פארבונדן צו סיבה און מסובב.
ועתה אל תתלוצצו, פן יחזקו מוסריכם, כי כלה ונחרצה שמעתי מאת השם אלוקים צבאות על כל הארץ. ועתה אל תתלוצצו, דערקלערט רש"י, זאגט נישט: מיר האבן געשלאסן א ברית מיטן טויט, כדי איר זאלט נישט האבן שווערערע ייסורים. זאגט דער מלבי"ם, איר אנשי הלצון, די וואס מאכן א שפאס פון די דברי הנבואה, די וואס נעמען נישט אן דעם זעלבן אמת וואס איך גיב איבער דורך די נביאים, היט אייך. איך האב געהערט אז השם מאכט א כלה (א פארטיליגונג), די כלה וועט זיין נחרצה (פארדאמט) פון השם, און דעריבער היט אייך, ווייל כלה ונחרצה און עס איז דא א גזירה פון השם.
האזינו ושמעו קולי, הקשיבו ושמעו אמרתי. איצט וועט ער קומען און רעדן מיט זיי וועגן דעם מוסר, וועגן די ייסורים. פן יחזקו מוסריכם. זאגט דער מלבי"ם, איצט וועט דער נביא עפענען מיט א משל זיין מויל, אויסצואווייזן די דעה ווי אזוי די ייסורים וואס קומען אויף דער אומה בכללות אדער אויף איין מענטש בפרטות, זענען זיי הכרחי אין דעם טבע הבריאה. מען קען נישט אנקומען צו שלמות אן די ייסורים. סיי ייסורים וואס קומען אויף דעם כלל, סיי ייסורים וואס קומען אויף דעם פרט. די ייסורים זענען בעצם עפעס אן אמצעי (א מיטל) וואס פירט דעם כלל צו זיין תכלית, צו דער מענטשלעכער שלמות, און אויך דעם פרט, דעם פרטן מענטש. יעדער מענטש לויט זיינע מעשים, פירט אים צו דעם אמת'ן גליק. זאגט דער מלבי"ם, דער משל טיילט זיך איצט אויף אין צוויי חלקים. דער ערשטער חלק איז פסוקים כ"ד ביז כ"ו, דאס רעדט וועגן די כלליות'דיגע ייסורים פון גאנץ כלל האומה. דער צווייטער חלק פון כ"ז ביז כ"ט, דאס רעדט וועגן די ייסורים וואס קומען אויף באזונדערע מענטשן, אויף פרטע מענטשן, פאר עפעס א פרטן ענין כדי צו מוכיח זיין דעם זעלבן מענטש אויף אן אישי אופן.
אויף דעם ערשטן חלק וואס קומט אויף גאנץ כלל האומה, זאגט ער האזינו קולי. אויף דעם צווייטן חלק וואס קומט צו די פרטע מענטשן, זאגט ער הקשיבו אמרתי. פארוואס? ווייל לאמיר רעדן א פרטע זאך צו פרטע מענטשן. וואס איז דער אונטערשייד? זאגט דער מלבי"ם, עס איז דא אן אונטערשייד צווישן קולי און אמרתי. קול איז א פשוט'ער קול. אה, דאס איז א קול. אמירה איז שוין עפעס מער צוזאמענגעשטעלט, עס איז צוזאמענגעשטעלט פון עטלעכע האברות (זילבן). אלזא איז דער קול בעצם דער משל, אמרתי איז דער פתרון פון דעם משל. דער קול איז עפעס וואס איז נישט קלאר, דאס איז א ארויסלאזן א קול. דערנאך דארף מען די אמירה, וואס דאס איז דער פתרון פון דעם קול, א דערקלערונג פאר דעם קול. דעריבער זאגט ער האזינו קולי, הקשיבו אמרתי. הקשבה איז תמיד א זאך וואס איז ווייניקער פון האזנה. און אויב אזוי, וועגן קולי האט ער געזאגט האזינו, דאס דארף א שטארקע האזנה, ווייל דאס איז נאר א קול, דאס איז דער משל, דו דארפסט פרובירן צו אנטציפערן אים, דו דארפסט א שטארקע האזנה. לעומת זאת אמרתי, וואס דאס איז שוין דער ביאור, איז גענוג מיט א הקשבה, ווייל דאס איז שוין א ביאור, מען דארף דא נישט קיין שטארקע האזנה. אזוי ווי עס שטייט שמענה קולי, האזנה אמרתי. זאגט דער מלבי"ם, האזנה איז ווייניקער פון שמיעה. אלזא אויב מיר ווילן זיי סדר'ן, איז דא שמיעה, דאס איז די שטארקסטע זאך. ווייניקער פון דעם איז האזנה, און ווייניקער פון דעם איז הקשבה. און דעריבער לייגט מערק, לייגט מערק וואס עס שטייט דא. האזינו ושמעו קולי. האזינו ושמעו. קודם כל האזינו, וואס דאס איז א ווייניקערע האזנה, דערנאך תשמעו. קודם כל דער מענטש הערט זיך צו, הערט עפעס א זאך, הקשיבו ושמעו. ער טאפלט צוויי מאל. האזינו ושמעו, הקשיבו ושמעו. ווייל סיי האזינו און סיי הקשיבו איז ווייניקער פון שמעו. אלזא דעריבער קודם כל האזינו, איך פאנג צום אנהייב אויף, נאך דעם הייב איך אן זיך פארטיפן, הייב אן זיך באטראכטן. די זעלבע זאך איך הער זיך צו, דערנאך הייב איך אן זיך באטראכטן, זיך פארטיפן, איך הער. איך הער שוין דא און הייב אן צו פארשטיין די זאכן. אלזא דעריבער איז דאס תמיד האזינו ושמעו, הקשיבו ושמעו, ווייל תמיד וועט די שמיעה קומען נאך דער האזנה אדער נאך דער הקשבה, וואס דאס איז די באטראכטונג מער.
הכול היום יחרוש החורש לזרוע, יפתח וישדד אדמתו. איצט הייבט ער אן צו רעדן וועגן די ייסורים וואס קומען צו גאנץ כלל האומה. און ער דערקלערט אונדז, וויס דיר, די ייסורים זענען מוזן פון צד פון טבע הבריאה. אזוי ווי אלע מיני מענטשן בהכרח, ווען א מענטש ווערט געבוירן וועלן איבער אים דורכגיין ייסורים. עצם דאס וואס ער וואקסט, די ציין וואס וואקסן ביי אים, וויפל מאל האט מען מיט אים געלאפן צו דעם דאקטער, וויפל מאל האט ער געהאט פיבער, וויפל מאל האט ער געליטן. דאס אלץ איז מיט השגחה, כדי דו זאלסט וויסן, די וועלט דא איז נישט קיין וועלט פון איבערלעבענישן. עס איז נישט קיין וועלט פון פארגעניגן. דו זעסט אז מען ליידט דא. דאס הייסט אז עס איז דא אן אנדער תכלית, א סך העכער. און דעריבער איז די וועלט אויפגעבויט אויף אזא אופן אז דער מענטש וועט מוזן אנקומען צו דער מסקנה. אזוי דערקלערט דער חובת הלבבות. אז דער וואס וועט זיך באטראכטן וועט זען וויפל ליידן עס איז דא אויף דער וועלט, וועט ער אנקומען צו דער מסקנה, מיר זענען נישט באשאפן געווארן פאר דער וועלט דא. ווייל אויף דער וועלט דא זעסטו אז עס איז דא א סך ליידן. און די זעלבע זאך אויך זאגט ער, וויס דיר, אז עס איז געווען אן הכרח דורכצופירן א סך ליידן ביי גאנץ דער אומה הישראלית, ווייל השם האט זיי אויסגעקליבן, און די ייסורים און קרענק זענען געווען אין דער בחינה פון א כור (א שמעלץ אויוון) אין וועלכן מען לייטערט דעם גאלד, אראפצונעמען פון זיי דעם חלאה און דעם זוהמה וואס איז געווען אין זיי פונדערפריער. עם ישראל האט זיך דאך אראפגענומען זייער זוהמה. ווי אזוי? דורך די ייסורים וואס זיי האבן דורכגעמאכט אין 86 יאר פון די שווערע ייסורים אין מצרים, דורך מתן תורה האט זיך אראפגענומען זייער זוהמה. דורך דעם וואס דורך דעם האבן זיך פארשטארקט די כוחות פונעם שכל, די כוחות פון דער נשמה. דאס איז די תכלית פון גלות מצרים. א משל דערצו זאגט דער נביא, איך וועל דיר געבן א משל פון דעם ענין פון אקערן. הכול היום יחרוש החורש לזרוע, יפתח וישדד אדמתו.
עס איז באוואוסט אז די נשמה פונעם מענטש איז כביכול נמשל געווארן צו א פעלד. אזוי ווי א פעלד וואס וואקסט די געוויקסן, עס איז אין איר דער כח בפועל צו וואקסן און ארויסברענגען זרע און פרי תבואה, אויב מען וועט זי באארבעטן. אויב דו וועסט אריינלייגן, וועט דאס פעלד וואקסן. אזוי אויך די נשמה פונעם מענטש. אויב דו וועסט אריינלייגן אין דער נשמה, דו וועסט זי לערנען די דרכי החוכמה, דו וועסט זי לערנען דעם מוסר, וועט די נשמה בליען און וואקסן וואונדערליכע זאכן. אבער אויב דו וועסט נישט אריינלייגן אין דער נשמה, אויב דו וועסט מזלזל זיין אין דער נשמה, וועסטו זען אז די נשמה וועט וואקסן מפלצות (שרעקעדיגע באשעפענישן), נוראה'דיגע זאכן. פארוואס? ווייל דו האסט נישט אריינגעלייגט אין איר. און איצט גייט ער אויך אריבער צו דעם משל פון וועלכן מיר וועלן זען דעם נמשל. און דעם משל זאגט ער, די ארבעט פון דער ערד טיילט זיך אין צוויי חלקים. עס איז דא אן אקערן און עס איז דא א זייען. אזוי אויך אין דער עבודה פון דער נשמה, אזוי ווי מיר וועלן זען אין המשך.
די אקערונג אליין, לייגט מערק, טיילט זיך אויף אין דריי ענינים. עס שטייט דא יחרוש החורש, יפתח וישדד אדמתו. אקערן, פיתוח (עפענען), צידוד. וואס איז דער אונטערשייד? די ערשטע זאך דו קומסט אן צו דעם פעלד, דאס פעלד איז פול מיט דערנער. עס איז דא אן הכרח עס צו אקערן. אזוי ווי עס שטייט נירו לכם ניר ואל תזרעו אל קוצים. ניר איז אקערן. טו אן אקערן כדי נישט צו זייען צו די דערנער. די ערשטע פעולה, יחרוש החורש מיטן ציל צו זייען. נאך דעם, וואו לייגט ער דעם זרע? מען דארף עפענען א לאך אין דער ערד. דאס איז געזאגט יפתח. דערנאך, כדי עס זאל זיין א פעלד און איך דארף איצט צודעקן דעם זרע און מאכן די ערד וואס זאל זיין מער תיחוח (לויז), דארף מען משדד זיין זיין ערד. אזוי אויך אין דער אקערונג וואס אין דער נשמה. עייר פרא אדם ייוולד. און די נשמה פון צד פון זיך אליין זענען אין איר דא א סך שלעכטע כוחות, וואס זיי דארף מען אקערן. די דערנער און דרדרים וואס דער מענטש האט פון זיין קינדהייט, פון זיין קטנות, דאס זענען די תאוות און אלע ענינים פון גשמיות און אלע ענינים פון די שלעכטע מחשבות וואס דער מענטש האט, דאס אלץ קומט אים פון די טעג פון קינדהייט. דאס אלץ דארף מען צום אנהייב אראפנעמען. דאס זענען די דערנער וואס מען דארף אראפנעמען פון דער ערד כדי מען זאל קענען זייען אין איר. אזוי דארף מען אראפנעמען פון דער נשמה די דערנער כדי מען זאל קענען זייען אין איר די זרעים פון דער חוכמה. דערנאך דארף מען אנטוויקלען די כוחות פון דער נשמה. דאס איז וואס מען רופט יפתח. דורך גוטע מידות, דורך דעם לימוד המוסר, כדי אז ווען ער וועט לערנען די חוכמה, וועט די חוכמה אנגענומען ווערן ווי געהעריג. ווייל אויב א מענטש וועט לערנען אן מוסר, אן יראה, אלזא ווי מען האט אים דארטן געזאגט, טוב לו שלא העלית. אויב עס איז נישטא קיין יראת שמיים, אויב עס איז נישטא קיין קו חומטון, טוב לו שלא העלית. די דריטע זאך, מען דארף צעשטויסן די רגבים (די ערד קלומפעס), די פלעצער וואס זענען אין דער בחינה פון א פעלדז און שטיין וואס מען קען דארטן נישט זייען. ווי אזוי וועט ער דאס צעשטויסן? דאס איז דורך די ייסורים וואס קומען. די ייסורים צעשטויסן כביכול די רגבים, זיי דריקן אונטער די כוחות פון דעם חומר, די תאוות, די ענינים פון גשמיות. ווייל עס קען דאך זיין אז א מענטש זאל האבן א חוכמה און האבן א יראה, אבער נאך אלץ ער ווערט נאכגעצויגן נאך זיינע הנאות. אלזא אזוי ווי דער וואס אקערט די ערד, די אקערונג איז נאר א הכנה כדי אנצוקומען צו דער תכלית וואס דאס איז די זייעכץ, אלזא וועלן מיר פרעגן, דער וואס וויל אקערן זיין ערד כדי צו זייען, ער אקערט אן א שיעור? זיכער נישט. ווייל דאך ווען דער ציל איז צו זייען, אלזא זיכער וועל איך אקערן ביז א געוויסן גרעניץ כדי איך זאל קענען ווייטער זייען. און דאס איז וואס ער זאגט, הכול היום יחרוש החורש לזרוע? ווען די מגמה איז צו זייען, אלזא אקערט מען דעם גאנצן טאג? קען דאס אויפקומען אויף דעם געדאנק? אזוי אויך זאגט ער, די ייסורים, מיר האבן דאך דערקלערט דאס איז דאס אראפנעמען פון די דערנער, דאס איז די אקערונג פון דער ערד, דאס צידוד פון די רגבים. זאגט ער, און מיינסטו אז דאס וועט תמיד זיין? די ייסורים דא זענען זיי א זאך וואס אויף אייביג און אויף נצח וועט עם ישראל זיין אין גלות און עם ישראל וועט ליידן? ניין. די מגמה איז דאך אומצוקערן דעם עם בתשובה. און אויב עם ישראל וועלן זיך אומקערן בתשובה און וועלן פארבעסערן זייערע מעשים, דורך דעם וועט די אקערונג אויפהערן. דורך דעם וועט דאס אראפנעמען פון די דערנער, דורך דעם וועט דאס צידוד פון דער ערד אויפהערן. ווייל דאך די גאנצע מגמה איז כדי מען זאל קענען זייען. אלזא צי דעם גאנצן טאג וועט דער אקערער אקערן כדי צו זייען און עפענען און משדד זיין זיין ערד? זיכער נישט. אלזא אויב אזוי, אזוי אויך דארפט איר וויסן אז אייערע ייסורים זענען נישט קיין תמידיות'דיגע ייסורים, נאר סוף כל סוף וועט השם יתברך אויפהערן די זעלבע ייסורים ווען זיי וועלן דערגרייכן זייער ציל.
הלוא אם שיווה פניה והפיץ קצח וכמון יזרוק, ושם חיטה שורה ושעורה נסמן וכוסמת גבולתו. דאך אויב שיווה פניה, דער ציל איז גלייך צו מאכן די פני האדמה און דעמאלט אנצוהייבן די זייעכץ. והפיץ קצח, איצט באשרייבט ער די זייעכץ. די זייעכץ איז אפהענגיג פון די פארשידענע מינים. דער קצח איז דורך צעשפרייטן. לעומת זאת דער כמון איז דורך ווארפן. והפיץ קצח וכמון יזרוק. ושם חיטה שורה. און עס איז אויך דא א חשיבות פון דעם ארט פון די געוויקסן. די חיטה, זי לייגט מען געוויינטלעך אין מיטן. ארום ארום לייגט מען די שעורה. די כוסמת פלעגן זיי זייען אויף דעם גרעניץ. אזוי אויך זאגט ער, אפילו אז אין דער אקערונג איז נישטא קיין אונטערשייד, דאס גאנצע פעלד ווערט געאקערט אויף אן איין אופן, אבער אין דער זייעכץ הייבסטו שוין אן צו באמערקן, עס איז דא אן אונטערשייד. עס איז דא א חלק פון די זרעים דורך ווארפן, עס איז דא א חלק פון די זרעים דורך צעשפרייטן, עס איז דא א חלק אין דעם מיטן פון פעלד, עס איז דא א חלק אין די זייטן. וואס, וואס איז דער נמשל? דאך דער עיקר פון די ייסורים אזוי ווי מיר האבן דערקלערט איז כדי אויפצוועקן דעם מענטש, אים ווייך מאכן. אזוי ווי מען מאכט ווייך די ערד כדי זי זאל זיין ראוי אנצונעמען דעם זרע, אזוי אויך קומען די ייסורים ווייך מאכן דעם הארץ פונעם מענטש כדי ער זאל זיין גרייט אנצונעמען דעם מוסר, ער זאל זיין גרייט אנצונעמען די דברי החוכמה. אלזא זאגט דער נביא, לייג מערק אז אין די ייסורים זענען אלע גלייך. אויב עס איז דא א גלות, ליידן אלע דאס זעלבע. אבער לעומת זאת, וואס איז ארויסגעקומען פון דעם גלות? וואס וועט דא וואקסן? וואספארא מסקנות האסטו ארויסגעצויגן? צו וואו האט דאס דיך געפירט? דאס ענדערט זיך שוין לויט דעם טיב פון מין הזרע, דעם ארט וואו ער איז געזייט געווארן. דאס הייסט די רעזולטאטן פון די ייסורים, וואס דאס איז דער עיקר פון זייער ציל, אז דער מענטש זאל זיך אויפוועקן צו תשובה, אז דער מענטש זאל זיך אויפוועקן צו דער עבודת השם, דא ענדערט זיך דאס שוין פון מענטש צו מענטש. די זייעכץ איז שוין אפהענגיג פון דעם מענטש אליין. וואס באשליסטו צו זיין? ביסטו אין דער בחינה פון חיטה, ביסטו א שעורה, ביסטו א כוסמת וואס איז נאר אויפן גרעניץ? אבער אין דער אקערונג, אין די ייסורים, זענען אלע גלייך. ווי אזוי נעמט מען אן די ייסורים? וואס ציסטו ארויס פון דעם? דאס ענדערט זיך שוין לויט דער הכנה פון די מקבלים. דהיינו, דער וואס איז נאנט צו דער חוכמה, א קליינער רמז וועקט אים אויף. דער וואס איז ווייטער, אלזא האבן מיר שוין געזען צו לצו, קו לקו, מען דארף נאך א מאל און נאך א מאל און נאך אן אמירה און נאך א דורכגאנג און נאך א דערקלערונג. און דער וואס איז דער ווייטסטער, אלזא נעמט עס צייט ביז בכלל די גאנצע אקערונג ווירקט אויף אים און אפעראצירט אויף אים.
וייסרו למשפט אלוהיו יורנו. איצט דערקלערט ער אונדז דעם נמשל. אזוי ווי די אקערונג איז דער צורך פון דער זייעכץ, אזוי אויך דאס וואס השם מייסר איז אים למשפט, כדי אלוקיו יורנו. דער ציל איז, עס האט א תכלית, אז דורך דעם וועט אלוקיו יורנו. השם וועט אים ווייזן דעם ריכטיגן וועג. דורך דעם וועט א מענטש אננעמען די מוסרים דא און וועט פארריכטן זיינע דרכים.
כי לא בחרוץ יודש קצח, ואופן עגלה על כמון יוסב, כי במטה יחבט קצח וכמון בשבט. איצט דערקלערט ער דעם צווייטן חלק פון דעם משל. מיר האבן געזאגט אז עס זענען דא כלליות'דיגע ייסורים און די כלליות'דיגע ייסורים זענען די זעלבע פאר אלעמען. אויב עס איז דא א גלות, זענען אלע אין גלות. אבער עס זענען דא פרטע ייסורים. פרטע ייסורים איז א פרט'ער ליידן וואס קומט אויף א געוויסן מענטש אדער אפילו אויף צדיקים. דאס איז נישט קיין ליידן וואס אלע האבן. עס רעדט זיך אדער וועגן קרענק, געזונט פראבלעמען און אזוי ווייטער, מאמון פראבלעמען און אזוי ווייטער. אלע מיני ייסורים וואס זענען פרטע ייסורים. און איצט אויף דעם וועט ער דערקלערן, ער וועט אונדז געבן א משל און דערנאך וועט ער צוגיין צום נמשל. כי לא בחרוץ יודש קצח. אזוי ווי מיר האבן דערקלערט, דער קצח איז א מין פון איינע פון די מיני געוויקסן. איצט דער דרך זייערער איז געווען צו דרעשן די תבואה. זאגט דער מלבי"ם, דאס דרעשן פון דער תבואה, דאך די תבואה אליין איז געמישט מיט פסולת (אפפאל), עס איז דא מיט איר מוץ (שפרייעכץ). דער פסולת דא, עס זענען אין זיי דא צוויי מיני פסולת. עס זענען אין זיי דא צוויי מיני, לאמיר עס דעפינירן, א מישונג וואס איז נישט דער עיקר פון דער תבואה וואס זענען געמישט אין דער תבואה. עס איז דא די אויסערליכע מישונג. די אויסערליכע מישונג איז די אויסערליכע שאלעכץ וואס בנקל קען מען עס אראפנעמען. זי מיט דרעשן קען מען אראפנעמען דעם אויסערליכן פסולת. און עס איז דא לעומת זאת דער אייגענער פסולת וואס איז צוגעקלעפט אין דער חיטה אליין. דאס קען מען נישט אראפנעמען. וואס דארף מען טאן? מען מאלט זי. נאר נאכדעם וואס מען מאלט זיפט מען דאס, און אין דעם זיפן דערגרייכסטו ארויסצונעמען. אויב מיר ווילן געבן א דוגמא, אויב איר וועט נעמען דעם גרעניקל פון דער חיטה, וואס איז ער פון אויסן? ער איז הארט, נישט וואר? דער הארטער חלק דא איז דאך א חלק וואס אויב מען וויל ארויסברענגען ווייס ברויט, וואס טוט מען? מען נעמט אים ארויס. איצט קומט ער ארויס אין דרעשן? נעם א בהמה און דרעש, דאס קומט נישט ארויס. וואס קומט ארויס איז די אויסערליכע שאלעכץ. די אייגענע שאלעכץ דא וועט ארויסקומען אין דרעשן. וואס דארפסטו טאן? מאלן אים. נאכדעם וואס דו מאלסט אים, אלזא איז דער אויסערליכער חלק אביסל הארטער, אין זיפן אין א זיפ ווערט ער אפגעטיילט. היינט צוטאגס האט מען שוין ליבערשט אים איבערצולאזן ווייל ער איז דער עיקר פון דער געזונט פון דעם ברויט, ער איז א סך מער מוצלח פון דער חיטה אליין. אבער אין יעדן פאל, דער וואס וויל ווייס ברויט, חלות און אזוי ווייטער, דארף עס ריקדן, דהיינו זיך באנוצן מיט א דינער זיפ כדי אפצוטיילן דעם חלק דא. אלזא איז דא אויב אזוי צוויי מיני פסולת. איין פסולת קומט ארויס בנקל, איין פסולת דארף מען נאר נאך דעם מאלן דארף מען זיפן כדי מצליח צו זיין ארויסצונעמען דעם זעלבן פסולת. זאגט דער מלבי"ם, דאס איז א משל. עס זענען דא מענטשן וואס האבן שיבושים לאמיר זאגן אין די דעות. איצט עס איז דא א מצב אז דער שיבוש אין די דעות דא נעמט זיך פון דמיונות. ווען דאס נעמט זיך פון דמיונות, זאגט ער אז עס איז גרינג ארויסצונעמען דאס, אזוי ווי די אויסערליכע שאלעכץ פון דער תבואה. דו דרעשסט זי און דאס קומט ארויס. אבער א מאל דרינגט דאס אריין. דאס הייסט א מאל זענען די פארפלאנטערטע דעות דא אריין אין אים ביז זיי זענען געווארן א חלק פון אים. ער איז וואס מען זאגט היינט זיך מזדהה מיט דעם. אויב דעם זעלבן שיבוש איז ער אזוי מזדהה, דאס ווערט א חלק פון אים, ער גלייבט אין דעם מיט אן אמונה שלמה און... אלזא איז זייער שווער ארויסצונעמען. דאס איז נישט, עס איז נישט גענוג אז דו זאלסט דרעשן. דאס איז נישט גענוג. דו דארפסט א סך מער, דו דארפסט ממש מאלן און צעשטויסן אים כדי מצליח צו זיין ארויסצונעמען דעם שיבוש דא. דאס איז דער מלבי"ם אין זיין לשון, דער אויסערליכער חלק וואס איז נאר צוגעקלעפט דעפינירט ער עס דיבוק שכניי (א שכנות'דיגע צוקלעפעניש). און דער חלק וואס ווערט א חלק פון אים איז דיבוק עצמי (אן אייגענע צוקלעפעניש). דאס איז שוין צוגעקלעפט אין זיין עצמות. אלזא איצט אויב מיר רעדן וועגן דעם דרעשן אלס ייסורים, ווייל דאך וואס טוסטו צו דער חיטה? דאס איז אן ערך פון אן אנשיקעניש. דו נעמסט און שלאגסט אין איר און רייבסט זי. דאס איז ייסורים. וואס פאר ייסורים איז שווערער? מאלן זי. נישט וואר? דאס איז א סך שווערערע ייסורים. דו נעמסט און מאכסט אים ממש צו שטויב. אלזא דאס איז וואס דער מלבי"ם זאגט, ער קומט אונדז זאגן דא זע. עס זענען דא ייסורים, יעדער מענטש און מענטש לויט זיין ענין. עס זענען א מאל דא מצבים אז עס איז גענוג פאר א מענטש מיט ווייניקע ייסורים, ווייל דאס איז נאר ווי א שאלעכץ פון אויסן. די דעות זענען נישט געווארן א חלק פון אים, דאס זענען דמיונות וואס אין גרינגע ייסורים, עטלעכע קלעפ און דאס קומט ארויס. דאס דרעשן דא איז גענוג. אבער עס זענען דא ייסורים וואס זיי דארפן זיין א סך שווערערע, מחמת דעמאלט זענען די מענטשן שוין ממש געווען מזדהה מיט די זעלבע פארפלאנטערטע דעות, דאס איז געווארן א חלק פון זיי. עס איז זייער שווער דאס ארויסצונעמען פון זיי. און דעמאלט דארף מען ממש מאלעכץ, מען דארף ממש דרעשן, מאלן, נאר דעמאלט וועט מען קענען ארויסנעמען דעם חלק פונעם פסולת וואס איז צוגעקלעפט און איז געווארן א חלק פון דער חיטה.
איצט זאגט דער מלבי"ם, לאמיר דערקלערן דעם פסוק. כי לא בחרוץ יודש קצח. דאס דרעשן וואס קומט אראפצונעמען די אויסערליכע שאלעכץ אזוי ווי מיר האבן דערקלערט, זי נעמט מען אראפ בנקל. דא דארף מען נישט קיין חרוץ. וואס איז חרוץ? מורג חרוץ חדש בעל פיפיות, תדוש הרים ותדוק. דער מורג, אזוי ווי מיר האבן דערקלערט אין פארגאנגענהייט, איז געווען א כלי מיט האלץ אויסשטערפצן און ער איז געווען זייער שווער. א בהמה, מען בינדט איר דאס פון הינטן, די בהמה גייט און די תבואה איז אויף דער ערד, און די בהמה דורך דעם וואס זי גייט צי זי דאס זעלבע שווערע כלי מיט אויסשטערפצן, און דאס כלי דא רייבט די חיטה אין דער ערד. און דורך דעם ווערט עס אז די חיטה, איר אויסערליכע שאלעכץ ווערט אפגעטיילט. דאס איז אזוי ווי אין דער דוגמא, אויב איר וועט נעמען א ביסל און מאכן אזוי אין א דרייענדיגן אופן, וועט איר באקומען די רויטע שאלעכץ אפגעטיילט, אזוי טיילט מען אפ די שאלעכץ פון דער חיטה. ער זאגט אונדז וויס דיר, לא בחרוץ יודש קצח. דעם קצח דארף מען נישט דרעשן מיט חרוץ. אדער אויך אופן עגלה על כמון יוסב. אויך דארף מען נישט קיין אופן פון א וואגן. וואס איז אן אופן פון א וואגן? זיי האבן געהאט נאך א דרך צו דרעשן, דורך דעם וואס דער אופן פונעם וואגן דרייט זיך און ער צעקוועטשט די תבואה. דורך דעם וואס ער צעקוועטשט זי, ברעקלט ער פון איר די אויסערליכע שאלעכץ. נאר וואס? דעם קצח איז גענוג צו קלאפן אים מיט א שטעקן. דאס הייסט עטלעכע קלעפ, קומט ארויס די שאלעכץ. מען דארף נישט קיין גרויסע אנשטרענגונגען. מען דארף נישט קיין דרעשן, מען דארף נישט קיין אופן פונעם וואגן. דער כמון נאך גרינגער. דאס הייסט, וואס וויל ער דיר זאגן? א מאל דארף מען נישט קיין סך ייסורים. לא בחרוץ יודש קצח, מען דארף אים נישט דרעשן מיט חרוץ, און אן אופן פון א וואגן וועט נישט אומגעדרייט ווערן אויף כמון, מען דארף אים נישט דרייען אויף דעם כמון כדי אפצוטיילן פון אים זיין שאלעכץ. ווייל במטה יחבט קצח, גיב עטלעכע קלעפ און דאס קומט ארויס. וכמון בשבט, דעם כמון איז דאס נאך ווייניקער פון דעם, עס איז גענוג מיט א שבט (א רוט). דער שבט איז נאך ווייניקער פון דעם כמון. דאס הייסט, מען האט דיר געוואלט זאגן, א מאל זענען די פארפלאנטערטע דעות נישט געווארן א חלק פון אים, א גרינגער קלאפ און דאס קומט ארויס. אלזא א מאל אין די פרטע ייסורים איז גענוג מיט ווייניק ייסורים, מען דארף נישט קיין סך ייסורים כדי דער מענטש זאל זיך אויפוועקן, כדי ער זאל פארריכטן זיינע דרכים.
לחם יודק, כי לא לנצח אדוש ידושנו, והמם גלגל עגלתו ופרשיו לא ידוכנו. אבער אויב מען וויל מאכן ברויט, אלזא דארף מען אויך אראפנעמען די שאלעכץ וואס איז צוגעקלעפט אין איר אליין. נישט נאר די אויסערליכע וואס עס איז גרינג עס ארויסצונעמען. נאר מען דארף ארויסנעמען דעם חלק וואס איז צוגעקלעפט אין איר אליין, און דאס האבן מיר דערקלערט, עס איז נישט גענוג מיט דרעשן. וואס דארף מען? אין א מכתשת (א שטויסער), מאלן אים אין ריחיים (מיל שטיינער) אדער צעשטויסן אין א מדוכה (מערזער). און דעמאלט אויך דאס דרעשן מיט א גלגל, אויך דאס וועט נישט העלפן כדי אראפצונעמען די אינערליכע שאלעכץ. כי לא לנצח אדוש ידושנו. דאס דרעשן נעמט אראפ דעם מוץ אזוי ווי מיר האבן דערקלערט אויבן, און דאס וועט נישט העלפן אז דו זאלסט ווייטער דרעשן אויף אייביג. וועט דאס ארויסברענגען נאך א שאלעכץ? נישטא, נאכדעם וואס די שאלעכץ פון אויבן איז ארויסגעקומען, האט זיך געענדיגט. דו בלייבסט מיט דער אינערליכער שאלעכץ וואס קיין דרעשן וועט איר נישט העלפן. וואס דארפסטו טאן? אזוי ווי מיר האבן דערקלערט, צעשטויסן אין א מדוכה אדער מאלן אין ריחיים. לא לנצח אדוש ידושנו, דאס דרעשן וועט אים נישט העלפן אויך אויב דו וועסט ווייטער דרעשן נאך עטלעכע יאר, דאס וועט נישט אראפנעמען זיין אייגענע שאלעכץ. און דעמאלט אויך המם גלגל עגלתו, אויך אויב דו וועסט אים אריינלייגן אין דעם גלגל פונעם וואגן ופרשיו, זיי זענען די וואס וועלן דורכגיין אויף דער חיטה דא, דאס וועט נישט העלפן, אזוי ווי מיר האבן דערקלערט, דאס איז נאר אראפצונעמען די אויסערליכע שאלעכץ. ער זאגט, דא וועט דיר נישט העלפן, מען דארף א מכתשת אדער ריחיים, און דעריבער לא ידוכנו, דאס וועט נישט העלפן כדי צו צעשטויסן אים, כדי אים צו מאכן דין. אזוי אויך א מענטש וואס עס האבן זיך צוגעקלעפט אין אים אלע שיבושים, אלע די זעלבע מאדנע דעות, אלע די זעלבע דעות וואס זענען מנוגד צו דער תורה, זענען געווארן א חלק פון אים, אלזא נעמט מען דאס נישט אראפ בנקל. דרעשן וועט דאס נישט ארויסנעמען פון אים. פאר דעם דארף מען ידוכנו. ידוכנו מיינט אזוי ווי אים צעשטויסן אין א מדוכה ביז מען מאכט אים זיין דין. און אזא מענטש אין נמשל דארף שווערערע ייסורים, אז נאר די שווערערע ייסורים קענען אים ברענגען צו א שינוי אין דעם טראכטן.
א מאל האבן מיר גערעדט, האבן מיר דערציילט דא וועגן דעם צאנז קלויזנבורגער אדמו"ר, זכר צדיק לברכה, אז ער איז געווען אין די לאגערן מיט עפעס א מענטש, וואס דער מענטש איז געווען דער שר האוצר (פינאנץ מיניסטער) אין דער פוילישער רעגירונג. ער איז געווען א שר אוצר און זיין נאמען איז געווען חתום אויף אלע פוילישע געלט שיינען. דאס איז א מענטש וואס האט אויפגעהויבן די פוילישע כלכלה פון נול, עס איז דארטן געווען אן אינפלאציע פון הונדערטער פראצענטן, און ער האט זי אויפגעהויבן פון נול, אויפגעהויבן זי אויף דעם דרך המלך. און דער מענטש דא איז געווען א ייד. א ייד וואס האט זיך אפגעזאגט פון זיין יהדות, און אין זיינע גרויסע זכותים האט זיין גויתה, זיין שיקסע, אים פארראטן צו די דייטשן ימח שמם וזכרם, און זיי זענען געקומען און האבן אים גענומען. און דער וואס ער האט זיך פארלאזט אויף איר און אלץ און עס איז געווען בסדר און א משרה און א כבוד און... ער זאגט, ער איז אנגעקומען צו א נוראה'דיגן און געוואלדיגן שבירה. זיי פלעגן זיצן און שמועסן צווישן זיך, און וויפל דער רב פון צאנז קלויזנבורג, וואס איז געווען אן ענק שבענקים, ער האט א גאנצע סעריע פון ספרים שו"ת דברי יציב, ער איז געווען אן ענקער גאון, א בעל אהבת תורה עצום, האט פארלוירן זיין גאנצע משפחה, 12 נפשות האט ער זיי פארלוירן אין שואה, ער איז אנגעקומען צו נתניה, האט אויפגעשטעלט פון ס'נייע די חסידות, אויפגעשטעלט פון ס'נייע די משפחה, אויפגעבויט פון ס'נייע די חסידות, אויפגעבויט שפיטעלער, אויפגעבויט שולן פאר קראנקן שוועסטער, אויפגעשטעלט דעם מפעל הש"ס, וואס האט ער נישט געטאן? איין מענטש. ער האט א סעריע פון ספרים אזוי ווי דער יביע אומר. א גאון, אן ענקער גאון. און ער איז געזעסן און גערעדט מיט אים דארטן, און יעדעס מאל האט ער אים צוגעלייגט נאך דברי חיזוק און נאך... און ער האט זיך געטענה'ט מיט אים, דער מענטש דארטן האט זיך געטענה'ט מיט אים, ער איז געווען א זייער משכיל'דיגער מענטש. ניין, עס איז נישט געווען גרינג אים איבערצוצייגן. ביז סוף כל סוף, אין א געוויסן שלב, איין טאג האט ער אים געזאגט, ווייסטו, איך בין אנגעקומען צו דער מסקנה אז דו ביסט גערעכט. איך האב זיך געטועה'ט אין מיין גאנצן וועג. אזוי האט ער אים געזאגט נאך חדשים און נאך שפלות'ן, און זיי האבן געוואלט, זיי האבן אים באזונדערס דערנידעריגט, ווייל ער האט געהאט א מעמד, און די דייטשן ימח שמם האבן תמיד געהאט עפעס א סאדיסטישע הנאה צו דערנידעריגן דווקא די בעלי מעמד, אויב עס זענען געווען רבנים אדער אויב עס זענען געווען מענטשן וואס דווקא זיי האבן זיי געהאט אן ענין צו דערנידעריגן. און זיי האבן זיך אנגעשטויסן אין אים אויף א שווערן אופן. און אין א געוויסן שלב האט ער אים געזאגט, איין נאכט וואס זיי זענען געווען אויף די פריטשעס, האט ער אים געזאגט, ווייסטו, איך בין אנגעקומען צו דער מסקנה אז דו ביסט גערעכט געווען, איך האב זיך געטועה'ט אין מיין גאנצן וועג. אויף מארגן האט ער אויסגעהויכט זיין נשמה צו זיין באשעפער. האט דערויף געזאגט דער קלויזנבורגער אדמו"ר, ער האט געזאגט, זע וואס דאס איז, א מאל וויפל א ייד'ישע נשמה דארף דורכמאכן. וויפל צעשטויסונגען אויף צעשטויסונגען און מאלעכצן אויף מאלעכצן, ביז סוף כל סוף וועט ער זאגן השם הוא האלוקים. וויפל א מענטש דארף דורכמאכן. דאס איז וואס ער זאגט אונדז דא. עס איז דא א מצב וואס לא בחרוץ יודש. מען דארף נישט דעם אופן פונעם וואגן, בנקל, עטלעכע קלעפ מיט א שבט, האט זיך געענדיגט. ער נעמט שוין ארויס זיין שאלעכץ, דאס איז אויסערליך צו אים, דאס איז נישט קיין חלק פון אים. אבער עס איז דא א מצב וואס דאס איז געווארן א חלק פון אים, ער איז מזדהה מיט דעם. אויב דאס איז א חלק פון אים, זאגט ער וועט נישט העלפן דער אופן פונעם וואגן, וועט נישט העלפן אז דו זאלסט קלאפן אין אים מיט שטעקנס, וועט נישט העלפן אז דו זאלסט דרעשן אים מיט א מורג חרוץ, קיין שום זאך וועט נישט געבן. מען דארף נעמען און צעשטויסן, א גאנצע צעשטויסונג, נאך דעם צו זיפן אין א זיפ, און נאר דעמאלט וועסטו מצליח זיין ארויסצונעמען דאס וואס איז געווארן, וואס איז שוין א חלק פון דעם זעלבן גרעניקל פון דער חיטה.
גם זאת מעם השם צבאות יצאה, הפליא עצה הגדיל תושיה. איצט זאגט ער, גם זאת פון השם וואס האט הפליא עצה. מיר זעען אין מעשה השם אז דער הייליגער באשעפער טוט פלאיה'דיגע זאכן דער העכסטער אויף דער וועלט. דער מלבי"ם זאגט, דער פלא זייערער איז אויך פון צד פון רוב הכמות און אויך פון צד פון רוב האיכות. דאס הייסט, אויב מיר באטראכטן זיך אויף רוב הכמות, קוקט זיך אן אויף דער מציאות אויף דער וועלט. עצם דער מציאות פון דער וועלט, גאלאקסיעס וואס זענען ארום איר, מען ווייסט נאך נישט דעם סוף. עס איז אונדז קלאר אז די וועלט איז מוגבל ווייל זי איז גשמי. אבער ווער קען וויסן וואו עס ענדיגט זיך די וועלט? און יעדעס מאל אנטדעקט מען נאך אנדערע גאלאקסיעס און נאך... מיר ווייסן נישט און מען קען דאס נישט משיג זיין און נישט מכיל זיין. דער הייליגער באשעפער האט באשאפן א וועלט וואס איז רב הכמות אן א תכלית. מען רעדט וועגן מיליאנען ליכט יאר ווען מען רעדט וועגן באגריפן פון פליען אין דעם רוים. פון דעם צווייטן צד, דאך ווען א מענטש טוט עפעס אין א זייער גרויסער כמות, אלזא איז דאס א סך מאל אויף חשבון פון דער איכות. אבער אויב א מענטש וועט אונטערזוכן די איכות פון דעם וואס דער הייליגער באשעפער האט באשאפן אויף דער וועלט, אין יעדן לעבעדיגן צעל, אין יעדער קלענסטער זאך, וואס מען שטייט און באטראכט זיך אויף דעם DNA וואס אין אים, אויף דער מורכבות (קאמפליצירטקייט) וואס אין אים, כולם בחוכמה עשית, מען שטייט און איז נדהם פון דער געוואלדיגער מורכבות פון דער קלענסטער זאך. דאס הייסט עס איז דא פון איין צד אן אדירע מאכט פון גרויסקייט, און עס איז דא פון איין צד אן אדירע חוכמה און אן אדירע מאכט אין יעדן קלענסטן פראטאן. דאס איז וואס מען רופט, וואס מען רופט היינט אויך אין דעם מאקרא און אויך אין דעם מיקרא. דו קענסט דאס זען אויך אין דער גרויסקייט און אין דער אדירער מאכט, און אויך ווען דו וועסט אראפגיין צו די פרטים, וואספארא אדירע חוכמה עס איז דא אין יעדן לעבעדיגן צעל, זאכן וואס די וויסנשאפטלער האבן ביז היינט נישט געענדיגט צו פארשן. אלזא זאגט ער, דאס לאזט אונדז פארשטיין דעם 'כולם בחוכמה עשית'. כולם בחוכמה עשית. מה רבו מעשיך השם. עס איז דא א סך. אה, אויב עס איז דא א סך אלזא איז דאס געוויינטלעך ווען מען פראדוצירט א סך זענען דאס נישט קיין באזונדערע זאכן. זאגט ער ניין, השם האט געמאכט א סך, און כולם בחוכמה עשית. מיט דער גאנצער געוואלדיגער און רב'ער גרויסקייט דא, יעדער פרט און פרט וואס אין איר איז מיט חוכמה. אזוי אויך שטייט מה גדלו מעשיך השם, און העכער פון דעם וואס עס איז גדול, מה עמקו מחשבותיך. אין יעדן פרט און פרט וויפל מחשבה און וויפל אריינלייגונג האט אריינגעלייגט דער הייליגער באשעפער. אזוי אויך דא קומט ער און זאגט דיר, קום זע אז דער הייליגער באשעפער האט צוגעדעקט די עצה און חוכמה אין דער מציאות וואס ער האט באשאפן, ביז נאר דער וואס באטראכט זיך אין דער גדלות השם קען מבחין זיין און זען אין דער גדולת השם. גם זאת מעם השם צבאות יצאה, הפליא עצה הגדיל תושיה. הגדיל תושיה איז די מציאות אליין, זי איז גרויס אין כמות אזוי ווי מיר האבן דערקלערט. און תושיה איז פון לשון יש. תושיה מיינט דעם יש (דאס פארהאנדנסייענדע) וואס עס איז דא דא אויף דער וועלט, דער הייליגער באשעפער האט אים פארגרעסערט אויף אן אדירן אופן. און ער זאגט דיר, מעבר לזה, זע ביז וויפל ער האט הפליא עצה. וויפל דער הייליגער באשעפער האט הפליא עצה אז יעדער פרט און פרט דא איז געמאכט מיט אן אדירער חוכמה. און אויף דעם קומט ער מרמז זיין אויך אזוי ווי ער האט אונדז געזאגט פאר דעם די תיקונים פונעם ברויט, לחם יודק כי לא לנצח אדוש. ווי אזוי גרייט מען צו דאס ברויט? ער קומט און זאגט דיר, אזוי אויך איז דער הייליגער באשעפער מעוניין אז א מענטש זאל אראפנעמען דעם מוץ און דעם תבן מיט דעם כח פון דער נשמה. די מיינונג איז, אזוי ווי דער הייליגער באשעפער האט באשאפן די קלענסטע זאך אין שלמות, דארף דער מענטש ברענגען זיך אליין צו א מצב פון שלמות, צו א מצב אז עס זאל אין אים נישט זיין נישט דער אויסערליכער פסולת און נישט דער אינערליכער פסולת, נישט דער פסולת וואס ווערט אראפגענומען דורך דרעשן אדער דורך קלאפן מיט א שבט, און נישט דער אינערליכער פסולת וואס מען דארף צעשטויסן און מאלן כדי אים אראפצונעמען. נאר אלע זיינע מעשים דארפן זיין אין תכלית השלמות, אזוי ווי דער הייליגער באשעפער האט באשאפן זיין וועלט מיט תושיה און מיט אן טיפער עצה אין תכלית השלמות.