"כה אמר השם אלוקים צבאות, לך בוא אל הסוכן הזה, על שבנא אשר על הבית". דער חלק דא, פרק כ"ב פון פסוק ט"ו, איז בעצם ווי א פרק פאר זיך. מיר האבן שוין געזאגט אמאל, אז די חלוקה פון די פרקים איז נישט קיין אידישע, און דא איז נאך א דוגמא צו דעם אז נישט קיין מבינים האבן צעטיילט די פרקים. ווייל פון דא, פון פסוק ט"ו, הייבט זיך בעצם אן א נייע נבואה, א נייער ענין. איך וועל געבן א ביסל א פארבינדונג צו פארשטיין וועגן וואס עס רעדט זיך. ווער עס האט מיט אונז געלערנט מלכים ב' ווייסט און געדענקט, אז ווען סנחריב האט באלעגערט ירושלים, זענען געווען מענטשן פון אינערהאלב ירושלים וואס זענען געווען א פינפטע קאלאנע. זיי זענען געגאנגען און האבן געארבעט ביי סנחריב'ס חיילות צו זאגן זיי, וויסט אייך, נאר חזקיהו און זיין סיעה האבן זיך נישט אונטערגעגעבן, אבער שבנא און זיין סיעה האבן זיך יא אונטערגעגעבן. די סיעה פון שבנא האט זיך אונטערגעגעבן, מיר זענען דא דער רוב. און זיי האבן דערמיט בעצם געוואלט אריבערנעמען די רעגירונג פון חזקיה'ס האנט, כדי סנחריב זאל אים אננעמען אלס מושל, און דורכדעם וועט ער אוועקשטעלן שבנא הרשע און זיינע מענטשן ווי אזעלכע וואס וועלן געוועלטיקן איבער ירושלים.
"כה אמר השם אלוקים צבאות, לך בוא אל הסוכן הזה, על שבנא אשר על הבית". וואס איז דער "סוכן"? פארוואס רופט ער שבנא מיטן נאמען סוכן? אזוי האבן מיר שוין דארט געזען אז דער אויסדרוק סוכן איז אן אויסדרוק וואס קומט פאר אין עטליכע ביאורים. עס איז דא איין ביאור באקאנט און פארשפרייט, א מענטש וואס איז ממונה איבער די נכסים פון דעם מלך, איבער דעם בית המלך, ער ווערט גערופן סוכן. א מענטש וואס איז פאראנטווארטליך אויף די הוצאות און הכנסות, ווי ערי מסכנות פאר פרעה, ערי מסכנות - שטעט וואו מען האט אנגעזאמלט די תבואה. "ותהי למלך סוכנת", אויך דארט איז דער פשט אז זי האט געפירט דעם מלך'ס הויז. זאגט דער מלבי"ם, עס קומט אויך צו זאגן אויף א מענטש וואס איז א בעל הנאות. א מענטש וואס יאגט זיך נאך ענינים פון תאווה, דהיינו ענינים פון עסן און אזוי ווייטער. ווייל ווי דו זעסט, אין די ערי מסכנות האט מען געהיטן תבואה, מען האט געהיטן פירות פאר עסן. דעריבער זאגן חז"ל, דער סוכן - זאגט רש"י, א בעל הנאות איז ער געווען. און לויט דעם איז "ותהי לו סוכנת" אויך פארבונדן מיט הנאות, ווייל דארט האט זיך גערעדט אז ער האט הנאה געהאט פון איר אין ווארעמקייט, "ותהי לו סוכנת" - ווארעמט אים. עס איז נאך דא א הסבר דארט אויף "ותהי לו סוכנת", וואס פאסט נישט דא, חז"ל דארט ערקלערן סוכנת פון לשון "חוטב עצים יסכן בם". סוכן דארט מיינט פון לשון ווארעמען, האקן האלץ, ווער עס האקט האלץ ווערט זיך ווארעם דערמיט דורך דעם היצן וואס מען לייגט אריין די האלץ. און אויב אזוי, אויך דארט האט דוד גענומען אבישג כדי זיך צו ווארעמען מיט איר. אבער דא פאסט נישט דער ביאור פון סוכן. אבער דא איז דא אן אנדער ביאור וואס איז פארבונדן טאקע מיט דעם ארט, אז וואס שטייט דא סוכן איז פון לשון סיכני. עס שטייט "מין סיכני היה". ער איז געקומען פון א ארט וואס הייסט סיכני וואס איז געווען נאנט צו ירושלים, און פון דארט איז ער אנגעקומען קיין ירושלים.
נאך א הסבר, סוכנת האבן מיר דאך געזען אז זי איז ממונה איבער דעם הויז. אזוי איז אויך דא א דעה אין חז"ל אז שבנא איז געווען ממונה איבער דעם בית המקדש. אין וואס איז געווען זיין מינוי? עס זענען דא וואס זאגן א כהן גדול איז ער געווען, צו אונזער בושה. און עס זענען דא וואס זאגן אן אמרכל. אמרכל איז ווי א מנכ"ל. דהיינו אלץ וואס ער זאגט, טוען אלע. אמר כל - אלץ ווערט געטאן לויט זיין ווארט.
"מה לך פה ומי לך פה כי חצבת לך פה קבר, חוצבי מרום קברו, חוקקי בסלע משכן לו". לאמיר קודם כל אפשטעלן ביי א דקדוק'דיגן פונקט וואס מיר האבן שוין ביי אים געשטאנען אמאל, אבער דאס איז א כלל וואס איז וויכטיג צו וויסן אין דקדוק. לאמיר מערקן, "מה לך פֹה, ומי לך פֹה, כי חצבת לך פֹּה קבר". פארוואס זענען די ערשטע צוויי פֹה, און דער לעצטער איז פֹּה מיט א דגש? אזוי האבן מיר ערקלערט אז לויט די כללים פון דקדוק, ווען עס איז דא אן אהו"י סמוך, פאלט דער דגש פון בג"ד כפ"ת. בג"ד כפ"ת מיינט די אותיות ב', ג', ד', כ', פ', ת', ווען זיי זענען אין ראש פון א ווארט זענען זיי דגושות. מיר זאגן כְּפר, נישט כְפר. סיידן איך מאך צו אים סמוך א ווארט, און דאן זאג איך לִכְפר, איך בין געפארן קיין כפר סבא, אבער איך זאג נישט כְפר סבא, איך זאג כְּפר. ווען וועל איך יא לייענען דאס ווארט, דעם בג"ד כפ"ת אן א דגש? ווען עס איז דא איינע פון די אותיות אהו"י סמוך צו אים פון פארנט. א', ה', ו', י'. דאס פאריגע ווארט ענדיגט זיך מיט זיי, וועל איך לייענען דאס קומענדיגע ווארט אן א דגש. אויב למשל זאג איך פרעה, לייען איך אים אלעמאל מיט א דגש. אבער ווען שרייב איך דאס ווארט פרעה אן א דגש? אויב למשל האט זיך דאס פאריגע ווארט געענדיגט מיט "כי". "כי פרעה". אז כי ענדיגט זיך מיט י', אהו"י, סמוך צום ווארט פרעה, פאלט אראפ דעם דגש פון די פ'. "ויר בלק", מען זאגט נישט ויר בּלק, נאר ויר בלק, ווייל ויר ענדיגט זיך מיט א', דאס איז אן אהו"י סמוך. דער כלל איז אגב אויך ריכטיג בנוגע א ווארט ווי "לך". דאס ווארט לך ווערט גערעכנט ווי א ווארט וואס ענדיגט זיך מיט אן אהו"י סמוך. פארוואס? וואו איז דער אהו"י? עס ענדיגט זיך מיט כ', נישט מיט א', נישט מיט ה', נישט מיט ו'. אבער ווען איך זאג לך, ווי קלינגט עס? ווי עס האט זיך געענדיגט מיט א ה'. אין הערן קלינגט עס ווי עס האט זיך געענדיגט מיט א ה', לך. ווייל עס קלינגט ווי עס האט זיך געענדיגט מיט א ה', דעריבער ווערט עס גערעכנט ווי אן אהו"י סמוך. דעריבער "מה לך פֹה", עס נעמט אראפ דעם דגש פון די פ', איך לייען נישט "מה לך פֹּה", נאר איך לייען "מה לך פֹה". אויב וואלט געשטאנען "מלך", וואלט איך זיכער געלייענט פֹּה, ווייל מלך ענדיגט זיך נישט מיט אהו"י. אבער לך איז ווי עס ענדיגט זיך מיט אהו"י, ווי עס ענדיגט זיך מיט א ה'. אז פארוואס איז דער לעצטער "כי חצבת לך פֹּה קבר", פארוואס שטייט דא פֹּה? וואס איז דער טעם וואס שטייט אונטער דעם לעצטן "לך"? טעמא דטביר. וואס טוט א טביר? נעמט אראפ, מפסיק, נישט אזוי? מפסיק. די מדריגה פון טביר. אז "כי חצבת לך, פֹּה קבר". וואס מיינט דאס? אז דאס איז שוין נישט קיין אהו"י סמוך. אהו"י סמוך איז ווען איך לייען "לך פֹה", דאס איז צוזאמען. דער "לך פֹה" נעמט אראפ פון די פ' דעם דגש און עס ווערט פֹה אנשטאט לך פֹּה. אבער ווען איך לייען "לך, פֹּה", דאן איז דאס נישט קיין אהו"י סמוך. אז ממילא בלייבט די פ' מיט א דגש. דעריבער אין די ערשטע "לך פֹה ומי לך פֹה", ביידע זענען די "לך פֹה" צוזאמענגעשלאסן, דער אהו"י איז סמוך, און ווייל אזוי איז געפאלן דער דגש פון די בג"ד כפ"ת. אין דעם לעצטן "לך, פֹּה", לערנען אונז די טעמים אויף מפסיק זיין, און ממילא איז פון די פ' נישט געפאלן דער דגש. גוט, ביז דא א רגע דקדוק, און מיר וועלן איצט אריבערגיין צו פארשטיין דעם פסוק.
"מה לך פֹה ומי לך פֹה כי חצבת לך פֹּה קבר". דא ווענדט ער זיך בעצם צו שבנא און זאגט אים, דו שבנא, האסט דאך געקומען פון אן אנדער שטאט. מיר האבן געזען איינער פון די ביאורים סוכן וואס איז געקומען פון די שטאט סיכני. דהיינו דו ביסט בכלל נישט קיין היגער. וואס זוכסטו דא אין ירושלים? האסטו דא עפעס א נחלת שדה? עפעס א הויז פון דיין אבות'ס אחוזה? "מה לך פֹה". "ומי לך פֹה", די כוונה איז האסטו דא קרובים פון דיין פאטער'ס משפחה? ווייל עס קען זיין אז איך קום וואוינען אין א שטאט וואו מיינע קרובים זענען דארט. אז ער זאגט "מי לך פֹה", אזוי אז "מה לך פֹה" גייט צוריק אז דו האסט דא נישט קיין הויז, נישט קיין פעלד. אזוי "מה לך פֹה". א צווייטע פראגע "מי לך פֹה", דו האסט דא אויך נישט קיין קרובים פון דיין פאטער'ס משפחה. און אויב א מענטש האט קרובים, וויל ער אסאך מאל באגראבן ווערן אין דער נאנטקייט פון זיינע קרובים. אז ער זאגט "כי חצבת לך פֹּה קבר". דו האסט דאך אויסגעהאקט פאר דיר דא א קבר, וואס מיינט אז דו טראכטסט צו בלייבן דא אויף לאנגע יארן. האסט דיר דא געקויפט אן אחוזת קבר אז נאך דיינע 120 וועט מען דיך דארט באגראבן. דאס הייסט דו פילסט זיך דא שטענדיג. "חוצבי מרום קברו, חוקקי בסלע משכן לו". ער זאגט אים, איך זאג דיר דו רשע וואס האסט געגאנגען און אויסגעהאקט פאר זיך מרום קברו. ביסט געגאנגען און האסט אויסגעהאקט פאר דיר אין א בארג, א הויכן ארט, א קבר. חוצבי, פארוואס רופט ער דאס חוצבי? ווייל אזוי איז געווען זייער וועג צו האקן קברים, צו האקן מערות קבורה. מען פלעגט מאכן א הייל און פון די זייטן פלעגט מען אויסהאקן כוכים, און דארט פלעגט מען זיי באגראבן. און דאס הייסט "חוצבי מרום קברו", ביסט געגאנגען אויסהאקן פאר דיר אין א בארג, א הויכן ארט, א קבר. "חוקקי בסלע משכן לו". חוקקי בסלע משכן לו, די כוונה איז אין דעם ארט וואו דו האסט אויסגעהאקט דעם קבר, האט מען אויסגעקריצט אן ארט וואו מען לייגט דעם ארון. וואס איז דער חילוק צווישן חוצב און חוקק? דער חוצב האקט אין א זאך וואס איז צוגעבונדן (מחובר). דער חוקק קריצט אין א זאך וואס איז אפגעריסן (תלוש). דהיינו, אויב איך נעם איצט און שניץ דא אין עפעס א אפגעריסענעם שטיין, הייסט אז איך האב געקריצט אין א שטיין. ווי חקוק על הלוחות. פארקערט, ווען איך גיי האקן אין א סלע וואס איז צוגעבונדן, איך האק אין דעם בארג אליין, ווער איך גערופן חוצב. אז ער האט אין אנהייב אויסגעהאקט פאר זיך אן ארט קבר, נאכדעם האט ער אויסגעקריצט פאר זיך דעם כוך. ווייסט איר ווי אזוי מען פלעגט באגראבן? מען פלעגט באגראבן אינערהאלב, ווער עס וועט זען אין מוזעאום ישראל אדער אין נאך ערטער, זעט מען אן ארון קבורה, גלוסקמאות. אן ארון קבורה פון שטיין. דו זעסט ממש אן ארון אבער אינגאנצן פון שטיין. בעצם דארף מען וויסן, מען האט זיי נישט באגראבן דארט. מען האט זיי באגראבן אין דער ערד, נאך א צייט ווען עס איז פארפוילט געווארן, נאך א יאר, האט מען גענומען די ביינער און אריינגעלייגט דארטן. דעריבער וואונדערט אייך נישט, איר זעט אן ארון אין אזא גרויסקייט, זאגסטו ווי אזוי האט מען אים איינגעפאלטן? ווי אזוי האט מען אים דארט אריינגעפאקט? נאר דאס איז געווען ערשט נאכדעם ווען די ביינער האבן שוין אינגאנצן נישט געהאט אויף זיי קיין פלייש, האט מען דאס אריינגעלייגט אינעווייניג, און אזוי האט מען זיי געמאכט קברי משפחה. דאס איז געווען זייער וועג, עס איז מותר לויט הלכה אזוי צו טון. און אגב דאס איז די ערשטע קבורה אין שטאקן, ווייל ווער עס קוקט זעט אז זיי האבן באגראבן אין שטאקן. דהיינו מען מאכט אזוי פאליצעס און מען פלעגט אריינלייגן און פארמאכן. דאס איז געווען דער וועג פון קבורה. אבער אין אנהייב האט מען זיכער געלאזט דעם פלייש פארפוילן, ווייל מען קען דאך נישט אויף שטיין, דעם פלייש נעמט צייט ביז ער ווערט פארפוילט. בו בזמן וואס אין דער ערד ווערט ער פארפוילט אסאך גיכער. און עס דארף זיין אז דער פלייש זאל גיך פארפוילן ווערן כדי די נשמה זאל קענען פארלאזן דעם גוף. כל זמן דער פלייש איז נישט אינגאנצן פארפוילט, פארלאזט די נשמה נישט דעם גוף און דאן האט זי צער. אז ער זאגט אים, דו ביסט געגאנגען און האסט אויסגעהאקט פאר זיך א בארג, אין דעם הויכן און שטיילן בארג, עפעס א קבר. האסט געוואלט אז דו זאלסט האבן דארט כבוד, אז דו זאלסט האבן תפארת, און ביסט געגאנגען און האסט אויסגעקריצט פאר זיך א ספעציעלן ארון וואו אין אים וועט מען אריינלייגן דיינע ביינער. ער זאגט דו האסט כביכול צוגעגרייט פאר זיך אן אימפאזאנטן ארט, האסט צוגעגרייט פאר זיך כבוד און תהילה. אבער דער בורא עולם גרייט דיר צו עפעס אנדערש. דער בורא עולם גרייט דיר צו א מפלה, האט דיר צוגעגרייט א ביזיון, האט דיר צוגעגרייט אן אראפלאזונג, ווי מיר וועלן באלד זען.
איצט ערקלערט רש"י אז דער פסוק קומט אים באשעמען, ווייל ער איז בעצם געווען דער ערשטער גיס וואס איז אונז באקאנט אלס א פינפטע קאלאנע. וואס מען רופט די נייע קרן פאר ישראל. די וואס פארראטן ישראל וואס גייען און איבערגעבן ישראל צו די אומות, ארבעטן פון אינערהאלב אונז און אין אונז כדי אונז צו צעברעכן פון אינעווייניג. דאס איז געווען שבנא, ער איז געווען דער ערשטער לינקער. ער איז דער וואס איז געקומען און האט מלחמה געהאלטן און האט געשיקט א פייל צום מלך אשור, אז שבנא און זיין סיעה האבן זיך אונטערגעגעבן. ווען דו קומסט דא מלחמה האלטן, נעם אין באטראכט עס איז דא דא ווער עס איז דיינע. עס זענען דא מענטשן פון דיינע און דעריבער בעט איך מיט אונז זאלסטו זיך אנדערש פירן. די גמרא זאגט כתב פתקא ושדא בגירא. דאס איז געווען אין יענער צייט דער סמס וואס זיי האבן געהאט. וואס פלעגט מען טון? מען נעמט א פייל, וויקלט אים איין, דעם פייל אין א בריוו, שיסט דעם פייל צו יענער זייט, זיי זעען אז זיי באקומען א בריוו און אזוי פלעגט מען פארשטיין און זיך קאמוניקירן איינער מיטן צווייטן.
זאגט אים דער קדוש ברוך הוא: "הנה השם מטלטלך טלטלה גבר ועוטך עטה". השם מטלטלך, דער קדוש ברוך הוא גייט דיך ווארפן א ווארף פון א גבר. וואס איז טלטלה גבר? עס איז דא צו דעם עטליכע פירושים. רש"י ברענגט אן ערשטן ביאור, דאס וואס דער תרגום זאגט, כהדין תרנגולא דמטלטל מאתר לאתר. איינע פון די לייכטסטע בעלי חיים וואס שפרינגען אין א רגע פון ארט צו ארט איז דער האן. "גבר" איז אין לשון התנ"ך דער האן, ער ווערט גערופן גבר. נישט אזוי? "קרא הגבר", די כוונה איז צום האן. אז איך ווארף דיך ווי דער האן וואס ער שפרינגט און ווארפט זיך פון ארט צו ארט. חז"ל זאגן, טלטלה גבר, פארוואס טלטלה גבר און נישט טלטלה אישה? טלטולא דגברא קשה מדאיתתא. זאגן חז"ל, ווען א מענטש דארף זיך אריבערציען פון ארט צו ארט, האט די פרוי נישט קיין פראבלעם. אין איין רגע פאקט זי וואליזעס, זי איז שוין דארט. נאך צוויי רגעס האט זי זיך שוין אריינגעזעצט און זי האט שוין דריי חברטעס פון די שכנות. זי קען שוין אלעמען, נאך צוויי טעג וועט זי דיר אויך זאגן די נעמען פון די באוואוינער אינעם שכונה, לויט דעם מרשם האוכלוסין. איינס נאך איינס. א פרוי האט נישט קיין שום פראבלעם זיך אריבערציען פון ארט צו ארט. א מאן פארקערט, ביז ער קומט אן, ביז ער פארלאזט בכלל דאס הויז, ביז ער געוואוינט זיך דארט איין, ביז ער געפינט א בית כנסת, גייט ער בכלל א חודשים לאנג יעדעס מאל צו אן אנדער בית כנסת, שאפט ער עפעס אזוי א ווארט מיט עמעצן. געווענליך אויך אויפצוכאפן שפראכן, ביז מענער כאפן אויף שפראכן איז דאס א פראבלעם. פרויען צ'יק צ'ק, זייער גיך האט זי א שפראך, די שכנה רעדט פראנצויזיש פארשטייט זי איר, אויך אן אסאך, גלייך פארשטייט זי איר וואס זי וויל, וואס זי זאגט. א מאן ביז ער כאפט אויף, מענטשן זענען 20 יאר אין אן אנדער ארט, ער האט נאך נישט אויפגעכאפט די שפראך. מען רעדט מיט אים, זאגט ער דיר איך נישט, נישט קען קיין ענגליש. וואס הייסט קען נישט ענגליש? דו ביסט 20 יאר אין אמעריקע. ניין, איך קען נישט ענגליש, צו שרייבן בכלל מאן דכר שמיה. בקיצור, די מציאות איז אז דער טלטול פון א מאן איז אסאך שווערער פון דעם טלטול פון א פרוי. א פרוי מיט לייכטקייט ווארפט זיך פון ארט צו ארט, פאר א מאן איז דאס שווער. און דעריבער אגב שטייט אז מען ווארנט די מענטשן נישט צו נעמען אלטע עלטערן און זיי אריבערפירן פון ארט צו ארט. ווייל פאר א מאן איז דאס זייער שווער. איך קען עטליכע מעשיות אז מענטשן, אז די קינדער האבן געוואלט אז די עלטערן זאלן זיין נאנט צו זיי און נאך אלערליי זאכן פון דעם סארט, האבן זיי אריבערגעפירט די עלטערן פון ארט צו ארט, און נאך א נישט לאנגע צייט איז דער טאטע נפטר געווארן. עס איז זייער שווער פאר א מענטש דורכצומאכן א טלטול, בפרט נאך יארן וואס ער איז געוואוינט און קען א געוויסן ארט, איז דאס זייער שווער. טלטולא דגברא קשה מדאיתתא זאגט די גמרא. דעריבער "הנה השם מטלטלך טלטלה גבר", ווי פון א מאן. עס איז דא נאך א הסבר, דער רד"ק ערקלערט, טלטלה גבר די כוונה איז א שווערער טלטול, א שטארקער טלטול. ווי א גבר סימבאליזירט שטארקייט, סימבאליזירט קראפט, אז השם ווארפט דיך א שטארקן ווארף. א ווארף וואס וועט זיין א ווארף וואס גובר און שטארקט זיך אן. השם וועט דיך ווארפן און טראגן, וואוהין? צו דער לופט פון הימל. פארוואס צו דער לופט פון הימל? וואו שטייט דאס? "ועוטך עטה". ווי אן עיט וואס פליט אין דער לופט, השם וועט דיך פליען לאזן אין דער לופט. און דאס איז דער נמשל אז בעצם שבנא איז געגאנגען און ארויסגעגאנגען פון ירושלים צום חיל פון סנחריב, כדי זיך צו פארבינדן מיט זיי, כדי צו ווערן א טייל פון זיי, כדי זיי זאלן אים אננעמען. אז "עוטך עטה" איז פון לשון עיט, ווי "ויעט על השלל", "ויעט העם אל השלל", די כוונה איז זיי זענען צוגעפלויגן ווי א פויגל עיט וואס שווימט צום שלל. עס איז דא נאך א הסבר אין חז"ל, "ועוטך עטה", זאגן חז"ל, אז שבנא האט שוין אנגעהויבן צו באקומען אויף חשבון, איז ער געווארן א מצורע. דאס איז "ועוטך עטה", ווי עס שטייט "ועל שפם יעטה". אז מיר זעען אז עטיה איז פון לשון צרעת, אז אויך דא האט אין אים אויסגעברואכן די צרעת.
"צנוף יצנפך צנפה כדור אל ארץ רחבת ידיים, שמה תמות ושמה מרכבות כבודך קלון בית אדוניך". ער בשורה'ט אים נאך א בשורה: "צנוף יצנפך צנפה כדור אל ארץ רחבת ידיים". ער וועט דיך ארומדרייען מיט א מצנפת רונד ארום, ביז דיין גוף וועט אויסזען ווי א כדור (א באל). כדור מיינט ווי א באל. ווי מען ווארפט א באל און קייקלט אים אין א ברייטן לאנד, מען שפילט זיך מיט אים פון ארט צו ארט צו א ברייטן לאנד, אזוי אויך וועט מען דיר טון. דהיינו אין אנהייב וועסטו פליען מיט וואונטש צום חיל פון סנחריב, ווי אן עיט, ווי א פויגל וואס פליט מיט פרייד. אבער נאכדעם וועט מען דיך בעל כרחך קייקלען ווי א באל. "ושמה תמות ושמה מרכבות כבודך קלון בית אדוניך". וואס איז "מרכבות כבודך קלון בית אדוניך"? אזוי, קודם כל זאגט ער אים "שמה תמות". דו האסט דאך געגאנגען אויסהאקן פאר דיר א קבר כדי צו שטארבן דא. זאגט ער אים ניין ניין אדוני, דו וועסט נישט שטארבן דא, נאר שמה תמות. א צווייטע זאך, דו האסט געבעטן דעם קלון פון דיין הער'ס הויז. דו האסט געוואלט זיך אויפבויען פון חזקיהו'ס קלון. אט חזקיהו רעבעלירט אנטקעגן דיר, אבער איך, איך בין מיט דיר סנחריב. זאגט אים השם, כבודך קלון. דיין כבוד וועט זיך פארוואנדלען אין א קלון. פארוואס? עס שטייט אז ווען שבנא האט ארגאניזירט די גאנצע חבורה פאר א מאסן ארויסגאנג צו סנחריב'ס זייט, זענען אלע פארטייען און די רעגיסטרירטע און אלע אנגעקומען. און דאן ווען ער איז געקומען ארויסגיין, פלוצלינג זעט ער נאך אים איז נישט דא קיינער. דער האט זיך אנטרונען, דער איך מוז גיין, דער איך קען איצט נישט, דער איך אייל זיך, דער... בקיצור, איז אנגעקומען יום פקודה, אין די קלפי איז מיט אים נישט געווען קיינער. ער קומט אן איינער אליין צו סנחריב. פרעגט אים סנחריב, וואס האסטו געזאגט? איך האב רעגיסטרירטע, איך האב דאס, איך האב דאס, וואס וואו? וואו? וואו איז דער צענטער? וואו? וואו? וואו זענען אלע? זאגט ער אים וואס זאל איך טון, זיי האבן מיך פארלאזט. האט אים געזאגט סנחריב, אה, אז דו מאכסט נאר פון מיר א צחוק. דו מאכסט פון מיר א לצנות. וואס טראכטסטו אז דו האסט כביכול געקומען זיך אונטערגעבן צו מיר, האסט געברענגט מענטשן און דו קומסט צו מיר אליין? וואס זוכסטו אז איך זאל דיר געבן עפעס א מתנה? עפעס א פרייז? זאגט די גמרא, מען האט אים דורכגעשטאכן אין די פּיאטעס און אים צוגעבונדן צו די וויידלען פון זייערע פערד און מען האט אים געשלעפט אויף די דערנער און אויף די שטעכיגע געוויקסן. און דאס איז ווי א באל, מען האט אים געקייקלט ווי א באל, אזוי וועט מען טון צו אלע פארראטער פון השם. און דאס איז וואס ער זאגט אים, "ושמה מרכבות כבודך". דו האסט געטראכט אז דו וועסט קומען וועט מען דיר געבן א מרכבה, כבוד, אדוני, מרכבות כבודך, דאס וועט זיין די מרכבות וואס דו האסט געוואלט אנשטאט דעם כבוד, קלון בית אדוניך, האסט געוואלט אז עס זאל זיין א קלון פאר דיין הער'ס הויז, אבער דעם קלון וועסטו אליין באקומען. די מרכבות וועסטו באקומען, מען וועט דיך אויפזעצן אויפן פערד און אזוי וועט מען דיך שלעפן און דאס וועט זיין דיין שטראף אויף וואס דו האסט געטון.
עס איז דא נאך א ביאור דא וואס ברענגט דער מלבי"ם. דער מלבי"ם זאגט א צוגעלייגטן ביאור, "כדור", וואס איז דער קושי דא, אפשר וועל איך ערקלערן פארוואס עס איז דא א קושי אין דעם ערשטן ביאור. "כדור", עס פעלט דא די כף, כף הדמיון. אויב דו זאגסט "צנוף יצנפך", די כוונה ער דרייט דיך ארום מיט א מצנפת, א מצנפת איז ווי א שאל, ווי וואס? ווי א באל. אז וואו איז די כף הדמיון? עס האט געדארפט זאגן ככדור. פארוואס "צנפה כדור"? פארוואס האט ער נישט געזאגט די כף הדמיון ככדור? אזוי איז טאקע דא צו דעם דוגמאות פון תנ"ך און די מפרשים ברענגען אז מיר געפינען אין נאך עטליכע ערטער וואס עס פעלט די כף הדמיון. אז דאס איז נישט אזא גרויסער קושי. אבער מיט אלעם דעם האט דער מלבי"ם געברענגט נאך א הסבר. "כדור", זאגט דער מלבי"ם, די ערשטע כף איז טאקע די כף הדמיון, לויט דעם צווייטן ביאור. און דאן איז בעצם דאס ווארט אליין "דור". וואס איז דאס ווארט דור? וואס דערמאנט עס אונז? מדורה (א שייטער). זאגט דער מלבי"ם, מיר געפינען דאס ווארט מדורה וואס איר מקור איז פון דעם ווארט דור, ווי עס שטייט "דור העצמים תחתיה". דור העצמים די כוונה א פייער וואס ברענט אין די ביינער תחתיה. פון דעם איז אויסגעדרייט געווארן דאס ווארט מדורה. אז ווען השם צנפך כדור, די כוונה איז ווי א מדורה, השם וועט דיך פארברענען ווי א מדורה צו א ברייטן לאנד.
"והדפתיך ממצבך וממעמדך יהרסך". זאגט ער אים אין אנהייב, "והדפתיך ממצבך". דו האסט דאך איצט א שטארקן מצב, דו ביסט אין ראש המעלה, דו ביסט א שר, דו ביסט אנגעזען, מיר האבן אפילו לויט א געוויסע דעה געזען ער איז געווען א כהן גדול אדער אן אמרכל פונעם בית המקדש. "הדפתיך ממצבך", פון דיין שטארקייט וועל איך דיך אראפנעמען. און דערנאך "וממעמדך יהרסך". דיין מעמד מיינט אויך אלס א פשוט'ער מעמד, אז דו זאלסט נישט טראכטן איך וועל דיך אראפנעמען פון אויבן, וועסטו זיין א פשוט'ער מענטש. ניין, "וממעמדך", נאכדעם אויך פונעם פשוט'ן מעמד "יהרסך", וועסטו נישט האבן קיין שום עמידה און קיין שום קיום כלל, נאר א גאנצע צעשטערונג. און דאס איז דער חילוק, זאגט דער מלבי"ם, וואס איז דער חילוק צווישן מצב און מעמד? דער מלבי"ם האט אונז שוין ערקלערט פריער אז עס איז דא א חילוק צווישן עומד און ניצב. עומד קומט צו לערנען נאר אז ער זיצט נישט. ווער עס זיצט נישט איז ער עומד. און ניצב פארקערט, דאס איז ווער עס שטארקט זיך אויף זיין שטעל אין דעם זעלבן פונקט. ניצב מיט כח. אדער א מענטש וואס איז ניצב די כוונה אלס ממונה איבער די אנדערע. עמידה מיינט נאר נישט זיצן. עמעצער וואס שטייט ווערט גערופן ער זיצט נישט, ווערט ער גערופן עומד. אבער פארקערט א מענטש וואס איז ניצב, ניצב ווי א ממונה איבער די אנדערע, ווי ניצב על עומדו, ניצב במקום גדולים, איז ער דארט ניצב, ער איז ווי יציב אין דעם זעלבן ארט. איצט לאמיר מערקן, אין אנהייב האט ער געזאגט "והדפתיך ממצבך". הדפתיך, איך וועל דיך אוועקשטופן. נאכדעם האט ער געזאגט "וממעמדך יהרסך". מערקט אז דער "יהרסך" איז נישט אזוי געשריבן ווי "הדפתיך". עס שטייט נישט "הדפתיך ואהרסך". און דאן וואלט אלץ טאקע אין דער זעלבער פארעם און אין דעם זעלבן לשון. איך הדפתיך, איך אהרסך. ער שרייבט נישט דעם לשון. "יהרסך" מיינט ווי עמעצער אנדערש. עמעצער אנדערש וועט דיך צעשטערן. פארוואס? זאגט דער מלבי"ם, ווייל אזוי טאקע איז געווען די מציאות. אין אנהייב, דער אנהייב פון דעם שטופ איז געווען דורך דעם בורא עולם. אבער נאכדעם וועט ער שוין צעשטערט ווערן פון זיך אליין דורך יענעם אכזר'דיגן מלך, וואס ווי מיר האבן געזאגט האט אים צוגעבונדן ביי די פיאטעס צום פערד און האט אים צעשטערט און אים געפייניגט. אז דעריבער די ערשטע פאלונג איז "והדפתיך", איך ווי מען זאגט וועל דיר געבן דעם שטופ. אבער דעם סוף פון דיין מעשה וועט שוין טון עמעצער אנדערש, "יהרסך", דאס וועט זיין דורך סנחריב.
"והיה ביום ההוא וקראתי לעבדי לאליקים בן חלקיהו". "והיה ביום ההוא איך וועל רופן צו מיין קנעכט צו אליקים". ווער איז עבדי אליקים? רש"י זאגט, ער איז געווען איבער דעם הויז ווען סנחריב איז געפאלן. דהיינו, אין אנהייב האבן מיר דאך געזען ווער איז דארט געווען? שבנא. אבער דערנאך, ווער איז שוין געווען ממונה איבער דעם הויז? עס איז געווען אליקים בן חלקיהו. און ווען שבנא איז אוועק, דהיינו ווען מיר האבן געזען אז מען האט אים געפייניגט, האט מען געשטעלט אליקים. "והיה ביום ההוא וקראתי לעבדי לאליקים בן חלקיהו. והלבשתיו כותנתך ואבנטך אחזקנו וממשלתך אתן בידו, והיה לאב ליושב ירושלים ולבית יהודה". געווענליך ווען מען פלעגט שטעלן עמעצן אלס א ממונה פון וועגן דעם מלך, פלעגט מען אים אנטון א טייערן אבנט און כותונת פאר תפארת און גדולה. וואו האבן מיר דאס געזען? יוסף. נישט אזוי? ביי יוסף האבן מיר געזען אז מען האט אים ארויפגעלייגט דעם רדיד אויפן האלז, מיר האבן געזען עס איז געווען א וועג אז ווען מען פלעגט שטעלן עמעצן, אים אנצוטון ספעציעלע בגדים. אנשיינענד זענען דאס אויך געווען בגדים וואס האבן סימבאליזירט זיין תפקיד, ווי ספעציעלע יוניפארמען פון דעם וואס באדינט דעם מלך. אזוי ווי עס שטייט "וילבש אותו בגדי שש". אז "והלבשתיו כותנתך ואבנטך אחזקנו". דיין אבנט, וואס איז די גארטל, דאס אחזקנו. און דאס איז אויך א משל אויף די שטארקייט אז ער וועט נישט אויסגליטשן פון זיין גדולה. עס איז דאך אלעמאל ווען עמעצער וויל זיך שטארקן, וואס טוט ער? ער בינדט די גארטל אויף די לענדן, שטארקט זי אויף די לענדן. ביי וועמען האבן מיר דאס געזען? אליהו, ווען ער איז געגאנגען לויפן פאר אחאב, וואס שטייט? "וישנס מותניו". ער האט שטארק צוגעבונדן דעם אבנט אויף די לענדן. אז ווען עמעצער איז געגאנגען טון עפעס א פעולה, פלעגט ער שטארקן דעם אבנט, שטארקן די גארטל אויף אים. און דאס איז א משל צו זאגן אז ער וועט נישט אויסגליטשן פון זיין גדולה, נישט ווי דו וואס דער אבנט ביי דיר איז געווען לויז און דו האסט אויסגעגליטשט פון דיין גדולה, ביי אים וועט דער אבנט זיין שטארק און ער וועט זיך האלטן אין זיין גדולה. "וממשלתך אתן בידו". און ער וועט אויך נישט זיין ווי דו, "והיה לאב ליושב ירושלים". ער וועט רחמנות האבן אויף זיי ווי א טאטע וואס האט רחמנות אויף זיינע קינדער. נישט ווי דו וואס ביסט געגאנגען אויסמסר'ן חזקיהו און זיין סיעה און האסט נישט רחמנות געהאט אויף זיי נאר האסט זיך געזארגט פאר דיין טובה. ער וועט זיין ווי א טאטע וואס זארגט זיך פאר די טובה פון פאלק, ליושב ירושלים ולבית יהודה. עס איז דא א דעה אין חז"ל אז דער אליקים דא, אליקים בן חלקיהו, עס איז דא א דעה אין חז"ל אז ער איז געווען א כהן גדול. אזוי ברענגט דער רד"ק אלס א מעגליכקייט, אבער דאס איז נישט קיין מוסכם'דיגע זאך. עס זענען דא וואס זאגן נאר אז ער איז געווען א ממונה פון וועגן דעם מלך.
"ונתתי מפתח בית דוד על שכמו, ופתח ואין סוגר וסגר ואין פותח". "ונתתי מפתח בית דוד על שכמו". דער אליקים דא וועט באקומען דעם שליסל פון בית דוד. לויט וואס יונתן איז מתרגם, איז די כוונה דער שליסל פון בית המקדש, דאס איז מפתח בית דוד. און די רעגירונג פון בית דוד. לויט דעם רד"ק, איז דא בעצם א משל. ער זאגט, ער וועט זיין דער יועץ פונעם מלך יהודה, אלץ וואס דער מלך יהודה וועט טון וועט זיין לויט אים. בקיצור, ער איז דער וואס עפנט און דער וואס פארמאכט. דאס איז אן אויסדרוק אז דער שליסל איז אין זיין האנט. די שליסלען זענען ביי אים, אלץ ווערט געטון לויט אים. נאר דער רד"ק וואונדערט זיך א ביסל, "ונתתי מפתח בית דוד על שכמו", וואו האט דאס געדארפט זיין? אין זיין האנט. דער שליסל אין זיין האנט. וואס פלוצלינג איז דער שליסל געווארן אויף די אקסל? אויב עס איז א משא, פארשטיי איך, א משא לייגט מען אויף די אקסל. אבער א שליסל האלט מען אין דער האנט, אדער אין א שליסל האלטער, אבער נישט אויף די אקסל לכאורה. זאגט אויף דעם דער רד"ק, עס זענען דא צוויי משלים. די ערשטע זאך זאגט ער דער שליסל וועט זיין אין זיין האנט, און דאס איז די ענינים פון די מלכות, אלץ וועט זיין לויט אים, ער וועט זיין דער עפענער און ער וועט זיין דער פארמאכער. און די צווייטע זאך זאגט ער, אז ער וועט טראגן און פארטראגן און פארזארגן אלע זאכן פון די מלכות. די כוונה ער וועט זיין טראגן דאס אויף זיין אקסל. ווי עס שטייט "ותהי המשרה על שכמו". אז עס זענען דא דא צוויי זאכן. א', ווי א שליסל אין זיין האנט, אלץ עפנט זיך און פארמאכט זיך לויט אים. די צווייטע זאך, אויף וועמען וועט זיין די גאנצע משא? ווער וועט טראגן און אלץ וועט געלאדן זיין אויף זיין אקסל? דאס איז ער. אז מען מיינט נישט בקיצור אז דער שליסל איז אויף די אקסל. נאר עס זענען צוויי משלים, א שליסל אין זיין האנט, און די משא, יעדע נשיאה בעול פון פאלק וועט זיין אויף זיין אקסל. אזוי ערקלערט דער רד"ק. אבער דער מלבי"ם ערקלערט מער פשוט. זאגט דער מלבי"ם, דער וועג פון די שרים ממונים איבער דעם בית המלך צו טראגן דעם שליסל אויף זייער אקסל אלס א צייכן. אזוי איז געווען זייער וועג, זיי האבן געהאט גרויסע שליסלען. אמאל אזעלכע זעט מען אזעלכע אלטע בילדער, וואס מען זעט ווי ער לייגט די קייט דא און דער שליסל דא גייט אים אראפ אויף די אקסל. דאס איז דער וועג פון וויכטיגקייט, דאס איז נישט אזא קליינער שליסל ווי דו האסט, דאס איז געווען א גרויסער שליסל, קען זיין 30 סענטימעטער גרויסקייט פון א שליסל. אז ער פלעגט דאס ווארפן פון הינטן און דער שליסל דא הענגט אויף אים. ווי גענעראלן וואס נעמען דא פארנט זייערע מעדאלן, דו זעסט אים גיין פול מיט מעדאלן, אזוי פלעגט מען גיין אזוי פארנט מיטן שליסל, און דאס ווייזט דו זעסט, די שליסלען זענען ביי מיר, איך בין דא דער נושא המשרה. אז דאס איז וואס ער זאגט, "ונתתי מפתח בית דוד על שכמו".
"ותקעתיו יתד במקום נאמן, והיה לכיסא כבוד לבית אביו". אגב, אויף דעם נאמען האט דער רב שך גערופן די צייטונג וואס ער האט ארויסגעגעבן אין זיין צייט "יתד נאמן", אויף דעם נאמען פון דעם פסוק. "ותקעתיו יתד במקום נאמן". ער קומט דא צו געבן א משל אויף די גדולה און אויף די שררה וואס ער וועט האבן, ביז דאס וועט זיין א כבוד פאר אלע בני משפחתו. אלע וועלן זיין געהאנגען אויף אים, ווי דער קליינער וואס הענגט זיך אויף דעם גרויסן. און דאס איז וואס ער זאגט, "והיה לכיסא כבוד לבית אביו". פאר זיין גאנצן בית אביו, וועט זיין שררה זיין א כיסא כבוד. נישט ווי ביי שבנא, וואס זיין שררה איז געווען א ביזיון פאר זיין בית אביו, אז עס איז ארויסגעקומען פון זיי אזא פארראטער. "ותקעתיו יתד במקום נאמן". א יתד (א טשוואק), איך קען אים אריינשלאגן למשל אין א ווענט. ווען ער איז אריינגעשלאגן אין ווענט, קען ער האלטן א משקל ביז א געוויסע גרויסקייט. אויב איך וועל אים אריינשלאגן אין א בארג פון ערד, קען ער האלטן א משקל אסאך ווייניגער. אויב איך וועל אים אריינשלאגן אין בעטאן אדער אין א סלע, קען ער האלטן א געוואלדיגן משקל. און דאס איז וואס ער זאגט, "ותקעתיו יתד", אבער עס איז וויכטיג וואו דו שלאגסט אריין דעם יתד. "ותקעתיו יתד במקום נאמן". במקום נאמן די כוונה א שטארקער ארט, וואס ווען דער יתד ווערט אריינגעשלאגן, ווערט ער אריינגעשלאגן גוט. ער איז געשטארקט, ער קען טראגן א גרויסן משא. און דאן דער יתד ווען ער איז אזוי אריינגעשלאגן, גייט ער נישט ארויס גיך. גיי ארויסצי א טשוואק וואס מען האט אריינגעשלאגן מיט א לופט ביקס אין א בעטאן ווענט. גיי פרוב אים ארויסנעמען. אוממעגליך, ער איז אריינגעשלאגן, א יתד במקום נאמן, דאס איז א יתד וואס וועט זיך נישט וואקלען. און אזא יתד איז ראוי צו הענגן אויף אים יעדע זאך און ער וועט זיך נישט רירן פון זיין ארט. אזוי אויך וועט ער זיין דארט אריינגעשרויפט און אריינגעשלאגן אין דער שטארקסטער פארעם. און דאן "ותלו עליו כל כבוד בית אביו, הצאצאים והצפיעות, כל כלי הקטן מכלי האגנות ועד כל כלי הנבלים".
און ער זעצט פאר מיטן משל וואס מיר האבן געזאגט פריער. היות איך פארגלייך דיך צו א יתד וואס איז אריינגעשלאגן במקום נאמן וואס אויף אים קען מען הענגן אסאך זאכן ווייל ער איז זייער שטארק, וועט מען הענגן אויף אים, אויף דעם יתד, אלע. דהיינו די כוונה אינעם נמשל, אלע וועלן זיך פארלאזן אויף אים. עס וועט זיין עפעס א שטארקע זאך אויף וואס מען קען זיך אנלענען. אויך די קליינע קינדער, און אלע זייערע כלים וועט מען הענגן אויף אים, דאס קומט כביכול צו זאגן אלע זייערע צרכים וועלן זיין אין זיין האנט. איך פארלאז מיך אויף אים פון קליין ביז גרויס, דאס איז די כוונה פון כל כליהם. "ועד כל כלי הנבלים", די כוונה אלץ וועט זיין אנגעהאנגען אויף אים. וואס איז דאס "הצאצאים והצפיעות"? זאגט דער מלבי"ם, אז צאצאים איז ווי צואה. פארוואס ווערט צואה גערופן צואה? ווייל זי גייט ארויס פון דעם גוף פון מענטש, זי גייט ארויס פון זיין גוף, דעריבער ווערט זי גערופן צואה. אזוי אויך גייען די צאצאים ארויס פון דעם גוף פון מענטש און דעריבער ווערן זיי גערופן צאצאים. נישט חס ושלום א פארבינדונג צווישן זיי און צואה, נאר עס קומט נאר אויסדריקן דעם אויסדרוק פון ארויסגיין. ארויסגיין, ביידע גייען ארויס פון דעם גוף פון מענטש, דעריבער ווערן זיי גערופן צאצאים. צפיעות, איז אונז אויך באקאנט די צפיעי הבקר. וואס זענען צפיעי הבקר? דאס קומט צו זאגן די צואה פון די בהמות. דאס ווערט גערופן צפיעי הבקר. אז אויך דא קומט די צפיעות זאגן, זיי זענען די צאצאים. די צאצאים וואס גייען ארויס זענען ווי צפיעות, אז צפיעות איז צואה וואס גייט ארויס פון דעם גוף פון בהמה, אז די צפיעות דא אינעם נמשל דאס זענען קליינע קינדער. ווי צאצאים ענליך צו צואה, אזוי צפיעים, צפיעות וואס שטייט דא, ענליך צו צואת הבקר, עפעס וואס גייט ארויס פונעם גוף. און דאן זאגט ער, "כל כלי הקטן מכלי האגנות". כלי האגנות, די אגנות זענען געווען כלים וואס מען פלעגט מיט זיי ווארפן דאס בלוט אויף דעם מזבח. ווי עס שטייט "ויקח חצי הדם וישם באגנות", אזוי שטייט ביי משה רבנו. "וכלי הנבלים", דאס זענען כלי השיר (כלי זמר). די כוונה איז אויך די לוויים און אויך די כהנים וועלן הענגן זייער כבוד אויף אים. בקיצור, ער וועט זיין א שטיצע פאר קליין און פאר גרויס. אלע וועלן זיך פארלאזן אויף אים, די קליינע און די גרויסע, די כהנים און די לוויים, די וועלן הענגן אויף אים די כלי האגנות און די די כלי הנבלים, אויף אלעמען וועט ער זיין נאמן, פאר אלעמען וועט ער זיין די געשטאלט אויף וואס מען קען זיך אנלענען ווי א יתד וואס איז אריינגעשלאגן במקום נאמן.
"ביום ההוא נאום השם צבאות תמוש היתד התקועה במקום נאמן ונגדעה ונפלה ונכרת המשא אשר עליה כי השם דיבר". "ביום ההוא נאום השם צבאות תמוש", תמוש די כוונה איז וועט זיך אפרירן, די גדולה פון וועמען? פון שבנא, וואס ער איז דער יתד וואס איז אריינגעשלאגן במקום נאמן. אז אין אנהייב וועט זי זיך אפרירן פון איר ארט, און דערנאך "ונגדעה", נאכדעם וואס זי איז אפגעהאקט געווארן, וואס פאסירט מיט א זאך וואס איז אפגעהאקט? זי פאלט. "ונגדעה ונפלה". און דאן "ונכרת המשא אשר עליה". דאס מיינט אז נאכדעם וועט זיין גאנצע שררה פארשניטן ווערן, נכרת המשא אשר עליה, און צו וועמען וועט דאס אריבערגיין? ווי מיר האבן געזאגט פריער, צו חלקיהו. אז ער וועט זיין דער יתד וואס איז אריינגעשלאגן, און ער וועט זיין א יתד וואס איז אריינגעשלאגן במקום נאמן, ער וועט טאקע פירן די ענינים פון עם ישראל אויפן בעסטן אופן. און פארוואס? "כי השם דיבר". היות ער האט געטון אזעלכע שווערע זאכן שבנא, וועט דאס זיין זיין שטראף און אנשטאט אים וועט מען שטעלן חלקיהו.