ישעיהו פרק ט"ז. שלחו כר מושל ארץ מסלע מדברה אל הר בת ציון. דער מלבי"ם דערקלערט, אז נאכדעם ווי דער נביא האט אונדז געשילדערט די מפלה פון מואב, קומט ער יעצט צו געבן זיי אן עצה ווי אזוי זיי קענען זיך ראטעווען. ער זאגט זיי, זעט, איר האט קיין שום מעגליכקייט זיך צו ראטעווען, נאר איין ברירה איז דא: צו שיקן א שליח צו די בני ירושלים און בעטן ביי זיי, אז זיי זאלן געבן אייך די רשות און די מעגליכקייט צו וואוינען און זיך צו באהאלטן אין ארץ יהודה. און יעצט קומט ער כביכול צו שילדערן, און וואס מען רופט אריינלייגן אין מויל פונעם שליח, וועלכע ווערטער ער זאל זאגן צו די בני יהודה כדי זיי זאלן זיין גרייט אייך אויפצונעמען. דער שליח הייסט כר, כר, גלייך וועלן מיר אויך זען פארוואס. און דער נביא זאגט זיי צו: וויסט אייך, אז אויב איר וועט שיקן א שליח צו די בני יהודה צו בעטן ביי זיי רחמים אז זיי זאלן זיין גרייט אייך צו באהאלטן און אייך צו באשירעמען, זאג איך אייך צו אז זיי וועלן זיך מרחם זיין אויף אייך. הגם איר זייט נישט געווען הגון קעגן זיי, וועלן זיי אנפילן אייער בקשה. אבער דעמאלט זעט דער נביא, אז מואב אין זיין גרויסער גאווה וויל נישט זיך אראפלאזן און בעטן הצלה ביי די בני יהודה. דעריבער זאגט זיי דער נביא: אויב אזוי, קומט אויס אז איר זייט די איינציקע שולדיקע אין אייער מפלה. איר זייט די איינציקע שולדיקע אין דעם שרעקליכן מצב וואס וועט קומען אויף אייך. דאס איז בעצם די עיקר זאכן וואס וועלן זיך אויסדריקן אין דער נבואה פונעם קומענדיקן פרק.
שלחו כר מושל ארץ מסלע מדברה. שלחו כר, זאגט דער מלבי"ם, כר איז א שליח. פארוואס איז א שליח כר? ווי רופן מיר א וואגן? כרכרה. פארוואס רופט מען א כרכרה כרכרה? ווייל די וואס זיצן דארטן קרקרן, זיי שפרינגען און קרקרן א גאנצע צייט. און איך האב אייך אמאל געזאגט, אז אן אויסדרוק וואס דופלט זיך, מיינט אז ער חזרט די זאך נאכאמאל, יא? ווי פוצץ, דאס איז פץ, צו ברעכן, פיצץ מיינט צעבראכן נאך דעם ברעכן. רץ, ירוץ את ראשו, מיינט צו ברעכן, רוצץ איז ברעכן נאך ברעכן, ביז מען מאכט פון אים ממש גריז. און אזוי איז שטענדיק אין לשון הקודש, יעדע דופלונג דריקט אויס א דופל פונעם ענין. אזוי דריקט כרכרה אויס מקרקר א גאנצע צייט, חזרט און קרקרט. דעריבער הייסט דער לויפער כר. שלחו כרים מיינט צו שיקן לויפערס, ווייל מען פלעגט זיי שיקן אין וועגענער, און די וועגענער פלעגן קרקרן, מסתמא זייערע פעדערן זענען נישט געווען עפעס וואונדערליך, האבן זיי געקרקרט, דעריבער רופט ער דעם לויפער כר. שלחו כר, דאס איז דער לויפער וואס זאל לויפן מיט גיכקייט. און ווער וועט ער זיין? מושל ארץ. דער מושל פון מואב, ער אליין וועט זיין אייער שליח, מסלע מדברה. סלע מדברה, מואב זייער מלוכה איז אין סלע. ווייסט עמעצער וואו איז דאס מואב? די רויטע פעלדז, באקאנט אייך? פטרה. מואב זיין מלוכה איז אין סלע. עס וועט זיין א שליח מסלע מדברה, וואס דאס איז דער ראש פון מלכות מואב, אהין? אל הר בת ציון. צום ראש פון מלכות יהודה. כדי צו בעטן הילף פון יהודה, כדי זיי זאלן אייך אויפנעמען אין זייער לאנד, דעריבער שיקט א חשובן מענטש, כר, א שליח, וואס וועט זיין דער מושל ארץ, וועלכע לאנד? מסלע מדברה, ארץ מואב, אל הר בת ציון, צום מלכות יהודה.
דער רד"ק דא דערקלערט דעם כר אויף אן אנדער אופן. דער רד"ק זאגט: עס שטייט אויף מישע מלך מואב אז ער איז געווען א נוקד. ווייסט עמעצער וואס איז א נוקד? א פאסטוך פון שאף. נוקד איז א פאסטוך פון שאף. מישע מלך מואב האט געהאט פיל שאף. דעריבער איז מישע מלך מואב געווען א נוקד. און ווען מואב איז געווען אונטער אונזער שליטה, האט ער אומגעקערט צום מלך ישראל הונדערט טויזנט כרים און הונדערט טויזנט אילים צמר. דאס מיינט א מס, ער האט באצאלט א מס יעדעס יאר. אבער ווען אחאב איז געשטארבן, איז געשען אז דער מלך מואב האט געזען א געלעגנהייט אראפצוווארפן פון זיך דעם עול. ויפשע מלך מואב במלך ישראל. דעריבער קומט דער נביא און זאגט זיי: שלחו כר. די כוונה איז די זעלבע כרים און אילים וואס איר פלעגט שיקן צום מלך ישראל פאר א מס און איר האט זיך אנטקעגן אים אויפגעשטעלט, יעצט שלחו כר, שיקט עס יעצט ווי מיסים צו וועמען? צום מלך יהודה. אזוי, כאטש עס איז נישטא דא דער מלך ישראל וועמען איר זייט געווען אונטערטעניק, איז דאך פארט דא מלכות יהודה, אזוי שיקט עס צו חזקיהו וואס איז דער מלך יהודה, וואס איז געווען א צדיק'שער מלך און שטארק אין זיין מלכות, גיט זיך אונטער פאר אים און צאלט אים א מס.
והיה כעוף נודד קן משולח תהיינה בנות מואב מעברות לארנון. און די בני מואב וועלן נישט ווארטן ביז דער שליח, וואס דאס איז זייער מושל, זאל זיך אומקערן צוריק. נאר ווען דער שליח גייט צו ציון, דעמאלט וועלן די בנות מואב אריבערגיין דורך די מעברות פון ארנון, וואס דאס איז נאענט צו ארץ ישראל. זיי וועלן נישט ווארטן ביז דער שליח קערט זיך אום צו געבן דעם אוקיי, נאר פון די גרויסע צרה וואס וועט זיין, וועלן זיי לויפן, אנטלויפן, נישט ווארטן אויף אים, נאר לויפן צו אנטלויפן דורך די מעברות פון ארנון צו קומען קיין ארץ ישראל. און אויך, זאגט ער, האבן זיי גארנישט צו האבן מורא אז אפשר וועלן די בני יהודה זיי נישט אויפנעמען, ווייל זיכער וועלן די בני יהודה זיי אויפנעמען, ווי מיר האבן געזאגט אז דער נביא זאגט זיי צו אז די בני יהודה וועלן זיי אויפנעמען. און ווי אזוי וועלן זיי אנטלויפן? כעוף נודד קן משולח. זאגט דער מלבי"ם, דער פויגל וואס מען נעמט אים אוועק דאס נעסט, און ער קומט יעצט צוריק מיט זיין פלי, ער קומט, ער זוכט, ער געפינט נישט דאס נעסט, אויף דעם, ער האט קיין ברירה, ער מוז זיין א נודד. צו וואנדערן, זוכן זיך אן אנדער נעסט. אזוי רעדן מיר אין א מצב וואו דאס נעסט איז דאס וואס ווערט צוערשט אוועקגעשיקט פונעם פויגל, און דער פויגל דערנאך וואנדערט. פארוואס וואנדערט ער? ווייל ער האט קיין נעסט, מען האט אים צוגענומען דאס נעסט. זאגט ער דיר, אזוי אויך אין דעם משל. ווען דער שונא וואלט צוערשט פארכאפט די מדינה, וואלט דורכדעם דאס פאלק געמוזט זיין נעים ונדים. אבער דא באפעלט ער זיי אז זיי זאלן אליין אנטלויפן. עס איז כדאי פאר אייך צו פארלאזן דאס נעסט נאך איידער מען האט עס אייך צוגענומען. ווייל טאקע גלייך גייט מען אייך צונעמען דאס נעסט. און דעמאלט וועט איר זיין א פויגל וואס וואנדערט. דעריבער זאגט ער, איך ראט אייך נאך איידער מען וועט אייך אזוי טאן, זאלט איר פארלאזן דאס נעסט פון אייער אייגענעם ווילן. און דעמאלט וואנדערט דער פויגל קודם כל, און דערנאך ווערט דאס נעסט אוועקגעשיקט. דערנאך ממילא וועט אייער מדינה זיין הפקר. אבער ווארט נישט ביז מען וועט קומען אייך אוועקצושיקן דורך דעם וואס מען נעמט אייך צו דאס נעסט, ווייל דעמאלט וועט מען אייך שלאגן א שווערן שלאג, א טויטליכן שלאג. דעריבער ראט איך אייך אז קודם כל זאל דער פויגל וואנדערן, פארלאזט אייער לאנד איידער איר כאפט דעם שלאג, איידער דאס נעסט וועט זיין אוועקגעשיקט.
הביאו עצה, עשו פלילה, שיתי כליל צלך בתוך צהריים, סתרי נידחים, נודד אל תגלי. יעצט לייגט דער נביא כביכול אריין אין מויל פונעם כר, דהיינו דעם שליח, ער לייגט אים אריין ווערטער וואס ער וועט יעצט קומען און רעדן צום הר בת ציון. כביכול, איך ראט דיר, קום צו זיי און זאג זיי די פאלגנדע ווערטער. זאג זיי, הביאו עצה, עשו פלילה. עצה: א פאלק וואס איז געדריקט פון די שונאים, פון די וואס ווילן עס פארכאפן, בעט הילף כדי זיך צו באהאלטן אונטערן שאטן פון אן אנדער פאלק, אז עמעצער אנדערער זאל עס באשירעמען. זאגט דער מלבי"ם, דאס איז איינע פון דריי מעגליכקייטן. אויב דאס גערודפטע פאלק האט נאך עפעס א כח און גבורה, זיין ארמיי איז נישט אין גאנצן צעברעקלט, ער האט א כח צו קריגן כדי צו באזיגן די שונאים, נאר וואס? עס פעלט אים א טאקטיק. עצה. ווי אזוי, אין וועלכער פארעם צו קריגן, מלחמה טאקטיקן. אזוי בעט ער אז מען זאל אים געבן אן עצה ווי אזוי צו באזיגן דעם שונא, ווייל טאנקן האב איך, איך דארף נאר די טאקטיק. דעריבער זאגט ער הביאו עצה, ווי אזוי מיר זאלן אים באזיגן. אבער אויב דאס גערודפטע פאלק האט שוין אויסגעגאנגען זיין כח, ער קען נישט אנטקעגנשטעלן, ער האט קיין מלחמה כלים צו קריגן קעגן דעם אנדער פאלק, בעט ער אז מען זאל אים שיקן רעגימענטן. אז מען זאל אים שיקן רעגימענטן כדי צו קריגן, ווייל איך אליין האב שוין קיין ארמיי נישט. און דורך די רעגימענטן און די ארמיי וועט מען פירן א מלחמה קעגן די שונאים. דעריבער איז דאס דער המשך פונעם פסוק. צוערשט הביאו עצה. דערנאך עשו פלילה. דהיינו איר וועט מאכן א משפט צדק צו קריגן אונזער קריג. ונתן בפלילים, וואס איז דער פירוש פון פלילים? דיינים, שופטים. אזוי עשו פלילה מיינט, אויב מיר קענען נישט קריגן, קומט איר און מאכט אונזער משפט, קומט איר און קריגט אונזער מלחמה, ברענגט איר אן ארמיי כדי צו קריגן פאר אונדז. און אויב דער שונא איז אזוי שטארק, אז אויך דאס פאלק וואס דו ווילסט זאל קומען קריגן פאר דיר, איז אויך ער נישט שטארק גענוג צו צעברעכן דעם שונא, וועלן אויך זיי נישט קענען אנטקעגנשטעלן, האבן מיר קיין ברירה נאר וואס צו בעטן? זיך צו באהאלטן אונטערן שאטן פון דעם פאלק. כאטש אויב איר וועט נישט גיין קריגן קעגן דעם שונא, גיט אונדז א באשיצונג. גיט אונדז א פלאץ וואו אונזערע אנטלויפערס וועלן זיך קענען ראטעווען, זיך צו באהאלטן פונעם שונא. כאטש שיתי כליל צלך וסתרי נידחים. שיתי כליל צלך מיינט מאך אונדז א שאטן. א שאטן ווי וואס? ווי די נאכט שאטנט, אזוי אויך זאלסטו שאטנען אויף אונדז, און דעמאלט, דורכדעם, סתרי נידחים. באהאלט כאטש די אנטלויפערס, די פארטריבענע, די וואס אנטלויפן צו אונדז, אז זיי זאלן כאטש האבן א באשיצונג ביי אייך. אזוי זאגט דער נביא כביכול צום שליח וואס ער זאל זאגן צו עם ישראל. ווען דו וועסט קומען צו בת ציון, און דו ביסט דער מלך מואב און דו וועסט זען דיין שווערן מצב, בעט ביי זיי, אויב זיי האבן אן עצה, אויב דו האסט גענוג ארמיי. אויב דו האסט נישט גענוג ארמיי, בעט ביי זיי אז זיי, זייער ארמיי זאל קומען קריגן. אויב זיי וועלן נישט קענען קומען קריגן ווייל זייער ארמיי איז צו שוואך, בעט ביי זיי אז כאטש כליל צלך, זאלן זיי מאכן אויף דיר א שאטן ווי נאכט און באהאלטן די פארטריבענע, אונדז באשירעמען פונעם שונא. זאגט דער מלבי"ם, דא שטעלט ער כביכול די בקשה פון דעם שליח אין דריי מדריגות. צוערשט אז מען זאל טאן מיט זיי א חסד, זיי צו געבן אין זייער לאנד א פארבארגענעם פלאץ כדי די שונאים זאלן זיי נישט דערפילן. און דאס איז ענליך צום שאטן פון דער נאכט, אין מיטן צהריים. כביכול, א מדינה שטיל, רואיק, צהריים, פאסטאראל, און פלוצלינג קומט א מצב פון פינסטערניש, עס קומט א שונא. דא גיט אונדז א שאטן, שאטנט אויף אונדז, א פלאץ וואו מיר וועלן קענען, די אנטלויפערס פונעם שונא וועלן דארטן קענען זיך ראטעווען. יעצט נישט נאר אז מען זאל זיי געבן א ספעציעלן פלאץ זיך צו באהאלטן, אדער אין וואלד, אדער אין היילן, נאר אויך נודד אל תגלי. נודד אל תגלי מיינט, אויך דער וואס וועט זיין א נודד אין מיטן דער מדינה, ער וועט זיך נישט באהאלטן, זאלסטו אים נישט איבערגעבן אין די הענט פונעם שונא. עס איז דא ווער עס באהאלט זיך אין וואלד, עס איז דא ווער עס באהאלט זיך אין א הייל. אבער אויך אויב עמעצער וועט קומען צו אייך און זיך נישט באהאלטן, נאר גיין פריי ארום, וועט זיין א נודד אין מיטן דער מדינה, זאלסטו אים נישט איבערגעבן אין די הענט פונעם שונא. און פארוואס האט ער מורא אז מען זאל אים איבערגעבן? אפשר וועט צארענען דער כעס פונעם שונא אויף אונדז, וואס מיר באהאלטן ביי אונדז זייערע שונאים. אזוי וועט אשור צארענען אויף אונדז אז מיר זענען געווארן א מדינה פון פליטים פון מואב, אין דער צייט וואס מואב האט א מלחמה מיט אשור. אזוי בעט איך ביי דיר, אזוי זאגט דער כר, דער שליח פון מואב, אדער בעצם דער מלך מואב, אזוי בעט ער ביי ישראל, אויך דעם וואס וועט זיך דרייען אין די גאסן, זאלסטו אים נישט אנטפלעקן און איבערגעבן פון אימת המלך, פון אימת אשור. נאך א זאך זאגט ער זיי, נישט נאר אז איר זאלט דאס אין גאנצן פארבארגן, נאר גיט זיי א רשות צו וואוינען אין אייער לאנד אין יעדן פלאץ וואס זיי ווילן. און דאס איז דער קומענדיקער פסוק.
יגורו בך נידחי מואב, הוי סתר למו מפני שודד. כי אפס המץ, כלה שוד, תמו רומס מן הארץ. יגורו בך נידחי מואב, נידחי. די כוונה איז, דער כר, מיר האבן דאך געזאגט דאס איז דער מושל. דער מושל שיקט יעצט שלוחים, לויט ווי מיר האבן דערקלערט, צו וועמען? צו בת ציון, צו יהודה, נישט אזוי? אז זיי זאלן זיי באשירעמען. אזוי צוערשט האט ער געבעטן אז מען זאל זיי לאזן זיך באהאלטן אין די וועלדער. דערנאך בעט ער אויך אז דעם וואס דרייט זיך ארום אין די גאסן זאל מען נישט איבערגעבן. יעצט בעט ער אז מען זאל זיי אויך געבן א רשות, בקיצור אז זיי זאלן זיין בירגער ווי אלע. אז יגורו בך נידחי מואב. יעצט רופט ער זיי נידחי, ווייל ווער רעדט דא? דער כר. דער שליח פון מואב, ער איז בעצם דער מלך מואב. גיט א מעגליכקייט צו מיינע פארטריבענע, צו די וואס אנטלויפן, אז זיי זאלן קענען וואוינען ביי אייך. אין יעדן פלאץ וואס זיי ווילן. און נישט נאר אז איר זאלט זיי נישט איבערגעבן אין די הענט פונעם שונא, נאר הוי סתר למו מפני שודד. באהאלט זיי פון די וואס ווילן זיי בארויבן, מפני שודד. דהיינו קריג פאר זיי, אזוי בעט ער ביי בת ציון, קריג פאר זיי אויב עמעצער וועט זיי וועלן שאדן כדי זיי צו בארויבן.
כי אפס המץ, כלה שוד, תמו רומס מן הארץ. דער מלבי"ם דערקלערט אז דא שילדערט ער מואב און דעם שונא ווי א בהמה וואס קומט צו זויגן די מילך און דאס פארמעגן פון מואב. מואב איז ווי א בהמה וואס האט אין אירע יודער מילך, און יעצט קומט אן אנדער חיה, וואס ווער איז זי? דאס איז דער מלך אשור, וואס קומט צו זויגן און הנאה האבן פון דער זעלבער מילך. און דאס איז דער נמשל, אז ער קומט בעצם צונעמען זייער גאנץ פארמעגן, דאס גאנצע חלב פונעם לאנד. און דעמאלט זאגט דער שליח, וואס איז בעצם דער מלך מואב: וויסט אייך, איר דארפט נישט מורא האבן פאר אשור. פארוואס? כי אפס המץ. אפס המץ מיינט, דער זויגער, דער שונא האט זיך שוין אליין פארמיטן צו קומען צו אונדז. ווייסט איר פארוואס? מפני שכבר כלה שוד. כלה שוד מיינט, שוד פון לשון שדיים. דהיינו, ער האט שוין נישט וואס צו זויגן פון אונדז. שוין אויסגעגאנגען דאס גאנצע פארמעגן. יא? שוד, ווי שוד מלכים תינקי, וואס אויך דארטן איז די כוונה מלשון זויגן, מלשון שדיים. וויבאלד עס איז שוין נישטא קיין פארמעגן. און נישט נאר דאס, נאר אויך תמו רומס מן הארץ. אויך די בהמות וואס טרעטן, אויך זיי זענען אויסגעגאנגען פונעם לאנד. דאס מיינט, מיר האבן געזאגט, עס איז דא א בהמה וואס האט מילך. מען קומט זויגן די מילך. אזוי איז דא א ערשטע שטאפל אז די מילך גייט אויס. א צווייטע שטאפל גייט אויס די בהמה. אזוי זאגט ער, מיר זענען שוין געקומען נישט נאר אז כלה שוד, נישט נאר אז די מילך איז אויסגעגאנגען, נאר אויך די בהמה אליין איז שוין אויסגעגאנגען. תמו רומס מן הארץ. די כוונה, אויך די בהמות וואס טרעטן, אויך זיי זענען אויסגעגאנגען פונעם לאנד. זיי זענען די וואס טראגן די מילך. דהיינו, וואס ער וויל זיי זאגן דערמיט, נישט נאר אז אויסגעגאנגען איז דער עשירות און פארמעגן, נאר אויך די מענטשן פון דער מדינה, אויך זיי זענען אויסגעגאנגען. אויב עס איז דא די מענטשן פון דער מדינה, קענען זיי ווייטער ברענגען מילך. זיי וועלן אפשר מארגן פראדוצירן נאך מילך. עס האט א טעם פאר דעם שונא צו קומען און זיי צונעמען, נעמען פון זיי מיסים. אבער אויב אויך די מענטשן פון דער מדינה זענען אויסגעגאנגען, אויב דאס לאנד איז חרוב און קיינער וואוינט נישט, איז אויב אזוי אין דעם מצב איז שוין נישטא קיין סיכוי אז דער שונא וועט קומען צו אונדז, ווייל ער האט נישט וואס צו נעמען פון אונדז. ער קען פון אונדז נישט נעמען קיין זאך. אזוי דעריבער זענען מיר געקומען צו אזא מצב אז מיר האבן שוין נישט קיין פלאץ, אזוי בעט איך, זאגט דער שליח פון מואב, וואס ער איז דאך געזאגט דער מלך מואב אליין, הוי סתר למו. גיט אונדז א מעגליכקייט זיך צו באהאלטן אין אייער געגנט, אז מיר זאלן קענען וואוינען ביי אייך, גיט אונדז די מעגליכקייט אז מיר זאלן קענען וואוינען אין וואו מיר ווילן.
עס בלייבט אונדז צו דערקלערן, עס איז דא א דופלונג און דרייפאכונג פון ווערטער וואס מיר וועלן וועלן פארשטיין דעם חילוק צווישן זיי. עס שטייט אפס המץ, כלה שוד, תמו רומס מן הארץ. אפס, כלה, תם. זאגט דער מלבי"ם, וואס איז דער חילוק צווישן די דריי אויסדריקן וואס לכאורה זענען זיי אלע געקומען אויסצודריקן איין אויסדרוק וואס איז אונדז באקאנט אין לשון הקודש, פארענדיקט. פארוואס זאגט ער אפס המץ, כלה שוד, תמו רומס מן הארץ? זאגט דער מלבי"ם, אפס רעדט אויף א זאך וואס פעלט, זי איז נישטא אין דער מציאות. אפס איז נישטא דא. דאס איז די כוונה פון אפס. אין ואפס. אין, נישט, נישט פארהאן אין דער מציאות. דאס איז די כוונה פון אפס. מאפס ותוהו. יעצט, דער פועל כלה, רעדט אויף א זאך וואס גייט און פעלט, גייט און פעלט, גייט און פעלט, ביז צום כלה. דעריבער זעען מיר שטענדיק דעם אויסדרוק, עס שטייט נישט עד לאפס, נאר עס שטייט עד לכלה. פארוואס? ווייל בעצם רעדט כיליון אויף די לאנגזאמע פעלונג ביז מען קומט צום מצב וואס עס איז בכלל נישטא. אבער דער כיליון דריקט אויס א מצב פון אראפגיין פון יש צו אין. און ווען איך זאג כלה, מיינט עס פארענדיקט אין גאנצן. און דאס כלה איז מלשון כול, מלשון כליל, ער האט עס פארענדיקט אין גאנצן, פארענדיקט אלץ. און אויך דאס קומט אויסצודריקן דעם סוף פון א זאך, ווי ויכל את הבית, ויכל מלאכתו. דער פירוש איז, ער האט געטאן די מלאכה, געטאן, געטאן, געטאן, געטאן, געטאן, ביז ער האט פארענדיקט. געבויט דאס הויז, געבויט, געבויט, געבויט, געבויט, ביז אין גאנצן, ביז ער האט פארענדיקט. שטענדיק דער אויסדרוק פון כליל אדער כלה, מיינט פאמעליך פאמעליך ביז דער פארענדיקונג פון דער זאך. אזוי קען דאס זיין אין בויען און דאס קען אויך זיין אין פארטיליקן. לעומת זאת, דער פועל תמם, וואס דאס איז מלשון תמים, ווי מיר האבן געזאגט תמו, קומט אויסצודריקן דעם עצם פון דער זאך וואס עס פעלט, דהיינו איז פארענדיקט געווארן, אדער פעלט אן א חסרון. תם איז שלם. אזוי זאג איך, צוערשט איז ער געווען תם, שלם, ער איז געווען דא. יעצט פעלט ער אין שלמות. נאכאמאל, דאס איז אויך שלם, אבער אין שלמות איז פון אים גארנישט געבליבן. תם די זאך אין גאנצן. עס איז מער נישטא, די כוונה אין שלמות, פארענדיקט די זאך אין שלמות, זי איז אין גאנצן נישטא. דעריבער זאגט דער מלבי"ם, זע עס שטייט תמו כל העם לעבור. תמו אין שלמות. עד תום שנתם קראו, אין שלמות. עד תום פגריכם, ביז דעם סוף פון דער גאנצער זאך. די כוונה איז אז די זאך איז געווען אין שלמות. לעומת זאת לאמיר אכטונג געבן, כלו בעשן ימיי. עס שטייט נישט תמו בעשן ימיי, ווייל מיינע טעג זענען נישט תמו, נאר כלו, גייען און פעלן. כלו בדמעות עיניי, עס שטייט נישט תמו, ווייל מיינע אויגן זענען טאקע נישט תמו, נאר זיי זענען געגאנגען און געפעלט. אדער כלה זעם, כלה אפי. מען זאגט נישט ער איז געווען דער כעס אין שלמות. נאר כלה מיינט כליל, מיין גאנצער כעס, מיין גאנצער צארן. נאך א דוגמא, כלו תפילות דוד בן ישי. לעומת זאת, תמו דברי איוב. וואס איז דער חילוק? די דברי איוב זענען געווען שלם. ער האט פארענדיקט, געזאגט אין שלמות אלץ וואס ער האט צו זאגן. אבער ווען איך רעד אויף די תפילות און תהילות פון דוד, וואס, האט ער נישט מער געלויבט און געשבחט דעם באשעפער? האט ער געזאגט דאס איז עס, איך האב פארענדיקט דעם ספר, איך האב פארענדיקט צו שרייבן? זיכער וועט עס נישט אויפקומען אין געדאנק. דעריבער זאגט ער, גיב אכטונג, ביי דוד שטייט כלו, די כוונה איז מלשון כליל, אבער די כוונה איז נישט אין שלמות. נאר עס קען זיין אז עס איז נאך דא. עס קען זיין אז עס איז נאך דא. אבער תמו, תם מיינט אין שלמות. תמו מיינט פארענדיקט אין גאנצן. און אויך ביי דוד איז נישט שייך צו זאגן תמו, ווייל ווער וועט פארענדיקן די תהילות פון השם? תמו תהילות, דאס איז עס, עס איז מער נישטא קיין תהילות פארן השם יתברך? סיימתינהו לשבחא דמרך? עס איז נישט מער, עס איז נישט שייך צו זאגן תמו תפילות דוד אדער תהילות דוד, ווייל די תהילות פון השם וועלן קיינמאל נישט פארענדיקט ווערן. אבער תמו דברי איוב איז יא שייך צו זאגן, וויבאלד די דברים פון איוב זענען טאקע תמו, ער האט פארענדיקט אלץ וואס ער האט געהאט צו זאגן.
יעצט לאמיר זען וואס עס שטייט דא. דער שונא, דער וואס זויגט און מיר האבן געזאגט און נעמט און זויגט די מילך, זאגט אפס. אפס ווי מיר האבן דערקלערט, מיינט ער איז נישטא דא אין דער מציאות. ער איז נישט כלה, ער איז נישט תם, ער קומט נאר נישט מער. ער האט אויפגעהערט צו ערשיינען. פארוואס? וויבאלד עס איז שוין מער נישטא וואס צו נעמען. אויף דעם דער אויסדרוק אפס, ער איז נישטא אין דער מציאות ווי מיר האבן דערקלערט. אויף די יודער וואס מיר האבן דערקלערט, דאס איז די שדיים, וואס זיי דריקן כביכול אויס דעם שפע וואס דער שונא קומט צו זויגן פון זיי, דאס איז דער אושר, אויף דעם זאגט ער כלה שוד. כלה מיינט פאמעליך פאמעליך פאמעליך איז געגאנגען און אויסגעגאנגען. לעומת זאת, אויף די רומס, וואס דאס זענען די בני מואב, זאגט ער תמו. די כוונה אויף זיי איז געגזרט געווארן א כיליון. תמו מיינט אין שלמות, אז זיי זענען אויסגעגאנגען אין גאנצן און עס איז פון זיי גארנישט געבליבן. דעריבער תמו רומס, דאס זענען די בני מואב, אז וויבאלד עס איז שוין גארנישט געבליבן, האבן זיי פארלאזט דאס לאנד און זיי זענען תמו אין שלמות.
והוכן בחסד כיסא, וישב עליו באמת באוהל דוד, שופט ודורש משפט ומהיר צדק. זאגט זיי דער נביא, אויב אזוי וועט איר טאן, וועט איר שיקן א כר, א שליח, וואס וועט בעטן הילף פון יהודה, זאג איך אייך צו, איר האט נישט וואס צו האבן מורא אז אפשר וועט יהודה אייך אפשטויסן, אז אפשר וועט יהודה אייך נישט אויפנעמען. איך זאג אייך צו והוכן בחסד כיסא. עס וועט צוגעגרייט ווערן א כסא פאר דעם מלך, אז דער מלך זאל זיצן און דרשן און פארשן דעם משפט, צו זען צי עס פאסט צו קריגן אייער קריג אדער נישט. און איר זאלט נישט מיינען אז ער וועט משפטן לויט דין, ווייל עס קען זיין זייער אז לויט דין קומט אייך טאקע נישט אז ער זאל אייך באשירעמען, דער מלך ישראל. אבער אויף יעדן פאל וועט דאס זיין מיט חסד. דער כסא דער דאזיקער נאר פון זיין חסד גוטס צו טאן, וועט ער יא וועלן אייך גוטס טאן. וישב עליו באמת באוהל דוד. ער וועט אייך משפטן באוהל דוד, די כוונה איז דוד האט דאך געמשפטט ישראל, ער איז געווען ווי דער מלך האט ער אויך געדינט און געמשפטט ישראל. ער וועט זיצן אויפן כסא באוהל דוד באמת. די כוונה איז אז איר זאלט נישט מיינען אז דאס וועט זיין לתקוות הגמול. תקוות הגמול מיינט כדי צו פארדינען עפעס, כדי צו באקומען עפעס א רווח. נישט, נאר דאס וועט זיין פאר דער ליבשאפט פון דער אמת. ער וועט משפטן דעם דין באמת. און נאך מער, שופט ודורש משפט. ער וועט זיין א שופט וואס דרשט א משפט, די כוונה איז נישט נאר ווען עס זענען געקומען פאר אים צוויי מענטשן אין א דין, אז זיי דרשן א משפט און ער וועט זיי משפטן. נישט, נאר ער דרשט א משפט. ער זוכט נאך אים, ער וויל זוכן צו זען ווער איז גערעכט אין זיין דין. נישט אז צו מיר ווענדט מען זיך און איך בדיעבד רעאגיר. נאר ער אליין פארשט און זוכט און דרשט נאך דעם משפט און דעם אמת. און דעמאלט איז ער מהיר צדק. נאכדעם ווי ער קומט צו א מסקנא, ברענגט ער ארויס דעם צדק מיט גיכקייט, און באשטעטיקט אדער שטארקט דעם גערעכטן, און איז מעיד, דערצארנט, שוואכט דעם וואס האט זיך געטעות. און דער מלך דער דאזיקער, וואס איז בעצם חזקיהו, וואס איז פון מלכות בית דוד, איז מהיר צדק, ער וועט טאן מיט אייך צדק במהרה, ער וועט נישט אפהאלטן דעם משפט, דעריבער האט איר נישט וואס זיך צו זארגן, נאר בלויז וואס וועט איר טאן? שיקן א שליח צום מלכות יהודה, צו ישראל, און זיי וועלן שוין אייך משפטן מיט צדק און אייך באשירעמען.
שמענו גאון מואב, גא מאוד, גאוותו וגאונו ועברתו, לא כן בדיו. זאגט דער נביא, איך ראט זיי גוטע עצות, אבער עס מאכט נישט קיין רושם אז זיי נעמען די עצות ערנסט. ווייל מיר האבן געהערט גאון מואב, גא מאוד. די גאון און גרויסקייט פון מואב, כביכול, ער האט, דער גאון פון מואב האט א גרויסע גאווה. מיר האבן געהערט אז מואב האט זיך געגאוות אז ער וועט זיך נישט אראפלאזן, איך וועל צוגיין צו יהודה צו בעטן ביי זיי הילף? איך האב געהאלפן זייערע שונאים, איך זאל יעצט קומען ווי א מסכן און געבונדן און בעטן ביי זיי הילף? און מיר האבן געהערט אז מואב האט דריי חסרונות. א', גאוותו. גאוותו מיינט, ער האט א דערהויבנקייט, א רוח גאווה. דאס איז נישט צו זיין כבוד. די צווייטע זאך, דאס איז גאונו. זאגט דער מלבי"ם, וואס איז דער חילוק צווישן גאון און גאווה? גאון איז וואס א מענטש גאוות זיך טאקע. וואס מען רופט, ער האט אויף דעם קבלות. גאווה לעומת זאת, דאס איז שקר. ער גאוות זיך אין עפעס וואס ער האט נישט. אזוי גאוותו, ער האט א רוח גאווה אין וואס ער האט נישט, ווייל טאקע לויט זיין מצב האט ער יעצט נישט מיט וואס זיך צו גאוותן. פון דער אנדער זייט האבן מיר אויך געהערט אויף גאונו, דאס איז וואס ער האט זיך צו גאוותן טאקע, אז זיי זענען א גרויסע אומה, א שטארקע אומה, כאטש מען האט זיי אויסגעארעמט, אבער זיי זענען א גרויסע און שטארקע אומה. און א דריטע זאך, דאס איז גאוותו, גאונו, א דריטע זאך דאס איז עברתו. און מיר האבן אויך געהערט נאך א זאך וואס פארמיידט זיי זיך אונטערצוגעבן פאר עם ישראל, דאס איז עברתו. ער האט א שנאה, א שנאה וואס איז אויפגעהיטן אין זיין הארץ נאך פון פרישע צייטן. עברתם שמרה נצח. ער האט א אלטע שנאה צו ישראל. און ממילא, לא כן בדיו. לא כן מחשבותיו, די כוונה איז וואס איך פלאן פאר אים, וואס איך באשטים פאר אים און איך פארשלאג אים, גיי בעט ביי עם ישראל אז זיי זאלן דיך באשירעמען, לא כן בדיו. זיינע מחשבות זענען נישט אין דעם ריכטונג. ער האט נישט קיין פלענער צו טאן ווי איך ראט אים. בדיו, די כוונה איז, ווי דער מחשבה איז גערעכנט ווי די צווייגן פונעם בוים, זי צווייגט זיך אויס. א מענטש טראכט אויף א געוויסער זאך, און פון דעם גייט ער איבער צו אן אנדער זאך, און פון דעם דמיון'ט ער מילתא למילתא און גייט איבער צו א דריטער זאך. אזוי אויך די מחשבות פונעם מענטש. דעריבער ווי אזוי ווערן די מחשבות אנגערופן חוץ בדיו? סעיפיו. אויך פונעם זעלבן געדאנק. יא? אויך די צווייגן פונעם בוים ווערן אנגערופן סעיפים. די כוונה איז זיי צווייגן זיך אויס פונעם שטאם פונעם בוים. אזוי אויך די צווייגן פונעם מענטש זענען סעיפיו, די כוונה איז זיי צווייגן זיך אויס פון זיינע מחשבות, אז די מחשבות גייען און צווייגן זיך אויס און גייען איבער פון זאך צו זאך. אזוי זאגט ער, איך בין זיכער, לא כן בדיו. זיינע מחשבות זענען נישט צו טאן וואס איך ראט אים. ער וועט נישט גיין זיך באהאלטן ביי די מלכי יהודה. א', ער פארזיכערט זיך אין זיין גאון און זיין גבורה, מיר זענען נאך א גרויסע אומה. די צווייטע זאך, איך זאל זיך אונטערגעבן? איך בין אזוי חשוב, ער האט אזא גאווה, האלט פון זיך, איך זאל זיך אונטערגעבן? און די דריטע זאך דאס איז די שנאה וואס ער האט קעגן אונדז, וואס דאס פארמיידט אים זיך צו ווענדן צו נידעריקע פון אים לויט זיין מיינונג, פון זיין גרויסער שנאה צו זיי, איך זאל בעטן ביי זיי הילף און סיוע?
זאגט דעריבער דער נביא, לכן ייליל מואב למואב, כולו ייליל, לאשישי קיר חרשת תהגו אך נכאים. וויבאלד עס איז אייך געווען אן עצה ווי אזוי זיך צו ראטעווען, און איר האט נישט געטאן לויט דער עצה וואס איך האב אייך געגעבן, אויף דעם זאגן מיר דמו בראשו. דו האסט פאראורזאכט זיך אליין די צרה, דו האסט געהאט א מעגליכקייט זיך צו ראטעווען פון איר און דו האסט זיך נישט געראטעוועט. אזוי ווער וועט וויינען אויף דיר? קיינער וועט נישט וויינען אויף דיר. דו האסט געשאדט זיך אליין, נאר דו וועסט וויינען אויף זיך אליין. קיינער וועט נישט וויינען אויף דיר. ווען עס איז דא עמעצער וואס עס איז אים געשען עפעס נישט פון זיין שולד, דעמאלט טראצן זיך פיל אויף אים, פיל וויינען אויף אים. אבער ווען עס איז דא עמעצער וואס מען האט אים געווארנט, היט זיך, עס וועט דיר געשען אזוי, מען האט געווארנט עטליכע מאל און ער האט נישט צוגעהערט און עס איז אים געשען, דא טראצט מען זיך נישט אויף אים, מען זאגט נאר, א טיפש, מען האט דיך געווארנט, פארוואס האסטו געטאן קעגן וואס מען האט דיר געזאגט? וויין דו אויף זיך אליין, קיינער וועט נישט וויינען אויף דיר. דאס איז וואס ער זאגט זיי, לכן ייליל מואב למואב. ווער וועט וויינען אויף מואב? נאר מואב וועט יללה'ן אויף מואב. און איר זאלט נישט מיינען אז נאר א טייל פון זיי וועלן יללה'ן אויף א טייל, נאר כולו ייליל. דהיינו דער אונטערגאנג וועט זיין אלגעמיין, אז ער וועט אריינרעכענען די גאנצע מדינה, און ממילא וועלן אלע וויינען. לאשישי קיר חרשת. די כוונה איז אשישי מלשון פעסטע מויערן, פעסטונגען, ווי נפלו אושיותיה. וואס זענען אושיות? יסודות. די יסודות זענען די אושיות. די שטארקע פעסטונגען, זיי זענען די גרויסע יסודות. אשישי קיר חרשת, וואס זענען דארטן, די פלעצער די דאזיקע, דער דרך איז געווען צו ארויסברענגען דארטן די גיבורים, אז זיי זאלן שטיין אויפן קיר, זיי זאלן שטיין אויף די מויערן כדי צו קריגן קעגן דעם שונא. דאס איז געווען דער דרך. אבער לאשישי קיר חרשת, די כוונה איז די מויערן די דאזיקע וואס אויף זיי פלעגן שטיין די גיבורים, תהגו אך נכאים. ווייסט איר וועמען מען וועט ארויסברענגען אהין? נאר די נכאים. נכאים מיינט די וואס זענען געשלאגן געווארן אין דער מלחמה. אהין וועט איר זיי ברענגען כדי זיך צו היילן. אבער טאקע וועט איר נישט האבן קיין גיבורים וואס וועלן ארויסגיין קריגן. נכאים, זאגט דער מלבי"ם, איז מלשון נכה, געשלאגן אין דער מלחמה. און תהגו מיינט צו אראפנעמען. ווי הגו סיגים מכסף, אדער הוגה מן המסילה, די כוונה איז צו אראפנעמען. אזוי אהין, די וואס מען וועט זיי אראפנעמען פון דער מלחמה צוליב זייער נכות, די כוונה זייער מכות, זיי וועט איר ברענגען צו קיר חרשת. איר וועט אהין נישט ברענגען קיין גיבורים כדי זיי זאלן קענען קריגן, ווייל איר וועט נישט האבן אזעלכע.
כי שדמות חשבון אומלל, גפן שבמה, בעלי גויים הלמו שרוקיה, עד יעזר נגעו, תעו מדבר, שלוחותיה נטשו, עברו ים. שדמות חשבון אומלל. די כוונה איז דער פלאץ וואו דארטן די וויינגערטנער און די ביימער, דאס ווערט אנגערופן שדמות. יא? וואו נאך ערשיינט שדמות? משדמות עמורה. כי מגפן סדום גפנם ומשדמות עמורה. שדמות מיינט א פלאץ פון די וויינגערטנער און די ביימער. און אויך גפן שבמה, דאס איז א גפן וואס איז זייער זייער אויסגעצייכנט. אזוי זאגט ער, שדמות חשבון אומלל. חשבון מיינט, דאס איז די מלוכה פון מואב, נישט אזוי? דער נאמען פון דער שטאט איז חשבון. כי שדמות חשבון אומלל. אומלל מיינט די זעלבע פלעצער וואס זיי זענען געווען חשוב, פראכטפול, זענען געווארן אומלל. און אויך גפן שבמה, וואס דאס איז א גפן אויסגעצייכנטע, זיי זענען די בעסטע, זענען געווארן אומלל. בעלי גויים הלמו שרוקיה. בעלי גויים, דערקלערט דער מלבי"ם, בעלי איז ווי דער עלי. דער סטופע מיט וועלכן מען שטויסט די ריפות. עס שטייט אם תכתוש את האוויל במכתש בתוך הריפות בעלי, לא תסור ממנו איוולתו. אמאל האבן מיר דערקלערט פארוואס תכתוש את האוויל במכתש בתוך הריפות, איז נישט גענוג צו שטויסן אים אין א סטופע? עלי דאס איז דער שלאגער. דער מכתש דאס איז דער אונטערשטער טייל. וואס דארף מען אויך די ריפות? בתוך הריפות בעלי? לא תסור איוולתו, ער מיינט מען מיינט נישט אים, מען מיינט די ריפות. אזוי זאגט ער דיר, ווען מען לייגט אריין די ריפות, די ריפות דאס איז די תבואה, כדי זיי צו שטויסן מיטן סטופע, און מען לייגט דארטן אריין דעם אוויל, דעמאלט מאכט דער אוויל נישט קיין מסקנות, ער לערנט נישט. פארוואס? ווייל ער זאגט דיר, מען מיינט נישט מיר, מען מיינט די ריפות. איך בין נאר בטעות אריינגעפאלן אהין. דעריבער לא תסור ממנו איוולתו, ער מיינט אז מען מיינט נישט אים, מען מיינט די ריפות. אזוי זאגט ער דיר דא, זיי, מואב, וועלן קומען צו א מצב אז בעלי גויים, בעלי מיינט מיטן עלי, הלמו שרוקיה. זיי וועלן שלאגן דעם גפן, וואס דער גפן האט שריגים אדער שריקים, די כוונה איז צווייגן וואס פארפלעכטן זיך. און זיי, די צווייגן די דאזיקע וואס פארפלעכטן זיך, זיי פארבינדן זיך איינער אינעם צווייטן. זיי ווערן פארבונדן איינער אינעם צווייטן, ווערט ווי אן ארט מאזאיק וואס זיי זענען פארבונדן איינער אינעם צווייטן. אבער זיי, די בעלי גויים, הלמו שרוקיה. הלמו מיינט, זיי וועלן זיי שלאגן מיט כח. זאגט דער מלבי"ם, וואס איז דער חילוק צווישן הלם און היכה? היכה מיינט צו שלאגן א זאך. אבער להלום בו, די כוונה איז אים צו ברענגען, צו אזעלכע שווערע שלעג ביז צום צעטיילן. ביז ער וועט זיך צעברעקלען פון די פילע שלעג. און דאס איז וואס עס איז דא געשען. דורך דעם עלי פון די גויים, הלמו שרוקיה. די זעלבע שריגים פונעם גפן, די זעלבע צווייגן וועלן זיך שוין צעטיילן. וואס עס איז געווען פריער פארבונדן און פארפלעכטן איינער אינעם צווייטן, וועט זיך שוין צעטיילן. און ביז אזוי אז זיי וועלן זיך צעטיילן, און וועלן זיך ציען עד יעזר. ביזן פלאץ וואס הייסט יעזר. דאס איז א משל. וואס איז דער נמשל? ער וויל זאגן, זיי, די גיבורים וואס איר האט כביכול, איר זאגט מיר האבן גיבורים וואס וועלן קומען קריגן, און זיי זענען ווי דער גפן, ווי די שריגים פונעם גפן, זיי זענען פארבונדן איינער אינעם צווייטן, די כוונה זיי זענען שטארק, פארבונדן איינער אינעם צווייטן צו גיין קריגן. זאגט ער, איר זאלט נישט מיינען אז זיי וועלן קענען די גויים וואס וועלן זיין קעגן זיי. נאר אדרבה, די גויים וועלן זיי שלאגן, אזא הלימה, אזא שלאג, הלמו שרוקיה, ביז זיי וועלן זיך צעטיילן. זיי וועלן נישט באווייזן צו זיין פאראייניקט צוזאמען. עד יעזר נגעו, זיי וועלן אנטלויפן. זיי וועלן נישט באווייזן צו זיין, צו שטיין אין די קשרי המלחמה, נאר וועלן געצווינגען זיין צו אנטלויפן און וועלן זיך צעשפרייטן עד יעזר. דאס איז א נאמען פון א פלאץ. און פון דארטן תעו מדבר. ביזן מדבר וועלן זיי בלאנדזשען. און דאס זאגט שוין אז יעדער אנטלויפט שוין פאר זיך, זיי וועלן אנטלויפן צו די מדבריות, דאס זענען אייערע גיבורים וואס איר האט געמיינט אז זיי וועלן קענען זיך פאראייניקן קעגן דעם שונא. שלוחותיה נטשו, עברו ים. שלוחותיה, דאס זענען די צווייגן, די וואס זענען נישט פארפלעכטן. דערקלערט דער מלבי"ם, עס איז דא א חילוק צווישן שלוחותיה און נטשו, נטושותיה. וואס איז דער חילוק, זאגט דער מלבי"ם? די שלוחות פארשפרייטן זיך אין דער לענג. עס איז דא א שלוחה, א שלוחה אין דער לענג. דער גפן ברענגט ארויס צווייגן וואס ווערן לענגער. לעומת זאת, נטושים על פני השדה, די כוונה איז אין דער ברייט. פארשפרייטונג אין דער ברייט. אזוי שלוחותיה, די כוונה איז די וואס פארשפרייטן זיך אין דער לענג, דאס זענען די צווייגן וואס זיי זענען נישט פארפלעכטן, נאר זיי ווערן געשיקט, און זיי וועלן זיין פארשפרייט אויף דער ערד, זיי זענען נטשו און צעשפרייט אין דער ברייט. די וואס זאלן זיין שלוחות, די וואס גייען וואן ווייט, אנשטאט דעם צעשפרייטן זיך אין דער ברייט. זיי וועלן נישט באווייזן צו גיין און קריגן קעגן דעם שונא. און וואס איז דער נמשל בעצם? אויף די איבעריקע פאלק, וואס זיי האבן זיך נישט פאראייניקט צוזאמען כדי צו גיין אין דער מלחמה ווי די שרוקים וואס מיר האבן דערקלערט אז זיי זענען פארבונדן און פאראייניקט צוזאמען צו גיין אין דער מלחמה, פאראייניקט. נאר זיי, דאס פאלק, זיי וועלן זיך צעשפרייטן און גיין גלייך וואנדערן צו לענדער, צו אנדערע לענדער. שלוחותיה נטשו, עברו ים. זיי וועלן אריבערגיין דעם ים פון גרויס שרעק כדי צו אנטלויפן פונעם שונא.
על כן אבכה בבכי יעזר גפן שבמה, אריוך דמעתי חשבון ואלעלה, כי על קיצך ועל קצירך הידד נפל. על כן אבכה בבכי יעזר. די כוונה, ווען איך וועל וויינען דעם וויינען פון יעזר אויף דער מפלה פון יעזר, וועל איך אויך וויינען גפן שבמה. איך וועל וויינען אויך אויף די גיבורים פון שבמה, ווי מיר האבן דערקלערט אז שבמה איז א גפן אויסגעצייכנטע, די כוונה איז אויף די גיבורים, אז ווען עס וועט פאלן יעזר, ווייס איך שוין אז עס וועט פאלן שבמה. אזוי בעת איך וועל וויינען דעם וויינען פון יעזר, וועל איך אויך וויינען גפן שבמה, ווייל אויך זי איז באשטימט צו פאלן. אריוך דמעתי חשבון ואלעלה. אויך חשבון ואלעלה, אויך זיי, אויך זיי, אויך אויף זיי וועט זיין דער וויינען. דאס מיינט, אויך זיי וועלן פאלן. כי על קיצך ועל קצירך הידד נפל. קיצך דאס זענען די פירות פון זומער, יא? ווי קציעות. ועל קצירך, דהיינו אויף וואס עס ווערט געשניטן, הידד נפל. דער הידד, מיר וועלן דאס זען אינעם קומענדיקן פסוק, אז ווען זיי פלעגן גיין און שנייַדן אדער בעצן, פלעגן זיי מוטיקן איינער דעם צווייטן, און פלעגן דאס טאן מיט שמחה, פלעגן שרייען הידד. און אדרבה, ער וויל זאגן, אנשטאט אז מען זאל שרייען אין חשבון הידד אויף דעם וויין וואס זיי בעצן, אויף דער תבואה וואס זיי שנייַדן, אנשטאט דעם וועט זיין א הידד פון מלחמה. דאס איז וואס ער זאגט, על קיצך ועל קצירך, וואספארא הידד? נישט דער הידד פון בציר, נישט דער הידד פון קציר, נאר הידד נפל. א הידד וואס וועט אויסדריקן א נפילה, א הידד וואס וועט אויסדריקן דעם קול פון די שונאים וואס שרייען הידד כדי צו קומען קעגן אייך.
ונאסף שמחה וגיל מן הכרמל, ובכרמים לא ירונן, לא ירוע, יין ביְקָבִים לא ידרוך הדורך, הידד השבתי. ונאסף שמחה וגיל. די שמחה, זאגט דער מלבי"ם, עס איז דא א חילוק צווישן שמחה און גיל. די שמחה ווייזט שטענדיק אויף א תמידיקער שמחה. לעומת זאת, גיל דאס איז א מאמענטאלע שמחה. מאמענטאל, אין א געוויסן מאמענט. מען האט אנגעזאגט א מענטש אז ער האט געוואונען אין דער לאטעריע, וועלן מיר דאס אויסדריקן מיט גיל. מיר וועלן דאס נישט אויסדריקן מיט שמחה. מען האט אים אנגעזאגט אז מען האט אויסגעראטן בן לאדן, איז דאס גיל, דאס איז נישט שמחה. שמחה איז א תמידיקע זאך. א מענטש וואס איז פריילעך אויף א תמידיקן אופן, דאס ווערט אנגערופן והיית אך שמח. שמחה איז דער היפוך פון עצבות. גיל דאס איז א זאך וואס באנייַט זיך אים אין א מאמענט, ער האט געפונען א מציאה, א גוטע בשורה, דאס ווערט אנגערופן גיל. ונאסף שמחה וגיל. אזוי די שמחה, וואס איז די תמידיקע שמחה, דאס איז מען איז פריילעך א גאנץ יאר, ווען ער האט אין שטוב עסן צו עסן, ער האט תבואה אין זיין הויז, ער האט עסן צו זעטיקן. און דער גיל דאס איז וואס מען איז פריילעך פאר א שעה בזמן פונעם קציר, אז יעצט זאמלט ער אלע תבואה, דאס האט ער א מאמענטאלע שמחה, יעצט אין דעם גרויסן עשירות וואס ער ברענגט יעצט אריין אין זיין הויז. אזוי זאגט ער, נישט נאר אז זיי וועלן נישט אריינזאמלען די תבואה אהיים, נאר בכלל וועלן זיי זיי נישט שנייַדן. די תבואה וועט בכלל נישט וואקסן. פארוואס? ווייל מען וועט חרוב מאכן דאס לאנד, ווי עס האט זיי געזאגט דער נביא פריער, עס וועט קומען דער שונא און חרוב מאכן אייער לאנד. ובכרמים לא ירונן, לא ירוע יין. ובכרמים לא ירונן. אין די וויינגערטנער וועט נישט זיין א מצב אז זיי וועלן טאן די מלאכה, און דעמאלט איז געווען זייער דרך צו זינגען, צו זמר'ן, לידער אין די וויינגערטנער, יא? דאס פלעגן זיי מאכן שמחה אין די וויינגערטנער, ווי עס איז געווען ביי דוד המלך, ווען ער איז געגאנגען צו נבל הכרמלי, כי על יום טוב באנו. פארוואס? ווייל בזמן וואס זיי פלעגן אריינזאמלען דאס, פלעגן זיי מאכן שמחה. אזוי אויך ביי וועמען נאך האבן מיר געזען? אמנון און תמר, ווי אזוי איז געווען דער מעשה דארטן מיט דער הריגה פון אמנון? נאך דעם מעשה וואס ער האט געטאן מיט תמר, האט אבשלום געבעטן ביי אים, וויבאלד זיי מאכן יעצט א שמחה אין פעלד, אויף דעם קציר און אויף אלץ וואס עס איז געווען, האט ער געבעטן אז דער מלך זאל קומען. דוד המלך האט געזאגט איך קען נישט, האט ער געזאגט כאטש שיק דיין בכור זון, שיק אמנון. און אמנון איז געקומען מיט זיי צו דער שמחה דער דאזיקער, און דארטן האט ער אויסגענוצט די געלעגנהייט און האט אים דערהרג'עט. מען זעט אז עס איז געווען זייער דרך אז ווען זיי פלעגן אריינזאמלען די תבואה, איז דאס געווען א יום טוב פאר זיי, א טאג פון שמחה פאר זיי. אזוי זאגט ער, בכרמים לא ירונן. אין די וויינגערטנער וועט נישט זיין א מצב אז זיי וועלן טאן די מלאכה, און דעמאלט איז געווען זייער דרך צו זינגען, צו זינגען, צו זמר'ן. און נישט נאר אז לא ירונן, אויך לא ירוע. ירוע מיינט אויך א תרועה כדי צו רופן די פועלים אז זיי זאלן קומען, אויך דאס וועט נישט זיין. עס וועלן בכלל נישט קומען קיין פועלים, וויבאלד עס איז נישטא קיין יבול אין די גפנים. יעצט לייגט ער צו און זאגט, נישט נאר אז זיי וועלן נישט בעצן די וויינגערטנער, נאר אויך יין ביְקָבִים, ער האט אין די יקבים שוין וויין, שוין גרייט דארטן די ווייַנטרויבן, מען האט שוין געלייגט די ווייַנטרויבן אין יקב, אבער פון יעדן פאל לא ידרוך הדורך. דער וואס פלעגט טרעטן דעם וויין, וועט נישט טרעטן. פארוואס? ווייל הידד השבתי. איך האב פון זיי אפגעשטעלט דעם הידד. דער הידד דאס איז געווען זייער דרך צו רופן די פועלים כדי זיי זאלן קומען טרעטן די ווייַנטרויבן. אזוי דעם הידד האב איך אפגעשטעלט. זיי וועלן נישט שרייען הידד כדי אריינצוזאמלען, ווייל זיי וועלן דארטן בכלל נישט געפינען קיין מענטשן. הידד, פון וועלכן לשון ווערט אפגעצווייגט דאס ווארט הידד? דאס איז א רוף. א רוף ווערט אנגערופן הידד. דאס איז מלשון הד הרים. א בת קול וואס קלינגט אין די בערג. דו שרייסט און עס ענטפערט דיר ה ה ה ה, דאס איז דער הד. הידד. און דאס די דורכי היין, די וואס טרעטן די ווייַנטרויבן, ווען זיי זענען אין דער גת, פלעגן זיי שרייען. און זייער דרך איז אויך געווען אז מענטשן וואס פלעגן ארויסגיין צום קרב, אויך זיי פלעגן שרייען מלחמה געשרייען, יא? אויך זיי שרייען הידד. אזוי זאגט ער אינעם פריערדיקן פסוק הידד נפל. אין דעם פלאץ וואו עס האט געדארפט זיין א הידד פון מענטשן וואס טרעטן דעם וויין, דאס האב איך אפגעשטעלט. און וואס איז געווען אנשטאט דעם? הידד נפל, אז עס וועט קומען די ארמיי פונעם שונא און זיי וועלן שרייען הידד כדי צו קריגן קעגן אייך מואב.
על כן מעיי למואב ככינור יהמו, וקרבי לקיר חרש. יעצט משל'ט ער דעם כינור וואו מען שפילט אויף די סטרונעס, און דער קול, ווי אזוי גייט ארויס דער קול? אין א קעסטל. ווייל דער כינור האט א רעזאנאנץ קעסטל, נישט אזוי? ער האט די בויך פונעם כינור, וואו די קולות גייען אריין אין אים, א גיטארע, א כינור, אן עוד, יא? אלע די כלי נגינה די דאזיקע, זיי האבן אן ארט בויך וואו אריין עס גייען די קולות און דעמאלט גייען זיי ארויס, פון דעם גייט ארויס די נגינה. אזוי אויך שילדערט ער די מעיים זיינע צו די סטרונעס. די מעיים כביכול די סטרונעס וואס מען שפילט אויף זיי, און דעם חלל פונעם גוף, וואס דאס איז דער חלל פונעם כינור וואס פון אים ווערט געהערט דער קול. און ער קומט און שרייַבט צו די סטרונעס צו מואב, און דעם חלל פונעם כינור דאס איז קיר חרש. לויט ווי מיר האבן דערקלערט אויבן, אל אשישי קיר חרשת, יא? אז דארטן האט מען געברענגט די נכים, דארטן האט מען געברענגט די פארוואונדעטע, די וואס זענען פארוואונדעט געווארן אין דער מערכה. ער זאגט, דארטן וועט זיך הערן דער קול פון דער יללה און דער געשריי, וואס האט געשפילט און געשלאגן אויף די סטרונעס פון מואב. כביכול דער קיר איז דאס רעזאנאנץ קעסטל, און מואב איז די סטרונעס וואס אויף זיי שפילט מען, און דורכן רעזאנאנץ קעסטל גייט ארויס דער קול. אזוי ווען מען וועט שלאגן מואב, פון וואנעט וועט ארויסגיין דער קול? פון קיר חרשת. די כוונה איז, דארטן וועלן זיין אלע נעבעכדיקע און צעשלאגענע און פארוואונדעטע פון שלאכטפעלד, זיי וועלן זיין דארטן אין יענעם קיר, אין דער זעלבער מויער, אין דעם זעלבן טורעם וואס פון וועלכן איז געווען דער דרך צו קריגן, דארטן פלעגט מען ברענגען די גיבורים, זאגט ער, אנשטאט אהין צו ברענגען די גיבורים, אלע נעבעכדיקע, אלע געשלאגענע וועט מען אהין ברענגען. און דעמאלט וועט מואב שרייַען ווי א כינור, ווי סטרונעס וואס אויף זיי שפילט מען, און דער קול גייט ארויס פונעם רעזאנאנץ קעסטל, אזוי וועט דער קול ארויסגיין פון קיר חרשת.
והיה כי נראה כי נלאה מואב על הבמה, ובא אל מקדשו להתפלל ולא יוכל. נאכדעם ווי מואב וועט פארשעמט ווערן, נאכדעם ווי ער וועט פארשמירט ווערן אין זיין בלוט און פארוואונדעט, נלאה מואב. וואס איז נלאה? ער וועט נישט מער האבן קיין כח צו שטיין. ביז יעצט האט ער געקריגן, אבער ער איז מיד געווארן, ער האט נישט קיין כח צו קריגן קעגן זיי. אזוי, ובא אל מקדשו. ער קומט צו זיינע בתי מקדשים, די כוונה איז צום פלאץ באשטימט פאר אים דארטן פאר עבודה זרה, כדי צו דאווענען. געוויינטליך ווען דאוונט א מענטש וואס איז ווייַט פון אמונה? ווען שכלו כל הקיצים. א מענטש וואס זיין אמונה איז שטארק, איידער ער גייט טאן א גשמיות'דיקע פעולה דאוונט ער. פארוואס? אלץ איז אפהענגיק אין דעם. אלץ איז אפהענגיק אין דעם דאווענען. א גשמיות'דיקע פעולה דארף איך טאן א השתדלות. אבער בעצם איז אלץ אפהענגיק אין דעם דאווענען. לעומת זאת ביי א מענטש וואס איז ווייַט פון אמונה, איז דאס פונקט פארקערט. איך וועל קודם כל טאן. אויב איך וועל נישט באווייזן, איז דא איינער אויבן, עס קען זיין אז ער אין געוויסע מצבים קען מיר העלפן. יא? אזוי קוקט ער אויף דעם. אזוי זאגט ער, כי נראה כי נלאה מואב. והיה כי נראה כי נלאה מואב. וואס איז נראה? דער מלבי"ם דערקלערט נראה איז מלשון ביזיון. ווי לראווה בה, אדער מוראה ונגאלה, מוראתה, יא? די כוונה איז דער פארשעמטער טייל פונעם פויגל, מוראתה. והיה כי נראה, נאכדעם ווי ער וועט זען אז ער איז פארשעמט און פארשמירט געווארן, כי נלאה מואב, דורכדעם איז ער נלאה, ער איז מיד געווארן, ער האט נישט קיין כח. וואס טוט מען ווען עס איז נישטא קיין כח פאר א גוי? אזוי קומט ער אל מקדשו להתפלל. ער גייט, ער זאגט לאמיר גיין דאווענען אין דעם מקדש, אפשר וועט מיר העלפן מיין עבודה זרה. אבער ער וועט נישט קענען. עס וועט אים נישט העלפן אז ער וועט קענען דורכדעם קריגן קעגן די שונאים. אויך זיין דאווענען וועט אים נישט שטארקן.
זה הדבר אשר דיבר השם אל מואב מאז. וואס מיר האבן געזאגט יעצט, דאס איז די נבואה וואס השם לאזט אים וויסן פאר מואב פון פריער. און דעמאלט בעצם דערקלערט ער אונדז אויך פארוואס ער וועט נישט קענען. פארוואס וועט צום סוף דאס דאווענען אים נישט העלפן? וויבאלד עס איז דא אויף דעם א נבואה. זה הדבר אשר דיבר השם אל מואב מאז. די זאך די דאזיקע איז געגזרט געווארן פון פיל טעג דורך די אלטע נביאים. און וויבאלד אזוי, איין ווארט פון זיין ווארט וועט זיך נישט אומקערן צוריק ליידיק. וויבאלד דאס איז שוין געגזרט געווארן, וועט אויך א דאווענען נישט העלפן צו מואב.
ועתה דיבר השם לאמור, בשלוש שנים כשני שכיר, ונקלה כבוד מואב בכל ההמון הרב, ושאר מעט מזער לא כביר. און יעצט רעדט השם כדי צו דערנעענטערן זייער פורענות. בשלוש שנים כשני שכיר. דערקלערט רש"י, פאר די דריי יאר וואס זיי האבן געהאלפן און מסייע געווען צו סנחריב, אז סנחריב האט געלעגערט אויף שומרון, זענען זיי געקומען און אים געהאלפן. זאג, האבן זיי אים געהאלפן כדי עס זאל זיי זיך אויסצאלן, עס איז זיי ארויסגעקומען פון דעם עפעס? זאגט ער נישט, דאס איז געווען בהתנדבות. זיי האבן אים געהאלפן אן, אן אז זיי זאלן האבן עפעס א תועלת, אן א בצע. ווי זיי וואלטן געווען זיינע שכירים. אה, אזוי? איר גייט העלפן די שונאים פון ישראל, און נישט זאגן צוליב עפעס א רווח, נאר סתם, וואס מען רופט לשם שמים, איר גייט העלפן די שונאים פון ישראל? דעריבער ונקלה כבוד מואב. דו כבוד מואב, דיין כבוד וועט זיין א קלון און א ביזיון, אז עס וועט קומען סנחריב און וועט אייך גובר זיין און וועט זיך אוועקגיין. און דאס איז וואס ער זאגט, ונקלה כבוד מואב בכל ההמון הרב. דער גאנצער גרויסער המון וואס וועט זיין מיט סנחריב, אלע וועלן זיי ברענגען מואב צו א מצב פון קלון און שבי. ושאר מעט מזער לא כביר. וואס איז ושאר מעט מזער לא כביר? די כוונה איז, וואס עס וועט בלייבן, עס וועט בלייבן נאר מעט מזער. דהיינו, פון וויניק וועט בלייבן נאך וויניק. דאס איז וואס מען רופט וויניק פונעם וויניק. עס וועט זיין וויניק, און פון דעם וויניק וועט נאר נאך וויניק בלייבן, איז דאס וויניק פונעם וויניק, דאס איז די כוונה פון מעט מזער. די וואס זענען שוין געווען קליין, שוין געווען קליין, פון זיי וועט נאך בלייבן נאר וויניק פון זיי. א מיעוט נאך א מיעוט. עס וועט זיין מעט מזער לא כביר. און אויך דער וויניק דער דאזיקער, איר זאלט נישט מיינען אז זיי וועלן זיין שטארק, נאר זיי וועלן זיין לא כביר. כביר קומט צו זאגן פיל. כביר מיינט פיל. וואס פיל? דאס קען זיין פיל, אויף פיל תבואה. אדער דאס קען זיין אויף כח. געוויינטליך קומט דאס אויף שטארקייט, יא? דא קומט ער און זאגט, דער וויניק דער דאזיקער וועט זיין אין כמות, און די ערשטע זאך, די צווייטע זאך אויך לא כביר, די כוונה איז ער וועט אויך נישט זיין אין איכות, נאר זיי וועלן זיין וויניקע, הן אין זייער כמות און הן אין זייער איכות. רש"י ברענגט נאך אן ערקלערונג, וואס איז דאס שלוש שנים כשני שכיר? זאגט רש"י און אויך דער מלבי"ם דערקלערט אזוי, דריי יאר איז געגזרט געווארן אויף אייך אויף א לאנגע צייט. דהיינו נישט אויף א מיידיקן אופן. אבער צוזאמענגעצויגן וועלן זיי זיין, און עס וועט נישט שפעטערן די פורענות, נאר השם האט באשלאסן צו ברענגען די גזירה די דאזיקע אויף א מיידיקן אופן. פארוואס? כשני שכיר. ווי דער שכיר ציט צוזאם און איז מדקדק אין די יאר פון זיין שכירות. ער וועט נישט בלייבן נאך צוויי טעג פאר א בקשיש. די טעג פון דער שכירות זענען אויסגעגאנגען, אויפן מאמענט גייט ער אוועק, נישט אזוי? אויך א פועל, ער בלייבט נישט נאך צוויי שעה אויף דער ארבעט. איך בין א שכיר, די ארבעט האט זיך פארענדיקט, ער נעמט, שטעמפלט אויסן קארטל און גייט אהיים. זאגט השם וועט אייך ברענגען דאס כשני שכיר. ווי דער שכיר, זיין צייט איז זייער זייער צוזאמענגעצויגן, אזוי וועט השם נישט מאכן די גזירה אויף א לאנגע צייט, נאר וועט זי צוזאמענציען און וועט זי גאנצן ברענגען אויף איינמאל, דריי יאר קעגן די זעלבע דריי יאר וואס איר האט מצר געווען פאר ישראל, אזוי וועט זיך פרעה'ן השם פון די שונאים און די אומות, אמן ואמן.