והיה כצבי מודח וכצאן ואין מקבץ, איש אל עמו יפנו ואיש אל ארצו ינוסו. זאָגט דער מלבי"ם, איצט גייט ער איבער צו פרטים ווי אַזוי וועט זײַן זייער אונטערגאַנג, ווי אַזוי וועט זײַן זייער היזק. און ער הייבט אָן צו באַשרײַבן זייער אויסראָטונג, און אין אָנהייב רעדט ער וועגן די גויים וואָס זײַנען געווען אין בבל. ווי מען ווייסט, בבל איז געווען אַ צבי ממלכות, זי איז געווען אַ סוחר, דער רוכל העמים. מען פֿלעגט קומען פֿון דער גאַנצער וועלט צו האַנדלען אין בבל. אַזוי ווי אין יעדע מדינה וואָס איז אַ צענטראַלע מדינה, קאָנצענטרירן זיך אַלע דאָרט צו האַנדלען מיט איר. אַזוי זײַנען געווען אַ סך סוחרים וואָס זײַנען געקומען קיין בבל צו טרײַבן דאָרט האַנדל. אַלזאָ באַשרײַבט ער ערשט זיי, יענע וואָס זײַנען געקומען פֿון אַנדערע לענדער. אויף דעם זאָגט ער, והיה כצבי מודח וכצאן ואין מקבץ. דערקלערט דער מלבי"ם, דאָ זײַנען דאָ צוויי משלים. דאָ איז אַ משל פֿון אַ צבי וואָס איז מודח, ווי נידח, און דאָ איז אַ צאן וואָס עס איז נישטאָ ווער עס זאָל זיי אײַנזאַמלען. וואָס זײַנען די צוויי משלים? וואָס איז דער חילוק צווישן צבי מודח און צאן ואין מקבץ? און אויך וואָס איז די באַדײַטונג אינעם נמשל? קומט לאָמיר דערקלערן. די שאָף, זאָגט דער מלבי"ם, כדי דער פּאַסטעך זאָל זיי היטן פֿון יעדן שאָדן, דאַרף ער זיי אײַנזאַמלען. מען דאַרף זיי צוזאַמענקלײַבן כדי די סטאַדע זאָל זײַן צוזאַמען, דאַן זײַנען זיי זיכער, הגם זיי זײַנען אין פֿעלד, הגם זיי געפֿינען זיך אין וואַלד. ווען די שאָף זײַנען אײַנגעזאַמלט, האָבן זיי אַ שמירה. און דעריבער וועלן מיר תמיד זען בײַ שאָף אַן אויסדרוק פֿון אײַנזאַמלען. לעומת זאת, דער צבי, זאָגט דער מלבי"ם, קען מען נישט אײַנזאַמלען. די הירשן גייען נישט אין גרופּעס, די הירשן גייען איינציקווײַז. עס איז נישט זייער טבע צו זאַמלען זיך אין סטאַדעס. דמה לך דודי לצבי על הרי בתר. אַ צבי איז יחידי.
וואָס קלעטערט זיך אַרויף אויף הרי בתר. נאָר וואָס, ער דאַרף אַן עפּעס אַ באַזונדער אָרט וווּ ער זאָל וווינען און דאָרט זאָל ער האָבן אַ באַשיצונג, אויף אַן עפּעס אַ שפּיץ פֿעלדז, אין אַן עפּעס אַ הייל אָדער אַן עפּעס אַ פֿעסטונג וווּ ער זאָל זיך באַהאַלטן פֿון די חיות וואָס יאָגן אים נאָך, פֿון די חיות וואָס זײַנען שטאַרקער פֿון אים. ווען ער גייט אַרויס פֿון זײַן וווינונג, איז דער צבי שוין נישט זיכער. עס קען אַ לייב אָדער אַנדערע רויב־חיות אים כאַפּן. און דעריבער זאָגט ער, דער צבי, ווען דער צבי איז מודח פֿון זײַן אָרט, מיינט מען ער געפֿינט זיך נישט אין זײַן וווינונג, ער געפֿינט זיך אין אַ מצב סכנה. ווען די שאָף זײַנען צעשפּרייט, געפֿינען זיי זיך אין אַ מצב סכנה. דעם צבי דאַרף מען אומקערן, און דעריבער זאָגט דער מלבי"ם, זע ווי אין אַ סך ערטער קומט תמיד אויפֿן מודח דער פֿעל השבה. להשיב הנידחה. ער איז נידח, מען דאַרף אים אומקערן. לעומת זאת בײַ די שאָף שטייט אקבץ. ווײַל זיי, ווי מיר האָבן געזאָגט, דאַרף מען קאָנצענטרירן. לויט דעם ענין קומט לאָמיר איצט פֿאַרשטיין דעם נמשל. זאָגט דער מלבי"ם, די נכרים, די גויים וואָס זײַנען געווען דאָרט אין בבל, מיינט מען יענע וואָס זײַנען נישט קיין אָרטיקע מענטשן, מענטשן וואָס ביז איצט איז בבל געווען ווי זייער היים, זיי האָבן דאָ געוווינט, זיי האָבן דאָ געהאַנדלט. איצט ווען דער אָרט ווערט פֿאַרכאַפּט דורך די אומות, מיינט מען ווען בבל גייט איצט דורך אַ מהלך פֿון כיבוש, מען כאַפּט בבל, די שטאָט ווערט געכאַפּט, וועלן זיי זײַן געראַכנט אָדער ווי אַ צבי מודח אָדער ווי צעשפּרייטע שאָף. די כוונה, אַ צבי מודח זוכט זײַן לאַנד. ער וועט וועלן גיך לויפֿן צו זײַן לאַנד, אַזוי ווי דער צבי זוכט זײַן וווינונג כדי דאָרט זיך צו באַשיצן. די צעשפּרייטע שאָף זוכן זיך אײַנצוזאַמלען, ווי מיר האָבן דערקלערט, אַז זיי ווילן זײַן צוזאַמען מיט זייער פֿאָלק. אַלזאָ אַנטקעגן צבי מודח זאָגט ער איש אל ארצו ינוסו, אַזוי ווי דער צבי זוכט זײַן הייל. און אַנטקעגן כצאן זאָגט ער ואין מקבץ, אַז דאָרט וועט נישט זײַן ווער עס זאָל זיי אײַנזאַמלען, דאָ איש אל עמו יפנו. יעדער וועט זוכן זײַן פֿאָלק, אַזוי ווי די שאָף זוכן נאָך שאָף כדי צו זײַן צוזאַמען מיט זיי, דאָס גיט זיי אַ געפֿיל פֿון זיכערקייט. און דאָס אַלץ וועט ברענגען די מציאות אַז זיי וועלן אַנטלויפֿן פֿון בבל, און דאָס באַשרײַבט ביז וויפֿל גרויס וועט זײַן דער מפּלה, אַז דאָס איז ווי מײַז וואָס אַנטלויפֿן פֿון אַ זינקנדיקן שיף. יעדער וואָס קען אַנטלויפֿן און זיך ראַטעווען פֿון דאָרט, אַנטלויפֿט.
כל הנמצא ידקר, וכל הנספה יפול בחרב. כל הנספה ידקר, דערקלערט דער מלבי"ם, וואָס איז די סיבה אַז איש אל עמו יפנו? פֿאַר וואָס וועלן זיי זיך ווענדן, ווי מיר האָבן געזאָגט, ברוב עם? ווײַל אויב זיי גייען אַליין, זיך נישט אײַנזאַמלען עטלעכע צוזאַמען צו אַנטלויפֿן, דאַן וועט דער וואָס וועט זײַן געפֿונען, מיינט מען יחידי, זײַן דורכגעשטאָכן. אַלזאָ כדי נישט צו קומען צו דער מציאות, וועלן זיי זיך אײַנזאַמלען כדי צו אַנטלויפֿן, און דאַן ווען זיי אַנטלויפֿן אין אַ גרופּע, זײַנען זיי דערדורך באַשיצט. פֿאַר וואָס איש אל ארצו ינוסו? פֿאַר וואָס זאָלן זיי זיך נישט פֿאַרבינדן מיט די בני בבל צו קריגן זיך אַנטקעגן די שונאים? דו ביסט דאָ געווען, האָסט דאָ געוווינט אַ תקופה, כאָטש דו ביסט נישט קיין אָרטיקער, אָבער אפֿשר וועסטו זיך קריגן מיט זיי אַנטקעגן די שונאים? אויף דעם זאָגט ער, ווײַל כל הנספה צו דעם צבא המלחמה וועט פֿאַלן דורך שווערד. הנספה, דערקלערט דער מלבי"ם, דאָס האָט צוויי באַדײַטונגען. עס איז דאָ דער אונדז באַקאַנטער אויסדרוק, אַז נספה מיינט אַ לשון פֿון יש נספה בלא משפט, אַ לשון פֿון כליה. ווי נספה במלחמה און נאָך אַזעלכע אויסדרוקן. און עס איז דאָ נספה וואָס איז אַ לשון פֿון צוגאָב, ספו שנה על שנה. עולותיכם ספו על זבחיכם, נישט? ויאכלו בשר. עס איז דאָ ספו וואָס איז אַ לשון פֿון צוגאָב. זאָגט דער מלבי"ם דאָ, די באַדײַטונג דאָ איז אַ לשון פֿון צוגאָב, נישט אַ לשון פֿון נספה. ווײַל באמת איז דאָ אַ ביסל אַ קושיא, כל הנספה יפול בחרב. ער איז שוין נספה. נספה זאָגסטו איז געשטאָרבן אין מלחמה. וואָס הייסט יפול בחרב? אַלזאָ עס איז דאָ אַ מעגלעכקייט צו דערקלערן אַז כל הנספה, ווי וועט ער זײַן נספה? דורך דעם פֿאַלן פֿון שווערד. אָבער דער מלבי"ם דערקלערט אַז די כוונה איז, אויב ער וועט וועלן זײַן נספה אינעם זין פֿון צוגעגעבן צו די בני בבל כדי זיך צו קריגן צוזאַמען מיט זיי אַנטקעגן די שונאים, וועט ער פֿאַלן דורך שווערד. אַלזאָ דאָס איז די סיבה וואָס זיי אַנטלויפֿן. דאָס איז די סיבה וואָס קיינער בלײַבט נישט דאָ צו קריגן זיך אַנטקעגן די שונאים.
ועולליהם ירוטשו לעיניהם, ישסו בתיהם ונשיהם תשגלנה. עס שטייט תשגלנה אָבער די קריאה איז דער קרי ותשכבנה. דערקלערט דער מלבי"ם, אויך דאָס גייט אָן די מענטשן וואָס זײַנען געקומען קיין בבל און זײַנען פֿון אַנדערע לענדער. עולליהם, זיי וועלן נישט קענען אַנטלויפֿן מיט זיי, זיי וועלן זײַן מרוטש. מרוטש מיינט מען, מען וואַרפֿט זיי אין די ווענט, און תמיד מיינט לרטש אַז ער פֿאַרלירט זײַן פּנים־געשטאַלט. דאָס איז די כוונה מרוטש. אויך הײַנט ניצט מען דעם אויסדרוק, אַז די גופֿה איז מרוטש, מיינט מען מען קען זי נישט דערקענען. אַלזאָ די שונאים וועלן צערײַסן זייערע עופֿעלעך, און זיי וועלן פֿאַרראַבירן זייערע הײַזער, וואָס דאָס איז אַ לשון פֿון נעמען שלל, זיי וועלן נעמען אַלץ וואָס זיי האָבן דאָרט אין די הײַזער. ונשיהם תשכבנה, וואָס דאָס זאָגט בעצם אויך דעם פּריוואַטן און פּערזענלעכן זאַך פֿון מענטש, וואָס דאָס איז זײַן פֿרוי, אויך דאָס וועט נישט בלײַבן בײַ זיי. דער מלבי"ם דערקלערט אַז ירוטשו קומט תמיד נאָר אויף אַ מענטשלעכן קערפּער. מען געפֿינט קיין מאָל נישט דעם אויסדרוק ירוטש אויף אַ בהמה למשל, אָדער אין אַ מושאלת לשון אויף הײַזער אָדער אויף אַנדערע ערטער, נאָר תמיד קומט דער אויסדרוק אויף אַ מענטשלעכן קערפּער וואָס וויל זאָגן אַז זײַן טויט איז אַזוי משונה אַז מען קען אים נישט דערקענען. מען קען אַפֿילו נישט דערקענען די אבֿרים אין אים.
הנני מעיר עליהם את מדי, אשר כסף לא יחשבו וזהב לא יחפצו בו. זאָגט דער הייליקער באַשעפֿער, וועמען וועל איך ברענגען אַנטקעגן זיי אַז ער זאָל זיך קריגן אַנטקעגן זיי? דאָס וועט זײַן מדי. און די מדי, טראַכט נישט אַז מען קען זיך מיט זיי אויסגלײַכן. ער זאָגט דיר, כסף לא יחשבו וזהב לא יחפצו בו. באַשרײַבט איצט דער מלבי"ם, זאָגט ער דער פּסוק קומט צו באַשײַנען, ביז איצט האָבן מיר גערעדט וועגן די וואָס זײַנען געקומען קיין בבל, וואָס וועט זײַן זייער עונש. איצט באַשרײַבט ער וואָס וועט זײַן מיט די בני בבל אַליין, נישט די סוחרים וואָס זײַנען געקומען אַהין, נאָר די אנשי בבל. אויף דעם זאָגט ער, דער שונא וועט נישט קומען אויף זיי אַזוי ווי ער איז געקומען, ווי מיר האָבן פֿריער געזען, אויף די פֿרעמדע. וואָס איז ער געקומען אויף די פֿרעמדע? כדי צו נעמען זייערע פֿרויען, זייער פֿאַרמעגן, זייער געלט. דאָס איז וואָס ער זוכט. לעומת זאת בײַ די בני בבל איז דאָס נישט וואָס ער זוכט, ער וויל נפֿשות. און מיט געלט וועט מען אים נישט קענען אונטערקויפֿן. דאָס איז וואָס ער זאָגט דאָ. און זע, כסף לא יחשבו. דערקלערט דער מלבי"ם, דאָ גיב אַכטונג, דער דקדוק איז גרויס. כסף לא יחשבו. דאָס געלט וועט נישט זײַן געראַכנט בײַ זיי פֿאַר גאָרנישט. זאָג אים מיר וועלן דיר געבן געלט, כסף לא יחשב. ווען מיר רעדן וועגן געלט רעדן מיר נישט וועגן באַנקנאָטן, כסף רעדט מען וועגן דעם מעטאַל זילבער. זהב, דו קענסט נישט זאָגן לא יחשבו. גאָלד האָט באמת אַ גרויסן ווערט וואָס אַלע שאַצן עס. מען וועט נישט געפֿינען אַ מענטש וואָס וועט לייקענען די חשיבות פֿון גאָלד. זאָגט ער, אָבער אויף כל פנים לא יחפצו בו. די באַדײַטונג איז, ער וועט איצט נישט באַגערן דאָס גאָלד, ער וועט מער וועלן הרגענען די בני בבל איידער זייער גאָלד. דערקלערט דער מלבי"ם, עס איז אויך דאָ אין לשון הקודש אַ חילוק צווישן יחשבו און יחפצו. זאָגט דער מלבי"ם, עס קען זײַן אַז אַ מענטש שאַצט אַ זאַך פֿון זײַן מעלה, אָבער ער באַגערט עס נישט. למשל, אַ מענטש קען שאַצן אַ תלמיד חכם, אַ בן תורה. ווילסטו אַז דײַן זון זאָל זײַן אַזאַ? ניין, איך שיק מײַן זון אין הייטעק. פֿאַרשטייט איר? ער שאַצט אים, יאָ, אָבער צו באַגערן אַז ער זאָל אים האָבן, ניין, דאָס זײַנען צוויי זאַכן. איך קען שאַצן עפּעס, אָבער מײַן שאַצונג פֿירט נאָך נישט צו דעם אַז איך באַגער עס. און עס קען זײַן אַ פֿאַרקערטער מצב. עס קען זײַן אַז אַ מענטש באַגערט עפּעס, אָבער די זאַך האָט קיין שום חשיבות נישט. דער משוגע פֿון ראַדין, יאָ? אַ פּריזע טאַבאַק, וואָס איז געפֿאָרן צו דער דערבײַיקער שטאָט, דרײַ טעג אַהין, דרײַ טעג צוריק, פֿאַר אַן עפּעס אַ פּריזע טאַבאַק, אַ ביסעלע טאַבאַק. אַלזאָ עס קען זײַן אַז אַ מענטש באַגערט עפּעס, אָבער עס האָט באמת קיין ווערט נישט. אַלזאָ דעריבער זאָגט ער, עס קען זײַן אַז אַ מענטש באַגערט אָבער שאַצט נישט, די זאַך איז נישט חשוב אין זײַנע אויגן. און עס קען זײַן חשוב אין זײַנע אויגן און ער באַגערט עס נישט, און עס קען זײַן ער באַגערט עס און עס איז נישט חשוב אין זײַנע אויגן. אויף דעם זאָגט ער, הנני מעיר את מדי, אשר כסף לא יחשבו, דאָס געלט וועט נישט זײַן חשוב אין זייערע אויגן, אַפֿילו עס קען זײַן אַז זיי יאָ באַגערן עס. וזהב, זיי וועלן עס דאָרט נישט באַגערן, דאָס הייסט דאָס גאָלד איז זיכער חשוב אין זייערע אויגן, אָבער צו באַגערן עס, איך וויל איצט מער הרגענען די בני בבל איידער צו באַקומען גאָלד, אַפֿילו עס איז באמת חשוב אין זייערע אויגן.
וקשתות נערים תרטשנה, ופרי בטן לא ירחמו, על בנים לא תחוס עינם. זאָגט דער מלבי"ם, דאָס איז פֿאַרבונדן מיט וואָס מיר האָבן פֿריער גערעדט. הנני מעיר את מדי, און הנני מעיר קשתות אשר נערים תרטשנה. די באַדײַטונג איז, דאָס וואָרט הנני מעיר וואָס שטייט פֿריער, דער אויסדרוק קערט זיך אויך אום בײַ אונדז. דאָס איז ווי לוקח אחרת עמו, אשר לא שם חלקנו כהם וגורלנו, מיינט מען ולא גורלנו ככל המונם, אַלזאָ אויך דאָ. גלײַך ווי עס שטייט הנני מעיר עליהם את מדי, הנני מעיר עליהם את אלה אשר קשתות נערים תרטשנה. קשתות, איך וועק דאָ אויף בויגנס אַז זיי וועלן צערײַסן די יונגעלײַט דורכן בויגן. דאָס איז איין הסבר. אַ נאָך הסבר דערקלערט דער מלבי"ם, אַ ביסל אַ שווערער הסבר צוליב דעם אכזריות אין אים, ער זאָגט אַז מען האָט אַרײַנגעלייגט די יונגעלײַט אין די בויגנס אין אָרט פֿון די פֿײַלן. דאָס הייסט, אַ בויגן, מען ציט דעם שטריק און ער שיסט די פֿײַל. זיי האָבן אַרײַנגעלייגט די יונגעלײַט אין גרויסע בויגנס וואָס האָבן געצויגן דעם שטריק און זיי אַרויסגעשאָסן. דאָס איז די כוונה וקשתות נערים תרטשנה. די בויגנס מיט וועלכע מען פֿלעגט שיסן די יונגעלײַט און זיי זײַנען דערדורך געווען תרטשנה. עס איז געווען אַ שרעקלעכער אויסדרוק פֿאַר דעם, כאָטש נישט דורך אַ בויגן, אָבער אפֿשר אין אַ מאָדערנעם בויגן, עס איז געווען אַ מעשה מיט רבי דוד, דעם ברודער פֿון דעם בבא סאלי, זכר צדיק לברכה, השם יקום דמו. עס איז געווען אַ מעשה מיט אים אַז מען האָט אים אַרײַנגעלייגט אין אַ האַרמאַט און אים אַרויסגעשאָסן. רחמנא ליצלן. ווי מען ווייסט איז ער געשטאָרבן אַ מיתה משונה, דער בבא סאלי האָט געהאַט אַ זייער זייער גרויסן צער דערפֿון און עס איז דאָ אַ געשיכטע, ער איז געקומען צו אים אין חלום, אַ מאָל האָבן מיר די מעשה דערציילט בהרחבה. אויף כל פנים, אַלזאָ זיי וועלן אַרויסוואַרפֿן די יונגעלײַט מיט אַ בויגן, אַזוי ווי אַ מענטש שיסט און וואַרפֿט שלײַדער־שטיינער.
ופרי בטן לא ירחמו. זאָגט דער מלבי"ם, עס איז דאָ אַ חילוק צווישן פרי בטן, וואָס דאָס זײַנען יונקי שדיים, און בנים וואָס זײַנען די גרעסערע. וואָס איז דער חילוק צווישן לרחם און לחוס? דאָס איז אויך אַן ענין וואָס דער מלבי"ם האָט אים דערמאָנט אַ פּאָר מאָל און מיר האָבן אים אויך געלערנט אינעם ענין פֿון מלחמת עמלק. זאָגט דער מלבי"ם, רחמים איז שייך נאָר אָדער אויף בעלי חיים אָדער בני אדם, אַז אַ מענטש קען נישט זען אין זייער צרה, ער רחמט זיך אויף זיי. ער קען אים נישט זען לײַדן, ער רחמט זיך אויף אים. לעומת זאת, זאָגט דער מלבי"ם, דער אויסדרוק לחוס איז געוויינטלעך צו שוינען אויף געלט. איך שוין אויף עפּעס ווײַל עס איז אַ שאָד, אַ שאָד עס אַוועקצוּוואַרפֿן. אַלזאָ ווען, למשל, עס איז אַן עפּעס אַ טיש, דײַן פֿרוי זאָגט מיר האָבן שוין נישט וואָס צו טאָן מיט אים. אַלזאָ וואַרפֿסטו אים נישט אין מיסט, נישט ווײַל דו רחמסט זיך אויף אים. אוי, אָרעמער, ער וועט לײַדן. ניין, דו שוינסט אים. דו זאָגסט אַ שאָד אים אַוועקצוּוואַרפֿן אין מיסט, עס קען זײַן אַז עמעצער וועט אים ניצן, דו פֿרעגסט, אפֿשר וויל עמעצער אַ גאַנצן טיש און אַזוי ווײַטער. אַלזאָ וועל איך זאָגן אויפֿן טיש איך שוין. אָבער לעומת זאת, אויב למשל האָסטו אַן עפּעס אַ יונגע חיהלעך, און דו ווילסט זיי אַרויסוואַרפֿן, און דו זאָגסט אַ רגע, ווי וועלן זיי איצט עקזיסטירן? זיי וועלן שטאַרבן. דו רחמסט זיך אויף זיי. עס איז דאָ נישט קיין ממון־שוינען דאָרט, ניין, דו רחמסט זיך אויף זיי, ווי וועלן זיי עקזיסטירן. אַלזאָ זאָגט דער מלבי"ם, תמיד פֿאַלט רחמים אָדער אויף בעלי חיים אָדער אַ מענטש, און לחוס איז אַ זאַך וואָס איז שייך אינעם ענין פֿון געלט, איך רחם זיך נישט אויף אים, איך שוין אים אַז ער זאָל נישט גיין פֿאַרלוירן. זאָגט דער מלבי"ם, עס איז די טבע פֿון די אנשי הצבא זיך צו רחמן אויף די קליינע קינדער. ווײַל אַ קינד פֿון דרײַ יאָר גייט וויפֿל, איצט נעם אים הרגע אים, איך רעד נישט וועגן די נאַציס, איך רעד וועגן מער מענטשלעכע מענטשן. און זיי רחמן זיך אויף זיי מער איידער אויף די בחורים. ער האָט קיין פּראָבלעם נישט צו הרגענען אַ בחור, אָבער אַ קליינער, ער וועט האָבן מער געוויסן־ביסן. און פֿאַר וואָס? ווײַל דער בחור איז עמעצער וואָס קריגט זיך אַנטקעגן מיר. ער איז אַ כוח אַז אויב איך וועל אים נישט הרגענען וועט ער מיך הרגענען. אָבער אַ קינד פֿון דרײַ יאָר, וואָס וועסטו אים הרגענען? אַלזאָ דעריבער איז געוויסן־ווײַז שווערער פֿאַר אַ מענטש. אַלזאָ צו רחמן, מען רחמט זיך אויף די עופֿעלעך מער איידער אויף די דערוואַקסענע. אָבער עס איז דאָ אַן אַנדער מציאות, און זי קען זײַן אַ פֿאַרקערטע סיבה, אַז די דערוואַקסענע וועט מען לאָזן לעבן און נישט די קליינע. ווען? ווען ער וויל זיי נעמען פֿאַר קנעכט. ער האָט נישט וואָס צו טאָן מיט אַ קינד פֿון דרײַ יאָר, זאָל ער אים אויפֿהאָדעווען ביז ער וועט זײַן ראוי פֿאַר קנעכטשאַפֿט? ער האָט איצט בחורים פֿון 15, ער קען זיי הײַנט אַרבעטן. ער קען זיי הײַנט ניצן. זאָגט דער מלבי"ם, און דאַן גיט אַכטונג, ווי וועלן מיר דעפֿינירן וואָס ער וועט איצט לאָזן די בחורים לעבן? איז דאָס רחמים? ניין, ער שוינט זיי. אַ שאָד, דאָס איז ווערט געלט, די זאַך קען מען נעמען פֿאַר אַ קנעכט. לעומת זאת אויף די קליינע, שוינט ער זיי? ניין. אויף די קליינע רחמט ער זיך. ער רחמט זיך אויף אים, זאָגט אָרעמער, ער וועט שטאַרבן, ער וועט לײַדן, ער רחמט זיך אויף אים. אויפֿן גרויסן רחמט ער זיך נישט, אָבער ער שוינט, ווײַל ער זאָגט דאָס איז אַ השחתה, דאָס איז ווערט געלט, דאָ זײַנען קנעכט. דעריבער זאָגט דער מלבי"ם, ופרי בטן לא ירחמו. ווען עס וועט זײַן די רייד וועגן פרי בטן, און נאַטירלעך אַז מען רחמט זיך אויף אים, וועט מען זיך נישט רחמן. אויף בנים, וואָס דאָס זײַנען די גרויסע, רחמט מען זיך נישט אויף זיי, אָבער אויף כל פנים שוינט מען זיי צו נעמען זיי פֿאַר קנעכטשאַפֿט, על בנים לא תחוס עינם. אויף דעם וועלן זיי נישט שוינען און עס וועט זיי נישט אַרן און אויך זיי וועלן זיי הרגענען.
דער מלבי"ם גיט דוגמאות פֿונעם ענין פֿון לחוס, זאָגט דער מלבי"ם ווי אתה חסת על הקיקיון, וואָס האָט ער זיך גערחמט אויף אים? זיכער איז דאָרט די רייד לחוס אינעם זין פֿון אַ שאָד אַז די זאַך זאָל ווערן פֿאַרדאָרבן. אל תחוס על כליכם, און אַזוי ווײַטער. לויט דעם הערט וויפֿל וווּנדערלעך, זאָגט דער מלבי"ם, ווערט אונדז פֿאַרשטענדלעך אַ גמרא. אַ גמרא אין מסכת ברכות אויף דף ל"ג. מלבי"ם ספר ישעיהו פרק י"ג פסוק י"ח. זאָגט דער מלבי"ם, האומר על קן ציפור יגיעו רחמיך, משתקין אותו. פליגי בה תרי אמוראי. חד אמר מפני שעושה מידותיו של הקדוש ברוך הוא רחמים. איינער זאָגט, ווען דו זאָגסט רבונו של עולם דו רחמסט זיך אויף אַ פֿויגל־נעסט, זאָגסטו כביכול אַז די מידות פֿון דעם הייליקן באַשעפֿער זײַנען רחמים. דאָס הייסט, דאָס זײַנען נישט קיין זאַכן מתוכנן פֿון אים יתברך, נאָר השם רחמט זיך אויף אים, אינעם זין אַז דאָס איז נישט פֿון רחמים, דאָס איז פֿון אַ מידה. דער הייליקער באַשעפֿער האָט באַשטימט די מידה אַזוי. ווען דו זאָגסט ניין, השם האָט געזאָגט שלח תשלח את האם, דאָס איז פֿון די רחמים. ניין, דאָס איז פֿון זײַן גזירה פֿונעם מקום, און דאָס זײַנען גזרות, דאָס איז נישט פֿון רחמים. חד אמר מפני שמטיל קנאה במעשה בראשית. אַן אַנדערער זאָגט ניין, דאָס איז ווײַל דו לייגסט אַרײַן קנאה אין מעשה בראשית. דהיינו, דער הייליקער באַשעפֿער האָט געזאָגט נישט צו נעמען די מוטער אויף די קינדער, וווּ? אין אַ פֿויגל־נעסט. און אויב איך וועל וועלן נעמען אַ קו, די מוטער אויף די קינדער? דאָ האָסטו קיין פּראָבלעם נישט. בײַ אַלע איבעריקע בעלי חיים די מוטער אויף די קינדער, קיין פּראָבלעם נישט. דו לייגסט אַרײַן קנאה אין מעשה בראשית. השם רחמט זיך אויף די פֿייגל און רחמט זיך נישט אויף די איבעריקע בעלי חיים. דאָס איז די סיבה וואָס מען זאָגט נישט על קן ציפור יגיעו רחמיך, השם דײַנע רחמים זײַנען אויף אַ פֿויגל־נעסט. גוט, די גמרא ברענגט אַ מעשה. ההוא דנחית קמיה דרבה, ואמר, אתה חסת על קן ציפור, חוס ורחם עלינו. אמר רבה, כמה ידע האי גברא לרצויי למריה. האָט דאָס געהערט רבה און זאָגט אָ, וויפֿל וווּנדערלעך, ווי ער ווייסט צו באַרוען זײַן האַר, אַ באַזונדער תפֿילה. אמר ליה אביי, והא משתקין אותו תנן? אביי ווונדערט זיך, אויף אַ פֿויגל־נעסט משתקין אותו. זאָגט די גמרא, ורבה לחדודי לאביי עביד. אביי איז דאָך אויפֿגעוואַקסן בײַ רבה, אשר בחי ירוחם יתום, ראשי תיבות אביי, ער איז אויפֿגעוואַקסן בײַ רבה בר נחמני, און ווײַל אַזוי, פֿלעגט רבה אַ מאָל זאָגן אים זאַכן כדי אים צו שאַרפֿן, כדי צו זען זײַן חריפֿות. זאָגט די גמרא, ער האָט דאָס געטאָן לחדודי. דערקלערט דער מלבי"ם, דער מתפֿלל דאָ האָט געביטן. ער האָט געזאָגט אתה חסת על קן ציפור. גיט אַכטונג, ווי שטייט אין דער משנה? האומר על קן ציפור יגיעו רחמיך, משתקין אותו. דאָ האָט ער נישט געזאָגט רחמיך, וואָס האָט ער געזאָגט? אתה חסת על קן ציפור. לויט דער סיבה פֿון עושה מידותיו של הקדוש ברוך הוא רחמים, איז נישט ראוי אים צו פֿאַרשטומען, ווײַל ער האָט נישט געזאָגט רחמים, ער האָט געזאָגט חסת. ער האָט נישט דערמאָנט אַן ענין פֿון רחמים, ער האָט דערמאָנט חסת. און דעריבער באמת האָט רבה אים נישט פֿאַרשטומט. אין דער משנה שטייט משתקין אותו, רבה האָט אים נישט פֿאַרשטומט. אָבער לעומת זאת לויט דעם טעם פֿון מטיל קנאה במעשה בראשית, וואָס הייסט? אַפֿילו אויב דו זאָגסט אתה חסת על קן ציפור, לייגסטו נאָך אַלץ אַרײַן קנאה. השם שוינט אויף אַ פֿויגל־נעסט, כביכול אַ שאָד עס צו פֿאַרדאַרבן, אָבער אַ ראָב, איבעריקע בעלי חיים, איבעריקע בהמות און חיות, נישט קיין אומגליק אויב זיי ווערן פֿאַרדאָרבן. אַלזאָ נאָך אַלץ לייגסטו אַרײַן קנאה אין מעשה בראשית. אַפֿילו וועסטו זאָגן אַז דאָס איז נישט פֿון דעם אַז איך רחם זיך אויף אים, נאָר פֿון דעם אַז אַ שאָד אים צו פֿאַרדאַרבן. אויך נאָך אַלץ לייגסטו אַרײַן קנאה אין מעשה בראשית. און דאַן, אויב אַזוי, קומט אויס אַז לויט דעם האָט ער נישט מתפֿלל געווען קיין גוטע תפֿילה. דו זאָגסט כביכול צו דעם הייליקן באַשעפֿער אַז עס אַרט נישט אַז אַ טייל זאָלן פֿאַרדאָרבן ווערן און אַ טייל זאָלן עקזיסטירן. דאָס איז נישט קיין ריכטיקע תפֿילה. נאָך דעם וואָס רבה לויבט אים, זאָגט אים אביי, עס שטייט דאָך משתקין אותו תנן. וואָס הייסט? גיט אַכטונג, דאָס איז נישט געווען סתם אַ אויבערפֿלעכלעכער דיון. דערקלערט דער מלבי"ם, די משנה האָט דאָך נישט געזאָגט דעם טעם. די משנה האָט אונדז נישט דערקלערט צי דאָס איז פֿון מטיל קנאה במעשה בראשית אָדער עושה את מידותיו של הקדוש ברוך הוא רחמים. קומט אביי און טענהט, עס איז נישט געווען ראוי מתפֿלל צו זײַן אין אַזאַ לשון, ווײַל דער לשון, ווי מיר האָבן איצט דערקלערט, איז נישט מוסכם. אַפֿילו וועסטו זאָגן חסת, פֿון מטיל קנאה, לייגט עס נאָך אַלץ אַרײַן קנאה. כאָטש צו זאָגן על קן ציפור יגיעו רחמיך איז פֿון די רחמים פֿון דעם הייליקן באַשעפֿער, דאָס האָט ער נישט געזאָגט רחמים, ער האָט געזאָגט חסת. אָבער פֿון דעם ענין פֿון קנאה במעשה בראשית איז דאָס יאָ שייך. דאָס איז געווען די טענה פֿון אביי. אַלזאָ עס איז נישט געווען ראוי מתפֿלל צו זײַן אין אַזאַ לשון, ווײַל דער לשון שאַפֿט בעצם אַ פּראָבלעם, צי ער איז ריכטיק אָדער נישט ריכטיק, תלוי לויט וואָסער טעם אין דער משנה. אין דער משנה שטייט נישט קיין טעם. און אויב עס שטייט נישט קיין טעם, איז ראוי זיך אָפּצוהאַלטן פֿון דעם לשון, כל עיקר. אַזוי באַשײַנט דער מלבי"ם, זייער וווּנדערלעך.
והייתה בבל, צבי ממלכות, תפארת גאון כשדים, כמהפכת אלוהים את סדום ואת עמורה. והייתה בבל צבי ממלכות. וואָס איז צבי? די כוונה חמדת הממלכות. צבי איז תמיד אַ ווילן, אַ חפֿץ. אַלזאָ בבל איז געווען חמדת הממלכות. עס איז געווען זייער חפֿץ און ווילן אין בבל, אָדער צו זײַן ווי בבל. זאָגט דער מלבי"ם, לויט דער גדולה פֿון דעם גאון פֿון דער ממלכה און איר גרויסקייט, לויט דעם פֿלעגט מען אויך בויען איר הויפּטשטאָט. ווי מער די ממלכה איז גרויס, פֿלעגט מען איר נישט מאַכן אַן עפּעס אַ הויפּטשטאָט, איך ווייס, אַן עפּעס אַ קליינע, אַן עפּעס אַ שלומי. אַ צענטער, מען בויט עפּעס מיט פֿעסטונגען, עפּעס אַ געוואַלדיקס. גייט זעט דעם קרעמלין. אַ גרויסע ממלכה, בויט זיך אַ גרויסע מלוכה־שטאָט, פֿאַר תפֿארת און כלילת יופֿי. אויף דעם זאָגט ער, בבל איז געווען תפארת גאון כשדים. די כוונה, מען פֿלעגט זיך פֿאָנען דאָרט אין בבל, מיט איר שיינקייט לעומת דעם גאון פֿון כשדים, די כוונה איז, מען פֿלעגט זי מעסטן לעומת די כשדים. בבל און כשדים איז דער זעלביקער ענין. דאָס זײַנען צוויי פֿעלקער וואָס זײַנען געווען אין דעם זעלביקן אָרט, דעריבער רופֿט מען זיי אַ מאָל בבלים, אַ מאָל רופֿט מען זיי כשדים. און איצט וועט זי זײַן כמהפכת אלוהים את סדום ואת עמורה. אַזוי ווי השם האָט איבערגעקערט סדום און עמורה, אַזוי וועט זײַן בבל. לא תשב לנצח, ולא תשכון עד דור ודור, ולא יהל שם ערבי, ורועים לא ירביצו שם. לא תשב שם לנצח, די באַדײַטונג איז, עס וועט דאָרט נישט זײַן אַ ישוב בקביעות. און נישט נאָר דאָס, אויך לא תשכון עד דור ודור. דערקלערט דער מלבי"ם, אַז עס איז דאָ אַ חילוק צווישן לשבת און לשכון. לשבת מיינט אַ פֿאַרלענגערטע זיצונג. לעומת זאת לשכון, דאָס איז אַפֿילו אויף אַן אופֿן פֿון עראי. אויף אַ צײַטווײַליקן אופֿן, דאָס הייסט לשכון. לא תשב לנצח, און אַפֿילו לא תשכון אויף אַן אופֿן פֿון עראי. ולא יהל שם ערבי. לא יהל, דערקלערט דער מלבי"ם, אַז דאָס איז אַ לשון פֿון יהל אור. כאָטש דער מער באַקאַנטער פּשט, דאָס איז וואָס רש"י דערקלערט, לא יאהל שם ערבי. גלײַך ווי עס איז געפֿאַלן דער א'. אַן ערבי וועט דאָרט נישט בויען אַ געצעלט. דאָס איז די כוונה לא יאהל שם ערבי. אָבער דער מלבי"ם דערקלערט אַז יהל איז אינעם זין פֿון יהל אורו. דער מלבי"ם דערקלערט אַז ערבי דאָ איז נישט אינעם זין פֿון ערביים, ווי רש"י דערקלערט, און יהל איז נישט אינעם זין פֿון יאהיל, ווי רש"י דערקלערט, נאָר ערבי איז אַ לשון פֿון ערב ונשף. לא יהל שם, די כוונה, אַ מענטש וואָס עס ווערט בײַ אים פֿינצטער, ער פֿאָרט איצט אין אָוונט, ער מוז גיין געפֿינען אַן אָרט זיך צו רוען דאָרט. מען פֿלעגט נישט פֿאָרן בײַ נאַכט, אַלזאָ ער מוז אַן אָרט וווּ ער קען נעכטיקן אין דעם אָרט. ער זאָגט דאָרט, ער וועט דאָרט נישט אָנצינדן קיין ליכט, און קיין זאַך וועט ער דאָרט נישט האָבן אַז ער זאָל דאָרט גיין שלאָפֿן, אַדרבה, ער וועט מורא האָבן פֿון די שלאַנגען און סקאָרפּיאָנען און חיות וואָס וויבלען תמיד אין ערטער וואָס זײַנען חורבות. אַלזאָ ער וועט דאָרט נישט האָבן קיין ליכט אין דעם אָרט, לא יהל, און דער ערבי מיינט מען אין דער צײַט פֿון ערב, ער וועט זיך זוכן אַן אַנדער אָרט. דאָס הייסט דער אָרט וועט זײַן אַזוי מאוס, אַזש אַפֿילו דער וואָס זוכט אויף איין נאַכט אַן עפּעס אַן אָרט אַפֿילו אַ חורבה צו נעכטיקן, וועט נישט גיין נעכטיקן אין דעם אָרט. און אַפֿילו די רועים, וואָס פֿלעגן אײַנלייגן זייערע שאָף בײַ טאָג, דאָס איז נישט בײַ נאַכט, זאָג אַ צײַט פֿון פּחד, אויך זיי רועים לא ירביצו שם. דער אָרט וועט זײַן אַזוי וויסט אַז זיי וועלן דאָרט נישט אײַנלייגן. לא ירביצו שם מיינט מען זיי וועלן נישט לאָזן די שאָף דאָרט לייגן זיך. דער מלבי"ם דערקלערט אַז עס איז דאָ אַ חילוק צווישן דור ודור און לנצח. און דאָס איז אַ הסבר וואָס דער מלבי"ם אין אַ פּאָר ערטער זאָגט אים. ווען מיר רעדן וועגן צײַט פֿון איר אָנהייב ביז איר סוף, אויף דער גאַנצער לענג פֿון דער צײַט, רעדט מען וועגן נצח. אָדער לעולם. מען רעדט וועגן דעם גאַנצן משך פֿון דער צײַט. לעומת זאת, ווען ער וויל זאָגן וועגן דער צײַט ווי זי טיילט זיך לויט עתים און זמנים, וויל ער רעדן מיט דיר וועגן לאַנגע תקופות, אָבער ער טיילט דאָס אויף אַן אופֿן קצוב, דאַן זאָגט ער דור ודור. דער אויסדרוק איז דור ודור, און מען רעדט נישט וועגן נצח וואָס מיינט פֿון אָנהייב פֿון דער צײַט ביז איר סוף. דאָ, אַנטקעגן דער קבֿועֿ־ער זיצונג, לא תשב, אויף דעם זאָגט ער לנצח. די זיצונג איז דאָך קבֿוע, זי איז אָן אַ הפֿסק, זי איז לנצח. ער זאָגט דאָ לנצח וועט זי נישט זיצן. די שכינה, ווי מיר האָבן געזאָגט ישכון, דאָס איז צײַטווײַליק. אַלזאָ ער זאָגט אַפֿילו וועלן זיי דאָרט נישט וווינען אויף אַ צײַטווײַליקן אופֿן, דאָס איז לדור ודור. די כוונה אין קיין דור וועט מען דאָרט נישט וווינען אויף אַ צײַטווײַליקן אופֿן. דאָס איז די כוונה לדור ודור.
ורבצו שם ציים, ומלאו בתיהם אוחים, ושכנו שם בנות יענה, ושעירים ירקדו שם. ורבצו שם ציים, דערקלערט דער מלבי"ם, דאָ באַשרײַבט ער אונדז ווי אַן עפּעס אַ באַזעצטע מדינה, וווּ עס זײַנען דאָ מענטשן וואָס וווינען אין הײַזער, עס זײַנען דאָ בהמות וואָס לייגן זיך אין פֿעלד, עס זײַנען דאָ פֿייגל אויף די ביימער, קליינע קינדער טאַנצן אין די גאַסן. איצט וועט ער דיר ווײַזן ווי דאָס אַלץ איז אַוועק, וואָס דער הייליקער באַשעפֿער האָט געבראַכט אויף זיי. אַנטקעגן בהמות וואָס לייגן זיך, ווען עס איז דאָ אַ באַזעצטע מדינה, זאָגט ער דאָרט וועלן זיך לייגן ציים. ציים, ווי רש"י און דער רד"ק דערקלערן, מיינט מען מרדערס. די מרדערס זײַנען בעלי חיים וואָס געפֿינען זיך אין די חרבֿ־ע ערטער. אַנטקעגן די מענטשן וואָס וווינען אין הײַזער, זאָגט ער ומלאו בתיהם אוחים. דער מלבי"ם דערקלערט אַז דאָס איז אַ סאָרט מאַלפּע. אַלזאָ אַנשטאָט אַז אין די הײַזער זײַנען געווען בני אדם, דאָ וועלן זייערע הײַזער זײַן דאָרט מאַלפּעס. הײַנט אַגבֿ דער אוח, אוח וואָס מען זאָגט, דאָס איז אַן אויסדרוק פֿאַר אַ פֿויגל פֿון די מיני אילן. יאָ, דאָס איז נאָך אַ ביאור פֿונעם וואָרט אוח, אָבער לויט דעם מלבי"ם איז דאָס אַ מאַלפּע. און אַנטקעגן די פֿייגל, יאָ, וואָס זיי וווינען, ווײַל בײַ די פֿייגל איז געוויינטלעך דער אויסדרוק לשכון, ישכון שמה עוף, יאָ? אויף דעם זאָגט ער, עס וועט דאָרט זײַן בנות יענה. בנות יענה איז אויך אַן אויסדרוק פֿאַר אַן אָרט וואָס איז חרבֿ, זיי זײַנען די וווינער דאָרט, בנות יענה. און די טאַנצער, דאָס זײַנען די שעירים. שעירים ירקדו שם. און שעירים מיינט מען שדים. זיי זײַנען די וואָס וועלן דאָרט טאַנצן אין די ערטער, אַנשטאָט קינדער וואָס טאַנצן אין די גאַסן, וועלן דאָרט טאַנצן שעירים. די ציים, זאָגט דער מלבי"ם, וואָס מיר האָבן דערקלערט, דאָס זײַנען בעלי חיים וואָס געפֿינען זיך אין אַ מקום ציה, דעריבער ווערן זיי גערופֿן ציים. אַ מקום ציה איז אַן אָרט וואָס איז מדברי און וויסט.
וענה איים באלמנותיו, ותנים בהיכלי עונג, וקרוב לבוא עתה, וימיה לא ימשכו. וענה איים באלמנותיו, זאָגט דער מלבי"ם, אין די הייכלען פֿון די שרים, דאָרט איז דער אָרט וווּ אַלע פֿלעגן זיך קאָנצענטרירן, עס זײַנען געווען ערטער וווּ ווי חדרים, לאָמיר זיי דעפֿינירן מער פּערזענלעכע חדרים. אַלזאָ דער גרויסער הייכל, דאָרט קאָנצענטרירן זיך אַלע כדי זיך צו פֿאַרגעניגן אין שמחה, אין שירים, און עס זײַנען דאָ קליינע חדרים, ווער עס וויל זיך מער אָפּזונדערן מיט זיך אַליין. אויף דעם זאָגט ער, די איים, דאָס איז אַ חיה וואָס קומט פֿון אַ אינדזל פֿונעם ים, זי ווערט גערופֿן איים. זי קען זיך נישט פֿאַרבינדן מיט די איבעריקע חיות. זיי וועלן שרײַען באלמנותיו. באלמנותיו, דערקלערט דער מלבי"ם, דאָס איז נישט אַ לשון פֿון אלמנה, נאָר אַ לשון פֿון אולם, ווי אולמותיו. דאָס איז אלמנותיו. זיי וועלן שרײַען אין די קליינע אולמות, אין די קליינע חדרים. און לעומת זאת די תנים, וואָס דאָס זײַנען בעלי חיים וואָס יאָ פֿאַרבינדן זיך מיט די איבעריקע בעלי חיים, זיי וועלן שרײַען בהיכלי עונג. וואָס דאָס מיינט אין די גרויסע הייכלען וווּ זיי וועלן זיך פֿאַרבינדן צוזאַמען און זיך פֿאַרגעניגן. וקרוב לבוא עתה. קרוב לבוא עתה, די באַדײַטונג, זאָגט דער מלבי"ם, ווען אַ מלכות פֿאַלט, איר מלכות ווערט אָפּגעשטעלט, דאָס איז איינע פֿון צוויי סיבות. אָדער עס האָט זיך אָנגעפֿילט איר סאה. עס איז געקומען די צײַט אַז דער הייליקער באַשעפֿער פֿאָדערט זיך אָפּ פֿון איר, לא שלם עוון האמורי עד הנה. עס וועט זיך אָפּצאָלן איר עוון, עס וועט קומען דער חרון אף השם אויף איר. די צווייטע מעגלעכקייט, עס קען זייער זײַן אַז זיי פֿון זיך אַליין איז נישט שלם זייער עוון, אָבער דער אָרט קומט שוין צו עמעצן אַנדערן. דאָס הייסט עס איז דאָ אַ שכר וואָס קומט צו עמעצן אַנדערן און דעריבער דאַרף מען אַרונטערוואַרפֿן די אומה, ווײַל איצט איז געקומען די צײַט פֿון דער מלכות פֿון אַן אַנדער אומה, אַפֿילו אויב דער ערשטער אומה קומט נישט די נפֿילה. אויף דעם זאָגט ער, די מלכות פֿון בבל וועט זיך פֿאַרענדיקן פֿון די צוויי סיבות. א', קרוב לבוא עתה, דאָס איז פֿון דעם עונש. עס איז געקומען די צײַט זי צו שטראָפֿן פֿאַר וואָס זיי האָבן געטאָן שלעכטס און מצר געווען צו עם ישראל. די צווייטע זאַך, עס איז געקומען די צײַט פֿון דער מלכות פֿון ישראל. עס איז געקומען די צײַט אַז ישראל וועלן אַרויסגיין פֿונעם גלות, 70 יאָר גלות, עם ישראל וועלן אַרויסגיין פֿונעם גלות, זיי וועלן בויען דעם בית שני. און דאַן ערשט דאַרף מען אַז די מלכות פֿון בבל זאָל אין אָנהייב זיך פֿאַרענדיקן, און דעריבער זײַנען די טעג פֿון בבל קצוב 70 יאָר. פֿון פֿריער איז דאָס קצוב. און אויב זיי וועלן זײַן הגונים, איז דאָס נישט תלוי. נישט אין דעם איז דאָס תלוי. אונדזער גאולה איז נאָך 70 יאָר. אַלזאָ וועלן זײַן ראוי די בבלים, וועלן נישט זײַן ראוי די בבלים, מיר וועלן אין יעדן פֿאַל אַרויסגיין און עס וועט זײַן אַ מפּלה פֿאַר בבל. אויף דעם זאָגט ער, וימיה זיי זײַנען די קצובֿ־ע פֿאַר איר, לא ימשכו. זיי וועלן זיך פֿאַרענדיקן בײַם סוף פֿון 70 יאָר, אַפֿילו אויב פֿון זיך אַליין איז אין זיי נישט געווען קיין עוון, ימיה לא ימשכו ווײַל עס איז געקומען אונדזער צײַט. איבער דעם וואָס קרוב לבוא עתה, ווײַל באמת יאָ איז אין זיי דאָ אַן עוון, און דאַן איז זייער צײַט געקומען און דאָס איז ווי מיר האָבן געזאָגט פֿון דעם עונש וואָס קומט זיי פֿאַר זייערע שלעכטע מעשים.
די וווּנדערלעכע זאַך דאָ אין דער נבֿואה, מיר האָבן בעצם דאָ פֿאַרענדיקט דעם פּרק, אָבער מיר וועלן דאָ נאָך אַ קליינע צוגאָב. די וווּנדערלעכע זאַך אין דער נבֿואה, דאָס איז איינע פֿון די נבֿואות וואָס אַ פּלא פּלאים ביז הײַנט איר התגשמות געפֿינט זיך פֿאַר אונדזערע אויגן. א', וואָס דאָ באַשרײַבט דער נבֿיא ישעיהו אַז בבל, צבי ממלכות, תפארת גאון כשדים, כמהפכת אלוהים את סדום ואת עמורה, לא תשב לנצח, לא תשכון עד דור ודור. ער זאָגט אויף זיי אַ זייער שווערע נבֿואה. אַזוי אויך זאָגט ירמיהו, כי שממות עולם תהיה נאום השם. די נבֿיאים זײַנען מתנבא אַז בבל וועט חרבֿ ווערן, זי וועט נישט האָבן קיין קיום לנצח. וואָס זעען מיר דערנאָך? ד"ר פנחס ביברפלד, אין זײַן ספֿר Ancient Jewish History, די כוונה אַלטע ייִדישע היסטאָריע, זאָגט ער, נאָך דעם רעגירן פֿון כורש, האָט בבל נאָך געהאַלטן צו זײַן אַ חשובֿע שטאָט, איינע פֿון די הויפּטשטעט פֿון דעם פּערסישן אימפּעריע. אָבער פּאַמעלעך פּאַמעלעך איז די שטאָט חרבֿ געוואָרן אָן אַ תקנה. צום סוף איז בבל פֿאַרשוווּנדן פֿון דער בינע פֿון דער היסטאָריע. זי איז געוואָרן אַ תל חורבות ביז אונדזער צײַט. און אירע חורבות דינען אַ שטומע, שטענדיקע עדות פֿאַר דער אמת פֿון דער עברישער נבֿואה. עס זײַנען דאָ פֿאָטאָגראַפֿיעס פֿון בבל, פֿאָטאָגראַפֿיעס מיינט מען פֿון בבל, מען רעדט וועגן דער מלוכה־שטאָט. מען זעט חורבות. איר ווייסט אַז סאַדאַם חוסיין, איינע פֿון זײַנע גראַנדיאָזע פּלענער זײַנען געווען, ווי אַ טייל פֿון דעם ענין וואָס ער האָט געהאַלטן אַז ער איז אַ מאָדערנער נבֿוכדנצר, האָט ער געפּלאַנט אויפֿצובויען די חורבות פֿון בבל. אָבער השם האָט אים גענומען נאָך איידער ער איז אַרויס פֿון אַן עפּעס אַ לאָך דאָרט, נאָך איידער ער האָט דאָס אויסגעפֿירט. אַלזאָ איך, אַלע דײַנע פּלענער האָבן קיין באַדײַטונג נישט ווען מיר האָבן אַ נבֿואה וואָס זאָגט בבל וועט נישט אויפֿגעבויט ווערן לנצח. בבל וועט קיין מאָל נישט אויפֿגעבויט ווערן, לעולם וועט זי זײַן וויסט. אין דעם לשון פֿון דער אנציקלופדיה המקראית, בערך בבל, שרײַבט ער, אַ שטאָט וואָס איז געווען אין משך פֿונעם צווייטן טויזנט און דעם ערשטן טויזנט פֿאַר דער ספֿירה די הויפּטשטאָט פֿון פֿאַרשידענע אימפּעריעס, עס איז פֿון איר הײַנט נישט געבליבן נאָר אַ ברייטער חורבות־פֿעלד אויפֿן ברעג פֿונעם טײַך פרת פֿון זײַן מזרח. איצט טראַכט, אַזאַ זאַך האָט מען געקענט פֿאָרויסזען? אויב עמעצער וואָלט דיר הײַנט געזאָגט, הער, וואַשינגטאָן וועט חרבֿ ווערן אין אַ פֿולקומער פֿאָרעם, אין משך פֿון יאָרן, טויזנטער יאָרן וועט מען זי נישט אויפֿבויען, זי גאַנצע וועט זײַן חורבות. די זאַך קלינגט אונדז נישט לאָגיש. די זאַך קלינגט אונדז נישט לאָגיש בפֿרט וואָס מיר זעען זי הײַנט אין איר תוקף. איצט אויב וואָלטסטו גיין רעדן וועגן אַ שטאָט וואָס געפֿינט זיך אין איר שקיעה, הער איך. אָבער דו רעדסט דאָ וועגן אַ שטאָט וואָס געפֿינט זיך אין שיא פֿון איר הדר. וואָס איז דער היגיון אַז דאָס זאָל געשען? און בפֿרט זאָלט איר וויסן אַז אין זייער צײַט איז זייער זייער זעלטן געווען אַז אַ שטאָט זאָל חרבֿ ווערן און מען זאָל זי נישט אויפֿבויען. וואָס איז די פּשוט־ע סיבה? מען פֿלעגט בויען מיט שטיינער. נישט מיט בלאָקן. הײַנט ווען דו האָסט בלאָקן, האָסט צעשטערט, דאַרף מען זוכן אַ מיסט־פּלאַץ. אין זייער צײַט פֿלעגט מען בויען מיט שטיינער. אַ שטאָט איז חרבֿ געוואָרן, מען נעמט די שטיינער, מען בויט ווידער. די ערשטע זאַך. די צווייטע זאַך, עס זײַנען געווען תשתיות. עס איז דאָ אַ שטאָט, אַלזאָ עס איז דאָרט אין דער שטאָט, עס זײַנען דאָ וועגן, עס זײַנען דאָ ברונעמער, עס זײַנען דאָ תשתיות. אַלזאָ ווען מען פֿלעגט צעשטערן אַ שטאָט, זי ווערט צעשטערט צוליב עפּעס אַ סיבה, מיד פֿלעגט מען גיין און בויען אין דעם זעלביקן אָרט. דעריבער האָט מען געגאַנגען און אויפֿגעבויט יריחו פֿון דאָס נײַ. חיאל בית האלי. עס איז דאָ אַ גרויסער נסיון צו בויען אין אַן אָרט וווּ עס איז דאָרט צעשטערט. און דאָ מעיד דער נבֿיא, דאָס איז די מלוכה־שטאָט, זי איז געבויט אויף דער העכסטער מדרגה, זי וועט צעשטערט ווערן, קיינעם וועט נישט אינטערעסירן נישט אירע שטיינער, נישט דער אָרט, נישט די תשתיות, קיין זאַך. דער אָרט וועט בלײַבן אַן אָרט וואָס איז חרבֿ, אַן אָרט וואָס מען וועט אים נישט אויפֿבויען לעולם. וואָס איז דער היגיון צו זאָגן אַזאַ זאַך? ווי אַזוי האָט ישעיהו, ווי אַזוי האָט ירמיהו, די צוויי נבֿיאים, געזאָגט אַזאַ נבֿואה וואָס זיי נעמען אין איר אַ ריזיקן ריזיקאָ, אַז אפֿשר וועלן דײַנע זאַכן זיך נישט מקיים זײַן? נאָר אויב אַ נבֿואה איז פֿון הימל. און דאָס איז איינע פֿון די עדות פֿאַר נבֿואה פֿון הימל. מיר האָבן נאָך אַ סך אַזעלכע עדות, אַז אַ נבֿואה אַז דער כותל המערבי וועט קיין מאָל נישט חרבֿ ווערן. 12 מאָל האָט מען חרבֿ געמאַכט ירושלים. אין אַ טייל פֿון די פֿעלער האָט מען זי אויך אַקערן פֿולקום, ציון שדה תחרש. און דער כותל המערבי איז געבליבן בקיום. דער כותל איז נאָך פֿאַראַן. און ווער עס וויל, גייט זען אויסגראָבונגען אין דער טיפֿקייט פֿון דער ערד, אַ סך מעטער, דער כותל המערבי איז געבליבן בקיום. אַלזאָ מיר האָבן נאָך אַ סך אַזעלכע נבֿואות אויף עם ישראל, אויף זײַן אייביקן קיום, און נאָך. די זאַכן לערנען אַז עס איז דאָ נאָר איין פֿאָלק אין דער וועלט, איין פֿאָלק אין דער וועלט, און בכלל אין דער היסטאָריע, וואָס האָט זיך געוואָגט צו זאָגן אַן עפּעס אַ נבֿואה. ווײַל עס איז דאָ נאָר איין פֿאָלק וואָס באַקומט אַ מסר גלײַך פֿון השם. און נאָך איז געווען אַן עפּעס אַ נבֿיא פֿאַר די אומות, ווי רבנו האָט געבעטן, אַז עס זאָל מער נישט זײַן קיין נבֿואה אין די אומות. און פֿון דעמאָלט איז בכלל נישטאָ קיין נבֿואה אין די אומות. ונפלינו אני ועמך, און דער הייליקער באַשעפֿער האָט אים געזאָגט אַז אויך דאָס וועסטו באַקומען, עס איז נישטאָ מער קיין נבֿיא אין די אומות. און דעריבער ווען מיר זעען אַ נבֿואה, אַפֿילו אויב די נבֿואה האָט זיך נאָך נישט מקיים געווען, אַלזאָ ווען דו האָסט אַ ספֿר וואָס 80% פֿון אים האָבן זיך שוין מקיים געווען, זאָגט מען דיר עס איז נאָך דאָ 20%, קיינער האָט קיין ספֿק נישט אַז דאָס וועט זיך מקיים זײַן. און אויב מיר זעען אַז עם ישראל, די גאולה, מיר געפֿינען זיך שוין אינמיטן פֿונעם פּראָצעס, ואתם הרי ישראל ענפכם תתנו ופריכם תשאו לעמי כי קרבו לבוא. חז"ל זאָגן ווען די ארץ הייבט אָן צו געבן אירע פֿירות, האָסטו נישט קיין מער אַנטפּלעקטן קץ פֿון דעם. און אָט איז דאָ אַ נבֿואה אַז עם ישראל וועט זיך אומקערן צו זײַן לאַנד, און מען הייבט אָן זיך אומקערן צו זייער לאַנד. און מיר זעען אַז עס הייבט אָן שלום אויך מיט די אומות אַרום, ווי די נבֿואות וואָס זאָגן אַז עתידים צו זײַן כולם יטו שכם אחד, און פּלוצלינג דערמאָנט זיך עמעצער אין די הסכמים פֿון אברהם אבינו. עמעצער דערמאָנט זיך אין אברהם אבינו. פּלוצלינג הערסטו פֿון מוסלמענער וואָס זאָגן דיר וואָס ווילסטו, זיי זײַנען דאָ געווען פֿאַר זיי. זיי זײַנען דאָ געווען פֿאַר די פּאַלעסטינער. מוסלמענער זאָגן דיר דאָס הײַנט. דאָס הייסט אַז מיר געפֿינען זיך אין אַן עפּעס אַ פּראָצעס, אַז דער פּראָצעס דערנענטערט זיך צו אַלץ וואָס שטייט אין די ספֿרי הנבֿואה, אַז מיט השם'ס הילף וועט זײַן אַ גאולה שלמה, און עס וועט קומען משיח, און מיר וועלן זוכה זײַן צו זען עין בעין בשוב השם ציון במהרה אמן.