וְהָיָה כִּי יְבַצַּע ה' אֶת כָּל מַעֲשֵׂהוּ בְּהַר צִיּוֹן וּבִירוּשָׁלִָם, אֶפְקֹד עַל פְּרִי גֹדֶל לְבַב מֶלֶךְ אַשּׁוּר וְעַל תִּפְאֶרֶת רוּם עֵינָיו. ווען דער אייבערשטער וועט פֿאַרענדיקן אַלץ וואָס ער האָט געהאַט אין זינען אויסצופֿירן דורך דעם מלך אשור, דאָס הייסט צו שטראָפֿן אַלע וואָס האָבן מורד געווען אינעם אייבערשטן. ווען וועט דער אייבערשטער פֿאַרענדיקן זײַן מעשׂה? ווען וועט ער זאָגן פֿאַר דער צרה פֿון די פֿעלקער גענוג פֿונעם שרעקלעכן אײַננעמער, דעם מלך אשור? אויפֿן באַרג ציון און אין ירושלים. ווען סנחריב וועט קומען אײַננעמען הר ציון, דעמאָלט, זאָגט דער אייבערשטער, וועט זײַן דער סיום פֿון מײַן חשבון מיטן מלך אשור. דעמאָלט 'אֶפְקֹד עַל פְּרִי גֹדֶל לְבַב מֶלֶךְ אַשּׁוּר'. איך וועל אים באַשטראָפֿן אויף די מעשׂים וואָס זענען געוואַקסן און האָבן געפֿרוכפּערט דורך זײַן גרויסקייט פֿון האַרצן. דאָס איז 'עַל פְּרִי גֹדֶל לְבַב'. גדל לבבו מיינט זײַן גאווה; דאָס וואָס ער האָט חרובֿ געמאַכט מעכטיקע פֿעלקער דורך זײַן גרויסער גאווה. דער אייבערשטער האָט אים דאָך דאָס נישט באַפֿוילן צו טאָן; דער אייבערשטער האָט אים בלויז באַפֿוילן צו נעמען רויב, ווי מיר האָבן פֿריִער געזאָגט. דער אייבערשטער האָט אים באַפֿוילן, אַז דורך דעם זאָלן זיי תּשובֿה טאָן, נישט זיי צו פֿאַרניכטן און אינגאַנצן מבֿטל זײַן. און חוץ מזה זאָגט דער אייבערשטער: איך וועל אים אָפּרעכענען אויך 'וְעַל תִּפְאֶרֶת רוּם עֵינָיו', וואָס ער פֿלעגט זיך באַרימען מיט זײַנע הויכע אויגן און זײַן שטאָלץ. 'רוּם עֵינָיו' מיינט אַז ער הייבט אויף די אויגן מיט גאווה. ער האָט נישט געוואָלט מודה זײַן דערין אַז ער איז בלויז אַ שבֿט און אַ שטעקן אין דער האַנט פֿונעם אייבערשטן, נאָר ער שרײַבט דעם כּוח צו צו זיך אַליין. זאָגט דער אייבערשטער: אויף דעם וועל איך אים באַשטראָפֿן.
כִּי אָמַר בְּכֹחַ יָדִי עָשִׂיתִי וּבְחָכְמָתִי כִּי נְבוּנֹתִי, וְאָסִיר גְּבוּלֹת עַמִּים וַעֲתוּדֹתֵיהֶם שׁוֹשֵׂתִי, וְאוֹרִיד כַּאבִּיר יוֹשְׁבִים. דער מלבי"ם ערקלערט: פֿאַר מלחמה דאַרף מען צוויי זאַכן. ערשטנס דאַרף מען כּוח און גבֿורה. צווייטנס דאַרף מען עצה און תחבולה, ווי עס שטייט 'עֵצָה וּגְבוּרָה לַמִּלְחָמָה'. און די ביידע זאַכן זענען נויטיק; װאָרעם אויב מען האָט אַ סך תחבולות אָבער אין דער צײַט פֿונעם קאַמף פֿעלט כּוח און גבֿורה, האָט מען נישט קיין שאַנס צו געווינען. און פֿאַרקערט אויך: אַז מען האָט אַ סך כּוח און גבֿורה, קען מען דורך אַ תחבולה באַזיגן. דעריבער מוז מען האָבן ביידע זאַכן: סײַ תחבולות - דאָס הייסט טאַקטיק - און סײַ כּוח און גבֿורה. דער מלך אשור האָט זיך באַרימט: איך פֿאַרמאָג די ביידע זאַכן; איך דאַרף שוין נישט צוקומען צו דער הילף פֿונעם אייבערשטן. איך האָב סײַ כּוח און גבֿורה, און סײַ עצה און תחבולה צו דער מלחמה. קעגן דער גבֿורה זאָגט דער מלך אשור: 'בְּכֹחַ יָדִי עָשִׂיתִי' - איך האָב נישט געדאַרפֿט קיין שום כּוח זאָל מיר העלפֿן, קיין שום גאָט זאָל מיר בײַשטיין, 'בְּכֹחַ יָדִי עָשִׂיתִי'. און קעגן די תחבולות וואָס מען דאַרף צו דער מלחמה, די טאַקטיקן, זאָגט ער: 'וּבְחָכְמָתִי כִּי נְבוּנֹתִי'.
וואָס באַדײַט 'וּבְחָכְמָתִי כִּי נְבוּנֹתִי'? בכלל זענען דאָך חכמה און בינה צוויי באַזונדערע זאַכן. דערקלערט דער מלבי"ם אַ ביאור וואָס ער חזרט איבער אויף פֿיל ערטער, בפֿרט אין משלי גייט דער מלבי"ם אַ סך אויף דעם מהלך, ווײַל דאָרט ווערט פֿיל דערמאָנט דער ענין פֿון חכמה און תּבונה. זאָגט דער מלבי"ם: חכמה איז אַ זאַך וואָס מען באַקומט מקובל פֿון אויבן. לעומת זאת איז תּבונה אַ זאַך וואָס דער מענטש פֿאַרשטייט אַ זאַך פֿון אַן אַנדער זאַך - לאָגישע היקשים, שׂכל, הסתברות, דער מענטש ציט אויספֿירן. װאָרעם 'וְהַחָכְמָה מֵאַיִן תִּמָּצֵא' - דאָס הייסט, פֿון אים יתברך דאַרף מען מקבל זײַן די חכמה, 'מִפִּיו דַּעַת וּתְבוּנָה'. דער מענטש מוז מקבל זײַן די חכמה פֿונעם אייבערשטן. פֿאַרוואָס? ווײַל חכמה זענען די זאַכן וואָס דער ג-טלעכער שׂכל נעמט אַרום, און דו קענסט זיי פֿאַרשטיין נאָר דורך דעם וואָס דו נעמסט עס מקבל פֿון אַ נבֿיא, דורך מתן תּורה. ווידער תּבונה איז נאָכדעם ווי מען פֿאַרמאָגט שוין די יסודות פֿון דער חכמה, ציט מען איצט לאָגישע היקשים און מען פֿירט אויס מסקנות און מען אַנטוויקלט די זעלבע חכמה וואָס מען האָט באַקומען - דאָס הייסט תּבונה. זאָגט אויף דעם דער מלך אשור: 'וּבְחָכְמָתִי', וואָס וועסטו זאָגן? אַז איך האָב מקבל געווען די חכמה פֿון גאָט? זאָגט ער: וואָס עפּעס! 'כִּי נְבוּנֹתִי' - פֿון מיר אַליין האָב איך פֿאַרשטאַנען. איך דאַרף נישט מקבל זײַן קיין חכמה פֿונעם אייבערשטן; איך האָב אַ חכמה צו וועלכער איך בין געקומען מיטן כּוח פֿון מײַן אייגענער תּבונה, פֿון מײַן אייגענער התבוננות.
און איצט באַרעכנט ער די זאַכן. ער זאָגט: 'וְאָסִיר גְּבוּלֹת עַמִּים' - קומט זעט ווי קלוג איך בין געווען! איצט חזרט ער איבער די באַזונדערע חכמה וואָס ער האָט געהאַט. איך האָב נישט געהאַנדלט ווי די מלכים פֿאַר מיר; די מלכים פֿאַר מיר האָבן אײַנגענומען אַ לאַנד און געלאָזט אירע אײַנוווינער אויף זייער אָרט. וואָס האָבן זיי דערמיט אָנגעמאכט? אַז די דאָזיקע אײַנוווינער וועלן פֿריִער צי שפּעטער רעוואָלטירן קעגן דיר, אַזוי ווי מען זעט הײַנט אויפֿשטאַנדן אין די אַראַבישע לענדער. פֿאַרוואָס? ווײַל זיי געפֿינען זיך אין זייער היים, אויף זייער אייגענעם שטח, זיי קענען די טאָפּאָגראַפֿיע פֿײַן, זיי ווייסן וווּ צו אַנטלויפֿן און וווּ זיך אויסצוהאַלטן. גיי נעם אײַן עזה הײַנט - זייער שווער! אָבער פֿאַרקערט, זאָגט ער, בין איך נישט געווען אַ נאַר ווי זיי; יענע מלכים האָבן אײַנגענומען פֿעלקער, און דערנאָך האָבן יענע פֿעלקער מורד געווען קעגן זיי און אַראָפּגעוואָרפֿן זייער יאָך. איך אָבער האָב נישט אַזוי געטאָן. איך - 'וְאָסִיר גְּבוּלֹת עַמִּים'. איך האָב זיי פֿאַרטריבן פֿון זייער לאַנד און באַזעצט אַנדערע פֿעלקער. איך האָב געברענגט די כּותיים קיין ארץ ישׂראל, און די ישׂראלים וואָס האָבן דאָ געוווינט, די עשׂרת השבֿטים, האָב איך אַוועקגעפֿירט קיין כּותה, עַוָּא און ספֿרווים. איך האָב זיי מגלגל געווען פֿון זייער אָרט, און דערמיט האָב איך פֿאַרזיכערט אַז זיי זאָלן נישט קענען אַראָפּוואַרפֿן מײַן יאָך.
נישט נאָר דאָס, נאָר ער פֿאָרט פֿאָר: 'וַעֲתוּדֹתֵיהֶם שׁוֹשֵׂתִי'. דער טײַטש איז, איך האָב פֿון זיי צוגענומען אויך די זכותים, אַז זיי זאָלן אין דער צוקונפֿט אפֿילו נישט קענען טענהן אויף זייער לאַנד, נישט האָבן קיין שום טענה 'דאָס לאַנד איז געווען אונדזערס'. איך האָב אינגאַנצן צומישט, זיי פֿאַרמישט איינע מיט די אַנדערע, כדי זיי זאָלן נישט האָבן קיין שום רעכט אויף ווײַטער. און נישט נאָר וואָס איך האָב פֿאַרטריבן די פֿעלקער אַז אַנדערע פֿעלקער זאָלן קומען און וווינען דאָ, נאָר אויך 'וְאוֹרִיד כַּאבִּיר יוֹשְׁבִים' - אויך די וואָס האָבן געוווינט אין לאַנד שוין אַ לאַנגע צײַט, האָב איך אַראָפּגענידערט און פֿאַרטריבן. דאָס הייסט, מען וואָלט געקענט מגלגל זײַן פֿון דאָרט אַהער, אָבער איך האָב זיך נישט באַנוגנט דערמיט; נאָר אויך די וואָס זענען דאָ געווען 'כַּבִּיר', שוין אַ לאַנגע צײַט געזעסן דאָ, 'וְאוֹרִיד כַּאבִּיר יוֹשְׁבִים' - די וואָס האָבן געוווינט דאָ פֿון לאַנג אָן, האָב איך אַראָפּגעוואָרפֿן פֿון זייער אָרט און פֿאַרטריבן ערגעץ אַנדערש. און דערמיט האָב איך פֿאַרזיכערט אַז אַלע פֿעלקער זאָלן מיר זײַן אונטערטעניק, מיר צאָלן שטײַערן, און נישט קענען אַראָפּנעמען מײַן יאָך פֿון זיך.
וַתִּמְצָא כַקֵּן יָדִי לְחֵיל הָעַמִּים, וּכֶאֱסֹף בֵּיצִים עֲזֻבוֹת כָּל הָאָרֶץ אֲנִי אָסָפְתִּי, וְלֹא הָיָה נֹדֵד כָּנָף וּפֹצֶה פֶה וּמְצַפְצֵף. זאָגט דער מלבי"ם: אַן אַכזריותדיקער מלך, ווען ער נעמט אײַן מלוכות, איז אים געוויינטלעך שווער צו באַרויבן זייערע אוצרות. ער דאַרף פֿירן פֿיל מלחמות ביז ער באַווײַזט אײַנצונעמען זייער פֿאַרמעגן. און דערווײַל, בעת דעם קאַמף און דער מלחמה, ערשטנס, גיט דאָס אײַנגענומענע לאַנד אויס גרויסע הוצאות - זיי האָבן דאָך אַ מלחמה, גיבן זיי אויס ריזיקע געלטער פֿאַרן קאַמף. וואָס קומט אויס? ווי לענגער דער קאַמף ציט זיך, ווען דו וועסט ענדלעך אײַננעמען, וועט בלײַבן ווייניקער געלט, ווײַל דאָס לאַנד האָט אויסגעגעבן נאָך און נאָך אוצרות צו פֿאַרזיכערן אַז דאָס פֿאָלק זאָל ווײַטער קעמפֿן, ביז דאָס לעצטע ביסל. דאָס איז איין זאַך. צווייטנס, דערווײַל, וויבאַלד עס נעמט אַ לאַנגע צײַט, שמוגלען זיי אַרויס דאָס גאָלד און זילבער און באַהאַלטן עס; זיי פֿירן אַוועק זייערע אוצרות און צעשפּרייטן זיי אויף אַנדערע ערטער, אין שווייצער בענק. נאָכדעם איז דיר זייער שווער צו געפֿינען די אוצרות פֿון יענע מלוכות. אָבער ער זאָגט: בײַ מיר איז נישט אַזוי געווען. 'וַתִּמְצָא כַקֵּן יָדִי' - מײַן האַנט האָט געפֿונען און דערגרייכט דעם חיל פֿון די פֿעלקער, זייער גאַנצן רײַכטום, ווי איינער וואָס געפֿינט אַ נעסט וווּ דער פֿויגל זיצט דערויף און די מוטער ליגט אויף די פֿייגעלעך. דאָס הייסט, זיי זענען געווען רויִק, און אין איין רגע האָב איך זיי פֿאַכעט. דאָ איז דער פֿויגל, דאָ זענען די אייער, די גאָלדענע אייער - אַלץ איז אין מײַנע הענט! דאָס האָט זיך נישט געצויגן לאַנג; איך בין אָנגעפֿאַלן אויף זיי ווען זיי זענען געווען רויִק און שטיל, זיצנדיק אויף זייער פֿאַרמעגן און רײַכטום ווי אַ פֿויגל וואָס זיצט אויף איר נעסט.
און כאָטש, זאָגט דער מלבי"ם, ווען אַ מענטש קומט צו גיין זיך שלאָגן מיטן פֿויגל און וויל צונעמען די קליינע, וועט דער פֿויגל דאָך קעמפֿן מיט אים און אים נישט לאָזן; מיט איר שוואַכן כּוח, מיט די פֿליגל, מיט די נעגל, מיטן שנאָבל וועט זי דאָך קעמפֿן. זאָגט ער: בײַ מיר איז אַפֿילו דאָס נישט געווען. 'וּכֶאֱסֹף בֵּיצִים עֲזֻבוֹת כָּל הָאָרֶץ אֲנִי אָסָפְתִּי' - איך האָב עס צוזאַמגענומען ווי מען קלײַבט צונויף פֿאַרלאָזטע אייער. דאָס הייסט, דער פֿויגל וואָס וואָלט געדאַרפֿט קעמפֿן, איז כּביכול פֿריִער אַוועקגעפֿלויגן פֿונעם נעסט. איך האָב צוזאַמגעקליבן דאָס גאַנצע פֿאַרמעגן פֿון דער גאַנצער ערד ווי איינער וואָס קלײַבט אויף פֿאַרלאָזטע הפֿקרדיקע אייער ווען די מוטער איז נישט אין נעסט. דאָס הייסט, קיין שום קאַמף האָט מען קעגן מיר נישט געפֿירט; איך בין געקומען גלײַך, אַלץ צוזאַמגענומען, זיי האָבן איבערגעלאָזט דאָס גאַנצע גאָלד און זילבער, איך האָב גענומען די פֿייגעלעך און די אייער אָן שום מלחמה. 'וְלֹא הָיָה נֹדֵד כָּנָף וּפֹצֶה פֶה וּמְצַפְצֵף'. דער שטייגער פֿונעם פֿויגל איז צו קעמפֿן מיט די פֿליגל כּדי אַוועקצוטרײַבן די שׂונאים; אָבער דאָ איז נישט געווען קיין 'נֹדֵד כָּנָף', קיינער האָט נישט גערירט קיין פֿליגל צו קעמפֿן קעגן מיר. און 'וּפֹצֶה פֶה' - דער פֿויגל בײַסט דאָך מיטן שנאָבל; קיינער האָט נישט געעפֿנט דאָס מויל מיך צו בײַסן. און אַפֿילו 'מְצַפְצֵף' איז אויך נישט געווען; אַז מען האָט שוין נישט קיין כּוח, נישט קיין פֿליגל און נישט קיין שנאָבל, שרײַט מען כאָטש - זאָגט ער: אַפֿילו קיין געשריי איז נישט געווען! איך בין געקומען, אַלץ גענומען, אַלץ איז געווען פֿרײַ, קיינער האָט נישט געקעמפֿט, קיינער האָט אַפֿילו נישט אויפֿגעהויבן קיין קול פֿון אַ געשריי קעגן מיר. דאָס הייסט, איך בין אָנגעפֿאַלן אויף אַ פֿאָלק און אַ לאַנד וואָס זענען געווען רויִק און פֿרידלעך, כ'האָב זיי פֿאַרכאַפּט מיט גוואַלד, אַלעמען פֿאַרטריבן, און קיינער האָט נישט געשריגן און נישט געקעמפֿט, צוליב דער ריזיקער מעכטיקייט וואָס איך פֿאַרמאָג. רש"י ערקלערט פֿאַרוואָס דער נבֿיא פֿירט אויס 'וְנֹדֵד כָּנָף פֹּצֶה פֶה וּמְצַפְצֵף': וויבאַלד ער האָט צוגעגליכן דאָס אײַנגענומענע לאַנד צו אַ פֿויגל, ציט ער ווײַטער דעם זעלבן משל; אַז דאָס לאַנד איז ווי אַ פֿאַרכאַפּטער פֿויגל, און דער פֿויגל האָט נישט באַוועגט קיין פֿליגל, נישט געעפֿנט דאָס מויל און נישט געטשילעפּעט, ווײַל אַלץ ווערט פֿאָרגעלייגט אינעם משל פֿון אַ פֿויגל איבער אירע פֿייגעלעך און אייער.
הֲיִתְפָּאֵר הַגַּרְזֶן עַל הַחֹצֵב בּוֹ? אִם יִתְגַּדֵּל הַמַּשׂוֹר עַל מְנִיפוֹ? כְּהָנִיף שֵׁבֶט וְאֶת מְרִימָיו, כְּהָרִים מַטֶּה לֹא עֵץ. דאָ ענטפֿערט דער נבֿיא אַ תּשובֿה צום מלך אשור: 'הֲיִתְפָּאֵר הַגַּרְזֶן עַל הַחֹצֵב בּוֹ?' - אויף וואָס באַרימסטו זיך מיט דײַן כּוח? פּאַסט דען אַז די האַק זאָל זיך גרויסן איבער דעם וואָס האַקט מיט איר? די האַק איז דאָך אַ מעכטיקער, שטאַרקער כּלי; קען זי אָבער פֿון זיך אַליין שפּאַלטן? קען זי פֿון זיך אַליין האַקן? ווען נישט די האַנט וואָס הייבט אויף די האַק, וואָלסטו דען עפּעס געקענט צעברעכן אַליין? טאָ זאָגסטו: 'איך בין אַ גרויסע האַק!' - ריכטיק, אָבער עס איז דאָ דער וואָס האַקט מיט איר; עס איז דאָ איינער וואָס האַלט די האַק און באַנוצט זיך מיט איר. דו ביסט בלויז אַ כּלי אין דער האַנט פֿונעם הקדוש ברוך הוא, דער אייבערשטער האָט דיך אויפֿגעהויבן און דיר געגעבן כּוח. אויב אַזוי, פֿאַרוואָס שטייט נאָך דערצו 'אִם יִתְגַּדֵּל הַמַּשׂוֹר עַל מְנִיפוֹ'? מען האָט דאָך דאָס שוין געזאָגט אינעם ערשטן משל! ערקלערט דער מלבי"ם: די האַק האָט נאָך כאָטש עפּעס אַן אייגענעם כּוח מיט וואָס זי קען זיך באַרימען. פֿאַרוואָס? אויב איך האָב אויפֿגעהויבן די האַק, אין דעם מאָמענט וואָס די האַק פֿאַלט אַראָפּ, האַקט זי שוין פֿון איר אייגענעם כּוח, נישט פֿון מײַן כּוח; דער כּוח פֿון דער שווערקייט (גראַוויטאַציע) איז גענוג אַראָפּצוציִען די האַק צוליב איר וואָג כּדי צו צעברעכן דאָס וואָס ליגט אונטן. קען מען טענהן: ביסט גערעכט, דאָס אויפֿהייבן האָסטו געטאָן, אָבער דאָס אַראָפּפֿאַלן און צעברעכן האָב איך געטאָן. דאָס הייסט, כּביכול האָט ער נאָך עפּעס אַ טענה צו זאָגן: דער אָנהייב איז טאַקע פֿונעם הקדוש ברוך הוא, אָבער דעם סיום האָב איך, סנחריב, געטאָן! קומט דער נבֿיא און זאָגט אים: גאָרנישט ענלעך! 'אִם יִתְגַּדֵּל הַמַּשׂוֹר עַל מְנִיפוֹ?' - עס איז דאָך דאָ אַ זעג; און מיט וואָס פֿאַר אַ כּוח זעגט די זעג? נאָר ווען מען שלעפּט זי פֿאָראויס און צוריק, פֿאָראויס און צוריק. איין רגע זאָלסטו זיך אָפּרוען, הערט די זעג אינגאַנצן אויף צו אַרבעטן; זי האָט נישט קיין שום אייגענעם כּוח צו טאָן עפּעס פֿון זיך אַליין. זאָגט ער: אַפֿילו אויב דו וועסט טענהן 'איך בין ווי אַ האַק, אָבער דאָס פֿאַלן און צעברעכן האָב איך געטאָן' - וואָס עפּעס! דו ביסט ווי אַ זעג. און פּאַסט דען אַז די זעג זאָל זיך באַרימען און גרויסן איבער דעם וואָס באַוועגט זי? מיינסטו אַז דעם גמר פֿון דער פּעולה האָסטו געטאָן, אַז דו האָסט אײַנגענומען לענדער און פֿאַרטריבן פֿיל פֿעלקער? אַ זעג וואָס זעגט צעדערבוים ווערט דאָך באַוועגט בלויז דורכן מענטש; אַזוי ביסטו בלויז אַ כּלי אין דער האַנט פֿונעם הקדוש ברוך הוא, פּונקט ווי אַ זעג אין דער האַנט פֿונעם מענטש.
כְּהָנִיף שֵׁבֶט וְאֶת מְרִימָיו. ער זאָגט: און אַ קל וחומר אַז עס פּאַסט נישט אַז די האַק און די זעג זאָלן זיך נאָך באַרימען, נישט בלויז אַז 'איך האָב צעבראָכן און געזעגט מיט מײַן כּוח', נאָר זיי זאָלן זיך נאָך גרויסן: זעסטו ווי די זעג באַוועגט זיך פֿאָראויס און צוריק? זעסטו אַ האַנט וואָס האַלט זי און גייט פֿאָראויס און צוריק? זאָגט די זעג: איך באַוועג זיך, דערפֿאַר באַוועגט זיך די האַנט! פֿאַרשטייט איר? זעסטו ווי די האַנט גייט אַהין און צוריק? דאָס באַוועג איך זיך; און אַז איך גיי צוריק, באַוועג איך ממילא די האַנט צוריק, און אַז איך גיי פֿאָראויס, באַוועג איך די האַנט פֿאָראויס. זעסטו די האַנט הייבט אויף די האַק? איך האָב באַשלאָסן זיך אויפֿצוהייבן, האָט זיך די האַנט געהויבן נאָך מיר! איז דאָך אַ קל וחומר אַז די האַק טאָר זיך נישט באַרימען צו טראַכטן, נישט גענוג וואָס איך בין אַליין זעלבסטשטענדיק, נאָר איך פֿיר נאָך דעם וואָס האַלט מיך, איך באַוועג אים נאָך! קען דען אַזאַ זאַך אויפֿקומען אויפֿן געדאַנק? 'כְּהָנִיף שֵׁבֶט', נישט בלויז ער שאָקלט זיך אַליין, נאָר 'וְאֶת מְרִימָיו' - ער באַוועגט נאָך כּביכול דעם וואָס הייבט אים אויף! דו טענהסט כּביכול: נישט בלויז אַז איך בין זעלבסטשטענדיק און טו פֿון מײַן אייגענעם כּוח, נאָר איך האָב נאָך אַ כּוח צו מחייב זײַן און צווינגען די גבֿורה העליונה צו טאָן מײַן רצון! דאָס איז דער נמשל דאָ: נישט גענוג וואָס די זעג איז זעלבסטשטענדיק, באַוועגט זי נאָך די האַנט; איך האָב נאָך אַ כּוח כּביכול צו ווירקן אויפֿן קודשא בריך הוא! 'כְּהָרִים מַטֶּה לֹא עֵץ' - און נאָך מער זאָגט ער אים: וועט זיך דען דער שטעקן אויפֿהייבן און זאָגן אַז ער איז נישט קיין האָלץ? דער שטעקן הייבט זיך אויף און זאָגט: 'ניין, איך בין נישט קיין האָלץ!' וואָס איז האָלץ? האָלץ איז אַ גשמיותדיקע זאַך, אָן קיין חיות, אָן שום אייגענעם כּוח פֿון פּעולה. דו נעמסט זיך כּביכול אַ גדולה צו קומען און זאָגן: 'איך בין נישט קיין טויט האָלץ, נאָר איך פֿאַרמאָג חיות, איך בין נישט קיין האָלץ, איך בין אַ שטעקן וואָס איז בכּוח זיך אַליין אויפֿצוהייבן!' און דאָס איז וואָס ער האָט געזאָגט: 'אֵל אָנֹכִי וְלֹא אִישׁ', 'אֶדַּמֶּה לְעֶלְיוֹן'. לייגט זיך דען אַזאַ זאַך אויפֿן שׂכל? אַ טויט האָלץ זאָל טענהן אַז ער פֿאַרמאָגט חיות?
און דערמיט, זאָגט דער מלבי"ם, האָט ער פֿאַרגרעסערט זײַן נאַרישקייט אין פֿיר זאַכן: ערשטנס, האָט ער געקאָפֿערט דערין אַז זײַן גאַנצער כּוח און זײַנע פּעולות זענען פֿונעם אייבערשטן, נאָר ער האָט געהאַלטן אַז עס איז אַן אייגענער כּוח. צווייטנס, האָט ער געקאָפֿערט אויך דערין אַז די ממשלה און דער אָנהייב פֿונעם כּוח איז פֿונעם אייבערשטן; װאָרעם ווי מיר האָבן געזאָגט, אַ מענטש קען זאָגן: 'ריכטיק, איך בין באַשאַפֿן געוואָרן פֿונעם אייבערשטן, אָבער איצט פֿיר איך זיך אויף אַן אייגענעם אופֿן'. אויך אין דעם האָט ער געקאָפֿערט, אַז אַפֿילו דער אָנהייב פֿונעם כּוח איז נישט פֿונעם אייבערשטן. און דאָס איז וואָס עס ליגט אין די ווערטער 'אַשּׁוּר שֵׁבֶט אַפִּי וּמַטֶּה בְיָדָם זַעְמִי': שֵׁבֶט אַפִּי - פֿון פֿריִער אָן ביסטו בלויז אַ שטעקן; צווייטנס, דו קענסט אויך נישט שלאָגן נאָר אויף וועמען מען הייסט דיר. אין די ביידע זאַכן האָט ער געקאָפֿערט. דריטנס, האָט ער געמיינט אַז ער קען זיך מתגבר זײַן אויך אויפֿן א-ל אלים, ער פֿאַרמאָגט אַ כּוח צו בייקומען אַ ג-טלעכן כּוח פֿונעם הקדוש ברוך הוא. און פֿערטנס, ער איז געוואָרן אַזאַ נאַר אַז ער האָט געמיינט אַז ער איז שוין אַ גאָט; ער האָט פֿאַרגעסן אַז ער איז בלויז אַ מענטש און געזאָגט 'אֶדַּמֶּה לְעֶלְיוֹן'.
לָכֵן יְשַׁלַּח הָאָדוֹן ה' צְבָאוֹת בְּמִשְׁמַנָּיו רָזוֹן, וְתַחַת כְּבֹדוֹ יֵקַד יְקֹד כִּיקוֹד אֵשׁ. דערקלערט דער מלבי"ם: אַ מלוכה פֿאַרמאָגט כּוח און שיינקייט פֿון צוויי זאַכן: א', פֿון איר אינעווייניקסטן כּוח - וויפֿל גבֿורים די מלוכה פֿאַרמאָגט, וויפֿל גבֿורת הנפֿש און מעכטיקייט עס האָבן די מענטשן וואָס געפֿינען זיך אין יענער מלוכה, די גיבורים פֿון דער מלוכה; צווייטנס, פֿון איר אויסערלעכן כּבֿוד - די פֿילקייט פֿונעם פֿאָלק, דער רײַכטום וואָס די מלוכה פֿאַרמאָגט. דאָ באַמשלט ער דאָס כּביכול אויף אַ מענטש, און דער מענטש איז דאָ דער משל אויף דער אַשורישער מלוכה. ער זאָגט: דער דאָזיקער מענטש אין די טעג פֿון זײַן שטאַרקייט, ערשטנס מיט זײַן אינעווייניקסטן כּוח, וואָס ער איז פֿעט און שטאַרק, ווי מיר האָבן געזאָגט אַ מלוכה וואָס פֿאַרמאָגט פֿיל גבֿורים; און צווייטנס מיט זײַן אויסערלעכן כּבֿוד, זײַן רײַכטום, זײַנע פֿיל קינדער. ער באַמשלט איצט דעם מפלה פֿון סנחריב: אַז צום ערשט ווערט צעשטערט זייער אינעווייניקסטער כּוח, דאָס איז זייער גבֿורה; און אינעם צווייטן שלבֿ זייער פֿעטקייט, דאָס הייסט די קראַנקייט פֿון מאָגערקייט, זייער רײַכטום, די מלוכה - אויך דאָס איז געפֿאַלן. און איצט ערקלערט ער: 'לָכֵן יְשַׁלַּח הָאָדוֹן ה' צְבָאוֹת בְּמִשְׁמַנָּיו רָזוֹן' - דער הקדוש ברוך הוא מאַכט צונישט זייער אינעווייניקסטן כּוח, וואָס דאָס קומט פֿון זיי אַליין, נישט פֿון קיין אויסערלעכער סיבה; אַזוי ווי מאָגערקייט, וואָס מאָגערקייט ווירקט פֿון זיך אַליין. אַ מענטש וואָס ווערט מאָגער און פֿאַרלירט קילאָס, איז דאָך נישט ווײַל עמעצער האָט פֿון אים עפּעס אַרויסגעזויגט; מען רעדט דאָך פֿון אַ מענטש וואָס ווערט פֿון אינעווייניק מאָגער. ווי אַזוי געשעט דאָס? די אינעווייניקסטע אבֿרים פֿאַרדייען די פֿעטקייט; אויב מען ברענגט נישט אַרײַן פֿרישע פֿעטקייט פֿון דרויסן, ווערט די פֿעטקייט אַליין אויפֿגעגעסן דורכן גוף, דער גוף נעמט עס ווי ענערגיע, און אַזוי ווערט דער מענטש מאָגער. זאָגט ער: ערשטנס וועט זייער אינעווייניקסטער כּוח צונישט ווערן פֿון זיך אַליין, נישט פֿון אַן אויסערלעכן כּוח, נאָר ווי אַ פֿעטער מענטש וואָס ווערט מאָגער און עסט זיך כּביכול אַליין אויף, דער גוף עסט זיך אַליין אויף - אַזוי אויך 'בְּמִשְׁמַנָּיו רָזוֹן'. און צווייטנס, אויך דער אויסערלעכער כּבֿוד, דאָס איז דער רײַכטום און די גדולה וואָס זיי פֿאַרמאָגן אין די אויגן פֿון די מלוכות און פֿעלקער, זאָגט ער: אויך דאָס וועט בטל ווערן, אָבער דאָס וועט זײַן דורך אַן אויסערלעכער סיבה; ווי אַ מענטש וואָס עס קומט אַ שׂרפֿה און פֿאַרברענט זײַנע גאַנצע קנינים, זײַן פֿאַרמעגן, זײַן הויז און אַלץ, און ער פֿאַרלירט אינגאַנצן זײַן גדולה. דעמאָלט בלײַבט דער דאָזיקער מלוכה נישט קיין גבֿורה, וואָס דאָס איז דער אינעווייניקסטער כּוח, ווײַל אויף דעם שטייט 'בְּמִשְׁמַנָּיו יְשַׁלַּח רָזוֹן', און אויך נישט קיין אויסערלעכער כּבֿוד און רײַכטום, װאָרעם דערויף וועט זײַן 'יֵקַד יְקֹד כִּיקוֹד אֵשׁ'.
דאָס קומט אויך מרמז צו זײַן, זאָגט דער מלבי"ם, אויף דעם פֿײַער פֿון הימל וואָס האָט פֿאַרצערט זײַן מחנה. און דאָס וועט זיך אונדז בעסער פֿאַרשטיין לויט דעם וואָס רש"י ברענגט; חז"ל זאָגן, רש"י ברענגט פֿון חז"ל: 'וְתַחַת כְּבֹדוֹ יֵקַד יְקֹד' - וואָס הייסט 'כְּבֹדוֹ'? ווי פֿלעגט מען רופֿן די קליידער? 'מכבדותי'. די גמרא דערציילט: רבי יוחנן פֿלעגט רופֿן זײַנע בגדים 'מכבדותי' - מײַנע ערער, וואָס געבן מיר כּבֿוד. פֿאַרוואָס? ווײַל דורך דעם בגד באַקומט דער מענטש כּבֿוד. און דאָס איז אַ מציאות: לאָמיר זען, עס זאָל דאָ אַרײַנקומען אַ מענטש מיט קורצע הויזן און אַ לײַבל, און לעומת זאת זאָל אַרײַנקומען אַ מענטש מיט אַ שניפּס און אַ וויכטיקן רענצל; עס קען זײַן דער זעלבער מענטש, נאָר מיט צוויי פֿאַרשידענע מלבושים. דאָס ערשטע מאָל וואָס ער קומט אַרײַן, וועט מען קוקן אויף אים מיט דרך ארץ, כאָטש מען קען אים נישט און מען ווייסט גאָרנישט; און נאָכדעם ווען ער קומט אַרײַן מיט קורצע הויזן, קוקט מען אויף אים מיט ביטול. מען דערציילט אַ מעשׂה, מען זאָגט עס אויפֿן אבן עזרא, ער איז אַמאָל אָנגעקומען ווי אַן אָרימאַן ערגעץ, האָט מען אים אַוועקגעזעצט בײַם טיש פֿון די קבצנים; אַ צווייט מאָל איז ער געקומען אָנגעטאָן אין שיינע בגדי שׂרד, פֿאָרנעמע קליידער, האָט מען אים אַוועקגעזעצט בײַם טיש פֿון די רבנים, פֿון די חשוsession. ער איז דאָרט געזעסן מיט אַ גלאַנציקן מאַנטל וואָס האָט געהאַט לאַנגע, ברייטע אַרבל ווי פֿון אַ מלך. מען האָט אים דערלאַנגט אַ טעלער זופּ, האָט ער גענומען זײַן אַרבל און עס אַרײַנגעטונקט אין דער זופּ, געלאָזט דעם מאַנטל אײַנזאַפּן די זופּ. האָט מען אים געפֿרעגט: 'וואָס טוט איר?' האָט ער זיי געענטפֿערט: 'איך וועל אײַך ערקלערן: איך בין דאָ געווען מיט צוויי וואָכן צוריק, האָט מען מיך אַוועקגעזעצט צווישן די אָרעמעלײַט; און הײַנט זעצט מען מיך אויבן אָן. פֿאַרוואָס? צוליב מײַנע שיינע בגדים! זאָגט מיר אַליין: וועמען קומט טאַקע צו עסן, מיר צי מײַנע קליידער? אויב מיר קומט צו עסן, וואָלט מען מיר דאָך פֿאַרגאַנגענע וואָך אויך געדאַרפֿט געבן; נאָר וואָס דען, מײַנע בגדים קומט עס - נו, כּל הכּבֿוד פֿאַר זיי, זאָלן זיי זיך טרינקען די זופּ!' דאָס איז טאַקע וואָס מען וויל דאָ זאָגן: 'כְּבֹדוֹ', דאָס וואָס גיט כּבֿוד דעם מענטש, דאָס זענען זײַנע בגדים. פֿון דעם זעלבן טעם, דרך אגב, זענען אויך די הלכות פֿון צניעות, אַז פֿרויען זאָלן נישט גיין מיט ביליקע קליידער. עס זענען דאָ וואָס קריטיקירן דאָס: פֿאַרוואָס אין אונדזער עולם, דער עולם פֿון יראי ה', גייט אַ פֿרוי מיט מכובֿדיקע קליידער? איינער זאָגט: 'איך גיי אַדורך אין בני ברק און עס דאַכט זיך מיר תּמיד ווי עס איז שבת; אויף אַנדערע ערטער גייט מען מיט דזשינס, מיט פּשוטע קליידער, און בײַ יראי שמים זעט מען תּמיד חשובֿע בגדים'. דער הסבר דערצו איז פּשוט; מען זאָגט נישט אַז דאָס איז אַן היתר זיך אָנצוטאָן צו פֿאָרנעם, נאָר ווען מען גייט אָנגעטאָן מכובֿדיק, שאַפֿט דאָס אַ דיסטאַנץ. ווען אַ מענטש טוט זיך אָן פּשוט, מיט אַ הוליטשקע און דזשינס, שאַפֿט דאָס אַ נאָענטקייט; און פֿון די דרכים פֿון צניעות איז אַז אַ פֿרוי זאָל גיין אָנגעטאָן אין אַזאַ בגד וואָס שאַפֿט אַן אָפּשטאַנד, נישט אַ בגד וואָס ברענגט צו אַ געפֿיל פֿון קירובֿ. דאָס איז דער טעם. אויב אַזוי זעט מען אַז דער כּבֿוד ווענדט זיך אין די בגדים. און דאָס איז וואָס ער זאָגט: 'וְתַחַת כְּבֹדוֹ יֵקַד יְקֹד כִּיקוֹד אֵשׁ'. ווי אַזוי זענען דאָך סנחריב און זײַן מחנה אויסגעגאַנגען? נשׂרפֿה נשמתם וגוף קיים - זייערע נשמות זענען פֿאַרברענט געוואָרן בשעת דער גוף איז געבליבן גאַנץ; דאָס הייסט, זייערע בגדים זענען געבליבן גאַנץ! 'וְתַחַת כְּבֹדוֹ יֵקַד יְקֹד אֵשׁ' - אונטער דעם כּבֿוד, דאָס הייסט אונטער די בגדים וואָס גיבן דעם מענטש כּבֿוד, פֿון אינעווייניק זענען זיי פֿאַרברענט געוואָרן ווי אַ שׂרפֿה פֿון פֿײַער. מדרש אגדה, זאָגט רש"י: דאָ האָט דער אייבערשטער באַצאָלט פֿאַר די בני שם דעם כּבֿוד וואָס שם האָט אָפּגעגעבן זײַן פֿאָטער ווען ער האָט צוגעדעקט די ערווה פֿון נח זײַן פֿאָטער, ווי עס שטייט 'וַיִּקַּח שֵׁם וָיֶפֶת אֶת הַשִּׂמְלָה'. כּלל ישׂראל, מיט וואָס האָבן זיי זוכה געווען דורך 'וַיִּקַּח שֵׁם וָיֶפֶת אֶת הַשִּׂמְלָה'? מיט ציצית, מיר האָבן זוכה געווען צו אַ טלית; און לעומת זאת, מיט וואָס האָבן זוכה געווען די לײַט פֿון סנחריב וואָס זענען אויך פֿון די יוצאי חלציו פֿון שם? זיי האָבן זוכה געווען צו 'וְתַחַת כְּבֹדוֹ יֵקַד יְקֹד' - זייערע בגדים: דו האָסט גענומען אַ בגד צוצודעקן דײַן פֿאָטער, וועלן אײַערע בגדים בלײַבן גאַנץ און נישט פֿאַרברענט ווערן. וועסטו פֿרעגן: וואָס פֿאַר אַ כּבֿוד איז דאָס? דער באַדײַט איז, אַז ווען די בגדים פֿאַרברענען זיך, איז דאָס אַ מיאוסער טויט, נישט קיין שיינער טויט. עס שטייט 'בְּרוֹר לוֹ מִיתָה יָפָה' - דאָס הייסט אַז אַפֿילו אַ מענטש וואָס ווערט פֿאַרמישפּט אין בית דין צו מיתה, טייט מען אים נישט מיט קיין מיאוסער מיתה וואָס ברענגט גרויס צער און אַ ניוול צום גוף, אַז דער גאַנצער גוף ווערט פֿול מיט בלוט און וווּנדן, נאָר 'בְּרוֹר לוֹ מִיתָה יָפָה'. אַזוי אויך דאָ האָט דער הקדוש ברוך הוא זיי כּביכול אויסגעקליבן אַ מיתה יפֿה, אַז זייער גאַנצער גוף איז געבליבן גאַנץ און נאָר זייער נשמה איז פֿאַרברענט געוואָרן, אין שׂכר פֿון דער מצוה וואָס זייער זיידע האָט געטאָן.
וְהָיָה אוֹר יִשְׂרָאֵל לְאֵשׁ, וּקְדוֹשׁוֹ לְלֶהָבָה, וּבָעֲרָה וְאָכְלָה שִׁיתוֹ וּשְׁמִירוֹ בְּיוֹם אֶחָד. ערקלערט דער מלבי"ם: די ישועה פֿון כּלל ישׂראל פֿון די צרות וועט קומען דורך צוויי זאַכן: א', דורך דער צײַט - יעדע צרה האָט אַ באַשטימטע צײַט; ווען די צײַט ענדיקט זיך, מוז די צרה פֿאַרשווינדן, עס איז נישטאָ אַזאַ זאַך ווי אַן אייביקע צרה אָן אַ שיעור; פּונקט ווי נאָך יעדער נאַכט קומט ענדלעך דער טאָג, אַזוי קומט נאָך דער צרה די ישועה, די פֿראַגע איז נאָר ווי לאַנג עס נעמט. צווייטנס, די ישועה פֿון דער צרה ווענדט זיך אין פֿאַרבעסערן די מעשׂים; ווען מיר וועלן פֿאַרבעסערן אונדזערע מעשׂים, וועט ממילא די צרה אַוועקגענומען ווערן. און דאָס איז בבחינת 'זָכוּ - אֲחִישֶׁנָּה, לֹא זָכוּ - בְּעִתָּהּ'. וואָס הייסט 'בְּעִתָּהּ'? עס איז דאָ אַ באַשטימטע צײַט פֿאַר דער צרה, די צרה איז נישט אויף אייביק און זי וועט זיך אויפֿהערן; אָבער אויב זיי זענען זוכה, אויב דו וועסט זיך רייניקן, פֿאַרבעסערן דײַנע מעשׂים און ענדערן דײַנע וועגן, דעמאָלט 'אֲחִישֶׁנָּה' - קענסטו שוין הײַנט אַראָפּנעמען די צרה. אויב מען איז נישט זוכה, וועט די צרה אָנציִען אויף אייביק? ניין, נאָר 'בְּעִתָּהּ' וועט עס קומען צו אַן ענדע. זאָגט ער: אויב די ישועה קומט דורך זייערע מעשׂים, וועט די ישועה זײַן פֿאָלקאָם. און דעריבער קומט ער און זאָגט: זע נאָר, דאָ בײַ דער ישועה פֿון סנחריב זענען געווען ביידע זאַכן: עס איז געווען אַ ישועה מצד דער צײַט, כּביכול עס איז שוין געקומען דער סוף פֿון דער נאַכט, און דאָס איז וואָס ער זאָגט 'וְהָיָה אוֹר יִשְׂרָאֵל' - דאָס ליכט פֿונעם פֿאַרטאָג, די צײַט וואָס דאַרף שײַנען פֿאַר כּלל ישׂראל אַז די צרה זאָל זיך ענדיקן מצד דעם וואָס דער טאָג איז שוין אָנגעקומען, מצד דער צײַט; און דאָס זעלבע ליכט וואָס שײַנט פֿאַר אונדז, וואָס טוט עס פֿאַר סנחריב? עס ווערט אַ פֿײַער אים צו פֿאַרברענען! מען וואָלט דאָך געקענט מיינען אַז מיר וועלן געראַטעוועט ווערן און סנחריב וועט צוריקקערן גאַנצערהייט קיין לאַנד - זאָגט ער: ניין, ניין, דאָס וואָס פֿאַר אונדז וועט שײַנען, וועט אים פֿאַרברענען; דאָס איז נישט בלויז אַ הצלה פֿאַר אונדז, נאָר עס פֿאַרטיקט אים אינגאַנצן! 'וְהָיָה אוֹר יִשְׂרָאֵל לְאֵשׁ' - דאָס ליכט וועט זײַן פֿאַר כּלל ישׂראל, און דאָס וועט ווערן אַ פֿײַער פֿאַר סנחריב. און ער זאָגט ווײַטער: מיר וועלן דאָך אויך ענדערן אונדזערע מעשׂים לטובֿה, װאָרעם אין יענעם דור זענען געווען צדיקים, און זיי וועלן ווערן נאָך גרעסערע צדיקים דורכן מצור וואָס סנחריב האָט געלייגט אויף זיי; און דאָס איז וואָס ער זאָגט: 'וּקְדוֹשׁוֹ לְלֶהָבָה' - דורך די באַזונדערע זכותים פֿון כּלל ישׂראל וועט גרעסער ווערן די שׂרפֿה אינעם לאַגער פֿון אשור, און דעמאָלט וועט דער נס באַקאַנט ווערן ווײַט און ברייט. אַ פֿלאַם (להבֿה) איז דאָך גרעסער פֿון אַ פֿײַער; פֿײַער איז נידעריק, אַ פֿלאַם שפּרינגט הויך; און דורך דעם וועט דער מפלה פֿון סנחריב דערקענט ווערן פֿאַר אַלע פֿעלקער. דורך וואָס וועט דאָס זײַן? דורך 'קדושו' - דורך דעם וואָס מיר וועלן זיך הייליקן מער און פֿאַרבעסערן אונדזערע מעשׂים; דאָס וועט פֿאַרגרעסערן אונדזער זכות צו דער ישועה ווײַל מיר זענען ראָוי דערצו מצד אונדזערע מעשׂים, און צווייטנס וועט דאָס פֿאַרגרעסערן דעם מפלה פֿון סנחריב: אַז אויב ביז איצט איז עס געווען בלויז אַ פֿײַער, וועט אונדזער צדקת המעשׂים מאַכן די שׂרפֿה פֿאַר אַ גרויסער להבֿה. און דאָס וועט ברענגען 'וּבָעֲרָה וְאָכְלָה שִׁיתוֹ וּשְׁמִירוֹ' - דאָס פֿײַער וועט ברענען און די להבֿה וועט פֿאַרצערן זײַנע דערנער, וואָס דאָס מיינט זײַן מחנה, דער פֿשוטער עולם וואָס ווערט פֿאַררעכנט ווי קוילן און דערנער, און עס וועט פֿאַרברענען אַלע דערנער, און דורך דעם וועט קומען די ישועה פֿאַר כּלל ישׂראל אין יענער צײַט.
וּכְבוֹד יַעְרוֹ וְכַרְמִלּוֹ מִנֶּפֶשׁ וְעַד בָּשָׂר יְכַלֶּה, וְהָיָה כִּמְסֹס נֹסֵס. 'וּכְבוֹד יַעְרוֹ וְכַרְמִלּוֹ' - אויב פֿריִער האָבן מיר גערעדט פֿון 'שִׁיתוֹ וּשְׁמִירוֹ', די דערנער, דאָס פֿשוטע פֿאָלק אינעם מחנה פֿון סנחריב, גייט ער איצט איבער רעדן וועגן די שׂרים, די יועצים און די גיבורים, די חשוsession מענטשן, וואָס זיי זענען בבחינת יער און כּרמל. אַ יער, זאָגט דער מלבי"ם, איז שטאַרקער פֿון אַ כּרמל - כּרמל באַדײַט אַ גאָרטן-וואַלד, און אַ געוויינטלעכער וואַלד (יער) איז שטאַרקער דערפֿון; אָבער פֿון דער אַנדערער זײַט איז כּרמל חשובֿער פֿונעם יער, ווײַל כּרמל איז דער משל אויף די שׂרים און יועצים. זאָגט ער: דאָס וועט אונטערגיין 'מִנֶּפֶשׁ וְעַד בָּשָׂר'. דאָס הייסט, אַ וואַלד וואָס ווערט פֿאַרברענט, ווי מיר האָבן שוין פֿיל מאָל געזאָגט, פֿאַרברענט נישט דעם שטאַם גלײַך, נאָר ער פֿאַרברענט דעם אויבערשטן טייל - די צווײַגן, די קרוינען, בשעת די שטאַמען ווערן בלויז פֿאַרברענט פֿון אויבן, אָבער ווערן נישט פֿאַרוואַנדלט אינגאַנצן אין קוילן.
אינגאַנצן; מערסטנס קומט עס נישט אָן צו יענער מדרגה. אַזוי אויך זאָגט ער אינעם משל: די 'נפֿש הצומחת' ווערט פֿריִער פֿאַרברענט; און אינעם נמשל זאָגט ער, אַז דער לאַגער וועט צעפֿאַלן ביז עס וועט שוין נישט בלײַבן אין אים קיין רוח חיים. וואָס מיינט דאָס? די מלוכה, די הנהגה וועט בטל ווערן; אָבער דער גוף, דאָס הייסט די פּריוואַטע מענטשן, וועלן נאָך בלײַבן. דעריבער לייגט ער צו: 'מִנֶּפֶשׁ וְעַד בָּשָׂר יְכַלֶּה' - אויך די פּריוואַטע מענטשן, נישט נאָר די הנהגה, נישט נאָר די שׂרים און חשובֿים, נאָר אַלעמען 'מִנֶּפֶשׁ וְעַד בָּשָׂר' וועט ער פֿאַרטיקן. 'וְהָיָה כִּמְסֹס נֹסֵס' - וואָס באַדײַט 'כִּמְסֹס נֹסֵס'? דער מלבי"ם ערקלערט: אויך דער 'נוֹסֵס', דאָס איז סנחריב; פֿאַרוואָס הייסט סנחריב אַ 'נוֹסֵס'? ווײַל ער טראָגט דעם 'נֵס', די פֿאָן פֿון די פֿעלקער צום קאַמף. וואָס איז אַ נס? אַ הויכער שטעקן, אַ שוואָל, ווי מען זאָגט 'שְׂאוּ נֵס צִיּוֹנָה'; דער נס איז די הויכע שטעקן אויף וועלכער מען הענגט די פֿאָן. און ער זאָגט: 'כִּמְסֹס נֹסֵס' - דער נאָסס איז סנחריב וואָס טראָגט די פֿאָן צו דער מלחמה; ווען מען איז אַרויס אין קאַמף, פֿלעגט מען נעמען אַ הויכן שטעקן, אויפֿהענגען דערויף אַ פֿאָן און אַזוי אַרויסגיין אין קריג. און ער אַליין, סנחריב דער פֿאָן-טרעגער, וועט צום סוף ווערן 'כִּמְסֹס' - צעלאָזט, אַ זאַך וואָס צעגייט און צעלאָזט זיך הייסט 'כִּמְסֹס'; ער וועט אינגאַנצן צעגיין. רש"י ערקלערט דאָ אַ ביסל אַנדערש: היות ער האָט זיי צוגעגליכן צו ביימער פֿון אַ וואַלד, האָט ער זייער שטראָף צוגעגליכן צו אַ וואָרעם וואָס עסט אויף די ביימער פֿונעם וואַלד; און ווי באַקאַנט איז כּלל ישׂראל, בית יעקבֿ, צוגעגליכן צו אַ וואָרעם, וואָס זייער גאַנצער כּוח איז נאָר אין מויל. אַ וואָרעם איז קליין, קיינער רעכנט זיך נישט מיט אים; אָבער איר ווייסט דאָך אַז אַזאַ קליין ווערעמל קען אַראָפּוואַרפֿן אַ ריזיקן בוים! עס זענען דאָ גאַנצע הײַזער וואָס מען מוז ליידיק מאַכן פֿון די תּושבֿים - פֿאַרוואָס? זיי זענען געבויט פֿון האָלץ, און קליינע ווערעמס, קליינע מוראַשקעס האָבן עס אויפֿגעגעסן, און מען זאָגט אַז דאָס הויז האַלט בײַם אײַנפֿאַלן אין יעדער מינוט. דאָס איז וואָס ער זאָגט דאָ: היות מיר האָבן זיי צוגעגליכן צו אַ בוים, זאָלסטו וויסן אַז עס וועט קומען אַ קליין ווערעמל וואָס וועט זיי אויפֿעסן. וואָס איז דאָס קליינע ווערעמל? זאָגט רש"י: דער 'נוֹסֵס' איז דער וואָרעם, און 'כִּמְסֹס' מיינט דאָס וואָס דער וואָרעם צעמאָלט און צעקײַט. דער וואָרעם וועט אײַך צעמאָלן און צענאָגן ביסלעכווײַז, ביז עס וועט פֿון אײַך גאָרנישט בלײַבן. און מען קען אפֿשר אויך זאָגן אַז דאָס איז אַ משל אויף זייער מצבֿ: בײַ זיי איז דאָך געווען שׂרפת נשמה וגוף קיים; און פּונקט אַזוי ווען אַ בוים פֿאַלט, ווייסט מען דאָך אַז אַ רגע פֿאַרן פֿאַלן מערקט מען גאָרנישט, ווײַל דער וואָרעם עסט אים אויף פֿון אינעווייניק; מען פֿילט גאָרנישט, ער קנאַקערט פֿון אינעווייניק ביז ער קאַלאַפּסירט פּלוצעם און פֿאַלט אום - אַזוי אויך וועט בײַ זיי זײַן אַ שׂרפֿה פֿון דער נשמה בשעת דער גוף בלײַבט שטיין.
וּשְׁאָר עֵץ יַעְרוֹ מִסְפָּר יִהְיוּ, וְנַעַר יִכְתְּבֵם. 'וּשְׁאָר עֵץ יַעְרוֹ' - די ווייניקע וואָס וועלן בלײַבן פֿונעם מחנה, פֿון דעם גאַנצן ריזיקן וואַלד וואָס ער האָט געברענגט קעגן יהודה; עס וועלן בלײַבן בלויז איינצלנע, מתי מספר. 'מִסְפָּר יִהְיוּ' - מען וועט זיי קענען ציילן; ביז אַזאַ מדרגה אַז 'וְנַעַר יִכְתְּבֵם' - אַ קליין קינד וועט זיי קענען אָנשרײַבן. אַ קינד קען דאָך נישט שרײַבן אַ סך און קען אויך נישט ציילן קיין סך; זאָגט דער נבֿיא: זיי וועלן זײַן אַזוי ווייניק אַז אַ קינד וועט זיי קענען איבערציילן, ווי דער הײַנטיקער אויסדרוק: מען וועט זיי קענען ציילן אויף די פֿינגער פֿון איין האַנט. רש"י ברענגט די דרשת חז"ל: וויפֿל זענען געבליבן פֿון זיי? צען; װאָרעם עס איז נישטאָ אַזאַ קליין קינד וואָס קען נישט אָנשרײַבן אַ קליינעם יו"ד. זאָג אַ קינד ער זאָל שרײַבן אַן אות - איז אים שווער און קאָמפּליצירט; אָבער אַ פּינטעלע, אַ קליין שטרעכעלע קען ער דאָך יאָ שרײַבן - דאָס איז אַ יו"ד, וואָס איז אין גימטריא צען. וויפֿל זענען געבליבן? אַ צאָל וואָס אַ קינד קען שרײַבן, דאָס הייסט צען מענטשן.
וְהָיָה בַּיּוֹם הַהוּא לֹא יוֹסִיף עוֹד שְׁאָר יִשְׂרָאֵל וּפְלֵיטַת בֵּית יַעֲקֹב לְהִשָּׁעֵן עַל מַכֵּהוּ, וְנִשְׁעַן עַל ה' קְדוֹשׁ יִשְׂרָאֵל בֶּאֱמֶת. 'וְהָיָה בַּיּוֹם הַהוּא', ווען זיי וועלן זען די ריזיקע גבֿורה פֿונעם אייבערשטן, וועט דער איבערגעבליבענער טייל פֿון ישׂראל און די פֿליטים פֿון בית יעקבֿ מער נישט אָנשפּאַרן אויף דעם וואָס שלאָגט זיי. וואָס איז דער אונטערשייד צווישן 'שְׁאָר יִשְׂרָאֵל' און 'פְלֵיטַת בֵּית יַעֲקֹב'? מיר האָבן שוין פֿיל מאָל ערקלערט אַז עס איז פֿאַראַן אַ חילוק צווישן יעקבֿ און ישׂראל: ישׂראל איז אַ לשון פֿון שׂררה, עס גייט אויף די גרויסע און חשובֿע; יעקבֿ איז מלשון עקבֿ, עס גייט אויף די אונטערשטע פֿונעם פֿאָלק, די נידעריקערע. און עס איז אויך פֿאַראַן אַ חילוק צווישן 'שְׁאָר' און 'פְלֵיטָה': 'שְׁאָר' זענען די וואָס זענען געבליבן דאָ אויפֿן אָרט; 'פְלֵיטָה' איז דער וואָס איז אַנטלאָפֿן און פֿאַרטריבן געוואָרן ערגעץ אַנדערש. דעריבער, וואָס ער רופֿט דאָ בני ציון 'שְׁאָר יִשְׂרָאֵל', מיינט דאָס שבֿט יהודה וואָס געפֿינט זיך נאָך דאָ און איז נישט גולה געוואָרן; אָבער די עשׂרת השבֿטים, ווי איר געדענקט, זענען שוין דעמאָלט געווען גולה, און זיי זענען דאָך געווען אויף אַ נידעריקערער מדרגה פֿון יהודה ווײַל זיי האָבן געדינט עבֿודה זרה די גאַנצע צײַט - אויף זיי זאָגט ער 'וּפְלֵיטַת בֵּית יַעֲקֹב', די וואָס זענען אַנטלאָפֿן און פֿאַרטריבן געוואָרן פֿון די עשׂרת השבֿטים. און דעמאָלט וועלן סײַ שאר ישׂראל - די געבליבענע פֿון יהודה, און סײַ פֿליטת בית יעקבֿ - די פֿאַרטריבענע פֿון די עשׂרת השבֿטים, מער נישט אָנשפּאַרן אויף זייער שלאָגער, 'וְנִשְׁעַן עַל ה' קְדוֹשׁ יִשְׂרָאֵל בֶּאֱמֶת'. זיי וועלן מער נישט אָנשפּאַרן אויפֿן שלאָגער; װאָרעם מיר האָבן דאָך געזען וועמען זיי זענען געגאַנגען דינגען פֿאַר אַ שוץ: זיי זענען געגאַנגען רופֿן אשור און ארם, געוואָלט נעמען די גוייִשע פֿעלקער פֿאַר אַ שטיצע. און וואָס איז צום סוף געשען? די זעלבע פֿעלקער אויף וועמען מען האָט זיך געוואָלט אָנשפּאַרן, האָבן זיי נאָך געשלאָגן און געפּלאָגט! נישט גענוג וואָס זיי האָבן דיך נישט באַשיצט פֿון דײַנע שׂונאים, האָבן זיי דיך נאָך געשלאָגן נאָכדעם וואָס זיי האָבן צוגענומען דײַן גאַנץ גאָלד און זילבער. דאָס איז וואָס ער זאָגט: מען וועט זיך מער נישט אָנשפּאַרן אויפֿן שלאָגער. דאָ גיט ער אַ משל וואָס כאַפּט אַרום ביידע זאַכן: דער שטעקן, דער מטה, באַדײַט צוויי זאַכן: ערשטנס איז ער אַ שטיצע - דער וואָס גייט שפּאַרט זיך אָן אויפֿן שטעקן; פֿון דער אַנדערער זײַט איז דאָ אַ 'מַטֵּה חוֹבְלִים', אַ שלאָג-שטעקן. דאָס הייסט, דער זעלבער שטעקן אויף וועמען דו שפּאַרסט זיך אָן, איז אויך דער שטעקן וואָס קען שלאָגן. און דאָס איז גענוי וואָס עס איז געשען מיט אײַך: איר האָט זיך גענומען אַזאַ שטיצע וואָס איז פֿאַרוואַנדלט געוואָרן אין אַ מטה חובֿלים, און די דאָזיקע שטיצע האָט אײַך צעשלאָגן. אויף וועמען האָט איר זיך אָנגעשפּאַרט? אויף סנחריב? אויף מצרים? זיי האָבן אײַך צום סוף געשלאָגן! נאָר וואָס דען? 'וְנִשְׁעַן עַל ה' קְדוֹשׁ יִשְׂרָאֵל בֶּאֱמֶת' - מען וועט זיך אָנשפּאַרן אויף דער אמתער שטיצע. ווער איז די אמתע שטיצע? דער הקדוש ברוך הוא, קדוש ישׂראל, דער אייבערשטער וועמענס נאָמען כּלל ישׂראל הייליקט און דערהייבט. דאָס וועט זײַן די אמתע שטיצע. און דאָס באַדײַט 'בֶּאֱמֶת' צוויי זאַכן: ערשטנס, ער איז אַן אמתע שטיצע, נישט ווי יענע פֿאַלשע שטיצעס וואָס זענען געווען ווי אַ געקניקטער ראָר ('מִשְׁעֶנֶת קָנֶה רָצוּץ') וואָס ווען מען שפּאַרט זיך אָן דערויף גייען די שפּענער אַרײַן אין דער האַנט. דאָס איז איין זאַך; און צווייטנס, דאָס וואָרט 'בֶּאֱמֶת' גייט צוריק אויף אונדז: ווען דו וועסט זיך אָנשפּאַרן און בטחון האָבן אינעם אייבערשטן באמת, וועט דער אייבערשטער דיר זײַן צו אַ שטיצע. אָבער אַז מען טוט בלויז 'בְּפִיהֶם כִּבְּדוּנִי וְלִבָּם רִחַק מִמֶּנִּי', שפּאַרט מען זיך דאָך נישט אָן אויף אים באמת; מען וויל נאָר באַקומען שוץ און דערנאָך טאָן וואָס דאָס האַרץ גלוסט - אויף אַזאַ אופֿן איז דער אייבערשטער נישט קיין שטיצע. נאָר ווען מען שפּאַרט זיך אָן אויפֿן אייבערשטן באמת, פֿון גאַנצן האַרצן, וועט דער אייבערשטער באַשיצן און ראַטעווען.
שְׁאָר יָשׁוּב, שְׁאָר יַעֲקֹב אֶל אֵל גִּבּוֹר. 'שְׁאָר יָשׁוּב' - די וואָס וועלן בלײַבן, די פֿליטי חרבֿ וואָס וועלן איבערבלײַבן פֿון יהודה און ישׂראל. מיינט נישט אַז נאָר אַ טייל, נאָר 'שְׁאָר יַעֲקֹב' - וואָס שאַר יעקבֿ נעמט אויך אַרײַן די פּשוטע און נידעריקערע פֿונעם פֿאָלק, אַלע וועלן זיך אומקערן. צו וועמען? 'אֶל אֵל גִּבּוֹר' - זיי וועלן זען די גבֿורה פֿונעם אייבערשטן און וועלן נתפעל ווערן; די גבֿורה פֿונעם אייבערשטן וועט דערוועקן אין זייער האַרץ דעם רצון תּשובֿה צו טאָן, צוריקקומען קיין לאַנד און זיך באַשיצן אינעם שאָטן פֿונעם אייבערשטן יתברך.
כִּי אִם יִהְיֶה עַמְּךָ יִשְׂרָאֵל כְּחוֹל הַיָּם, שְׁאָר יָשׁוּב בּוֹ, כִּלָּיוֹן חָרוּץ שׁוֹטֵף צְדָקָה. דער מלבי"ם דערקלערט דעם פּסוק וואָס זעט אויס סתּומדיק און באַשטייט פֿון עטלעכע אויסדרוקן וואָס עס איז שווער צו פֿאַרשטיין ווי זיי פֿאַרבינדן זיך צוזאַמען. ערקלערט דער מלבי"ם אַזוי: 'יִשְׂרָאֵל, עַמְּךָ כְּחוֹל הַיָּם; כִּי אִם יִהְיֶה שְׁאָר יָשׁוּב בּוֹ, צְדָקָה שׁוֹטֵף כִּלָּיוֹן חָרוּץ'. לאָמיר דאָס צעלייגן: דו ישׂראל, דײַן פֿאָלק וואָס איז איצט פֿיל און מעכטיק ווי דער זאַמד פֿונעם ים - אַפֿילו אויב נאָך דער גלות פֿונעם מלך אשור וועט בלײַבן בלויז אַ שאר, זייער ווייניק, זאָגט ער: 'יָשׁוּב בּוֹ' - זאָלסטו וויסן אַז זיי וועלן זיך נאָך אומקערן! אַפֿילו נאָך דער גלות ווען די עשׂרת השבֿטים זענען פֿאַרטריבן געוואָרן און עס איז בלויז געבליבן אַ שאר, אַ קליין ביסל, אַזוי ווי עס שטייט בײַ סנחריב 'וּשְׁאָר עֵץ יַעְרוֹ', זאָלסטו וויסן, זאָגט דער אייבערשטער אין דער נבֿואה: 'יָשׁוּב בּוֹ', זיי וועלן זיך נאָך אומקערן, כאָטש צום סוף זענען זיי בלויז געבליבן ווייניקע. און אין וואָס פֿאַר אַ זכות וועט דאָס זײַן? אין זכות פֿון 'כִּלָּיוֹן חָרוּץ שׁוֹטֵף צְדָקָה' - דאָס הייסט, די צדקה, די ערלעכקייט פֿון זייערע מעשׂים, דאָס וואָס זיי וועלן פֿאַרבעסערן זייערע וועגן און טאָן צדקה ומשפּט און תּשובֿה טאָן צום אייבערשטן, דאָס וועט אַוועקוואַשן דעם כּליון חרוץ. 'כִּלָּיוֹן חָרוּץ' מיינט אַ גאָר פֿאָלקאָמע פֿאַרניכטונג, אַן ענדגילטיקער אונטערגאַנג וואָס וואָלט חלילה געדאַרפֿט קומען אויף זיי; און וואָס וועט אַוועקוואַשן און בטל מאַכן דעם כּליון חרוץ? די צדקה! די גוטע מעשׂים וואָס זיי וועלן טאָן וועלן אָפּשווענקען דעם כּליון חרוץ, און דורך דעם וועט דער שאר זיך נאָך אומקערן און זוכה זײַן צו דער גאולה שלמה דאָ אין הייליקן לאַנד.
כִּי כָלָה וְנֶחֱרָצָה ה' אֱלֹהִים צְבָאוֹת עֹשֶׂה בְּקֶרֶב כָּל הָאָרֶץ. 'כָלָה וְנֶחֱרָצָה' - אַפֿילו דער אייבערשטער האָט נגזר געווען אַ כּליון, און די גזירה איז שוין 'נֶחֱרָצָה', דאָס הייסט פֿאַרשלאָסן און ענדגילטיק, מען קען עס שוין לכאורה נישט ענדערן ווײַל עס איז נאָכן גזר דין, ווי אַזוי קען דען דער הקדוש ברוך הוא כּביכול ענדערן זײַן גזירה? זאָגט דיר דער נבֿיא: וויסן זאָלסטו אַז דער אייבערשטער ענדערט נישט זײַן גזירה, די גזירה בלײַבט שטיין - ער ענדערט נאָר די אַדרעס! 'כִּי כָלָה וְנֶחֱרָצָה ה' צְבָאוֹת עֹשֶׂה' - אויף וועמען איז פֿריִער געווען די גזירה? אויף ישׂראל; זאָגט ער אים: זאָרג דיך נישט, די גזירה בלײַבט, נאָר 'בְּקֶרֶב כָּל הָאָרֶץ' - ער וועט ברענגען די גזירה אויף די גוים! די פֿאַרניכטונג וואָס איז שוין נחרצה און מען קען זי נישט בטל מאַכן, וועט דער אייבערשטער אויספֿירן קעגן די עובֿדי כּוכבֿים וואָס לעסטערן דאָס פֿאָלק פֿונעם אייבערשטן, בשעת דאָס פֿאָלק ישׂראל וועט צום סוף געראַטעוועט ווערן.
לָכֵן כֹּה אָמַר ה' אֱלֹהִים צְבָאוֹת, אַל תִּירָא עַמִּי יוֹשֵׁב צִיּוֹן מֵאַשּׁוּר, בַּשֵּׁבֶט יַכֶּכָּה וּמַטֵּהוּ יִשָּׂא עָלֶיךָ בְּדֶרֶךְ מִצְרָיִם. דעריבער לאָזט ער זיי וויסן: שרעק דיך נישט, מײַן פֿאָלק! כאָטש די אַנדערע פֿעלקער ציטערן פֿאַר סנחריב, ווײַל ווי מיר האָבן געזאָגט האָט ער אָנגעוואָרפֿן אַ פּחד אויף אַלע פֿעלקער, און כאָטש די עשׂרת השבֿטים האָבן מורא געהאַט פֿון אשור ווײַל זיי זענען גלות געגאַנגען דורך אים - אָבער דו, מײַן פֿאָלק וואָס זיצט אין ציון, וואָס ביסט נאָך געבליבן אין ציון, און ווי מיר האָבן געזאָגט זענען די לײַט פֿון חזקיהוס דור געווען צדיקים, קעגן דיר וועט ער גאָרנישט קענען טאָן. נאָר וואָס דען? 'בַּשֵּׁבֶט יַכֶּכָּה'. זאָגט דער מלבי"ם: דער קלאַפּ פֿון אַ שבֿט איז נישט קיין סכּנה, לעומת דעם קלאַפּ פֿון אַ מטה וואָס איז יאָ אַ סכּנה; אַ שבֿט איז אַ ווייכער רוט, און עס איז נישט געפֿערלעך, ווי עס שטייט 'חוֹשֵׂךְ שִׁבְטוֹ שׂוֹנֵא בְנוֹ' - מיט אַ קינד נוצט מען אַ שבֿט; אָבער אַ מטה מיינט שווערע, ביטערע יסורים, אַ מטה טוט זייער וויי. זאָגט ער: איר דאַרפֿט זיך נישט זאָרגן, עס וועט בלויז זײַן אַ קליינער קלאַפּ פֿון אַ שבֿט. 'וּמַטֵּהוּ יִשָּׂא עָלֶיךָ בְּדֶרֶךְ מִצְרָיִם' - ווען ער וועט אַוועקגיין פֿון דאַנען, מיר האָבן דאָך שוין געזען אין ספֿר מלכים און מיר וועלן דאָס זען אויך ווײַטער, אַז ווען ער איז אָנגעקומען אַהער האָט ער נישט געהאַט קיין ברירה און ער האָט געמוזט גיין קיין מצרים מלחמה האַלטן קעגן תּרהקה מלך כּוש; איז ער געגאַנגען אַהין און געזאָגט: 'מיינט נישט אַז איך גיי אַוועק, איך וועל נאָך צוריקקומען!' ער האָט זיי צוגעזאָגט אַז ער וועט צוריקקומען און זיי אײַננעמען. און מיר האָבן ערקלערט פֿאַרוואָס דער אייבערשטער האָט אַזוי געטאָן: כּדי ער זאָל ברענגען אַלע אוצרות פֿון וואָס ער וועט אײַננעמען אין מצרים, ברענגען אַהער, און דאָס אַלץ זאָל אַרײַנפֿאַלן אין אונדזערע הענט. און דעמאָלט וועט ער דיך שרעקן מיט זײַן מטה; 'וּמַטֵּהוּ יִשָּׂא עָלֶיךָ' - ער וועט אויפֿהייבן דעם מטה איבער דיר און סטראַשען: ביז איצט האָסטו נאָר געזען אַ שבֿט, אָבער דאָס איז גאָרנישט, וואַרט נאָר וואַרט, דער מטה וואַרט נאָך אויף דיר! ער וועט דיך סטראַשען אויפֿן וועג קיין מצרים: ווען איך קער זיך צוריק פֿון מצרים גרייט זיך אָן, וועסטו כאַפּן מיטן מטה! זאָרג זיך נישט דערפֿון, האָב נישט קיין מורא פֿון די דאָזיקע דראָאונגען.
כִּי עוֹד מְעַט מִזְעָר וְכָלָה זַעַם, וְאַפִּי עַל תַּבְלִיתָם. 'עוֹד מְעַט מִזְעָר' - מזער באַדײַט אַ קליין ביסל, נאָך אַ גאָר קורצע צײַט, ווייניקע טעג, 'וְכָלָה זַעַם' - זאָגט דער אייבערשטער: מײַן כּעס אויף אײַך וועט זיך ענדיקן. פֿאַרוואָס? ווײַל אשור, ווי מיר האָבן געזאָגט, איז דאָך בלויז 'שֵׁבֶט אַפִּי', ער איז דער שטעקן פֿון מײַן זעם. אשור פֿאַרמאָגט דאָך נישט קיין אייגענעם כּוח, נאָר ער איז בלויז אַ שטעקן אין דער האַנט פֿונעם אייבערשטן צו סטראַשען כּלל ישׂראל כּדי זיי זאָלן תּשובֿה טאָן. זאָגט דער אייבערשטער: דער זעם, וואָס דאָס איז געווען דער מטה מיט וואָס איך האָב געשלאָגן די פֿעלקער, וועט זיך ענדיקן; איך וועל מער נישט צאָרנען, און עס וועט מער נישט זײַן קיין שטעקן כּביכול אין מײַן האַנט צו שלאָגן. 'וְאַפִּי'? אָבער דער חרון אףֿ וועט נאָך נישט אויסגיין; אויף וועמען וועט זײַן דער כּעס? נישט אויף בני תבֿל, נאָר 'עַל תַּבְלִיתָם' - אויף די תּועבֿות פֿון די בני אשור. דער מלבי"ם ערקלערט: 'תַּבְלִיתָם' איז מלשון זייער 'תבל'; ווי געפֿינען מיר דאָס וואָרט תּבל? בײַ תּועבֿה, ווי עס שטייט 'תֶּבֶל עָשׂוּ שְׁנֵיהֶם יוּמָתוּ', דאָרט רעדט מען פֿון זנות און תּועבֿה, קומט אויס אַז תּבל מיינט אַן ענין פֿון תּועבֿה. זאָגט דער אייבערשטער: מײַן כּעס אויף די תּועבֿות פֿון אשור וועט נאָך בלײַבן שטיין, 'עַל תַּבְלִיתָם' וועט מײַן צאָרן בלײַבן און איך וועל זיך אָפּרעכענען מיט זיי.
וְעוֹרֵר עָלָיו ה' צְבָאוֹת שׁוֹט כְּמַכַּת מִדְיָן בְּצוּר עוֹרֵב, וּמַטֵּהוּ עַל הַיָּם וּנְשָׂאוֹ בְּדֶרֶךְ מִצְרָיִם. דער אייבערשטער וועט אויפֿוועקן אויף אשור אַ קאַנטשיק, פּונקט ווי דער אייבערשטער האָט געשלאָגן מדין בײַם צוּר עוֹרבֿ. אינעם לאַגער פֿון מדין ווערט דאָך דערציילט אַז זיי האָבן זיך געטויט איינער דעם אַנדערן פֿונעם שרעק פֿונעם אייבערשטן וואָס איז געפֿאַלן אויף זיי; עס איז געוואָרן אַ מהומה און איטלעכער האָט געשטאָכן זײַן חבֿר מיט דער שווערד, און זייערע שׂרים זענען נאָכדעם אַנטלאָפֿן און אומגעקומען. אַזוי אויך זאָגט דער אייבערשטער: דער זעלבער קאַנטשיק וואָס איז געווען בײַ מכת מדין בײַם צור עורבֿ, וועט פֿאַלן אויפֿן מחנה פֿון אשור, זיי וועלן זיך שלאָגן איינער מיטן צווייטן, און צום סוף, ווער האָט געטייט סנחריבֿן אַליין? זײַנע אייגענע זין האָבן אים געהרגעט מיט דער שווערד, גענוי ווי בײַ צור עורבֿ בײַ מכת מדין. 'וּמַטֵּהוּ' - דערנאָך וועט דער אייבערשטער אויפֿוועקן אויף אים זײַן מטה. וווּ האָבן מיר געזען דעם מטה פֿונעם אייבערשטן אין דער מעשׂה? בײַם ים, ווען דער אייבערשטער האָט געשלאָגן מיט זײַן שטעקן איבערן ים; דאָס איז דאָך געווען בלויז דורכן אייבערשטן אַליין. אַזוי אויך וועט דער אייבערשטער זיי צום סוף שלאָגן מיט זײַן האַנט, דאָס הייסט דורך זײַן מלאך וואָס איז געקומען און פֿאַרברענט דעם מחנה אשור מיט שׂרפֿת נשמה וגוף קיים. דאָס איז שוין דער מטה פֿונעם אייבערשטן; דעם גמר פֿון דער אַרבעט וועט טאָן דער מלאך ה'. 'וּנְשָׂאוֹ בְּדֶרֶךְ מִצְרָיִם' - וואָס מיינט דאָס? ער רעדט דאָך פֿונעם מטה וואָס דער אייבערשטער האָט געשלאָגן די מצרים בײַם ים; זאָגט ער: דער מלך אשור איז דאָך איצט געגאַנגען קיין מצרים, און ווען ער וועט צוריקקומען, וועט ער ברענגען מיט זיך דורך דעם ים דעם מטה פֿון מצרים. פֿאַרשטייט איר? דאָס איז אַ מליצהדיקער לשון: ווען ער קערט זיך צוריק פֿון דאָרט, וועט ער צוזאַמען מיט די מכות וואָס מצרים האָט געכאַפּט בײַם ים מיטן מטה, אויפֿפּאַקן אויך דעם זעלבן מטה אויפֿן וועג צוריק; יענע מכות וועלן אים באַגלייטן און יענע קלעפּ וועט ער כאַפּן דאָ, דורך דעם שטעקן וואָס ער ברענגט פֿון מצרים.
וְהָיָה בַּיּוֹם הַהוּא יָסוּר סֻבֳּלוֹ מֵעַל שִׁכְמֶךָ וְעֻלּוֹ מֵעַל צַוָּארֶךָ, וְחֻבַּל עֹל מִפְּנֵי שָׁמֶן. 'וְהָיָה בַּיּוֹם הַהוּא יָסוּר סֻבֳּלוֹ' - איר האָט דאָך אַ שווערע לאַסט פֿונעם מלך אשור; וואָס איז די לאַסט וואָס איר טראָגט? די שווערע שטײַערן וואָס איר דאַרפֿט אים אָפּגעבן. דערצו איז נאָך דאָ זײַן יאָך אויף אײַך, דאָס וואָס איר זענט אונטערטעניק אונטער אים און נישט קיין זעלבסטשטענדיקע. זאָגט ער אײַך: זאָרגט זיך נישט, 'וְחֻבַּל עֹל מִפְּנֵי שָׁמֶן'. דער מלבי"ם ערקלערט: דער משל דאָ איז אַן אָקס וואָס האָט אַ דיקן, פֿעטן האַלדז; דער יאָך איז ווי אַ שפּאַן וואָס זיצט אויפֿן האַלדז פֿונעם אָקס, צו וועלכן מען בינדט דעם פֿלאָג אָדער דעם וואָגן. זאָגט ער אויף דעם: 'וְחֻבַּל עֹל מִפְּנֵי שָׁמֶן' - דער האַלדז פֿונעם אָקס וועט זײַן אַזוי פֿעט, אַז אויב מען וועט אַרויפֿלייגן דעם יאָך, וועט דער יאָך צעבראָכן ווערן צוליב דער פֿעטקייט פֿונעם האַלדז. וויבאַלד דער יאָך איז ענג, און מען לייגט אים אַרויף אויף אַן אָקס וועמענס האַלדז איז צו פֿעט, וועט דער יאָך זיך צעברעכן. כּביכול וויל ער זאָגן: דו מלך אשור האָסט אַ יאָך, און דעם דאָזיקן יאָך ווילסטו אַרויפֿלייגן אויפֿן האַלדז פֿון וועמען? פֿון חזקיהו! חזקיהו האָט אָבער אַ האַלדז וואָס איז פֿיל צו פֿעט פֿאַר דײַן ענגן יאָך, דײַן יאָך איז צו קליין און פּאַסט נישט אַרויף אויף אים! 'וְחֻבַּל עֹל' - דער יאָך פֿון סנחריבֿן וועט צעבראָכן ווערן 'מִפְּנֵי שָׁמֶן', צוליב דעם פֿעטן האַלדז פֿון חזקיהו. און וואָס איז דער פֿעטער האַלדז? דאָס זענען די פֿילע זכותים וואָס חזקיהו פֿאַרמאָגט - באַלד וועלן מיר דערמאָנען וואָס פֿאַר באַזונדערע זכותים ער האָט געהאַט; די דאָזיקע זכותים וועלן מאַכן אַז ווען מען וועט פּרו Producen אַרויפֿצוציִען דעם ענגן יאָך אויפֿן פֿעטן האַלדז, וואָס וועט פּאַסירן מיטן יאָך? ער וועט צעפֿאַלן און צעבראָכן ווערן! ער קען נישט אַרײַן ווײַל דער האַלדז איז פֿעט: 'וְחֻבַּל עֹל מִפְּנֵי שָׁמֶן' - סנחריבס יאָך וועט צובראָכן ווערן צוליב דעם פֿעטן האַלדז פֿון חזקיהו. און אַזוי איז תּמיד דער שטייגער פֿונעם נבֿיא צו רעדן מיט מעטאַפֿאָרן און מליצהדיקע משלים: ווי מיר האָבן געזען אינעם פֿריִערדיקן פּסוק, אַז דער שטעקן אויף וועמען זיי שפּאַרן זיך אָן איז דער שטעקן וואָס וועט זיי שלאָגן, אָדער אַז ער וועט ברענגען דעם שטעקן פֿון מצרים ווי דער שטעקן וואָס האָט געשלאָגן אין מצרים; אַזוי אויך דאָ רעדט ער מיט אַ משל: דער דאָזיקער יאָך וואָס דו ווילסט לייגן אויף חזקיהו גייט נישט אַרויף - חזקיהו האָט ריזיקע זכותים, און דער יאָך וועט צעבראָכן ווערן.
חז"ל דרשענען דערין נאָך אַ דרש: רש"י ברענגט פֿון חז"ל, 'וְחֻבַּל עֹל' - דאָס מיינט דער יאָך פֿון סנחריב, 'מִפְּנֵי שָׁמֶן' - פֿון וועגן חזקיהו, װאָרעם חזקיהו, זאָגט רש"י, איז געווען באַקוועם און מילד פֿאַר זײַן דור ווי איילבירט-אויל ('שמן'). ווען מען וויל זאָגן אויף אַ מענטש אַז ער איז באַקוועם, זאָגט מען ער איז ווייך ווי שמאַלץ, ווי פּוטער; לעומת זאת ווען איינער איז שווער, זאָגט מען ער איז שווער ווי אַן אַרז, מען קען זיך נישט אַן עצה געבן מיט אים. זאָגט ער: חזקיהו איז געווען פֿאַר זײַן דור ווי אויל, בשעת סנחריב איז געווען אַ שווערער יאָך; דער שווערער יאָך וועט כּביכול צעבראָכן ווערן פֿאַר דעם ווייכן אויל - דער ווייכער, חזקיהו, וועט זיך מתגבר זײַן אויפֿן שווערן יאָך פֿון סנחריב.
נאָך אַ ביאור זאָגן חז"ל: 'חֻבַּל עֹל מִפְּנֵי שָׁמֶן' - צוליב דעם אויל פֿון חזקיהו וואָס האָט געברענט אין די בתי כנסיות און בתי מדרשות, ווען ער האָט געזעצט כּלל ישׂראל צו לערנען תּורה! ווי עס שטייט דאָרט: מען האָט געזוכט פֿון גבֿת ביז אַנטיפּרס, און פֿון דן ביז באר שבע, און מען האָט נישט געפֿונען קיין איין אינגעלע אָדער מיידעלע וואָס זאָל נישט זײַן בקי אין די הלכות פֿון טומאה וטהרה! די הלכות פֿון טומאה וטהרה זענען דאָך פֿון די שווערסטע ענינים אין דער תּורה, און קינדער פֿון זיבן, אַכט און צען יאָר זענען אַלע געווען בקיאים דערין! פֿון וואַנען איז דאָס געקומען? פֿון חזקיהו המלך, וואָס האָט מקרבֿ געווען אַלעמען צו דער עבֿודת ה'. זאָגן חז"ל: דאָס דאָזיקע אויל פֿון חזקיהו, דאָס האָט צעבראָכן דעם יאָך פֿון סנחריב! און דאָרט ווערט דערציילט אַז ער האָט אַרײַנגעשטאָכן אַ שווערד בײַם טיר פֿונעם בית המדרש און געזאָגט: ווער עס לערנט נישט קיין תּורה, זאָל געשטאָכן ווערן מיט דער שווערד. וועט מען מיינען: גוואַלד-טאַטן, צוואַנג? זאָגט מען: ניין, וואָס ער האָט זיי געזאָגט איז פּשוט: ער האָט זיי געזאָגט: קוקט נאָר, סנחריב שטייט דאָ פֿון דרויסן; סנחריב האָט דאָך זײַן אַרבעט מיט די עשׂרת השבֿטים שוין פֿאַרענדיקט, ווילט איר דען דאָס זעלבע זאָל פּאַסירן מיט אײַך? דער איינציקער וועג פֿאַר אײַך זיך צו ראַטעווען איז צו לערנען תּורה! דעריבער האָט ער אַרײַנגעשטאָכן די שווערד און געזאָגט: די דאָזיקע שווערד איז די שווערד פֿון סנחריב; אויב איר וועט נישט עוסק זײַן אין תּורה, וועט די דאָזיקע שווערד אײַך דערגרייכן! נישט חלילה אַז איך וועל אײַך טויטן, נאָר וויסן זאָלט איר אַז עס הענגט אַ שווערד איבער אײַערע קעפּ, און בלויז ווען איר לערנט תּורה האָט איר דעם זכות ניצול צו ווערן פֿון איר.
בָּא עַל עַיַּת, עָבַר בְּמִגְרוֹן, לְמִכְמָשׂ יַפְקִיד כֵּלָיו. איצט שילדערט ער ווי פֿון איין זײַט קומט דער מלך אשור מיט אַ ריזיקן כּוח, אַלע ציטערן פֿאַר אים און ווערן פֿאַרלאָזט פֿון שרעק; ער זאָגט: זע, אַלע זענען אַרײַנגעפֿאַלן אין אַ חרדה אַחוץ ציון, אַחוץ ירושלים - זיי האָבן געלאַכט פֿון אים, חוזק געמאַכט און אים פֿאַראַכט, ווײַל זיי האָבן געוווּסט: אונדזער כּוח איז מיט אונדז, ווײַל 'בְּשֵׁם ה' אֱלֹהֵינוּ נַזְכִּיר'; זיי האָבן געוווּסט אַז מען דאַרף זיך גאָרנישט שרעקן פֿאַר אים. און אָט קוק זײַן גוואַלדיקן כּוח: 'בָּא עַל עַיַּת' - דאָס איז אַ נאָמען פֿון אַן אָרט, אַלע די זענען נעמען פֿון שטעט; 'עָבַר בְּמִגְרוֹן' - קיינער האָט זיך נישט געוואַגט צו שלאָגן קעגן אים; 'לְמִכְמָשׂ יַפְקִיד כֵּלָיו' - כּדי גרינגער צו מאַכן זײַן לאַסט, וויבאַלד ער איז געקומען מיט אַ סך כּלי מלחמה, האָט ער איבערגעלאָזט זײַנע כּלים אין דעם אָרט וואָס הייסט מכמשׂ.
עָבְרוּ מַעְבָּרָה, גֶּבַע מָלוֹן לָנוּ, חָרְדָה הָרָמָה, גִּבְעַת שָׁאוּל נָסָה. פֿון דאָרט זענען זיי אַריבער דעם איבערגאַנג, און אין גבֿע זענען זיי אײַנגעשטאַנען איבער נאַכט; אין גבֿע איז געווען דער פֿעלזנשפּיץ פֿון מכמשׂ פֿון איין זײַט. און דעמאָלט איז באַקאַנט געוואָרן זײַן אָנקומען פֿאַר אַלע אײַנוווינער פֿונעם לאַנד, סײַ די נאָענטע און סײַ די ווײַטע, ביז די וואָס זענען געווען אין רמה זענען אַרײַנגעפֿאַלן אין אַ שרעק, און גבֿעת שׂאול איז אַנטלאָפֿן פֿאַר גרויס פֿורכט פֿאַר סנחריבֿן וואָס קומט נענטער.
צַהֲלִי קוֹלֵךְ בַּת גַּלִּים, הַקְשִׁיבִי לַיְשָׁה, עֲנִיָּה עֲנָתוֹת. ער הייסט בת גלים זאָל שרײַען מיט אַ קול, אַזוי הויך אַז לישה זאָל צוהערן, און אויך די אָרעמע שטאָט ענתות זאָל עס הערן.
נָדְדָה מַדְמֵנָה, יֹשְׁבֵי הַגֵּבִים הֵעִיזוּ. ער לאָזט זיי וויסן: זעט נאָר, מדמנה איז שוין אַנטלאָפֿן; די אײַנוווינער פֿון גבֿים האָבן 'הֵעִיזוּ' - דאָס איז ווי 'שְׁלַח הָעֵז אֶת מִקְנְךָ', דאָס הייסט זיי האָבן צוזאַמגענומען זייער גאַנץ פֿאַרמעגן און עס פֿאַרטריבן אויף אַ זיכער אָרט וווּ די האַנט פֿונעם שׂונא זאָל עס נישט דערגרייכן.
עוֹד הַיּוֹם בְּנֹב לַעֲמֹד, יְנֹפֵף יָדוֹ הַר בַּת צִיּוֹן גִּבְעַת יְרוּשָׁלִָם. לעומת דעם וואָס ער שילדערט די שרעקלעכע חרדה וואָס האָט אַרומגעכאַפּט יעדן איינעם, קומט ער און זאָגט: קוק ווי ווידער גבֿעת ירושלים - הר בת ציון שאָקלט מיט דער האַנט! דאָס הייסט, כּביכול הר בת ציון, וואָס דאָס מיינט ירושלים, שאָקלט מיט דער האַנט ווי ער וואָלט געזאָגט צו אַלע אַנטלאָפֿענע פֿון די שטעט אַרום: וואָס אַנטלויפֿט איר? פֿאַר וואָס ציטערט איר? 'עוֹד הַיּוֹם בְּנֹב לַעֲמֹד' - ער וועט נאָך הײַנט בלײַבן שטיין אין נֹבֿ, און דאָרט וועט ער פֿאַרבליבן! מיינט איר דען אַז ער וועט גיין ווײַטער? ער שאָקלט מיט דער האַנט צו אַלעמען און זאָגט: עס איז נישטאָ פֿאַר וואָס צו ציטערן פֿון אים; ער וועט קומען קיין נֹבֿ, וואָס איז גלײַך לעבן ירושלים, און דאָרט וועט ער בלײַבן שטיין. 'יַעֲמֹד', ערקלערט דער מלבי"ם, איז ווי 'עָמַד הַנֶּגַע בְּעֵינָיו', 'וַתַּעֲמֹד מִלֶּדֶת' - אַ זאַך הערט זיך אויף; 'עוֹד הַיּוֹם בְּנֹב לַעֲמֹד', דאָס הייסט זײַן גאַנג וועט זיך אָפּשטעלן נאָך אין נֹבֿ; האָב נישט קיין מורא, קיין ירושלים וועט ער נישט דערגרייכן.
רש"י ברענגט פֿון חז"ל, אַז דעם גאַנצן וועג האָט ער זיך געפּלאָגט ('נתלבט') כּדי אָנצוקומען קיין נֹבֿ נאָך הײַנטיקן טאָג. 'נתלבט' מיינט אין לשון חז"ל זיך פּלאָגן און מוטשען, ווי 'כַּמָּה לִבַּטְנוּ בַּדֶּרֶךְ', נישט ווי מען זאָגט הײַנט אַז מען האָט געהאַט ספֿקות; 'נתלבט' מיינט ער האָט זיך געמוטשעט און געיאָגט זײַנע אַלע מחנות און גדודין מיט דער כּוונה נאָך הײַנט צו שטיין אין נֹבֿ. זײַנע שטערנזעער האָבן אים געזאָגט: אויב דו וועסט קעמפֿן קעגן איר הײַנט, וועסטו זי אײַננעמען! דעריבער האָט ער זיי אַזוי געיאָגט כּדי אנצוקומען אין דעם זעלבן טאָג, וואָס זײַן מזל ווײַזט כּביכול אַז ער וועט האָבן הצלחה. ווען ער איז אָנגעקומען קיין נֹבֿ, פֿאַרסאַפּעט אָבער אָנגעקומען, שטעלט ער זיך אַוועק אין נֹבֿ, קוקט זיך אום און פֿרעגט: 'וווּ איז ירושלים? וווּ איז זי?' זאָגט מען אים: 'אָט דאָרט!' - 'וואָס דאָרט? דאָס איז דאָך בלויז אַ געסל, אַ קליין שטעטל!' זאָגן זיי אים: 'ניין, ניין, דאָס איז נישט קיין געסל, דאָס איז די פּראָבלעמאַטישע ירושלים וואָס מאַכט אַלע צרות... דאָס איז ירושלים!' זאָגט ער: 'וואָס? דאָס איז ירושלים?!' ער הייבט אָן שאָקלען די הענט מיט גאווה: 'אויף אַזאַ שטעטל האָב איך אויפֿגעטרייסלט מײַנע אַלע מחנות?! איך וואָלט דאָך געקענט שיקן איין קליין רעגימענט, צו וואָס האָב איך געברענגט די גאַנצע אַרמיי און דאָס גאַנצע מיליטער פֿאַר דעם קליינעם דאָרף?!' האָט ער זיי געזאָגט: 'נעכטיקט דאָ די נאַכט' - ער יאָגט זיך שוין מער נישט; מען האָט אים געזאָגט: אויב דו נעמסט זי אײַן הײַנט וועסטו מצליח זײַן; לאַכט ער: 'זי אײַננעמען? דאָס קען איך דאָך אײַננעמען גייענדיק! נעכטיקט דאָ הײַנט בײַ נאַכט, און מאָרגן זאָל יעדער מענטש וואַרפֿן איין שטיין, און מיר האָבן איר פֿאַרטיקט! מען דאַרף נישט מער פֿון דעם; איך האָב געברענגט אַזאַ אַרמיי אַז איך דאַרף דאָס גאָרנישט'. און ווער עס זעט די שילדערונגען אין חז"ל וועגן די הונדערטער טויזנטער וואָס זענען מיט אים געקומען, אַז בלויז פֿון זייערע טריט איז דער ירדן אויסגעטריקנט געוואָרן - די הונדערטער טויזנטער זענען געווען אַ ריזיקע מחנה. האָט ער געזאָגט: 'אויף דעם האָב איך אויפֿגעברויזט מײַן גאַנץ מיליטער?!' ווער עס ווייסט, די אָריגינעלע ירושלים איז דעמאָלט געווען בלויז עטלעכע קוואַדראַט-קילאָמעטער, פֿיל ווייניקער פֿון דער הײַנטיקער מויער פֿון דער אַלטשטאָט. אַ קליין שטח איז געווען ירושלים! זאָגט ער: 'אויף דעם האָב איך געמאַכט דעם גאַנצן טומל?!' שאָקלט ער מיט דער האַנט: 'וואָס איז דאָס, הר בת ציון? גבֿעת ירושלים? אַ קליינע גבֿעה איז דאָס דאָזיקע פֿלעקל?! קעגן דעם בין איך אַזוי געלאָפֿן?!'
הִנֵּה הָאָדוֹן ה' צְבָאוֹת מְסָעֵף פֻּארָה בְּמַעֲרָצָה, וְרָמֵי הַקּוֹמָה גְּדוּעִים וְהַגְּבֹהִים יִשְׁפָּלוּ. זע, דער הער פֿון דער גאַנצער וועלט וואָס אַלע מחנות זענען אין זײַן האַנט, דער אדון ה' צבֿאות, ער וועט מאַכן אַ נס העכער פֿון דער נאַטור אָפּצוהאַקן דעם גרויסן וואַלד פֿונעם מחנה סנחריב. ער איז 'מְסָעֵף' - ער שניידט אָפּ די ביימער פֿונעם וואַלד. איצט, ווען עמעצער האַקט אָפּ ביימער כּדי זיך צו באַנוצן מיט זיי, שניידט מען צו ערשט די אומ-וויכטיקע, נידעריקע ביימער, און ערשט דערנאָך גייט מען צו די גרעסערע און וויכטיקערע ביימער; דאָס איז ווען מען וויל האַקן אויף אַן אָרדנטלעכן אופֿן, ווײַל מען וויל נישט חרובֿ מאַכן דעם וואַלד. אָבער ווען מען קומט מיטן ציל צו פֿאַרניכטן, הייבט מען אָן פֿאַרקערט: מען הייבט אָן פֿון די וויכטיקסטע און גרעסטע ביימער! און דאָס איז וואָס ער זאָגט: צום ערשט וועט ער 'מְסָעֵף פֻּארָה' - די צווײַגן וואָס גיבן דעם שיינקייט פֿאַרן בוים, די גרויסע צווײַגן. און מיינט נישט אַז ער וועט זיי שערן מיט אַ גערטנער-שער ('מזמרה'), וואָס מיט אַ מזמרה שערט מען אויף אַ שיינעם אופֿן כּדי דער בוים זאָל זײַן שיין צוגעריכט; זאָגט ער: ניין, נאָר 'בְּמַעֲרָצָה' - מיט אַ צעברעכונג, צו פֿאַרניכטן! עס וועט זײַן אַ גאָר פֿאָלקאָמע פֿאַרניכטונג. 'מַעֲרָצָה', ערקלערט דער מלבי"ם, איז אַ שווערער, שטאַרקער אײַזערנער כּלי וואָס מען פֿלעגט שלאָגן מיט כּוח אויפֿן בוים כּדי אים צו צעברעכן; דאָס איז מלשון 'עריץ', שטאַרק און מעכטיק. 'בְּמַעֲרָצָה' איז אַ כּלי וואָס פֿאַרניכט די הויכע ביימער. 'מְסָעֵף פֻּארָה בְּמַעֲרָצָה' - און 'פֻּארָה' זענען די הויכע צווײַגן מיט די פֿרוכטן וואָס שטייען ווי אַ שיינע קרוין אויפֿן קאָפּ פֿונעם בוים, דערפֿאַר הייסט דאָס 'פֻּארָה', ווי 'פֻּארָה דָרַכְתִּי לְבַדִּי'. 'וְרָמֵי הַקּוֹמָה גְּדוּעִים' - דערנאָך, אינעם צווייטן שלבֿ, וועט ער אָפּהאַקן די גאָר הויכע ביימער וואָס שטייען העכער פֿון די אַנדערע ביימער פֿונעם וואַלד; און דערנאָך גייט ער צו די נידעריקערע, וואָס זענען נישט אַזוי הויך, נאָר פֿשוט הויך - 'וְהַגְּבֹהִים יִשְׁפָּלוּ'. דאָס הייסט, ער וועט אָפּהאַקן אַלע ביימער ביז עס וועלן בלויז בלײַבן די קליינע קוסטעס, די גאָר נידעריקע. און נאָכדעם: 'וְנִקַּף סִבְכֵי הַיַּעַר בַּבַּרְזֶל, וְהַלְּבָנוֹן בְּאַדִּיר יִפּוֹל'. ער וועט אַרומנעמען מיט אײַזן די אַלע געפֿלאָכטענע צווײַגן פֿונעם וואַלד - דאָס הייסט אַלע שטאַמען און צווײַגן; אויב ביז איצט האָב איך גערעדט פֿון די הויכע און מעכטיקע, זאָגט ער איצט: ער וועט פֿאַרטיקן אַלץ, ער וועט גאָרנישט איבערלאָזן! אויך די נידעריקע, די סבֿכי היער, די געפֿלאָכטענע צווײַגן, ביז דער גאַנצער לבֿנון וועט אומפֿאַלן דורך דעם מעכטיקן אײַזן. דער נמשל איז: צו ערשט וועלן פֿאַלן די שׂרים און די גיבורים, ביז צום סוף וועלן פֿאַלן אויך די שוואַכע און דאָס גאַנצע פֿאָלק אינעם מחנה. און דאָס איז וואָס עס שטייט 'וְנִקַּף סִבְכֵי הַיַּעַר' - 'וְנִקַּף' איז אַ לשון פֿון האַקן און צעברעכן, ווי 'נוֹקֵף זַיִת', אָדער ווי 'נוֹגֵף'; מיר האָבן שוין אַמאָל ערקלערט אַז דאָס איז דער זעלבער לשון: 'אֵין אָדָם נוֹקֵף אֶצְבָּעוֹ מִלְּמַטָּה עַד שֶׁמַּכְרִיזִין עָלָיו מִלְּמַעְלָה' - ער באַקומט נישט קיין קלאַפּ; 'הִנֵּה אָנֹכִי נוֹגֵף אֶת כָּל גְּבֻלְךָ בַּצְפַרְדְּעִים'. אַזוי אויך דאָ, 'וְנִקַּף' מיינט אָפּהאַקן און צעברעכן מיטן אײַזן. 'וְהַלְּבָנוֹן בְּאַדִּיר יִפּוֹל' - 'בְּאַדִּיר', זאָגט רש"י, מיינט דורכן מלאך וועלן זיי פֿאַלן. נאָך אַ פֿײַנער פּרוש אויף 'בְּאַדִּיר': בזכותו פֿון חזקיהו! ווײַל חזקיהו איז געווען דער אדיר און הערשער פֿון ישׂראל, ווי עס שטייט 'וְהָיָה אַדִּירוֹ מִמֶּנּוּ', וואָס דאָס גייט אויף חזקיהו. אַזוי ווי עס שטייט 'בְּמַיִם אַדִּירִים' - וואָס ערקלערט רש"י? 'צָלְלוּ כַּעוֹפֶרֶת בְּמַיִם' - פּסיק, ווער? 'אַדִּירִים' - דאָס זענען די מצרים! אַזוי אויך דאָ: 'בְּאַדִּיר יִפּוֹל', דורך אַן אדיר, אַ מעכטיקן הערשער איבער ישׂראל, דאָס הייסט בזכות חזקיהו, וועלן סנחריב און זײַנע אַלע מחנות ענדלעך אומפֿאַלן.