ובנו בני נכר חומותייך. ומלכיהם ישרתונך. כי בקצפי הכיתיך. וברצוני ריחמתיך. ובנו בני נכר חומותייך. חוץ פֿון דעם וואָס זיי וועלן דיר דינען מיט אַ מנחה, זאָגט דער רד"ק, וועלן זיי אויך אַרבעטן אין דיין לאַנד כדי צו בויען דיינע חומות. דאָס הייסט די בני הנכר, די גויים, וועלן זיין די משרתים, די באַדינער דאָ. און זיי ישרתונך. כי בקצפי הכיתיך. און דעמאָלט וועסטו דערקענען און פֿאַרשטיין אַז אַלץ וואָס איז געווען ביז היינט, איז אַלץ פֿון מיר. וואָס איז געווען גוט און וואָס איז נישט געווען גוט. און אַלץ איז געווען מיט השגחה פּרטית, נישט אין גדר פֿון אַ מקרה. ובקצפי הכיתיך, ווען איך האָב געהאַט אַ קצף אויף עם ישראל, דעמאָלט האָב איך זיי געשלאָגן, און דעמאָלט ביסטו געווען אַ קנעכט צו די גויים. וברצוני ריחמתיך, און דעמאָלט וועלן די גויים זיין קנעכט צו דיר, זיי ישרתונך. אין פּשוטע ווערטער, עם ישראל איז נישט איבערגעלאָזט געוואָרן צום גורל. עם ישראל ווערט אָנגעפֿירט דורך דעם קדוש ברוך הוא, און ווען...
ער דערקלערט אַז נאָכדעם וואָס ער האָט אונדז פֿריער אויסגעמאָלט און געזאָגט אַז די גויים וועלן קומען און בויען די חומה, אַז די גויים וועלן קומען און זיך דאָ צונויפֿקלייבן, מאָלט ער אונדז אויס אַז זיי וועלן קומען און בויען די חומה. ובנו בני נכר חומותייך, די חומות פֿון ירושלים. ומלכיהם ישרתונך. די מעלה איז נישט ווען דער פּשוטער מענטש דינט אונדז, נאָר ווען דער מלך דינט אונדז. והיו מלכים אומנייך, שרותיהם מניקותייך. די מעלה איז ווען די חשובים דינען עם ישראל. און זיי וועלן אונדז העלפֿן און געבן געלט און גאָלד. כי בקצפי הכיתיך. זאָגט דער מלבי"ם אַז אין דער אמתן קומט דאָ דער קדוש ברוך הוא און זאָגט דאָך בקצפי הכיתיך, בקצפי און נישט בחמתי. וואָס איז דער רעיון? זאָגט דער מלבי"ם, חימה מיינט כביכול פֿון כעס און פֿון מיאוס. קצף לעומת זאת, איז אַ קליינער כעס. אַזוי אַז ער זאָגט עס איז נישט געווען פֿון חימה און פֿון מיאוס, נאָר עס איז געווען בקצפי. און דער ראיה איז וברצוני ריחמתיך. וואָס אָט איצט ווען יענער קצף האָט אויפֿגעהערט, דעמאָלט האָב איך איצט רחמנות. איך זייטיק דיך אָפּ אויך אויפֿן עבר. ווי דוד המלך האָט געזאָגט אודך השם כי אנפת בי. דאָס מיינט, איך דאַנק איצט דעם קדוש ברוך הוא ווען איך פֿאַרשטיי אַז דער אַנף, דער קצף, דער כעס וואָס איז געווען ביז איצט, איז אין דער אמתן געווען צו מיין טובה. און דאָס איז איצט וברצוני ריחמתיך, דורך יענעם קצף, דורך דעם וועלן מיר איצט זוכה זיין צו רחמים.
ופיתחו שערייך תמיד, יומם ולילה לא יסגרו. להביא אלייך חיל גויים ומלכיהם נהוגים. עס שטייט דאָ ופיתחו שערייך תמיד. עס שטייט נישט ופתחו אָדער פתוחים, נאָר ופיתחו. און דאָס אין לשון פֿון די מדקדקים הייסט עס במשקל כבד. דאָס מיינט, מען קען שרייבן במשקל קל, דאָס איז פתח. מען קען שרייבן במשקל כבד און דאָס איז פיתח. פיתח מיינט מיט כוח. און וואָס איז דער חילוק? מיר זאָלן שטענדיק וויסן אַ כלל אין לשון הקודש, ווען עס שטייט במשקל כבד, מיינט עס אַז די זאַך ווערט געטאָן מיט כוח, אָדער מיט פֿולן שטאַרקייט, אָדער אַז עס איז פֿיל, תמידי, אַ סך מער ווי פתח. אַזוי דערקלערט דאָ אויך רש"י און אויך דער רד"ק, אַז ופיתחו שערייך קומט זאָגן אַז די עפֿענונג וועט זיין אַ פתיחת עולם. זייער עפֿענונג וועט זיין אַ תמידיקע עפֿענונג. ווי שיבר איז נישט שבר, נאָר שבר איז איין ברעכן, און שיבר מיינט מיטן פֿולן כוח. אַזוי אויך איז פיתח נישט פתח. פתח מיינט עס קען זיין ער עפֿנט און מאָרגן שליסט ער. אָבער פיתח מיינט אויף אַ תמידיקן אופֿן, אַ שטאַרקסטע עפֿענונג. אַזוי אַז ער זאָגט ופיתחו שערייך תמיד יומם ולילה. און זיי, די שערים וועלן זיין אָפֿן אויף אַ תמידיקן אופֿן, ווייל מיר וועלן זען אַז עס וועלן קומען חיל גויים. און יענע חיל גויים וועלן קומען, וועלן די שערים זיין אָפֿן. און דעמאָלט וועלן די שערים לא יסגרו להביא אלייך חיל גויים ומלכיהם נהוגים. וויבאַלד אַלע וועלן קומען ברענגען אַ מנחה, אַלע וועלן קומען פאַרהערלעכן און דערהייבן עם ישראל, וועלן די שערים זיין אָפֿן אויף אַ תמידיקן אופֿן. און מיר ווייסן אַז געוויינטלעך ווען די שערים זענען פֿאַרשלאָסן, קומט דאָס אויסדריקן אַ חשש, קומט דאָס אויסדריקן אַ פֿאָרכט פֿון די אומות, דערפֿאַר שליסן מיר די שערים. אָבער דאָ ופיתחו שערייך תמיד יומם ולילה וויבאַלד דעמאָלט וועט קיינער נישט קומען אונדז דראָען, נאָר דעמאָלט וועלן זיי צו אונדז קומען בלויז פֿאַר אַ מנחה און מקריב זיין קרבנות און פאַרהערלעכן און דערהייבן שם ישראל. און דעמאָלט זאָגט ער יבואו תמיד יומם ולילה. פֿאַרוואָס ביי נאַכט? דעמאָלט דערקלערט דער רד"ק, ווייל ביי נאַכט וועלן זיי קומען צוליב דעם היץ פֿונעם טאָג. וויבאַלד אין דעם היץ פֿונעם טאָג איז שווער צו גיין, וועלן זיי קומען ביי נאַכט. ומלכיהם נהוגים. וואָס איז נהוגים? זיי וועלן קומען פֿאַר מלך המשיח נהוגים. נהוגים, זאָגט דער רד"ק, ווען די מלכים גייען אויפֿן וועג, דעמאָלט פֿירט מען זיי. וואָס מיינט מען פֿירט זיי? עס איז דאָ אַ מענטש וואָס גייט זיי פֿאָרויס. ווי מיר וואָלטן געוואָלט זאָגן היינט, עס איז דאָ אַ געוויסע רולס רויס פֿונעם נשיא, און פֿאַר איר זענען דאָ מאָטאָרן. זיי זענען די וואָס פֿירן אים כביכול, גייען אים פֿאָרויס און פֿירן אים כביכול. אַזוי אַז די מלכים וועלן זיין נהוגים. נהוגים מיינט אַזעלכע וואָס מען וועט זיי פֿירן צוליב זייער גרויסע חשיבות, און זיי אַלע וועלן דאָ קומען כדי אַרויפֿצוברענגען אַ מנחה צום השם אלוקי ישראל און צו די מלכי ישראל. דער תרגום לעומת זאת, זאָגט דער רד"ק, האָט מתרגם געווען נהוגים מיינט געבונדן אין קייטן. די מלכים וועלן דאָ קומען, מיר וועלן עס דעפֿינירן, כנועים. זיי וועלן נישט קומען ווי זיי זענען געקומען פֿריער, קומענדיק אונדז צוצוצווינגען אָננעמען אַ געוויסן וואַקלענדיקן שלום־הסכם און איך ווייס נישט וואָס, באַפֿרייען אַסירים, ווי די אָנפֿירער פֿון דער וועלט. נאָר זיי וועלן קומען לויט זייער אמתדיקן גרייס. כנועים און ווי איך האָב געזאָגט, געבונדן אין קייטן.
דער מלבי"ם דערקלערט, ופיתחו שערייך תמיד. זאָגט דער מלבי"ם, אין דעם פֿריערדיקן פסוק זאָגט ער דאָך ובנו בני נכר חומותייך. און מיר האָבן שוין געזאָגט אַז חומותייך סימבאָליזירט הגנה. און אויב אַזוי לכאורה, ווייזט דאָס אויף די שוואַכקייט פֿון ישראל, אויב מיר דאַרפֿן חומות. ווי מיר האָבן געזען אַז משה רבנו האָט געשיקט די מרגלים, האָט ער זיי געזאָגט צו זען הבמחנים אם במבצרים. און אויב זיי זיצן אין פֿעסטונגען מיינט דאָס אַז זיי זענען שוואַך. אויב זיי שטעלן זיך אויף אַ צוים פֿון אָפּטיילונג, מיינט דאָס אַז זיי זענען שוואַך. אויב זיי דאַרפֿן אַ שיצנדיקע חומה און, איך ווייס נישט וואָס, אַ שיצנדיקן קופּל, אַן אײזערנעם קופּל, מיינט דאָס אַז זיי זענען שוואַך. ווייל אויב מיר זענען שטאַרק און עס איז דאָ אַ הרתעה, דעמאָלט דערוועגט זיך קיינער נישט אַהער שיקן אַ ראַקעט. ווייל ער ווייסט אַז נאָכדעם וועט מען אויסמעקן אַ העלפֿט עזה. אָבער וויבאַלד ער ווייסט אַז מיר זענען שוואַך, און מיר האָבן נאָך געבונדענע הענט, און מיר קענען סייווי נישט טאָן קיין זאַך, וואָס טוען מיר די גאַנצע צייט? מיר גראָבן זיך איין. מיר בויען בונקערן, מיר בויען מקלטים, מיר בויען, מיר גראָבן זיך די גאַנצע צייט בלויז איין. פֿאַרוואָס? ווייל מיר זענען שוואַך. און אויב אַזוי, אויב בנו בני נכר חומותייך, ווייזט דאָס אויף שוואַכקייט. זאָגט דער מלבי"ם, נישט. טראַכט נישט אַז די חומה ווייזט אויף שוואַכקייט, ווייל דעמאָלט וועלן מיר דאָך באמת זיין בעלי כוח. דעמאָלט וועלן מיר דאָך זיין בעלי גבורה און מעלה אַז אַלע וועלן זיך פֿאָרכטן פֿון אונדז. און אויב אַזוי, קומט די חומה נישט סימבאָליזירן שוואַכקייט. און דער ראיה, אונדזער פסוק, ופיתחו שערייך תמיד יומם ולילה. אויב אַ חומה קומט אויסדריקן שוואַכקייט און הגנה, ווי אַזוי זענען די שערים אָפֿן? אָפֿענע שערים דריקן אויס כוח און שטאַרקייט. ווייזן אַז מיר פֿאָרכטן זיך פֿון קיינעם נישט. די שערים זענען אָפֿן יומם ולילה. לא יסגרו. דאָס הייסט, קיינמאָל דאַרף מען זיי נישט שליסן, וויבאַלד דורך זיי, דורך די שערים, וועלן די גויים אונדז ברענגען חיל גויים ומלכיהם נהוגים. די כוונה איז, דער מלבי"ם דערקלערט, מלכיהם נהוגים מיינט די הנהגה פֿון די מלכים וועט מען דאָ טאָן. אַ מלך וואָס מען וועט אים וועלן משיח זיין, וועט מען אים משיח זיין דאָ אין ירושלים. דאָס איז מלכיהם נהוגים. אין ציון, אין ירושלים וועט מען משיח זיין די מלכי העכו"ם. כי הגוי והממלכה אשר לא יעבדוך יאבדו. והגויים חרוב יחרבו. פֿאַרוואָס וועט מען די מלכים דאָ משיח זיין אין ירושלים? וויבאַלד גוי וממלכה אשר לא יעבדוך יאבדו. אַזוי אַז אַ גוי און אַ ממלכה וואָס ווילן האָבן אַ קיום, ווייסן אַז דאָס גייט דורך ירושלים. אויב מען וועט זיי דאָ משיח זיין אין ירושלים, וועט זיין אַ קיום. אויב מלך המשיח וועט זיי אָננעמען פֿאַר מלכים, וועלן זיי האָבן אַ קיום. אָבער אויב נישט, וועלן זיי אונטערגיין. פּוטין וועט נישט קענען אײַננעמען קיין קרים און קיין אַנדער אָרט, אויב ער האָט נישט באַקומען דאָ אַן אישור פֿון דער הנהגה פֿון מלך המשיח. זיין מלכות וועט אונטערגיין. אַזוי אַז ממילא ווען מען וועט וועלן משיח זיין עמעצן פֿאַר אַ מלך, וועט מען אים זאָגן גיי זע, איז דאָס אָנגענומען אין ירושלים? צי מלך המשיח חתמעט דיר? אויב ביסט ביי אים אָנגענומען, גוט. אויב נישט, דעמאָלט ביסטו אויך ביי אונדז נישט אָנגענומען. אשר לא יעבדוך יאבדו. והגויים חרוב יחרבו. וואָס איז חרוב יחרבו? כפשוטו מיינט עס פֿון לשון פֿון חורבן. אָבער דער רד"ק ברענגט נאָך אַ הסבר, אַז דאָס איז פֿון לשון חרב. די כוונה, זיי וועלן דערהרגעט ווערן מיטן שווערד. אַזוי אַז בלויז די וואָס וועלן דינען עם ישראל און אָננעמען אונדזער מרות, די מרות פֿון מלך המשיח, זיי זענען די וואָס וועלן סוף כל סוף בלייבן.
כבוד הלבנון אלייך יבוא, ברוש תדהר ותאשור יחדיו. לפאר מקום מקדשי ומקום רגליי אכבד. כבוד הלבנון אלייך יבוא. וואָס איז כבוד הלבנון? מיר ווייסן שטענדיק אַז ווען מען האָט געוואָלט בויען דעם בית המקדש, האָט מען שטענדיק גענוצט די עצי הלבנון. אַזוי אַז כבוד הלבנון, די גוטע ביימער וואָס זענען דאָ אין לבנון, אַגב וואָס איז דער סמל פֿון לבנון? ארז, ריכטיק. דאָס איז זייער סמל. אין דער אמתן איז דאָס כבוד הלבנון, מיט דעם רימען זיי זיך, מיט זייערע ביימער. אַזוי אַז די גוטע ביימער וואָס געפֿינען זיך אין לבנון, זיי וועלן צו דיר קומען, מען וועט זיי צו אונדז אַהער שיקן. ברוש תדהר ותאשור יחדיו. לפאר מקום מקדשי. כדי מען זאָל מיט זיי בויען דעם בית המקדש. דאָס איז אַ ביסל תמוה, וויבאַלד מיר ווייסן אַז דער בית המקדש וועט אַראָפּקומען געבויט אין פֿייער. אָבער למעשה איז אין דעם דאָ אַ מחלוקת. עס איז דאָ אַ מחלוקת צי דער בית המקדש וועט אַראָפּקומען געבויט אין פֿייער, אָדער אַז דער בית המקדש, אָדער אַז מיר וועלן אים בויען. און עס זענען דאָ וואָס זאָגן אַז אין דער אמתן וועט ער אַראָפּקומען געבויט אין פֿייער, וואָס מיר וועלן טאָן איז בלויז אַז מיר וועלן אים פֿאַרפֿולקאָמענען. יאָ? דאָס הייסט די כוונה די פֿיניש וועלן מיר טאָן כדי ער זאָל גערופֿן ווערן אויף אונדזער נאָמען. און דאָס איז וואָס מען דערקלערט, הראנו בבניינו, שמחנו בתיקונו. הראנו בבניינו, ווייל דאָ זענען מיר בלויז אין גדר פֿון זעען. מיר זענען נישט שותפים, ווייל ער קומט אַראָפּ געבויט פֿון הימל, דער גר"א. שמחנו בתיקונו, וויבאַלד דאָ נעמען מיר אויך אָנטייל. און מיר פֿאַרפֿולקאָמענען און פֿאַרריכטן אין דער אמתן דעם בית המקדש. ווי עס זאָל נישט זיין, דער רד"ק דערקלערט דאָ אַז מען וועט מיט זיי בויען דעם בית המקדש, די כוונה מיט די ביימער. ומקום רגליי אכבד. וואָס איז מקום רגליי? ווי קומט דאָ אַריין רגליי און וואָס איז דער שייכות מקום רגליי? זאָגט דער רד"ק, דער בית המקדש איז דאָך געשטעלט אַנטקעגן כיסא הכבוד. און אויב כיסא הכבוד איז אין דער אמתן כביכול דער אָרט פֿון זיין זיצן יתברך, דעמאָלט השמיים כיסאי והארץ הדום רגליי. אַזוי וואָס איז ער, וווּ איז דער הדום רגליו? אויב דער כסא געפֿינט זיך איבער ירושלים, דעמאָלט איז דער הדום רגליו דער בית המקדש. אַזוי אַז דאָס איז וואָס ער זאָגט, ומקום רגליי אכבד. די כוונה דעם מקום המקדש. ווי? דורך דעם וואָס איך וועל אַריינגעבן אין זייער האַרץ אַז זיי זאָלן ברענגען ביימער אַהער כדי צו בויען דעם בית המקדש. דער מלבי"ם דערקלערט, אַז נאָכדעם וואָס ער האָט אונדז אויסגעמאָלט דעם בנין פֿון דער חומה, מאָלט ער אונדז איצט אויס אינעווייניק. ווי אַזוי אינעווייניק אין דער חומה בויט מען, די כוונה אינעווייניק אין דער שטאָט, בויט מען דעם בית המקדש. כבוד הלבנון, דאָס זענען די הויכע ארזים וואָס דער וואַלד פֿון לבנון בעט זיך מיט זיי. דערפֿאַר ווערט עס גערופֿן כבוד הלבנון. דאָס הייסט עס זענען דאָ פֿיל ארזים, און עס זענען דאָ די באַערטע, די ריזיקע, די הויכע. דערפֿאַר ווערט עס גערופֿן כבוד הלבנון. דער וואַלד כביכול בעט זיך מיט יענע הויכע ארזים. אויך ברוש ותדהר ותאשור יחדיו, כביכול מאָלט ער זיי אויס ווי זיי קומען פֿון זיך אַליין. יאָ? כעין די האַנשה פֿון די ביימער, כביכול צו געבן זיי ווי אַ מענטשלעכע מאָס. און אַלע וועלן קומען לפאר מקום מקדשי. אַז דער מקום המקדש זאָל זיך רימען אין בנין און שיינקייט דורך דעם בנין פֿון בני אדם. אַזוי דערקלערט דער מלבי"ם. און דעמאָלט פּאַסט דאָס אין דער אמתן בעסער צו וואָס מיר האָבן פֿריער דערקלערט, אַז דער עצם בנין ווערט נישט געטאָן דורך אונדז, נאָר לפאר מקום מקדשי. די כוונה זיין פאַר און הדר, דאָס וועט זיין דורך דעם בנין פֿון בני אדם. אָבער מקום רגליי, מקום רגליי מיינט קודש הקודשים, אכבד. דאָס זאָגט דער קדוש ברוך הוא, דאָס וועל איך טאָן. דאָס וועל איך בויען כביכול אַליין, דאָס וועט נישט זיין דורך כוח פֿון בני אדם.
והלכו אלייך שחוח בני מענייך, והשתחוו על כפות רגלייך כל מנאצייך. וקראו לך עיר השם, ציון קדוש ישראל. והלכו אלייך שחוח בני מענייך. שחוח מיינט איינגעבויגן. שחחו, יאָ? זייער קומה איז איינגעבויגן. בני מענייך, די וואָס האָבן דיך געפּייניקט אין גלות. און שוין אין דער צייט פֿון גאולה וועלן זיי שוין נישט עקזיסטירן, ווייל זיי וועלן שוין שטאַרבן. אָבער די קינדער זייערע, בני מענייך, די פּייניקער וועלן שוין נישט זיין דאָ, אָבער בני מענייך, זיי וועלן קומען שחוח. זיי וועלן זיך אַראָפּפֿאַלן אויף אונדזערע פֿיס. יאָ? און דאָ רעדט ער כביכול וועגן ירושלים. זיי וועלן זיך בוקן אויף די כפות רגלייך ירושלים, כל מנאצייך. אַלע די וואָס האָבן געשאָלטן ביז היינט, אַלע די וואָס האָבן גערעדט אין דער גנות פֿון עם ישראל. וקראו לך עיר השם, ציון קדוש ישראל. עיר השם, פֿאַרוואָס? זאָגט דער רד"ק, ווייל כבוד השם וועט זיך דאָ אָנזען אין דער שטאָט. ציון קדוש ישראל, יאָ? די כוונה איז ציון, דער אָרט וווּ עס איז קדוש ישראל. עם ישראל די הייליקע. דער מלבי"ם דערקלערט, והלכו אלייך, די עכו"ם וואָס האָבן אונדז געפּייניקט מיט שווערע ייסורים, איצט וועלן זיי קומען אונדז אָפּזייטיקן. מנאצייך, דאָס זענען די וואָס האָבן אונדז נישט געפּייניקט, אָבער האָבן אונדז געשעמט. אונדז געביזיון געטאָן. יעדעס מאָל האָבן זיי אַרויסגעבראַכט אַנטקעגן אונדז אין דעם או"ם אַ באַשלוס פֿון גנאי. די ווערן גערופֿן מנאצייך. בפועל האָט ער אויף אונדז נישט געוואָרפֿן שטיינער, אָבער ער האָט אָנגעמוטיקט די וואָס האָבן געוואָרפֿן. ער האָט די גאַנצע צייט מנאץ געווען, און האָט די גאַנצע צייט גערעדט אין דער גנות פֿון עם ישראל. די וואָס זענען נישט געווען נחשב אין זייערע אויגן. אמנם, זאָגט דער מלבי"ם, זיי וועלן אונדז נישט דאַרפֿן אָפּזייטיקן, וויבאַלד זיי האָבן אונדז באמת נישט געפּייניקט. אָבער זיי האָבן אונדז ניאץ געווען. און איצט וועלן זיי זיך בוקן אויף די כפות רגלייך, צוליב דער גרויסער חשיבות פֿון עם ישראל. און זיי וועלן דיר איצט רופֿן עיר השם, דאָס איז ירושלים. און ציון, וואָס איז ציון? מען וועט רופֿן ציון קדוש ישראל. דאָס מיינט, וויבאַלד דער אָרט וווּ עס וועט זיין די אלוקישע התגלות אויף דער העכסטער מדרגה וועט זיין אין ירושלים, וועט זיין אין ציון, וועט זיין אין בית המקדש, דעמאָלט וועט זיין קדוש ישראל. ווי דער מלבי"ם דערקלערט שטענדיק, און מיר האָבן דאָס שוין געזאָגט עטלעכע מאָל שוין, אַז שטענדיק ווען מען מייחס איז די קדושת השם ביחס צו עם ישראל, מיינט דאָס לויט זייערע מעשים, לויט זייער גדולה. אויב זאָגסטו קדוש השם, איז דאָס לויט זיין קדושה. און אויב זאָגסטו קדוש ישראל, מיינט דאָס לויט די מעשים פֿון ישראל, דער קדוש ברוך הוא ווערט מגלה אין זיין קדושה אויף זיי. די כוונה דאָס איז שטענדיק ביחס צו עם ישראל, לויט זייערע מעשים לויט זייער רוחניותדיקן מצב. אַזוי אַז ער זאָגט, מען וועט דיר רופֿן עיר השם, ציון קדוש ישראל. אַז דער קדוש ברוך הוא אין ציון וועט משפיע זיין אַ שפע פֿון קדושה לויט דער מעלה פֿון עם ישראל, לויט זייער מדרגה, לויט דער רוחניות פֿון עם ישראל. דער מלבי"ם דערקלערט נאָך מער, אַז מנאץ מיינט מבזה. דער מנאץ איז מבזה אַ זאַך. זאָגט דער מלבי"ם, זיי וועלן קומען אַליין. אָבער די פּייניקער אונדזערע, ווי מיר האָבן דערקלערט אין רד"ק, זיי וועלן שוין שטאַרבן. און דערפֿאַר בלויז זייערע קינדער וואָס וועלן בלייבן וועלן קומען שחוח. און דאָס איז וואָס מיר זען אויך היינט, עס הייבט זיך אָן אַ מהלך. יעדעס מאָל וואָס מען זעט אַז דײַטשלאַנד, פֿון די קינדער קומען זיי בעטן מחילה אויף וואָס זייערע עלטערן האָבן געטאָן. נישט אַז דאָס העלפֿט אונדז, נישט אַז דאָס מאַכט צוריק לעבעדיק די פֿאַרברענטע אין די קרעמאַטאָריעס. אָבער אויף יעדן פֿאַל, זעסטו ווי די קינדער קומען און זאָגן אונדזערע עלטערן האָבן געטועה. זיי קומען און בעטן מחילה אין נאָמען פֿון זייערע עלטערן אויף וואָס זיי האָבן געטאָן. איצט האָבן מיר נאָך געזען בלויז ספרד איז געקומען בעטן מחילה אויף גירוש ספרד. און זיי האָבן געזאָגט אַז ווער עס וויל קען צוריקקומען. אַ גרויסן דאַנק דיר. איצט, ווען? ווען ספרד שטייט זיי אַרויסצוּוואַרפֿן פֿון דעם אײראָ, וויבאַלד זיי זענען געוואָרן אַ נכשלת מדינה וואָס האָט אַפֿילו נישט מצליח צו האַלטן זיך אַליין, היינט קומען זיי בעטן מיר זאָלן צוריקקומען. עס איז זיי געפֿאַלן דער אסימון נאָך פֿיל יאָרן, אַז זינט די יידן האָבן זי פֿאַרלאָזט, האָט ספרד אָנגעהויבן אַ שקיעה און אַן אינדזיקן פֿאַלן. פֿון דעמאָלט, דעמאָלט זענען זיי געווען אַן אימפעריע. אַן אימפעריע זענען זיי געווען. און אין דעם רגע וואָס די יידן האָבן זיי פֿאַרלאָזט, אַן אינדזיקן פֿאַלן. יאָ? גאָרנישט, קיין זאַך. אַזוי אַז היינט קומען זיי בעטן מחילה. אַזוי אָט זעסטו דעם אויסדרוק, והלכו אלייך שחוח בני מענייך. די פּייניקער זענען שוין נישטאָ, אָבער ווער וועט קומען? זייערע קינדער, זיי זענען די וואָס וועלן קומען בעטן מחילה אין נאָמען פֿון זייערע עלטערן.
תחת היותך עזובה ושנואה ואין עובר, ושמתיך לגאון עולם, משוש דור ודור. און דאָס וועט זיין תחת, אַנשטאָט דעם וואָס דו ביסט געווען עזובה ושנואה ואין עובר. דער קדוש ברוך הוא האָט כביכול פֿאַרטריבן זיין כבוד פֿון אונדז. במשך צוויי טויזנט יאָר גלות זענען מיר אין גדר פֿון עזובה ושנואה. ואין עובר, די כוונה אין אונדזער חורבן כביכול, איז נישט געווען ווער עס זאָל אַפֿילו דורכגיין דורכן לאַנד. און דאָס וועט אונדז פֿאַרוואַנדלען צו זיין משוש דור ודור. וועט זיין ירושלים דער אָרט וואָס איז דער משוש פֿאַר אַלע דורות. ווי עס שטייט קריה יפה נוף משוש כל הארץ, אַז אַלע וועלן זיך פֿרייען מיט איר. דער מלבי"ם זאָגט, תחת היותך עזובה, די כוונה עזובה פֿון דיינע קינדער. שנואה, שנואה פֿון די אומות. ואין עובר, צוליב דעם שוממון, אַז מען איז אַפֿילו נישט דורכגעגאַנגען דאָ פֿון וועגן וואָס דאָס לאַנד איז שומם. אויף די דריי חסרונות, איצט וועלן מיר האָבן דריי, דריי יתרונות. א', אַנטקעגן עזובה, ושמתיך לגאון עולם. דו וועסט זיין אַ גרויסע ממלכה לגאון און לתפארת. אַנטקעגן שנואה, אַז די אומות האָבן אונדז פֿיינט געהאַט, איצט וועסטו זיין משוש דור ודור. אַלע וועלן זיך פֿרייען אויף אונדזער הצלחה און אונדז ליב האָבן. נישט ווי די מציאות היינט, אַז אויב עפּעס גוט טרעפֿט זיך אונדז, וועקט דאָס אויף אַלע אונדזערע שונאים פֿון דער גאַנצער וועלט. נישט, נאָר אַנטקעגן דער שנואה, איצט וועט זיין משוש דור ודור. אַלע וועלן זיך פֿרייען און זיין שמח אין אונדזער גוטן מצב. און אַנטקעגן אין עובר, אַז עס איז געווען אַ מצב אַז מיר זענען געווען שומם און קיינער איז נישט דורכגעגאַנגען פֿון וועגן דעם קושי און פֿון וועגן דעם לאַנד וואָס עס איז שווער אַפֿילו דורכצוגיין אין אים, איז געווען נישט נאָר צו וווינען אין אים, אויף דעם זאָגט ער, וינקת חלב גויים, ושוד מלכים תינקי. וידעת כי אני השם מושיעך וגואלך אביר יעקב. וינקת חלב גויים. די שפע פֿון אַלע גויים וועט אַריבערגיין צו אונדז. אויף וואָסער אַן אופֿן וועלן מיר זויגן די מילך פֿון די גויים? ושוד מלכים תינקי. דאָס זויגן וועט זיין דורך שוד מלכים. שוד מלכים נישט פֿון לשון שודדים, נאָר שוד מלכים פֿון לשון שדיים. די כוונה מלכים, ווי ער מאָלט אויס פֿריער, וינקת חלב גויים. און שטענדיק סימבאָליזירן די דדים שפע. אַזוי אַז ער זאָגט, אָט וועט זיין אַ שפע אַז די מילך פֿון אַלע גויים, פֿון דאָרט וועלן מיר זויגן. וואָס מיינט די זאַך? אַלע מלכי האומות וועלן אונדז צושטעלן, וועלן אונדז אַרויפֿברענגען מיסים, און זיי וועלן אונדז אַרויפֿברענגען אַ מנחה. און דעמאָלט כל שוד מלכים, אַלץ וואָס געפֿינט זיך אין זייערע דדים, וועט זויגן עם ישראל. וידעת כי אני השם מושיעך. די ישועה איז דורך דעם וואָס איך בין השם. דער קדוש ברוך הוא וואָס ער באַשאַפֿט די גאַנצע מציאות, מושיעך. און דער ציל און דער תכלית פֿון דער ישועה, זאָגט דער מלבי"ם, דאָס איז אַ כללישע ישועה כדי צו פֿאַרריכטן די גאַנצע וועלט. אָבער אני השם מושיעך. דאָס מיינט, עס זענען דאָ צוויי מהלכים. עס איז דאָ אַ מהלך פֿון גאולה פֿון עם ישראל, און עס איז דאָ אַ מהלך פֿון לתקן עולם במלכות שדי. און די זאַכן זענען אָפּהענגיק איינס פֿון דעם אַנדערן. וויבאַלד תיקון עולם במלכות שדי קען נישט זיין אָן אונדז. עס איז נישטאָ אַ מצב אַז עס איז נישטאָ עם ישראל און עס וועט פֿאַרריכט ווערן די וועלט במלכות שדי. נאָר דאָס מוז קומען דורך אונדז. און דעמאָלט זאָגט ער, דער תכלית פֿון דער ישועה איז אמנם צו פֿאַרריכטן די גאַנצע וועלט. אָבער אויף יעדן פֿאַל, אני השם מושיעך. וגואלך, פֿאַרוואָס? ווייל אני אביר יעקב. איך בין די גבורה און דער כוח און דער עוצם, דער תוקף פֿון דעם כוח פֿון יעקב. אַזוי אַז אמנם דער תכלית איז דער תיקון פֿון דער גאַנצער וועלט, אָבער דורך וואָס וועט דאָס קומען? און ווער איז דאָ דער עיקר אין דעם גאַנצן ענין? דאָס איז מושיעך, דאָס איז גואלך, דאָס איז די פּריוואַטע גאולה פֿון עם ישראל, דאָס איז די פּריוואַטע ישועה פֿון עם ישראל.
תחת הנחושת אביא זהב, ותחת הברזל אביא כסף. ותחת העצים נחושת, ותחת האבנים ברזל. ושמתי פקודתך שלום ונוגשייך צדקה. רש"י דערקלערט, תחת הנחושת וואָס מען האָט פֿון דיר גענומען, וואָס ביז היינט האָבן די אומות אונדז געעושקט און געגזלט, אביא זהב. ותחת הברזל וואָס מען האָט פֿון אונדז געעושקט, אביא כסף. ושמתי פקודתך שלום, אַז דו זאָלסט האָבן אַ פרנס וואָס וועט דיך אָנפֿירן אין שלום. פקודתך מיינט ווי דיין באַפֿעלשאָבער, דיין אָנפֿירער. ער, פקודתך, וועט זיין שלום. ונוגשייך צדקה. די כוונה איז אַז ער וועט אונדז אָנפֿירן און אָנפֿירן מיט אונדז בזכות און מיט צדקה, און נישט פֿון אַ חסד כביכול וואָס מיר זענען דעם נישט ראוי. תחת הנחושת אביא זהב. דער רד"ק זאָגט, תחת הנחושת, ווי רש"י האָט דערקלערט, וואָס די גויים האָבן גענומען, אביא זהב. איך וועל אַריינגעבן אין זייער האַרץ אַז זיי זאָלן דיר צאָלן טאָפּל און טאָפּל, מער ווי וואָס זיי און זייערע עלטערן האָבן גענומען. אַז דו זאָלסט נישט טראַכטן אַז דאָס איז בלויז אַ חשבון פֿון דעם לעצטן דור, נאָר דער קדוש ברוך הוא וועט מיט זיי מאַכן אַ חשבון פֿון צוויי טויזנט יאָר גלות, פֿון דער גאַנצער תקופה וואָס עם ישראל האָט פֿון זיי געליטן. ושמתי פקודתך שלום. ביז היינט זענען אונדזערע פֿאַרוואַלטער, די וואָס פֿירן אונדז אָן, זיי זענען די אומות. זיי זענען אַפֿילו אין אונדז, זיי זענען דער ערב רב. ווי עס זאָגט אין תיקוני הזוהר, אַז לקראת ביאת המשיח וועלן די שולטני ישראל זיין פֿון עם ישראל פֿון דעם ערב רב. און מיר זען זיי. מיר זען וויפֿל זיי הערשן איבער אונדז און שולטן איבער אונדז. זאָגט תחת פקודתך וואָס דאָס וועט זיין עכו"ם, אָדער די וואָס פֿירן זיך ווי עכו"ם, זאָגט דער קדוש ברוך הוא, וועט פקודתך זיין שלום. איך וועל דיר שטעלן שלום און צדקה, אַז דו זאָלסט נישט האָבן פֿאַרוואַלטער און נוגשים. דער מלבי"ם זאָגט, תחת הנחושת אביא זהב. טראַכט נישט אַז דער מס וואָס מיר האָבן וועגן אים גערעדט אַז די גויים וועלן אונדז ברענגען, טראַכט נישט אַז זיי וועלן דאָס ברענגען מיט אונס, מיט הכרח. ווי מען צאָלט מיסים. האָסטו אַ מאָל געזען עמעצן צאָלן מיסים מיט ששון? מיט שמחה? אָן אַ פּיסטויל ביי דער שלייף? עס איז נישטאָ אַזאַ זאַך. אַ מענטש צאָלט מיסים ווייל ער האָט נישט קיין ברירה. זאָגט ער דיר נישט, דאָ וועט עס נישט זיין אַזוי. דאָ וועלן זיי דאָס ברענגען מיט רצון. ווען דו וועסט פֿון זיי בעטן אַ נחושת מס, וועט ער דיר זאָגן נישט, פֿאַרוואָס נחושת? איך קען דיר ברענגען גאָלד. פֿאַרוואָס וועסטו נעמען נחושת? תחת הנחושת אביא, די וואָס דאַרפֿן אַרויפֿברענגען מיסים, וועלן ברענגען מיט שמחה, נאָך ברענגען גאָלד. ווען דו וועסט בעטן ברזל, וועלן זיי ברענגען כסף. און אויב וועסטו זאָגן גוט, כסף, איך דאַרף איצט אַ בריק, וואָס וועל איך טאָן מיט כסף? איך האָב זיי געזאָגט אַז זיי זאָלן ברענגען ברזל, האָבן זיי געבראַכט כסף. כסף איז גוט, דאָס איז בעסער, אָבער איך דאַרף בויען אַ בריק. זאָגט ער זאָרג נישט, דו וועסט האָבן אויך נחושת און אויך ברזל. ווייל ווען דו וועסט בעטן שטיינער, וועלן זיי דיר ברענגען נחושת און ברזל. אַזוי אַז למעשה וועט דיר אויך דאָס נישט אויספֿעלן. דער מלבי"ם זאָגט נישט וואָס וועט זיין אָבער מיט די שטיינער וואָס איך דאַרף, יאָ? מסתמא בעטן מיר די שטיינער בלויז כדי זיי זאָלן ברענגען ברזל, נישט ווייל מיר דאַרפֿן באמת שטיינער. יאָ. ווי עס זאָל נישט זיין, אויף יעדן פֿאַל זאָגט ער, אַז אַלץ וואָס מיר וועלן וועלן, וועלן זיי ברענגען טאָפּל מיט שמחה. ושמתי פקודתך שלום. פֿאַרוואָס וועט דאָס זיין? וויבאַלד די גויים, ווען מיר וועלן זיין די פוקדים איבער זיי, די פֿאַרוואַלטער איבער זיי, מיר וועלן זיין דער שלטון איבער זיי, וועט דאָס נישט זיין אין אַ וועג פֿון כניעה, אין אַ וועג פֿון מלחמה, אין אַ וועג פֿון אונס. נאָר ושמתי פקודתך שלום. דו וועסט זיי אָנפֿירן און פוקד זיין איבער זיי אין אַ וועג פֿון שלום. און דערפֿאַר וועלן זיי דיר ברענגען מיט שמחה. וויבאַלד דאָס וועט זיין צו גוטס פֿאַר זיי. ער וועט נישט פֿילן אַז דאָס ווערט פֿון אים אַראָפּ, אַז דאָס איז צו שלעכטס פֿאַר אים. אדרבה, ער וועט זיך רימען און פֿרייען און זיך גרויסן מיט דיין מלכות איבער אים, ביז אַלץ וואָס דו וועסט בעטן וועט ער דיר ברענגען טאָפּל און בעסער. ווייל דיין מלכות און דיין הנהגה וועט זיין אַ מלכות פֿון שלום, און נישט אַ מלכות פֿון מלחמה, אונס און הכרח. און וויבאַלד אַזוי, אַלץ וואָס ער וועט געבן, וועט ער געבן מיט רצון, מיט אַ בענקנדיקער נפש. ווייל נוגשייך אשים צדקה. נוגשייך צדקה מיינט, די נגישה וואָס זיי זענען נוגש, דיר צו געבן אַ מס, וועט זיך רעכענען ביי זיי פֿאַר אַ צדקה. אַ מצוה. אָ, מען האָט מיך געבעטן, אַ מצוה. ער גיט. דאָס איז ווי דו מאַכסט אַ התרמה פֿאַר אַ געוויסן אָרט, זאָגן זיי אַז יעדער איז חייב צו געבן טויזנט שקל. קומט אַ מענטש זאָגט ער נישט, איך וויל געבן צוויי טויזנט. אַלע פֿאַרשטייען, וואָס, ער טוט אַ מצוה, אַזוי אַז ער פֿילט שמחה און פֿילט אַ סיפוק און אַ רצון צו געבן מער. אַזוי אויך נוגשייך צדקה. וואָס איר וועט זיין נוגש אין זיי אַרויפֿצוברענגען אַ מס, וועט דאָס זיין אַ צדקה אין זייערע אויגן. און דעמאָלט דערפֿאַר וועסטו אים זאָגן ברענג נחושת, זאָגט ער וואָס איז דאָס, דאָס איז צדקה, נחושת? איך וויל ברענגען גאָלד. וויבאַלד די נוגשייך וועט זיין אַ צדקה אין זייערע אויגן, און זיי פֿאַרשטייען אַז מיט דעם טוען זיי דעם רצון השם, דעמאָלט וועלן זיי דאָס טאָן ווי אַ מענטש וואָס גייט מקיים זיין אַ מצוה. אַזוי אַ מענטש וואָס גייט מקיים זיין אַ מצוה, זאָגט מען אים נעם, דו קענסט דאָס קויפֿן, דאָס איז ביליק. נישט, נישט, ברענג מיר טייער, דאָס איז אַ מצוה, איך וויל מקיים זיין ווי עס דאַרף צו זיין. נעם תפילין פֿאַר 1,500 שקל. נישט, איך וויל פֿאַר 3,000. ברענג מיר עפּעס שיינס, איך וויל מקיים זיין די מצוה ווי עס דאַרף צו זיין. אַזוי וועלן זיי פֿילן אַז זיי קומען מקיים זיין אַ מצוה און זיי טוען מיט דעם דעם רצון השם, ווייל עס איז אַ צדקה אין זייערע אויגן.
לא יישמע עוד חמס בארצך, שוד ושבר בגבולייך. וקראת ישועה חומותייך, ושערייך תהילה. לא יישמע עוד חמס בארצך, וואָס די גויים האָבן אונדז געטאָן ביז היינט, זאָגט דער רד"ק, וועט שוין נישט געהערט ווערן אין דיין לאַנד. וקראת ישועה חומותייך. און דעמאָלט וועסטו רופֿן ישועה חומותייך. דאָס מיינט, דו וועסט נישט דאַרפֿן אַרויפֿגיין אויף דער חומה און פֿאַרשליסן די שערים פֿאַר דעם אויב, פֿון דער פֿאָרכט פֿון דעם אויב. און דערפֿאַר וועסטו זיי רופֿן ישועה. דאָס הייסט, די שערים זענען דער היפּוך פֿון דער מלחמה. די חומות זענען אַ מאָל געווען אַ הגנה פֿון אַ מלחמה, היינט זענען זיי נישט קיין הגנה פֿון אַ מלחמה, זיי זענען אַ ישועה. און אין די שערים וועט מען דערציילן תהילות השם. דער מלבי"ם זאָגט, לא יישמע עוד חמס בארצך, אַז די כוונה איז אינעם לאַנד. דאָס רעדט וועגן צווישן אַ מענטש צו זיין חבר. דאָס איז בארצך. לא יישמע שוד ושבר בגבולייך, דאָס רעדט שוין וועגן די אויבים וואָס קומען פֿון די גרענעצן, וואָס קומען פֿון דרויסן. אַן אויסערלעכער אויב וועט אויך נישט זיין ביי דיר. ווייל עס קען זיין אַז די מדינה וועט זיך צעפֿאַלן, סיי פֿון די אינערלעכע מחלוקתים, און סיי פֿון די אויסערלעכע אויבים. אַזוי אַז ער זאָגט, דאָ וועט נישט זיין אינעם מדינה שוד ושבר, חמס אין דיין לאַנד. און נישט שוד ושבר בגבולייך. בקיצור, די פּאָליציי וועט שרייבן קנס־בילעטן בלויז פֿאַר אויטאָס, דאָס איז אַלץ. נישט, זי וועט נישט מער האָבן קיין אַנדערע אויפֿגאַבעס. קיין אַנדער אויפֿגאַבע וועט זי נישט האָבן. שוד ושבר בגבולייך, אויך פֿון דרויסן וועט נישט זיין. אַנטקעגן שוד ושבר בגבולייך זאָגט ער, וקראת ישועה חומותייך. דו וועסט נישט דאַרפֿן קיין חומה, קיין פֿעסטונגען פֿאַרן גרענעץ. דו וועסט נישט דאַרפֿן קיין געוויסע שיצנדיקע חומות כדי צו באַשיצן אַז עס זאָל נישט קומען קיין שוד ושבר פֿון דרויסן. פֿאַרוואָס? ווייל די ישועה אַליין איז אונדזער חומה. ווי עס שטייט, ישועה ישית חומות וחיל. דאָס מיינט, וואָס וועט אונדז זיין פֿאַר אַ חומה? די ישועת השם. ווען דו האָסט די ישועת השם, דאַרפֿסטו נישט קיין חומות. אַזוי אַז די חומה וועט זיין די ישועה. וקראת ישועה חומותייך. ווער פֿרעגט וועגן אײַך, ווער איז די חומה? די ישועה. די ישועת השם איז וואָס איז אונדז מושיע און זי איז די חומה פֿאַר אונדז. אַנטקעגן וואָס ער האָט געזאָגט לא יהיה חמס בארצך, זאָגט ער ושערייך תהילה. די תהילה אַליין, דאָס וועט זיין אונדזער שער. כביכול די תהילה מיט וואָס דאָס פֿאָלק לויבט זיך, אין זייערע צדקות, אין זייער מעלה, דאָס וועט שוין גענוגן אַז עס זאָל נישט זיין אין איר קיין חמס צווישן אַ מענטש צו זיין חבר. דאָס מיינט, אַלע וועלן זיין געלויבט ווי צדיקים. און דעמאָלט ווען דו ביסט אַ צדיק, גייסטו זיך צוקריגן מיט דיין חבר? גייסטו טאָן חמס מיט דיין חבר? אַזוי אַז ממילא אין פרץ ואין יוצאת ואין צווחה ברחובותינו, ווייל מיר זענען אַלע צדיקים. וויבאַלד אין דיין לאַנד וועט נישט זיין קיין חמס, וויבאַלד אַלע וועלן זיך לויבן. שערייך, אין דיינע שערים תהילה, אַלע וועלן זיין געלויבט און געשעצט.
לא יהיה לך עוד השמש לאור יומם, ולנוגה הירח לא יאיר לך. והיה לך השם לאור עולם, ואלוקייך לתפארתך. לא יהיה לך עוד השמש לאור יומם. דער רד"ק זאָגט, די ישועה איז ווי אַ ליכט. דאָס ליכט וועט זיין אַזוי גרויס, דאָס ליכט פֿון השם, די טובה וועט זיין אַזוי אַ געוואַלדיקע, ביז דאָס ליכט פֿון דער זון וועט שוין נישט גערעכנט ווערן פֿאַר גאָרנישט. די ישועת השם וועט אויף אונדז שיינען מיט אַזאַ עוצם, אַז דאָס ליכט פֿון דער זון וועט שוין זיין בלאַס לעבן איר. ער זאָגט, פֿאַרפּלאָנטער זיך נישט, וואָס מיר רעדן דאָ איז אַ משל. יאָ? ווי עס שטייט ואור החמה יהיה שבעתיים כאור שבעת הימים. און דאָס אַלץ וועט זיין לתפארתך. אַ תפארת פֿאַר אונדז אין דעם כבוד און דעם עוצם וואָס דער קדוש ברוך הוא וועט אונדז געבן, אַז אַלע וועלן זען די מעלה פֿון ישראל. דער מלבי"ם דערקלערט, די זון האָט אַן אייגן ליכט. די זון שיינט פֿון זיך אַליין. ביי נאַכט, די זון געפֿינט זיך דאָך אויף דער אַנדער זייט פֿון דעם קוגל, אַזוי שיינט זי אויפֿן לבֿנה. און וואָס באַקומען מיר פֿון דער לבֿנה? נוגה. נוגה איז קיינמאָל נישט אַן אייגן ליכט, נאָר די פֿונקען פֿון דעם ליכט ווען זיי שלאָגן זיך אין אַן אַנדער חפץ און צעברעכן זיך און קומען צוריק צו אונדז. די לבֿנה שיינט נישט מיט אַן אייגן ליכט, זי שיינט די נוגה פֿון דער זון. די זון שיינט אויף איר, און איר נוגה באַקומען מיר דאָ. אַזוי אַז ער זאָגט אונדז, ביי נאַכט ווען די זון גיט די נוגה פֿון דער לבֿנה, דעמאָלט האָבן מיר אמנם נישט קיין זון, אָבער נוגה איז דאָ. און איצט, ווען עם ישראל וועט זוכה זיין צו דער ישועה, לא יהיה לך השמש לאור יומם. ולנוגה הירח לא יאיר לך. כפשוטו וואָלט מען געקענט פֿאַרשטיין אַז די לבֿנה וועט דיר נישט שיינען. אָבער זאָגט דער מלבי"ם, עס איז נישט שייך צו זאָגן דאָס, ווייל די לבֿנה שיינט נישט. די לבֿנה גיט בלויז נוגה. אַזוי אַז אויב אַזוי, ווי אַזוי וועט זיך מבֿאר זיין ולנוגה הירח לא יאיר לך? זאָגט ער, דאָס איז נישט די לבֿנה וועט דיר נישט שיינען. נאָר ולנוגה הירח לא יאיר לך השמש. לא יהיה לך השמש עוד לאור יומם, ולנוגה הירח. און ווי אַזוי ביי נאַכט, דורך דעם וואָס זי גיט נוגה דורך דער לבֿנה, אויך דעמאָלט וועט דיר נישט שיינען די זון. ווייל ווי מיר האָבן געזאָגט, די לבֿנה שיינט בכלל נישט. און דעמאָלט איז דער רעיון אין דער אמתן אַז כביכול די זון פֿאַרבאַהאַלט זיך אויף אַן אַבסאָלוטן אופֿן. נישט ביי טאָג ווען זי שיינט אונדז, און אויך נישט ביי נאַכט דורך דער נוגה פֿון דער לבֿנה. און וואָס ביז איצט האָבן מיר געהאַט די זון לאור יומם, איצט וועט השם אונדז זיין לאור עולם. און אַנטקעגן וואָס ביז איצט האָט אונדז געשיינט די זון ביי נאַכט דורך דער נוגה פֿון דער לבֿנה, מיר האָבן באַקומען דאָס ליכט פֿון דער זון דורך דעם מיטל פֿון דעם אַרויסקערנדיקן ליכט וואָס קומט פֿון דער לבֿנה, איצט וועט השם אלוקייך זיין לתפארתך. אַז וואָס דער קדוש ברוך הוא מייחד זיין אלוקות אויף אונדז, דאָס וועט זיין ווי אַ לבֿנה וואָס באַקומט דאָס ליכט פֿון דער זון. וואָס מיינט די זאַך? לאָמיר רעדן וועגן די צדיקים. די צדיקים האָט אויף זיי געשיינט דאָס ליכט פֿון השם. וויבאַלד עס שיינט אויף זיי דאָס ליכט פֿון השם, דורך דעם ליכט איז דער קדוש ברוך הוא משפיע צו אונדז. און זיי, די צדיקים, שעפּן דאָס ליכט פֿון השם, ווען? ביי נאַכט. וואָס איז דאָ ביי נאַכט? די כוונה אין דער תקופה פֿון גלות, אין דער תקופה וווּ עס איז נישט ניכר זייער גדלות, נישט ניכר זייער צדקות, וויבאַלד מיר זענען אין אַ מציאות פֿון הסתר פנים. זיי וועלן איצט אונדז שיינען ווי די לבֿנה וואָס האָט באַקומען דאָס ליכט פֿון דער זון און שיינט צו אונדז. ווער איז דאָס וואָס וועט אונדז שיינען? אלוקייך לתפארתך. וואָס אלוקייך האָט געגעבן זיין ליכט אויף די צדיקים, דאָס וועט זיין צו אונדזער תפארת. די צדיקים וועלן זיין אין בחינת פֿון אַ לבֿנה וואָס איז משפיע צו אונדז פֿון דעם ליכט פֿון השם אַלץ וואָס דער קדוש ברוך הוא איז משפיע געווען אויף זיי אין אַלע יאָרן פֿון גלות.
לא יבוא עוד שמשך, וירחך לא ייאסף. כי השם יהיה לך לאור עולם, ושלמו ימי אבלך. לא יבוא עוד שמשך. אויך דאָס איז אַ משל, זאָגט דער רד"ק, דיין מלכות וועט נישט בטל ווערן. ויקרך לא יעדה. די כוונה און דער יקר און דער כבוד אונדזערער וועט נישט אָפּטרעטן. דער מלבי"ם דערקלערט, דאָס ליכט פֿון השם האָבן מיר דאָך דערקלערט אַז דאָס איז אַנטקעגן דעם ליכט פֿון דער זון. און ער זאָגט דיר לא יבוא. דער פירוש פֿון לא יבוא איז לא ישקע. ווייל כי בא השמש, חוץ פֿון וואָס דער מדרש זאָגט כיבה פֿון לשון כיבוי, ער האָט אָפּגעלאָשן די זון, אָבער דאָס איז מער אין אַ וועג פֿון דרש. אָבער אין אַ וועג פֿון פשט, כי בא השמש, די זון איז געקומען. וואָס מיינט די זון איז געקומען? די זון האָט פֿאַרזונקען. יאָ? די זון גייט פֿון איר אָרט און קומט. די כוונה איז זי קומט צוריק צום ראוי־אָרט פֿאַר איר. דאָס הייסט די זון פֿאַרזינקט. אַזוי אַז ער זאָגט, דער קדוש ברוך הוא וועט דיר זיין אַנשטאָט דעם ליכט פֿון דער זון, אָבער לא יבוא עוד שמשך. דאָס ליכט פֿון דעם קדוש ברוך הוא איז אַ ליכט וואָס וועט נישט פֿאַרזינקען. און אויך די לבֿנה, וואָס דאָס זענען די צדיקים וואָס מיר האָבן געזאָגט אַז זיי באַקומען דאָס ליכט פֿון השם און זענען עס משפיע אויף אונדז ווי די לבֿנה, וועט זייער ליכט נישט אײַנגעזאַמלט ווערן, נאָר בלייבן אויף אַ תמידיקן אופֿן. איצט דערקלערט ער, פֿאַרוואָס לא יבוא עוד שמשך? ווייל טראַכט נישט אַז די זון וועט פֿאַרזינקען וויבאַלד דאָס ליכט איז נישט תמידי. דאָס ליכט איז נישט קיים אויף אייביק. ווי אַ זון, עס איז דאָ אַ טאָג, עס איז דאָ אַ נאַכט, ביי נאַכט פֿאַרזינקט די זון. ער זאָגט נישט, השם יהיה לך לאור עולם. דאָס ליכט פֿון דעם קדוש ברוך הוא איז אַ תמידיקע זון. אַ זון וואָס פֿאַרזינקט נישט. און טראַכט נישט אַז די זון וועט נישט פֿאַרזינקען און דו וועסט דאַרפֿן, די זון וועט אפֿשר נישט פֿאַרזינקען, אָבער דו וועסט דאַרפֿן זיך דערווייטערן פֿון איר. עס קען זיין אַז די זון פֿאַרזינקט נישט, זי שיינט, אָבער איך קען זי נישט באַקומען. און דעמאָלט דאַרף איך וואָס? דאַרף זיך דערווייטערן. ער זאָגט, וואָס מיינט זיך דערווייטערן? אין אונדזערע ווערטער, אין אונדזערע באַגריפֿן, די זון פֿון השם שיינט דאָ, אָבער מיר זענען אין גלות. מיר וועלן האָבן חטאים און מיר וועלן דאַרפֿן גלות זיין. אַזוי אַז אפֿשר וועט די זון נישט אויפֿהערן, דאָס ליכט פֿון השם וועט זיך פֿאָרזעצן אויף אַ תמידיקן אופֿן, אָבער מיר וועלן שוין נישט זיין דאָ כדי עס צו באַקומען. אויף דעם קומט ער און זאָגט, האָסט זיך נישט וואָס צו זאָרגן, ושלמו ימי אבלך. דאָס איז עס, פֿאַרטיק זענען די טעג פֿון דעם אבֿל, פֿאַרטיק זענען די טעג פֿון גלות, פֿאַרטיק זענען די טעג פֿון דעם צער. דער מצב וועט שוין נישט מער אָנהאַלטן.
ווייל דער מצב וועט זיין, ועמך כולם צדיקים. לעולם יירשו ארץ. נצר מטעי, מעשה ידיי להתפאר. ועמך כולם צדיקים. זאָגט דער רד"ק, אַז דער אל וועט זיי אויסלייטערן. ווי עס שטייט וצרפתים כצרוף את הכסף, ובחנתים כבחון את הזהב. און די וואָס וועלן בלייבן וועלן אַלע זיין צדיקים און קדושים. ווי עס שטייט והיה כל הנשאר בציון והנותר בירושלים קדוש ייאמר לו. און מיר האָבן שוין וועגן דעם גערעדט עטלעכע מאָל, אַז מיר געפֿינען זיך איצט, עס שטייט אַז ביאת המשיח וועט זיין אַ דור פֿון צירוף, בירור און ליבון. דאָס איז אַ דור וווּ עס איז נישטאָ קיין מיטן. עס איז נישטאָ קיין מיטן. עס איז נישטאָ קיין פוסח על שני הסעיפים. עס איז נישטאָ קיין דתי לייט, נישטאָ. דאָס איז אַ דור וווּ דו באַשליסט, וווּ ביסטו? וווּ ביסטו? וווּ ביסטו? ביסטו מיט די עובדי השם אָדער מיט די עובדי הבעל? אַהין וווּ ביסטו? אם השם הוא האלוקים, לכו אחריו. אם הבעל הוא האלוקים, לכו אחריו. עס איז נישטאָ, מיר זען די מציאות היינט. היינט זעסטו אַז דאָס איז אַ מציאות פֿון בירור. וווּ אַ מענטש כאַפּט אויף זיין אָרט, אַז דאָרט איז ער, זיין פנימיות, אַז דאָרט איז זיין מהות. אַ מענטש וואָס דו זעסט אים, די וואָס גייען זיך צוזאַמענבינדן מיט די רשעים, די וואָס גייען זיך צוזאַמענבינדן אַנטקעגן אַלע די וואָס קומען היינט גזרן אויף דעם גיור, גזרן אויף דעם גיוס, גזרן אויף דעם אויסטריקענען די ישיבות, גזרן אויף די דירות פֿון די בני התורה, גזרן אויף אַלץ. און עס זענען דאָ אַזעלכע וואָס גייען זיך מיט זיי צוזאַמענבינדן. נו, איז דאָס דען מתקבל על הדעת? ווייל דאָס איז דאָך אַ דור פֿון צירוף, בירור און ליבון. דאָס איז אַ דור וווּ עס איז נישטאָ קיין מיטן. און וויבאַלד אַזוי, די וואָס כאַפּן אַ צד, זאָגן זיי דיר ריכטיק, מיר זענען דאָרט. מיר זענען דאָרט. און עס האָט שוין געזאָגט דער רב רוניצקי, דער וואָס איז געווען אין דעם צבא, ווי רופֿט מען אים? רוניצקי. ער האָט געזאָגט, מיר האָבן פֿון געמיינזאַמעס מער מיט לפיד ווי מיט די חרדים. שומו שמיים על זאת. דאָס האָט מיר שוין דערקלערט וווּ דער מענטש געפֿינט זיך. פֿאַרשטייט איר? אויב מענטשן וואָס זענען מחללי שבתות, בועלי נידות, חייבי כריתות, מענטשן וואָס האָבן נישט קיין מציאות פֿון קיום בכלל, ווער איז ער, וואָס גאָרנישט. דער מענטש דער דאָזיקער וואָס מרשיע איז די ברית הגדולים אין דער וועלט, וואָס מען ווייסט נישט אויב די דורות זענען געווען אַזעלכע, און ער זאָגט דיר מיר האָבן געמיינזאַמעס מיט זיי. אמת, איך שטים דיר צו. באמת חלקך עמהם. דיין געמיינזאַמעס מיט זיי איז מער ווי מיט אונדז. און גוט וואָס דו האָסט דאָס דערקלערט, ווייל אויב איך וואָלט דאָס געזאָגט, וואָלט מען מיר אפֿשר געזאָגט אַז איך פֿאַרשוואַרץ. אָבער עס קומט דער מענטש און זאָגט איך זע זיך מער מיט זיי. ריכטיק, באמת וועט אָנקומען אַ דור אַז אַ מענטש וועט דאַרפֿן באַשטימען וווּ ער געפֿינט זיך. און דאָס איז אונדזער דור. וצרפתים כצרוף את הכסף ובחנתים כבחון את הזהב, דאָס איז צירוף, בירור און ליבון. און וווּ אַ מענטש וועט זיך אַליין אַרויסשטעלן, דאָרט וועט ער זיין, צו זיין חלק וועט ער זיין, אין דעם און אין דעם קומענדיקן. דאָרט, וווּ דו האָסט באַשטימט דיין זיצאָרט, דאָרט וועסטו זיין מיט זיי. ריכטיק, זאָל דיר גערעכנט זיין מיט זיי און זיין מיט זיי און דיין חלק זאָל זיין זייער חלק, און אין זייער גורל זאָל זיין דיין גורל. איך ווינטש דיר לויט וואָס דו ווינטשסט זיך אַליין, נישט מער פֿון דעם און אויך נישט ווייניקער פֿון דעם.
ועמך כולם צדיקים. זאָגט דער מלבי"ם, פֿאַרוואָס ירחך לא ייאסף? פֿאַרוואָס וועלן די צדיקים נישט אײַנגעזאַמלט ווערן ווי מיר האָבן דערקלערט? זאָגט דער מלבי"ם, ער זאָגט אונדז דריי זאַכן. זאָג נישט אַז די לבֿנה וועט אײַנגעזאַמלט ווערן כביכול, עס וועלן נישט זיין קיין צדיקים אין דיין מיטן, ווייל עמך כולם צדיקים. ווייל ווער עס וועט דאָ בלייבן ווי מיר האָבן געזאָגט, וועלן זיין די צדיקים. זאָג נישט אַז די לבֿנה וועט אײַנגעזאַמלט ווערן ווייל זיי זענען נישט דאָ, אין דער אמתן זענען מיר גלות געווען, נאָך אַ מאָל וועט זיין אַ גלות. זאָגט ער נישט, לעולם יירשו ארץ. איצט איז די ירושה פֿון דעם לאַנד נצחי, זי איז עולמי, זי איז נישט צייטווייליק. און זאָג נישט אַז די לבֿנה וועט אײַנגעזאַמלט ווערן וויבאַלד דאָס פֿאָלק פֿון צדיקים איז מועט, זיי זענען נישט פֿיל, זיי זענען שוואַך, זיי זענען שלאַף. זאָגט ער נישט, זיי וועלן זיין נצר מטעי. נצר איז די שתילה, די ווייכע, די יונגע, זאָגט דער קדוש ברוך הוא דאָס איז מטעי, דאָס האָב איך געפֿלאַנצט. דאָס איז מעשה ידיי להתפאר. אַזוי אַז איך וועל זאָרגן אַז דער נצר, דער מטע, זאָל זיין אַ מטע וואָס וועט האָבן פֿירות און צווייגן און אָפּצווייגן, און זיינע פֿירות און צווייגן וועלן זיך מערן, ביז אַזוי אַז אַלע וועלן זען וויפֿל עס איז דאָ אַ מעלה און גדולה. און לויט דעם להתפאר, לויט ווי דער מלבי"ם דערקלערט, זאָגט ער דאָס איז נישט פֿון לשון תפארת, נאָר דאָס איז פֿון לשון פוארות. פוארות מיינט צווייגן. נצר מטעי להתפאר, זיינע צווייגן וועלן זיך מערן. און אָט איצט דערקלערט ער ווי אַזוי. הקטון יהיה לאלף, והצעיר לגוי עצום. אני השם בעיתה אחישנה. הקטון יהיה לאלף. זאָגט דער רד"ק, ווי אַזוי פֿאַרבינדסטו צווישן דעם הקטון און דעם הצעיר? וואָס איז דער ענין פֿון קליין צו יונג? לכאורה זענען דאָס צוויי דעפֿיניציעס. נאָר ער דערקלערט, אַז דער שבט און די קלענסטע משפחה וועט זיין לאלף אלפים ווי זי איז איצט. און הצעיר, די וואָס זענען נאָך יונג, וועלן וואַקסן און זיין לגוי עצום. ואני השם בעיתה אחישנה. חז"ל דרשענען, זכו - אחישנה. לא זכו - בעיתה. אַזוי אַז עס איז דאָ אַ מעגלעכקייט צו זאָגן בעיתה, די גאולה זאָל קומען בעיתה. עס איז דאָ אַ מעגלעכקייט אויב זיי זענען נישט זוכה, וועלן זיי באַקומען בעיתה. יאָ? השם יצילנו. אויף יעדן פֿאַל, זכו אחישנה. מיר וואַרטן אַז דער משיח זאָל אײַלן זיינע טריט. אָבער ער זאָגט, נאָך אַלץ קען מען דערקלערן אַז דאָס איז נישט קיין סתירה, דער בעיתה און דער אחישנה. מען קען דערקלערן אַז ווען די צייט וועט קומען, ווען עס וועט אָנקומען עיתה - אחישנה. דאָס הייסט, עס קען זיין אַז אַ זאַך וועט קומען אין איר צייט, אָבער מיט פוילקייט. זאָגט דער קדוש ברוך הוא נישט, אני השם בעיתה, ווען עס וועט קומען, אין איין רגע, דאָס איז אחישנה. דאָס וועט זיין אין איין רגע, די ישועת השם כהרף עין. דאָס איז די כוונה בעיתה אחישנה. דער מלבי"ם זאָגט, הקטון יהיה לאלף, דאָ רעדט וועגן דער כמות. והצעיר בכוח יהיה לגוי עצום, דאָ רעדט ער וועגן דער איכות. און אַפֿילו אַז איך פֿאַרהאַלט זיך, און דאָס פֿאָלק ווערט איצט דאָך שוואַך און מועט, זאָגט דער קדוש ברוך הוא, בעיתה, ווען עס וועט קומען, וועל איך אחישנה זיין, איך וועל דאָס טאָן מיט גיכקייט. און דער מלבי"ם דערקלערט אַז עס איז דאָ אַ חילוק אין לשון הקודש צווישן חש צו ממהר. חש איז מזדרז אַפֿילו אויב ער איז נישט געאײַלט. דאָס מיינט, ממהר איז געאײַלט אָנצוקומען אין דער צייט. איך אײַל זיך, איך מוז זיין דאָרט אום אַכט. דאָס הייסט ממהר. דער מענטש וואָס מיר רעדן וועגן אים איצט, ער איז נישט געאײַלט. ער איז אָנגעקומען אום ניין. אָבער ער איז אָנגעקומען לויפֿנדיק. אַזוי אַז איך וועל אים רופֿן חש און נישט ממהר. דאָס הייסט, עס איז דאָ אַ חילוק צווישן חש צו ממהר. דער ממהר איז דער וואָס קומט אָן גיכער פֿון וועגן דער צייט, קומט אָן פֿרי מיר וועלן עס דעפֿינירן. לעומת זאת דער חש קען זיין אַז ער איז אָנגעקומען שפּעט, אָבער ער איז געקומען לויפֿנדיק. דאָס איז די כוונה, ער טוט עס מיט גיכקייט. זאָגט דער קדוש ברוך הוא, אני השם בעיתה, וויבאַלד איך רעד דאָ נישט וועגן ממהר, איך רעד דאָ וועגן עיתה. עיתה קען נעמען פֿיל צייט. איך פֿאַרזיכער נישט אַז איך וועל זיך אײַלן צו ברענגען די גאולה. וואָס איך פֿאַרזיכער איז אַז בעיתה, וועט דאָס זיין אחישנה. ווי מיר האָבן פֿריער דערקלערט, וועט דאָס זיין מיט זריזות און איך וועל אחיש זיין די גאולה ווען עס וועט קומען עיתה. אָבער אויב השם וואָלט געזאָגט בעיתה אמהרנה, איז דאָס שוין אַ סתירה. אמהרנה דאָס הייסט אַז זי וועט קומען פֿרי. אַזוי ווי אַזוי קען עס זיין בעיתה? זאָגט ער נישט, עס איז נישטאָ קיין סתירה. זי וועט קומען בעיתה, אָבער ווען זי וועט קומען, וועט זי קומען מיט גיכקייט. זי וועט קומען באחישנה. זאָל אונדז העלפֿן השם צו דער גאולה השלמה במהרה בימינו, אמן ואמן.