ספר יחזקאל פרק מ"ח, דאָס איז דער פרק וואָס פאַרענדיקט דעם ספר. "וְאֵלֶּה שְׁמוֹת הַשְּׁבָטִים מִקְצֵה צָפוֹנָה אֶל יַד דֶּרֶךְ חֶתְלֹן לְבוֹא חֲמָת חֲצַר עֵינָן גְּבוּל דַּמֶּשֶׂק צָפוֹנָה אֶל יַד חֲמָת וְהָיוּ לוֹ פְאַת קָדִים הַיָּם דָּן אֶחָד".
דערקלערט דער מלבי"ם, יעצט הייבט ער אָן צו באַשרייבן פאַר אונדז די לאַגע פון די באַזעצונג פון די שבטים. און גיט אַכט אַז ער הייבט אָן פון צפון־זייט. און ווי מיר האָבן געזאָגט, אין דער צפון־זייט, אין דעם צפונדיקן עק, איז דאָ שבט דן. און וועגן שבט דן זאָגט ער אונדז וואָס וועלן זיין זיינע גרענעצן, וואָס וועלן זיין די שטעט וואָס גרענעצן אים אַרום, כדי מיר זאָלן וויסן ווו פּונקט איז דער אָרט פון שבט דן. זאָגט דער מלבי"ם, ער ברענגט דאָ אַז דער פּירוש לויט וואָס רש"י דערקלערט, איז דאָך ניט פאַרשטענדלעך, ווייל לויט רש"י ירשענען די שבטים ווי פֿריער, איז ווי אַזוי זעען מיר יעצט פּלוצלינג אַז ער נעמט פֿון חצר עינן און ווייטער, וואָס דאָס מיינט מער ווי זיי האָבן געהאַט פֿריער. אָבער לויט וואָס מיר האָבן דערקלערט, זאָגט דער מלבי"ם, אַז די נחלה וועט זיך אין דער צוקונפֿט פֿאַרברייטערן, לויט דעם זאָגט דער מלבי"ם איז דאָס פאַרשטענדלעך, ווייל דעמאָלט וועט באמת ווי עס ווערט דאָ געשילדערט אין די פסוקים, זיין די נחלת ישראל גרעסער ווי די מציאות פון היינט.
און דערמיט, ווי איך האָב געזאָגט, וועלן מיר יעצט ניט אַריינגיין אין אַלע נעמען וואָס ווערן דאָ דערמאָנט, נאָר עס גענוגט אונדז צו באַמערקן וואָס דער מלבי"ם זאָגט אַז ביים חלק פֿון דן איז אָנגעוויזן פאַר אונדז די ברייט וויפֿל ער וועט באַקומען, און פֿון דאָרט און ווייטער איז שוין ניט אָנגעוויזן פאַר אונדז די ברייט, און ווי מיר האָבן געזאָגט האָבן חז"ל מקבל געווען אַז די ברייט וועט זיין 75 מיל. יעדער שבט וועט באַקומען אַ סטרוגע פֿון 75 מיל. די סטרוגע איז אויסגעצויגן פֿון מערב־זייט ביז מזרח־זייט, די ארץ ווערט אַזוי אָפּגעשניטן אין סטרוגעס פֿון 75 מיל. "וְעַל גְּבוּל דָּן מִפְּאַת קָדִים עַד פְּאַת יָמָּה אָשֵׁר אֶחָד". דער פּירוש איז, ווער עס וועט קוקן אין די צייכענונגען וואָס שילדערן די ארץ וועט זען פּונקט ווי מיר לייענען יעצט, איינער נאָך דעם אַנדערן. דן, נאָך אים די סטרוגע פֿון אשר, נאָך דעם די סטרוגע פֿון נפתלי, מנשה, אפרים, ראובן, יהודה.
און לאָמיר עס יעצט לייענען אינעווייניק. "וְעַל גְּבוּל דָּן מִפְּאַת קָדִים", די כוונה איז ווען מיר, מיר האָבן דאָך אָנגעהויבן פֿון דן וואָס איז אין צפון, גייען מיר יעצט צו דרום־זייט. און יעדעס מאָל גייען מיר איבער אַ נאָך אַ סטרוגע. "עַל גְּבוּל אָשֵׁר מִפְּאַת קָדִימָה", צו מזרח־זייט, "וְעַד פְּאַת יָמָּה נַפְתָּלִי אֶחָד". דער קומענדיקער שבט איז שבט נפתלי. "עַל גְּבוּל נַפְתָּלִי", מיר גייען ווייטער צו דרום. אויב מיר ציען אויס די סטרוגע "מִפְּאַת קָדִמָה עַד פְּאַת יָמָּה", נאָך אַ מאָל די כוונה פֿון מזרח־זייט ביז מערב־זייט, אַ לאַנגע סטרוגע, "מְנַשֶּׁה אֶחָד". "וְעַל גְּבוּל מְנַשֶּׁה מִפְּאַת קָדִמָה עַד פְּאַת יָמָּה אֶפְרַיִם אֶחָד". "וְעַל גְּבוּל אֶפְרַיִם מִפְּאַת קָדִים וְעַד פְּאַת יָמָּה רְאוּבֵן אֶחָד". "וְעַל גְּבוּל רְאוּבֵן מִפְּאַת קָדִים וְעַד פְּאַת יָמָּה יְהוּדָה אֶחָד".
ביז דאָ באַקומען מיר בעצם אַלע שבטים וואָס זיינען בעצם זיבן שבטים וואָס זיינען געווען ביז דעם חלק פֿון דעם נשיא. אַז דער חלק פֿון דעם נשיא האָט געהאַט אין דער מיט ירושלים מיט איר אינערלעכער חלוקה ווי מיר האָבן שוין געשמועסט אין דער פֿאַרגאַנגענהייט און מיר וועלן עס נאָך אַ מאָל זען. אָבער ביז דאָ זיינען בעצם דאָס זיבן שבטים וואָס דערנאָך, נאָך וואָס מיר וועלן דורכגיין דעם חלק פֿון דעם נשיא און ירושלים, וועלן מיר זען נאָך פֿינף שבטים, און דערמיט וועלן זיך פֿולשטענדיקן די 12 שבטים לויט זייערע חלוקות, לויט זייערע נחלות.
דערקלערט דער מלבי"ם, די סדר פֿון די שבטים, זאָגט דער מלבי"ם, האָט אויך אַן ענין לויטן פּשט, ווייל אין דער ערשטער נחלה האָבן מיר געזען אַז יהודה און בנימין האָבן געירשנט איינער נעבן דעם אַנדערן. ווי עס שטייט "חֹפֵף עָלָיו כָּל הַיּוֹם", אויף דעם אָרט פֿון בית המקדש וואָס דאָרט איז געווען אַ חלק פֿאַר יהודה און אַ חלק פֿאַר בנימין. זאָגט דער מלבי"ם, גיב אַכט, אַזוי אויך דאָ, בית המקדש געפֿינט זיך אין דער מיט, וואָס דאָס איז דער אָרט פֿון דעם נשיא, און פֿון איין זייט איז דאָ יהודה, פֿון דער אַנדערער זייט בנימין. זיי געפֿינען זיך איינער נעבן דעם אַנדערן. און אַזוי גייט דער מלבי"ם דורך אַלע שבטים און ווייזט ווי אַזוי יעדער שבט ירשנט בעצם נעבן דעם שבט וואָס ער איז געזעסן נעבן אים אויך אין דער אַלטער נחלה. ווי אַזוי יעדער שבט זיצט נעבן דעם שבט וואָס איז נעבן אים, אַזוי סדר'ט דער מלבי"ם זיי אַלע, מיר וועלן זיך ניט אָפּשטעלן אויף דעם.
לויט דעם זאָגט דער מלבי"ם, קומט אונדז אַרויס אַז עס זיינען דאָ זיבן שבטים פֿון איין זייט פֿון בית המקדש, און פֿינף פֿון דער אַנדערער זייט. איז דאָך דאָס ניט אויסגעגליכן. פֿאַר וואָס האָט מען געשאַפֿן אַ מצב פֿון זיבן קעגן פֿינף און ניט אויסגעטיילט אַזוי אַז עס זאָל זיין זעקס קעגן זעקס? דערקלערט דער מלבי"ם, ווייל מיר רעדן יעצט אַז שבט לוי נעמט דעם מיטלסטן חלק. ווייל שטענדיק ווען מיר ציילן שבט לוי ווי אַ שבט, הייסט דאָס אַז עס זיינען דאָ 13 שבטים. ווייל יעקב האָט געהאַט 12 קינדער. און אויב ער האָט 12 קינדער און דו ציילסט לוי, איז ער אַ טייל פֿון די 12. אויב יוסף טיילט זיך אויף אין צוויי, וואָס דאָס איז מנשה און אפרים, האָבן מיר באַקומען 13. איז אויב אַזוי קומט אַרויס אַז די 12 סטרוגעס נעמען ניט אַריין לוי. ווייל שבט לוי ווי מיר האָבן געזאָגט איז אין דער 13טער סטרוגע, וואָס דאָס איז דער חלק פֿון דער סטרוגע פֿון דעם נשיא אין דעם חלק ווו עס איז געווען ירושלים. און מיר האָבן געזען ווי אַזוי ירושלים טיילט זיך אין אַ טייל צו שבט לוי און אין אַ טייל צו די וואָס דינען אין המקדש און אין אַ טייל צו ישראל, און דער איבעריקער מער צו מערב־זייט אין דער זעלבער סטרוגע און מער צו מזרח־זייט אין דער זעלבער סטרוגע איז געווען דער חלק פֿון דעם נשיא. איז קומט דאָך אַרויס אַז דער 13טער חלק וועט זיין שבט לוי.
זאָגט דער מלבי"ם, אויב דו פֿאַרשטייסט אַז מיר זען דעם חלק פֿון שבט לוי וואָס דאָס איז דער 13טער חלק, לויט דעם זאָגט דער מלבי"ם פֿאַרשטייען מיר יאָ די דאָזיקע פֿאָרעם פֿון דער חלוקה. ווייל יעדעס אָרט וואָס מיר רעכענען לוי פֿאַר אַ שבט, רעכענען מיר אויך אפרים און מנשה פֿאַר איין שבט. איז אויב אַזוי קומט אונדז אַרויס אַז עס זיינען דאָ זעקס אין צפון, ווייל מנשה און אפרים ווערן גערעכנט פֿאַר איינעם. און זעקס אין דרום מיט לוי. איז אויב איך ציל אויך ירושלים מיט די פֿינף, ווייל דאָרט איז דאָך שבט לוי אין ירושלים, איז מיט די פֿינף שבטים וואָס זיינען אין דרום־זייט האָבן מיר באַקומען זעקס שבטים. וואַרט, אָבער פֿון דער אַנדערער זייט זיינען דאָ זיבן שבטים. ריכטיק, אָבער מנשה און אפרים זיינען אין צפון־זייט. ציל זיי ווי איינעם, האָסטו אויך באַקומען זעקס שבטים. און דאַן זאָגט דער מלבי"ם קומט אונדז אַרויס אַ פּינקטלעכע חלוקה פֿון זעקס שבטים אויף דער דאָזיקער זייט און זעקס שבטים אויף דער דאָזיקער זייט.
"וְעַל גְּבוּל יְהוּדָה מִפְּאַת קָדִים עַד פְּאַת יָמָּה תִּהְיֶה הַתְּרוּמָה אֲשֶׁר תָּרִימוּ חֲמִשָּׁה וְעֶשְׂרִים אֶלֶף רֹחַב וְאֹרֶךְ כְּאַחַד הַחֲלָקִים מִפְּאַת קָדִימָה עַד פְּאַת יָמָּה וְהָיָה הַמִּקְדָּשׁ בְּתוֹכוֹ". יעצט וועט ער רעדן מיט אונדז וועגן דעם חלק פֿון ירושלים. דער חלק פֿון ירושלים ווי מיר האָבן שוין געשמועסט אין די פֿריערדיקע שיעורים, איז געווען אין דער סטרוגע וואָס איז גערופֿן געוואָרן די סטרוגע פֿון תרומה, און דאָס איז די סטרוגע וואָס דער נשיא האָט געירשנט, און אין דער מיט פֿון דער סטרוגע איז געווען אַ קוואַדראַט און דער דאָזיקער קוואַדראַט איז גערופֿן געוואָרן דער חלק פֿון ירושלים. דאָס איז וואָס ער זאָגט אונדז, "עַל גְּבוּל יְהוּדָה מִפְּאַת קָדִים". אויב איך וועל קוקן אויף יהודה, נעמט יהודה מער דעם צפונדיקן חלק פֿון די סטרוגעס. אָבער אויב איך וועל קוקן אין דער זייט אויף גְּבוּל יְהוּדָה, דאַן באַקום איך ירושלים. און עס איז דאָ פֿון איין זייט גְּבוּל יְהוּדָה, פֿון דער אַנדערער זייט דער גבול פֿון בנימין, און דאָרט באַקומען מיר צווישן זיי דעם חלק וואָס הייסט דער חלק פֿון ירושלים. און אויף דעם זאָגט ער אונדז, דער דאָזיקער חלק וועט זיין די תרומה. די תרומה איז ווי מיר האָבן דערקלערט, דער חלק וואָס וועט שוין זיין אויפֿגעהויבן פֿון ארץ ישראל און וועט געגעבן ווערן צום נשיא און צום אָרט פֿון ירושלים. וויפֿל וועט זיין דער חלק? "חֲמִשָּׁה וְעֶשְׂרִים אֶלֶף רֹחַב וְאֹרֶךְ כְּאַחַד הַחֲלָקִים מִפְּאַת קָדִימָה וְעַד פְּאַת יָמָּה וְהָיָה הַמִּקְדָּשׁ בְּתוֹכוֹ".
ווען ער שרייבט אונדז דאָ "חֲמִשָּׁה וְעֶשְׂרִים אֶלֶף רֹחַב", דאַן דאַרף מען וויסן אַז דער גאַנצער חלק ווו עס זיינען געזעסן די כהנים, די לויים, ישראל, די שטאָט, בית המקדש, דער גאַנצער דאָזיקער חלק וועט זיין 25 טויזנט ברייט אויף 25 טויזנט לענג. וואָס דאָס מיינט בעצם אַז עס פֿולט אָן די ברייט פֿון דער סטרוגע, ווייל 25 רעדט וועגן 25 טויזנט קנים. וואָס דאָס מיינט 75 טויזנט מיל. איז דער גאַנצער דאָזיקער קוואַדראַט וואָס אין אים איז דאָ אויך דער וווינאָרט פֿון די כהנים, אויך דער וווינאָרט פֿון די לויים, אויך בית המקדש, אויך די שטאָט ירושלים, אַלץ געפֿינט זיך אין אים, אינעווייניק אין דעם דאָזיקן קוואַדראַט, מיר וועלן באַלד זען אין וואָסער פֿאָרעם עס וועט זיך טיילן, אַלץ וועט זיין 75 מיל אויף 75 מיל. "וּלְאֵלֶּה תִּהְיֶה תְרוּמַת הַקֹּדֶשׁ לַכֹּהֲנִים צָפוֹנָה חֲמִשָּׁה וְעֶשְׂרִים אֶלֶף וְיָמָּה רֹחַב עֲשֶׂרֶת אֲלָפִים וְקָדִימָה רֹחַב עֲשֶׂרֶת אֲלָפִים וְנֶגְבָּה אֹרֶךְ חֲמִשָּׁה וְעֶשְׂרִים אָלֶף וְהָיָה מִקְדַּשׁ ה' בְּתוֹכוֹ".
ער הייבט אָן און זאָגט דאָס וועט זיין דער חלק פֿון די כהנים. די לענג וואָס עס איז דאָ פֿון מזרח צו מערב, ווען מיר רעדן וועגן דעם חלק פֿון די כהנים, וועט די לענג זיין פֿינף און צוואַנציק טויזנט. 25 טויזנט קנים דאָס איז די לענג פֿון מזרח צו מערב. ווען מען רעדט וועגן דער ברייט, איז דאָס שוין געווען אויסגעשפּרייט צען טויזנט. איז אויב אַזוי האָבן זיי באַקומען אַ סטרוגע אין דעם דאָזיקן אָרט וואָס האָט אין אַלגעמיין געהייסן ירושלים, דער אָרט פֿון קודש, זיי האָבן באַקומען אַ סטרוגע אין אים וואָס די דאָזיקע סטרוגע איז לויט דער לענג פֿון גאַנצן אָרט וואָס דאָס איז 25 טויזנט קנים, 75 טויזנט מיל, און פֿאַרקערט די ברייט פֿון איר איז געווען צען טויזנט קנים. דערנאָך זאָגט ער דיר, זאָלסט וויסן, מִקְדַּשׁ ה' איז געווען אין דער מיט. מִקְדַּשׁ ה' איז געווען אין דער מיט, ער איז געווען 500 קנים אויף 500 קנים. דאָס איז געווען מִקְדַּשׁ ה' וואָס איז געווען אין דער מיט און אַרום איז געווען דער אָרט פֿון די כהנים.
פֿאַר וועמען? "לַכֹּהֲנִים הַמְקֻדָּשׁ מִבְּנֵי צָדוֹק אֲשֶׁר שָׁמְרוּ מִשְׁמַרְתִּי אֲשֶׁר לֹא תָעוּ בִּתְעוֹת בְּנֵי יִשְׂרָאֵל כַּאֲשֶׁר תָּעוּ הַלְוִיִּם" - צו די הייליקע כהנים פֿון די בני צדוק וואָס האָבן געהיט מיין היטונג, וואָס האָבן ניט פֿאַרבלאָנדזשעט אין דעם בלאָנדזשען פֿון בני ישראל ווי עס האָבן פֿאַרבלאָנדזשעט די לויים. "לַכֹּהֲנִים הַמְקֻדָּשׁ מִבְּנֵי צָדוֹק". מיר האָבן געזען אַז די באַזונדערקייט פֿון די בני צדוק איז אַז זיי האָבן ניט געדינט עבודה זרה. און דעריבער וועלן נאָר זיי זיין כשר צום דינען אין בית המקדש. די איבעריקע כהנים וועלן ניט זיין ראוי צום דינען אויפֿן מזבח. און דעריבער זאָגט ער דיר פֿאַר וועמען וועט זיין דער דאָזיקער חלק? צו די הייליקע כהנים פֿון די בני צדוק וואָס האָבן געהיט מיין היטונג, וואָס האָבן ניט פֿאַרבלאָנדזשעט אין דעם בלאָנדזשען פֿון בני ישראל ווען זיי האָבן פֿאַרבלאָנדזשעט נאָך עבודה זרה, זיי האָבן ניט פֿאַרבלאָנדזשעט ווי זיי "כַּאֲשֶׁר תָּעוּ הַלְוִיִּם", און דעריבער וועלן זיי באַקומען דעם דאָזיקן חלק וואָס איז הייליקער ווי די איבעריקע חלקים. "וְהָיְתָה לָהֶם תְּרוּמִיָּה מִתְּרוּמַת הָאָרֶץ קֹדֶשׁ קָדָשִׁים אֶל גְּבוּל הַלְוִיִּם". דאָס איז קדש קדשים אין פֿאַרגלייך צו די איבעריקע חלקים. ווייל דער חלק פֿון די לויים איז שוין נידעריקער אין באַצוג צו זיין קדושה, איז ער גערעכנט פֿאַר אַן אָרט וואָס איז קדש קדשים און די לויים וועלן באַקומען אַן אָרט וואָס איז ווייניקער, וואָס הייסט קודש. אָבער דער אָרט פֿון די כהנים אין פֿאַרגלייך צו זיי, וואָס דאָרט איז אויך געווען דער מקדש, איז גערעכנט תְּרוּמִיָּה ווי אַ תרומה וואָס איז אין דער מדרגה פֿון קדש קדשים.
"וְהַלְוִיִּם לְעֻמַּת גְּבוּל הַכֹּהֲנִים חֲמִשָּׁה וְעֶשְׂרִים אֶלֶף אֹרֶךְ וְרֹחַב עֲשֶׂרֶת אֲלָפִים כֹּל אֹרֶךְ חֲמִשָּׁה וְעֶשְׂרִים אֶלֶף וְרֹחַב עֲשֶׂרֶת אֲלָפִים". די לויים פּונקט אַנטקעגן דעם שטח פֿון די כהנים. די לענג איז געווען 25 טויזנט קנים און די ברייט איז געווען צען טויזנט קנים. דעם חלק פֿון די כהנים האָבן מיר געזען אַז ער איז געווען דער חלק וואָס איז מער נאָענט צום חלק פֿון יהודה. דער חלק פֿון די לויים איז שוין געווען אין דער מיט. דאָס הייסט פֿאַר דעם חלק פֿון ישראל, וואָס דער חלק פֿון ישראל איז נאָענטער צום חלק פֿון בנימין. דער חלק פֿון די לויים איז געווען אין דער מיט און ער איז געווען צוגעפּאַסט ווי דער חלק פֿון די כהנים. וואָס דאָס מיינט 25 טויזנט קנים לענג און צען טויזנט ברייט. וואָס איז אַזוי וואָס ער חזרט מיר איבער "כֹּל אֹרֶךְ חֲמִשָּׁה וְעֶשְׂרִים אֶלֶף וְרֹחַב עֲשֶׂרֶת אֲלָפִים"?
דערקלערט דער מלבי"ם, אַז ער האָט געוואָלט מיר זאָגן אַז די כהנים האָבן דאָך ניט גענומען די גאַנצע לענג. ווייל די כהנים האָבן אויפֿגעהויבן פֿון זיך 500 קנים פֿאַר בית המקדש. ווייל דער חלק פֿון בית המקדש איז געווען אין דער מיט פֿון דעם חלק פֿון די כהנים. קומט אויב אַזוי אַרויס אַז דער חלק פֿון די כהנים איז ניט געווען נעטאָ. עס איז אמת געווען 25 טויזנט קנים אויף צען טויזנט קנים, אָבער דאָס איז ניט געווען אַלץ נעטאָ זייערס, ווייל אַ טייל דערפֿון איז געווען פֿאַר בית המקדש. און פֿאַרקערט דאָ די לויים אַנטקעגן דעם גבול פֿון די כהנים, 25 טויזנט לענג און ברייט צען טויזנט, כֹּל אֹרֶךְ 25 טויזנט און ברייט צען טויזנט. "כֹּל אֹרֶךְ" קומט זיי צו אונטערשיידן פֿון די כהנים, אַז די כהנים האָבן ניט באַקומען אַלץ ווייל די כהנים האָבן געהאַט אַ חלק פֿון בית המקדש, אָבער ביי די לויים איז די גאַנצע לענג, אַלץ געווען נאָר זייערס.
"וְלֹא יִמְכְּרוּ מִמֶּנּוּ וְלֹא יָמֵר וְלֹא יַעֲבֹר רֵאשִׁית הָאָרֶץ כִּי קֹדֶשׁ לַה'". הגם דער דאָזיקער חלק איז געגעבן געוואָרן צו זיי צו די לויים פֿאַר אַ אחוזה, האָבן זיי ניט קיין רשות צו פֿאַרקויפֿן אַ טייל דערפֿון און אויך ניט צו פֿאַרבייטן עס אין אַן אַנדער חלק, אַז עמעצער זאָל זיי געבן אַן אַנדער חבל ארץ אַנשטאָט זייער חלק. "וְלֹא יַעֲבֹר", ער זאָל אויך ניט אַריבערפֿירן, די כוונה איז די אַריבערפֿירונג דורך אַ טאָכטער וואָס ירשנט אַ נחלה. איז זי וועט ניט ירשנען דעם דאָזיקן חלק. "כִּי קֹדֶשׁ לַה'", ווי עס שטייט "וּשְׂדֵה מִגְרַשׁ עָרֵיהֶם לֹא יִמָּכֵר". איז אַזוי אויך דאָ, דער דאָזיקער חלק וועט ניט פֿאַרקויפֿט ווערן. און דאָס טוט אויך אָנצייכענען אויף די איבעריקע דינים וואָס זיינען געשריבן אין דער תורה, אַז מען מאַכט ניט פֿון אַ מגרש אַ שדה און ניט פֿון אַ שדה אַ מגרש, און נאָך עטלעכע און עטלעכע דינים וואָס זיינען פֿאַרבונדן דערמיט.
"וַחֲמֵשֶׁת אֲלָפִים הַנּוֹתָר בָּרֹחַב עַל פְּנֵי חֲמִשָּׁה וְעֶשְׂרִים אֶלֶף חֹל הוּא לָעִיר לְמוֹשָׁב וּלְמִגְרָשׁ וְהָיְתָה הָעִיר בְּתוֹכוֹ". יעצט גייט ער איבער צו רעדן וועגן דעם לעצטן חלק פֿון גאַנצן חלק פֿון תרומה וואָס מען האָט אויסגעטיילט אַ טייל צו די כהנים, אַ טייל צו די לויים, ער גייט איבער יעצט צו רעדן וועגן דעם חלק פֿון ישראל. און דער חלק פֿון ישראל איז געווען מער נאָענט צו בנימין ווי מיר האָבן דערקלערט. דאָס איז די חֲמֵשֶׁת אֲלָפִים הַנּוֹתָר. וואָס דאָס איז 5,000 קנים ברייט און 25 טויזנט קנים לענג. דאָס הייסט די לענג האָט זיך ניט געביטן ביי זיי אַלע. אַלע האָבן באַקומען אַ לענג פֿון 25 טויזנט קנים ווען איך מעסט פֿון מזרח צו מערב. נאָר וואָס עס האָט זיך געביטן דאָס איז די ברייט. אַז ביי די כהנים איז אויך געווען צען טויזנט די ברייט. ביי די לויים אָנגעליינט צו זיי צען טויזנט ברייט. און ביי די ישראל אָנגעליינט צו זיי נאָר 5,000 ברייט. דאָס איז די 5,000 וואָס בלייבט אין דער ברייט אויף פְּנֵי 25 טויזנט ווייל די לענג ענדערט זיך ניט, דאָס איז אַ פֿולער קוואַדראַט פֿון 25 טויזנט אין זיין לענג. "חֹל הוּא לָעִיר לְמוֹשָׁב וּלְמִגְרָשׁ וְהָיְתָה הָעִיר בְּתוֹכוֹ". די שטאָט איז געווען אינעווייניק אין דעם דאָזיקן אָרט און דאָרט האָבן זיי געקענט זיצן און זיי האָבן אויך געהאַט אַ מגרש פֿאַר דער שטאָט אַרום. און מיר וועלן באַלד זען דעם שיעור פֿון דעם מגרש.
"וְאֵלֶּה מִדּוֹתֶיהָ פְּאַת צָפוֹן חֲמֵשׁ מֵאוֹת וְאַרְבַּעַת אֲלָפִים וּפְאַת נֶגֶב חֲמֵשׁ מֵאוֹת וְאַרְבַּעַת אֲלָפִים וּמִפְּאַת קָדִים חֲמֵשׁ מֵאוֹת וְאַרְבַּעַת אֲלָפִים וּפְאַת יָמָּה חֲמֵשׁ מֵאוֹת וְאַרְבַּעַת אֲלָפִים". יעצט באַגרענעצט ער די שטאָט פֿון פֿיר זייטן. בעצם ווי גייענדיק אַרום די שטאָט פֿון פֿיר זייטן און זאָגט דיר פֿון יעדער זייט און זייט איז די שטאָט געווען קוואַדראַטיש. 4,500 אויף 4,500 אויף 4,500 אויף 4,500. די שטאָט איז געווען קוואַדראַטיש 4,500 קנים. יעדער קנה, אויב איר געדענקט האָבן מיר שוין געזאָגט, איז זעקס אמות. יאָ? איז פֿאַרפֿאַכט עס מיט זעקס אמות אַז יעדע אמה איז פֿון זעקס טפֿחים. "וְהָיָה מִגְרָשׁ לָעִיר צָפוֹנָה חֲמִשִּׁים וּמָאתַיִם וְנֶגְבָּה חֲמִשִּׁים וּמָאתַיִם וְקָדִימָה חֲמִשִּׁים וּמָאתַיִם וְיָמָּה חֲמִשִּׁים וּמָאתַיִם". חוץ פֿון דעם האָט אַ מגרש אַרומגעכאַפּט די שטאָט פֿון 250 קנה פֿון יעדער זייט. דאָס הייסט נאָך 500 קנים בסך הכל פֿון ביידע זייטן. וואָס האָסטו באַקומען? 4,500 האָבן מיר געזאָגט דאָס איז די שטאָט. 250 און נאָך 250 פֿון יעדער זייט, ביסטו אָנגעקומען בסך הכל צו 5,000. אָט דאָס איז פּונקט די ברייט פֿון דער סטרוגע פֿון ישראל. דאָס הייסט די שטאָט און איר מגרש האָבן אָנגעפֿולט די סטרוגע. זיי האָבן זי אָנגעפֿולט, ניט פֿון די זייטן, יאָ? ווייל די לענג פֿון איר איז געווען 25 טויזנט קנים. אָבער די ברייט 5,000 קנים פֿון עק צו עק האָסטו באַקומען די שטאָט און אירע מגרשים בסך הכל 5,000. און אויך פֿון דער צפון־זייט, פֿון דער מזרח־זייט און פֿון דער מערב־זייט איז אויך געווען אַ מגרש פֿון 500 קנים, 250 פֿון דאַנען און 250 פֿון דאַנען.
"וְהַנּוֹתָר בָּאֹרֶךְ לְעֻמַּת תְּרוּמַת הַקֹּדֶשׁ עֲשֶׂרֶת אֲלָפִים קָדִימָה וַעֲשֶׂרֶת אֲלָפִים יָמָּה וְהָיָה לְעֻמַּת תְּרוּמַת הַקֹּדֶשׁ וְהָיְתָה תְּבוּאָתֹה לְלֶחֶם לְעֹבְדֵי הָעִיר". אויב מיר האָבן געמאַכט אַ חשבון אַז די לענג איז 25 טויזנט און אין איר האָבן מיר געזאָגט אַז עס איז געווען די שטאָט אַליין וואָס האָט פֿאַרנומען 5,000 מיטן מגרש, קומט אויב אַזוי אַרויס אַז פֿון 25 ווען דו לייגסט אין דער מיט 5,000 בלייבסטו מיט צען טויזנט צו רעכטס און צען טויזנט צו לינקס. דאָס בלייבט דער פֿרייער אָרט. דאָס איז וואָס ער זאָגט אונדז דאָ. "וְהַנּוֹתָר בָּאֹרֶךְ", וואָס דאָס מיינט פֿון דער מזרח־זייט צו מערב און דערנאָך פֿון דער שטאָט אַליין, נאָך וואָס מיר האָבן דורכגעגאַנגען די שטאָט, פֿון איר עק צו מערב־זייט. דאָס הייסט פֿון ביידע זייטן וויפֿל בלייבט אונדז? "לְעֻמַּת תְּרוּמַת הַקֹּדֶשׁ", וואָס דאָס מיינט אַנטקעגן דעם חלק וואָס דער נשיא האָט באַקומען, פֿון ביידע זייטן, דאָס איז נאָענטער צו זיין חלק. "עֲשֶׂרֶת אֲלָפִים קָדִימָה וַעֲשֶׂרֶת אֲלָפִים יָמָּה". צען טויזנט צו מזרח און צען טויזנט בלייבט צו מערב. "וְהָיָה לְעֻמַּת תְּרוּמַת הַקֹּדֶשׁ", די כוונה צו דער זייט, צו דער זייט פֿון תְּרוּמַת הַקֹּדֶשׁ, די כוונה צו דער זייט פֿון דעם חלק פֿון דעם נשיא. "וְהָיְתָה תְּבוּאָתֹה לְלֶחֶם לְעֹבְדֵי הָעִיר". וואָס איז דאָס "וְהָיְתָה תְּבוּאָתֹה לְלֶחֶם לְעֹבְדֵי הָעִיר"?
רש"י, דער מלבי"ם דערקלערט אַז דאָרט וועלן זיין פֿעלדער און ווייַנגערטנער פֿאַר די עובדי העיר וואָס באַשעפֿטיקן זיך מיט דער אַרבעט פֿון דער שטאָט. די וואָס האָבן זיך באַשעפֿטיקט מיט דער אַרבעט פֿון דער שטאָט, אַז די כוונה איז ישראל, ווייל ווען מיר רעדן וועגן די 5,000 אין דער לענג 25 טויזנט קנים, רעדן מיר וועגן דעם חלק פֿון ישראל, דאָס איז דער חלק פֿון דער שטאָט, דאָס איז דער חלק פֿון ישראל. איז אויך די צען טויזנט פֿון יעדער זייט וואָס זיינען אונדז געבליבן פֿון די 25 טויזנט, די דאָזיקע צען טויזנט זיינען מותר אין מלאכה, עס זיינען דאָרט פֿעלדער און ווייַנגערטנער פֿאַרן צוריק פֿון די וואָס באַשעפֿטיקן זיך מיט דער אַרבעט פֿון דער שטאָט. ביי רש"י דאָ איז דאָ אַ נייַער פּירוש. רש"י זאָגט "וְהָיְתָה תְּבוּאָתֹה לְלֶחֶם לְעֹבְדֵי הָעִיר", זאָגט רש"י דאָס זיינען די גבעונים. די נתונים חוֹטבֵי עצים ושואבֵי מים. אַזוי האָב איך געהערט אין נאָמען פֿון רבי מנחם זצ"ל. אָבער דער רד"ק ברענגט דעם פּירוש פֿון רש"י און זאָגט, יש מפרשים אַז עובדי העיר איז די גבעונים. זאָגט דער רד"ק און דאָס האָט קיין טעם ניט. ווייל די גבעונים וועלן ניט מער דינען אין דער צוקונפֿט. און עס איז ניט מעגלעך אַז עס זאָלן זיין גבעונים ווי די באַזעצער פֿון ירושלים די הייליקע שטאָט, אַז ישראל זאָלן ברענגען אַהין די גבעונים. און מיר ווייסן דאָך אַז די גבעונים זיינען ניט פֿון בני ישראל. דוד המלך האָט זיי דאָך אָפּגערוקט נאָך וואָס זיי האָבן געבעטן צו נעמען נקמה אין די קינדער פֿון שאול. אַזוי אַז אין דער מציאות וועט זיכער ניט אַרויפֿקומען אויפֿן געדאַנק אַז ווען משיח וועט קומען וועט מען זיי צוריק דערנענטערן, וועט מען זיי צוריק מאַכן אַז זיי זאָלן זיין די באַזעצער פֿון ירושלים די הייליקע שטאָט.
פסוק י"ט. "וְהָעֹבֵד הָעִיר יַעַבְדוּהוּ מִכֹּל שִׁבְטֵי יִשְׂרָאֵל". די כוונה איז, אַלע שבטי ישראל וועלן דאַרפֿן געבן די באַדערפֿענישן פֿון די עובדי העיר און זייער לעבן. און היות אַזוי, דעריבער האָט מען זיי געגעבן די דאָזיקע סטרוגע, אַז גאַנץ ישראל האָבן אין דער דאָזיקער סטרוגע אַ חלק, האָט מען זיי געגעבן דעם דאָזיקן חלק פֿאַר פֿעלדער און ווייַנגערטנער. פֿאַר וואָס? ווייל די וואָס זיינען געווען דאָרט האָבן געאַרבעט די שטאָט. און היות יעדער איינער פֿון אונדז איז מחויב קעגן דער שטאָט, איז דעריבער דער חלק וואָס גלייַכט זיך אַז ער געהערט צו אונדז, צען טויזנט פֿון דאַנען און צען טויזנט פֿון דאַנען, איז ווי געשאָנקען צו זיי כדי זיי זאָלן זאָרגן פֿאַר אַלע באַדערפֿענישן פֿון דער שטאָט.
"כָּל הַתְּרוּמָה חֲמִשָּׁה וְעֶשְׂרִים אֶלֶף בַּחֲמִשָּׁה וְעֶשְׂרִים אָלֶף רְבִיעִית תָּרִימוּ אֶת תְּרוּמַת הַקֹּדֶשׁ אֶל אֲחֻזַּת הָעִיר". יעצט מאַכט ער אַ אַלגעמיינער סך הכל און זאָגט אונדז, די גאַנצע תרומה 25 טויזנט אויף 25 טויזנט. וואָס דאָס מיינט, אויב מיר וועלן נעמען דעם חלק פֿון די כהנים, פֿון די לויים, פֿון ישראל, איז אַלץ געווען 25 טויזנט אויף 25 טויזנט. און מיר האָבן שוין דערקלערט, איך וועל נאָך אַ מאָל סכם'ן, אַז די לענג פֿון דער מזרח־זייט צו דער מערב־זייט, איז די לענג געווען 25 טויזנט ביי זיי אַלע גלייַך. און די ברייט, וואָס דאָס מיינט פֿון דער צפון־זייט צו דער דרום־זייט, דאָ האָט זיך די ברייט אויסגעטיילט. און זי האָט זיך אויסגעטיילט אַזוי אַז צען טויזנט פֿאַר די כהנים, דאָס איז געווען דער חלק וואָס איז מער אָנגעליינט צו דער סטרוגע פֿון יהודה. דערנאָך צען טויזנט אין דער לענג 25 פֿאַר די לויים. און דערנאָך 5,000 אין דער לענג 25 פֿאַר ישראל און פֿאַר ירושלים. און דער חלק פֿון ישראל און ירושלים איז שוין געווען נאָענטער צום חלק פֿון בנימין.
"רְבִיעִית תָּרִימוּ אֶת תְּרוּמַת הַקֹּדֶשׁ". וואָס איז דאָס "רְבִיעִית תָּרִימוּ אֶת תְּרוּמַת הַקֹּדֶשׁ אֶל אֲחֻזַּת הָעִיר"? אויב איך מאַך אַ חשבון, און לאָמיר יעצט חזרן אויפֿן חלק פֿון ירושלים אַליין. איז מיר האָבן שוין דערקלערט אַז דאָס איז 25 טויזנט קנים לענג אין דער ברייט 5,000. פֿון דעם, אין דער מיט 5,000 אויף 5,000 האָבן מיר געזאָגט דאָס איז דער חלק פֿון ירושלים. איז אונדז געבליבן פֿון ביידע זייטן נאָך צען טויזנט און נאָך צען טויזנט. אויב מיר וועלן יעצט וועלן זאָגן וויפֿל האָט ירושלים באַקומען אין פֿאַרהעלטעניש צו וואָס עס איז אונדז געבליבן פֿאַר מגרשים פֿון די זייטן? 5,000 אין פֿאַרהעלטעניש צו 20 טויזנט, ווייל עס בלייבט צען טויזנט פֿון דאַנען און צען טויזנט פֿון דאַנען, דאָס איז דער מגרש. אין דער מיט 5,000. 5,000 אין פֿאַרהעלטעניש צו 20 טויזנט איז אַ פֿערטל. דאָס איז וואָס ער זאָגט אונדז דאָ. "רְבִיעִית תָּרִימוּ אֶת תְּרוּמַת הַקֹּדֶשׁ אֶל אֲחֻזַּת הָעִיר". דער חלק פֿון דער שטאָט איז אַ פֿערטל־חלק, אַ חלק פֿון אַ פֿערטל אין פֿאַרגלייך צו די איבעריקע חלקים וואָס געפֿינען זיך רעכטס און לינקס, וואָס דאָס זיינען בעצם ווי מיר האָבן געזאָגט דער חלק פֿון דעם מגרש רעכטס און לינקס וואָס איז באַשטימט פֿאַר "תְּבוּאָתֹה לְלֶחֶם לְעֹבְדֵי הָעִיר". איז אויב אַזוי קומט אַרויס אַז די שטאָט אַליין איז געווען נאָר אַ פֿערטל פֿון בסך הכל.
"וְהַנּוֹתָר לַנָּשִׂיא מִזֶּה וּמִזֶּה לִתְרוּמַת הַקֹּדֶשׁ וְלַאֲחֻזַּת הָעִיר אֶל פְּנֵי חֲמִשָּׁה וְעֶשְׂרִים אֶלֶף תְּרוּמָה עַד גְּבוּל קָדִימָה וְיָמָּה עַל פְּנֵי חֲמִשָּׁה וְעֶשְׂרִים אֶלֶף עַל גְּבוּל יָמָּה לְעֻמַּת חֲלָקִים לַנָּשִׂיא וְהָיְתָה תְּרוּמַת הַקֹּדֶשׁ וּמִקְדַּשׁ הַבַּיִת בְּתוֹכוֹ". נאָך וואָס מיר האָבן געמאַכט דעם חשבון פֿון גאַנצן חלק וואָס נעמט אַריין 25 טויזנט קנים אויף 25 טויזנט קנים וואָס נעמט אַריין דעם חלק פֿון די כהנים, די לויים און די ישראלים, יעצט רעדט ער מיט מיר וואָס געפֿינט זיך פֿון ביידע זייטן צו מזרח און צו מערב. און מיר האָבן שוין דערקלערט אַז די גאַנצע דאָזיקע סטרוגע, לויט איר גאַנצער לענג, איז געווען דער חלק פֿון דעם נשיא. נאָר אין דער מיט האָט דער נשיא ווי אויפֿגעהויבן פֿון זיין חלק 25 אויף 25 טויזנט קנים וואָס דאָס איז געווען באַשטימט צום חלק פֿון די כהנים, לויים, ישראלים, בית המקדש און אַזוי ווייטער. יעצט קומט ער צוריק צו דערקלערן מיר דעם חלק פֿון דעם נשיא פֿון ביידע זייטן.
דאָס איז וואָס ער זאָגט, "וְהַנּוֹתָר לַנָּשִׂיא מִזֶּה וּמִזֶּה", די כוונה איז פֿון עק פֿון דעם חלק פֿון תרומה ביז סוף פֿון דער מזרח־זייט. און פֿון דעם צווייטן עק פֿון דעם חלק פֿון תרומה ביז סוף פֿון דער מערב־זייט, וואָס דאָס מיינט ביזן ים. דאָס איז דאָס וואָס בלייבט צום נשיא פֿון דאַנען און פֿון דאַנען "לִתְרוּמַת הַקֹּדֶשׁ וְלַאֲחֻזַּת הָעִיר אֶל פְּנֵי חֲמִשָּׁה וְעֶשְׂרִים אֶלֶף תְּרוּמָה עַד גְּבוּל קָדִימָה". עס איז געווען תרומה ביז דער מזרח־זייט. "וְיָמָּה", דאָס איז אויך ווי מיר האָבן געזאָגט ביזן מערב־עק. "עַל פְּנֵי חֲמִשָּׁה וְעֶשְׂרִים אֶלֶף", לויט דער גאַנצער לענג 25 טויזנט, "עַל גְּבוּל יָמָּה לְעֻמַּת חֲלָקִים לַנָּשִׂיא". וואָס דאָס מיינט אַז דאָס איז געווען דער אַנטקעגנדיקער חלק, אַנטקעגן וואָס זיי האָבן געהאַט, דאָס זיינען געווען די חלקים וואָס זיינען געהערט צום נשיא. און דאָס רופֿן מיר "תְּרוּמַת הַקֹּדֶשׁ", "וְהָיְתָה תְּרוּמַת הַקֹּדֶשׁ". זאָגט דער מלבי"ם אַז דאָס איז אויך גערופֿן געוואָרן תְּרוּמַת הַקֹּדֶשׁ, ווייל מקדש ה' איז אין איר. איז ניט נאָר דער חלק פֿון דעם נשיא הייסט תרומה ווייל מיר הייבן דאָס אויף ווי פֿון אונדזערס און גיבן צום נשיא, נאָר אויך דער חלק וואָס אין אים איז בית המקדש איז ער אויך גערופֿן געוואָרן תרומה, ווייל דער דאָזיקער חלק פֿון 25 טויזנט קנים איז געווען אַ חלק וואָס מקדש ה' איז געווען אין אים. און דעריבער איז ער גערופֿן תרומה ווי אויפֿגעהויבן פֿון דעם אַלגעמיינעם חלק.
"וּמֵאֲחֻזַּת הַלְוִיִּם וּמֵאֲחֻזַּת הָעִיר בְּתוֹךְ אֲשֶׁר לַנָּשִׂיא יִהְיֶה בֵּין גְּבוּל יְהוּדָה וּבֵין גְּבוּל בִּנְיָמִן לַנָּשִׂיא יִהְיֶה". "וּמֵאֲחֻזַּת הַלְוִיִּם וּמֵאֲחֻזַּת הָעִיר", די כוונה אויך דער חלק פֿון די לויים און אויך דער חלק פֿון דער אחוזה פֿון דער שטאָט, אַלץ איז געווען אינעווייניק אין אֲשֶׁר לַנָּשִׂיא. ווי מיר האָבן דערקלערט, אַלץ איז געווען אינעווייניק אין דער דאָזיקער סטרוגע. אַז דו זאָלסט ניט מיינען אַז דער חלק פֿון די לויים אָדער דער חלק פֿון ישראל האָט זיך שוין אַריבערגעגאָסן צום חלק פֿון בנימין אפֿשר אָדער צום חלק פֿון יהודה פֿון דער אַנדערער זייט, ניין. זאָלסט וויסן אַלץ, אַלץ וואָס מען האָט געגעבן צו די כהנים, צו די לויים, צו די ישראלים ווי אַ חלק וואָס מיר האָבן דעפֿינירט ווי אַ תרומה פֿון דער שטאָט, 25 טויזנט קנים, אַלץ איז געווען אינעווייניק אין דעם חלק פֿון דעם נשיא. דאָס איז וואָס ער זאָגט אונדז, אַלץ איז געווען בֵּין גְּבוּל יְהוּדָה וּבֵין גְּבוּל בִּנְיָמִן. עס איז ניט אַריין בכלל אין דעם גבול פֿון יהודה, ניט אַריין בכלל אין דעם גבול פֿון בנימין, נאָר עס איז געווען אַך ורק אינעווייניק אין דער סטרוגע פֿון דעם נשיא וואָס איז געווען אין דער ברייט 25 קנים, 25 טויזנט קנים, אַלץ איז געווען דאָרט אינעווייניק. ווי דער נשיא האָט אָפּגעשיידט און אויפֿגעהויבן עס פֿון זיין חלק פֿאַרן קודש.
"וְיֶתֶר הַשְּׁבָטִים מִפְּאַת קָדִימָה עַד פְּאַת יָמָּה בִּנְיָמִן אֶחָד". יעצט וועט ער אונדז ציילן די איבעריקע שבטים. דער פּירוש, נאָך וואָס ער האָט אונדז געזאָגט ווו געפֿינט זיך דער חלק פֿון דעם נשיא אין דער מיט, ניט פּונקט, ווי מיר האָבן שוין דערקלערט פֿאַר וואָס עס איז ניט פּונקט אין דער מיט, אַז דער חלק פֿון דעם נשיא איז מער אָדער ווייניקער אין דער מיט, יעצט וועט ער אונדז סדר'ן די סטרוגעס פֿון די שבטים איינער נאָך דעם אַנדערן, ווען וועגן יעדן שבט און שבט וועט ער מיר זאָגן אַז בעצם די סטרוגע פֿון אים איז פֿון דער מזרח־זייט ביז דער מערב־זייט. ווי מיר האָבן געזאָגט אַז די סטרוגעס זיינען געווען ווי אַ שניט, אויב דו גייסט צום ים, שנייַדסטו יעצט ווי מיט אַ מעסער די ארץ ישראל צו ירושלים, צו דעם ירדן, צו מזרח, אַזוי אין אַ פֿאָרעם פֿון סטרוגעס און סטרוגעס, ווען די סטרוגע וואָס ביז יעצט האָבן מיר גערעדט וועגן איר איז געווען די סטרוגע פֿון דעם נשיא, יעצט וועט ער רעדן וועגן די סטרוגעס וואָס ווערן אַזוי אָפּגעשניטן און זיי זיינען די חלקים פֿון די שבטים צו דרום, און דערנאָך וועט ער רעדן וועגן דעם חלק וואָס איז צו צפון.
איז לאָמיר צוריקגיין. "וְיֶתֶר הַשְּׁבָטִים מִפְּאַת קָדִימָה עַד פְּאַת יָמָּה", אַלץ וואָס יעצט וועט ער אונדז מעסטן איז שטענדיק לויט דער גאַנצער לענג פֿון דער סטרוגע, פֿון דער מזרח־זייט ביז דער מערב־זייט, "בִּנְיָמִן אֶחָד". דאָס הייסט הינטער ירושלים האָסטו בנימין, דאָ געפֿינט זיך זיין סטרוגע וואָס געפֿינט זיך צו דרום־זייט. "וְעַל גְּבוּל בִּנְיָמִן מִפְּאַת קָדִימָה", און אויב איך וועל וועלן ווייטערגיין, ווער איז געווען אָנגעליינט צו בנימין מִפְּאַת קָדִימָה, די כוונה עַד פְּאַת יָמָּה, פֿון דער מזרח־זייט ביז דער מערב־זייט, אָנגעליינט צו אים "שִׁמְעוֹן אֶחָד". דער קומענדיקער נאָך אים איז געווען שמעון. "וְעַל גְּבוּל שִׁמְעוֹן מִפְּאַת קָדִימָה עַד פְּאַת יָמָּה", פֿון דעם מזרח־עק ביזן מערב־עק, "יִשָּׂשכָר אֶחָד". "וְעַל גְּבוּל יִשָּׂשכָר מִפְּאַת קָדִימָה עַד פְּאַת יָמָּה זְבוּלֻן אֶחָד". "וְעַל גְּבוּל זְבוּלֻן מִפְּאַת קָדִימָה עַד פְּאַת יָמָּה גָּד אֶחָד". "וְעַל גְּבוּל גָּד אֶל פְּאַת נֶגֶב תֵּימָנָה", דער גבול פֿון גד דאָס איז שוין דער לעצטער גבול, וואָס ער געפֿינט זיך שוין אין דעם לעצטן דרומדיקן עק פֿון ארץ ישראל, דאָ דאַרף ער מיר שוין זאָגן וואָס זיינען געווען די סימנים פֿון דעם אָרט, אָנצייכנס פֿון וועג, סימני ציון כדי דו זאָלסט וויסן ביז וואַנען, ווו ענדיקט זיך ארץ ישראל. דעריבער זעט ער דאָ אַ נויטיקייט צו דערמאָנען נעמען פֿון ערטער. ווייל אַלע איבעריקע סטרוגעס דאַרף מען ניט דערמאָנען נעמען פֿון ערטער. איך זאָג דיר דו גייסט פֿאָרויס 25 טויזנט קנים, גיסט אַ שניט, זהו, דאָס איז דער חלק פֿון דעם שבט. נאָך 25 טויזנט קנים, נאָך אַ סטרוגע. מען דאַרף ניט זאָגן די נעמען פֿון די ערטער. אָבער ווען דו קומסט צום לעצטן דאַרפֿסטו זאָגן ווו דאָס ענדיקט זיך.
און דעריבער זאָגט ער דאָ, "וְעַל גְּבוּל גָּד אֶל פְּאַת נֶגֶב תֵּימָנָה וְהָיָה גְבוּל מִתָּמָר מֵי מְרִיבַת קָדֵשׁ נַחֲלָה עַל הַיָּם הַגָּדוֹל וְזֹאת הָאָרֶץ אֲשֶׁר תַּפִּילוּ מִנַּחֲלָה לְשִׁבְטֵי יִשְׂרָאֵל וְאֵלֶּה מַחְלְקוֹתָם נְאֻם אֲדֹנָי ה'". ער זאָגט דיר אין דער תֵּימָנָה־זייט, אין דער דרום־זייט, איז דער גבול געווען פֿון תמר, מֵי מְרִיבַת קָדֵשׁ און אַזוי ווייטער, אָנצייכנס פֿון אָרט אַז דו זאָלסט וויסן, ביזן ים הגדול איז געווען זייער נחלה. "וְזֹאת הָאָרֶץ אֲשֶׁר תַּפִּילוּ מִנַּחֲלָה לְשִׁבְטֵי יִשְׂרָאֵל וְאֵלֶּה מַחְלְקוֹתָם נְאֻם אֲדֹנָי ה'".
"וְאֵלֶּה תּוֹצְאֹת הָעִיר מִפְּאַת צָפוֹן חֲמֵשׁ מֵאוֹת וְאַרְבַּעַת אֲלָפִים מִדָּה". יעצט וועט ער רעדן מיט אונדז וועגן די תּוֹצְאֹת הָעִיר, די כוונה איז וועגן די טויערן פֿון דער שטאָט צו אירע פֿיר זייטן. און ער פֿירט אויס און זאָגט, "וְשַׁעֲרֵי הָעִיר עַל שְׁמוֹת שִׁבְטֵי יִשְׂרָאֵל שְׁעָרִים שְׁלוֹשָׁה צָפוֹנָה שַׁעַר רְאוּבֵן אֶחָד שַׁעַר יְהוּדָה אֶחָד שַׁעַר לֵוִי אֶחָד וְאֶל פְּאַת קָדִימָה חֲמֵשׁ מֵאוֹת וְאַרְבַּעַת אֲלָפִים וּשְׁעָרִים שְׁלוֹשָׁה וְשַׁעַר יוֹסֵף אֶחָד שַׁעַר בִּנְיָמִן אֶחָד שַׁעַר דָּן אֶחָד וּפְאַת נֶגְבָּה חֲמֵשׁ מֵאוֹת וְאַרְבַּעַת אֲלָפִים מִדָּה וּשְׁעָרִים שְׁלוֹשָׁה שַׁעַר שִׁמְעוֹן אֶחָד שַׁעַר יִשָּׂשכָר אֶחָד שַׁעַר זְבוּלֻן אֶחָד פְּאַת יָמָּה חֲמֵשׁ מֵאוֹת וְאַרְבַּעַת אֲלָפִים שַׁעֲרֵיהֶם שְׁלוֹשָׁה שַׁעַר גָּד אֶחָד שַׁעַר אָשֵׁר אֶחָד שַׁעַר נַפְתָּלִי אֶחָד".
ער גייט יעצט איבער די טויערן, די כוונה זאָגט ער אונדז וואָס זיינען די טויערן פֿון דער שטאָט. און גיט אַכט, ער איז בעצם נאָך אַ מאָל ווי ער מעסט די שטאָט און זאָגט אירע טויערן. און דעריבער גייט ער זייט נאָך זייט און זאָגט דיר, זאָלסט וויסן אַז די טויערן פֿון דער שטאָט זיינען געווען אויף די נעמען פֿון שבטי ישראל. די טויערן פֿון דער שטאָט וואָס איך רעד נאָך אַ מאָל יעצט וועגן דעם חלק פֿון ישראל. פֿון גאַנצן קוואַדראַט פֿון די 25 טויזנט קנים, איך רעד וועגן דעם חלק פֿון ישראל וואָס איז 5,000 קנים אויף 25 טויזנט קנים אין דער לענג. דאָס האָבן מיר דערקלערט, די שטאָט אין זיי איז געווען 5,000 קנים אויף 5,000 קנים. אָבער אויב מיר נעמען אַראָפּ דעם מגרש, איז דאָס 4,500 קנים אויף 4,500 קנים. יעצט זאָגט ער דיר, זאָלסט וויסן אַז אין יעדער זייט זיינען געווען דריי טויערן. און עס איז געווען אַ טויער, ער הייבט אָן מיט אונדז דריי צפונה. שַׁעַר רְאוּבֵן אֶחָד, שַׁעַר יְהוּדָה אֶחָד, שַׁעַר לֵוִי אֶחָד. אויב מיר גייען צו דער צפון־זייט, וואָס די צפון־זייט איז מער צו דער זייט פֿון יהודה און אַזוי ווייטער, איז געווען לוי וואָס לוי איז געווען נאָענטער צו דער מזרח־זייט, יהודה אין דער מיט, ראובן איז געווען נאָענט צו דער מערב־זייט. דאָס אַלץ זיינען די טויערן וואָס זיינען געווען פֿון דער צפון־זייט. דאָס זיינען די טויערן פֿון דער שטאָט אויף די נעמען פֿון שבטי ישראל, דריי טויערן אין דער צפון־זייט, ראובן, יהודה, לוי. ווען ער הייבט אָן צו ציילן זיי פֿון מערב־זייט צו מזרח־זייט.
"וְאֶל פְּאַת קָדִימָה", יעצט וועט ער אונדז ציילן די טויערן וואָס זיינען פֿון דער מזרח־זייט, וואָס דאָס איז יוסף, בנימין און דן. און ער זאָגט דיר, אויך דאָרט איז געווען 500 און פֿיר טויזנט, 4,500 דאָס איז געווען די לענג פֿון דער שטאָט. און די נעמען פֿון די טויערן וואָס זיינען געווען פֿון דעם מזרחדיקן פֿליגל פֿון דער שטאָט זיינען געווען יוסף, בנימין און דן. שַׁעַר יוֹסֵף אֶחָד, שַׁעַר בִּנְיָמִן אֶחָד, שַׁעַר דָּן אֶחָד. "וּפְאַת נֶגְבָּה", און ער גייט ווייטער און כאַפּט אַרום, יעצט קומט ער אָן צו דער דרום־זייט, וואָס דאָס איז די זייט מער נאָענט צום שטח פֿון בנימין. אויך דאָרט איז די לענג געווען 500 און פֿיר טויזנט מִדָּה. די שטאָט איז געווען די גאַנצע דאָזיקע זייט אירע לענג 4,500. און אויך דאָרט דריי טויערן. שַׁעַר שִׁמְעוֹן אֶחָד, שַׁעַר יִשָּׂשכָר אֶחָד און שַׁעַר זְבוּלֻן אֶחָד. דאָס זיינען די דריי טויערן וואָס זיינען געווען אין דעם חלק וואָס איז געווען אָנגעליינט צו דער זייט פֿון בנימין. יעצט גייט ער ווייטער און כאַפּט אַרום צו דער מערב־זייט, צו דער זייט פֿון ים. "פְּאַת יָמָּה" 500 און פֿיר טויזנט זייערע טויערן דריי. אויך דאָרט זיינען געווען דריי טויערן, וואָס זיי זיינען געווען דער טויער פֿון גד, אשר און נפתלי. און דאָס איז וואָס ער זאָגט אונדז, שַׁעַר גָּד אֶחָד, שַׁעַר אָשֵׁר אֶחָד, שַׁעַר נַפְתָּלִי אֶחָד. דאָס זיינען די דריי טויערן וואָס געפֿינען זיך אין דער מערב־זייט.
דער מלבי"ם דאָ לייגט צו און שטעלט זיך אָפּ אויף אַ פּונקט וואָס ער פֿירט עס ניט ביזן סוף אויס, אָבער דער מלבי"ם זאָגט אַז ער האָט אַ טעם אין דעם ענין, מיר וועלן נאָר דערמאָנען וואָס ער זאָגט. זאָגט דער מלבי"ם, אויב דו וועסט זיך אַרייַנקוקן, וועסטו זען אַז אין די אבני החושן וואָס אין זיי זיינען געווען איינגעפֿעסטיקט אֹדֶם פִּטְדָה וּבָרֶקֶת, וואָס זיי זיינען די שטיינער פֿון ראובן, שמעון און לוי, דאָס איז די איין רייע. נֹפֶךְ סַפִּיר וְיָהֲלֹם, וואָס דאָס איז יהודה, יששכר און זבולון, דאָס איז די צווייטע רייע. לֶשֶׁם שְׁבוֹ וְאַחְלָמָה, וואָס דאָס איז דן, נפתלי און גד, דאָס איז די דריטע רייע. תַּרְשִׁישׁ שֹׁהַם וְיָשְׁפֵה, וואָס זיי זיינען אשר, יוסף און בנימין, דאָס איז די פֿערטע רייע. זאָגט דער מלבי"ם, אויב דו וועסט זיך אַרייַנקוקן וועסטו זען אַז אין דעם סדר פֿון די טויערן איז עס שטענדיק צוויי פֿון איין רוח און דער דריטער פֿון דער רוח וואָס איז אַנטקעגן, אַנטקעגן אים. ער זאָגט קוק ניט, עס איז ניט דאָ, דו וועסט ניט זען אַז דו האָסט למשל איינעם פֿון דאַנען, איינעם פֿון דער צווייטער רוח, דעם דריטן פֿון דער דריטער רוח. ניין. שטענדיק וועסטו זען אַז די דרייַערלייַ וואָס זיינען דערמאָנט אין די שטיינער פֿון חושן ווי אַ דרייַערלייַ, שטענדיק וועלן זיי זיין צוויי פֿון איין רוח, למשל צוויי פֿון דרום, דער דריטער וועט זיין פֿון צפון. און פֿאַרקערט אויך פֿון דער נאָך אַ רייע, צוויי וועלן זיין פֿון צפון, דער דריטער וועט זיין פֿון דרום. אָדער צוויי וועלן זיין פֿון מזרח, דער דריטער וועט זיין פֿון מערב. און די צוויי אַנדערע פֿון מערב, דער דריטער וועט זיין פֿון מזרח. אין דער דאָזיקער פֿאָרעם איז דאָס געווען אויסגעטיילט. פֿאַר וואָס באמת, וואָס איז דער סברא אַז אַזוי איז דאָס געווען אויסגעטיילט? זאָגט דער מלבי"ם, איך האָב אין דעם אַ טעם וואָס דאָ איז ניט זיין אָרט. ער האָט אַ טעם וואָס דאָ איז ניט דער אָרט זיך אויף אים אויסצוברייטן. מיר האָבן ניט זוכה געווען צו וויסן דעם טעם פֿון דעם מלבי"ם, אפֿשר קען זיין אַז מען דאַרף עס זוכן אין אַנדערע מקורות ווו דער מלבי"ם האָט גערעדט וועגן דעם דאָזיקן ענין, מעגלעך אַז דאָרט וועלן מיר יאָ געפֿינען דעם טעם, אָבער דאָ פֿירט דער מלבי"ם ניט אויס.
לאָמיר ענדיקן דעם ספר יחזקאל, דעם פסוק וואָס פֿאַרענדיקט דעם ספר. "סָבִיב שְׁמֹנָה עָשָׂר אָלֶף וְשֵׁם הָעִיר מִיּוֹם ה' שָׁמָּה". "סָבִיב שְׁמֹנָה עָשָׂר אָלֶף". זאָגט דער מלבי"ם, 18 טויזנט קנים דאָס וועט זיין די מאָס פֿון דער שטאָט אַרום. און אויב מיר וועלן מאַכן דעם חשבון, איז דאָס זיכער דער חשבון. ווייל מיר האָבן דאָך יעצט געזאָגט די שטאָט איז קוואַדראַטיש. יעדע זייט פֿון דער שטאָט 4,500. אויב דו גייסט 4,500 צו דער דאָזיקער רוח, 4,500 צו דער דאָזיקער רוח, און אַזוי כאַפּסטו אַרום פֿון פֿיר זייטן, האָסטו באַקומען 18 טויזנט. זאָגט דער מלבי"ם, און וואָס איז דער ענין און דער רמז אין דעם? דאָס טוט אָנצייכענען אויף דער מרכבה פֿון השם, "רִבֹּתַיִם אַלְפֵי שִׁנְאָן". חז"ל זאָגן 18 מחנות וואָס קרייַזלען אַרום כבוד השם. 18 מחנות, וואָס דאָס רעדסטו וועגן טויזנטער, איז מען רעדט וועגן 18 טויזנט, וואָס זיי זיינען ווי די מחנה וואָס קרייַזלט אַרום כבוד השם אין דער הייך. און דעריבער זאָגט ער "וְשֵׁם הָעִיר מִיּוֹם ה' שָׁמָּה". די כוונה איז, השם איז דאָרט, דאָרט איז די שכינה פֿון זיין כבוד, השם איז דאָרט. און 18 טויזנט פֿון דעם אַרומרינג פֿון דער שטאָט, דאָס איז ווי אין יעדן קנה וואָס געפֿינט זיך אַרום דער שטאָט שטייט אַ מלאך ווי פֿון דעם כסא פֿון השם כדי צו היטן די שטאָט.
און פֿון דער שטאָט ביזן הר הבית, אויב מיר וועלן יעצט וועלן מעסטן פֿון אָרט פֿון דער שטאָט ביזן הר הבית, וועלן מיר אָנקומען פּונקט זאָגט דער מלבי"ם צו 45 מיל ממש. זאָגט דער מלבי"ם, און דאָס איז וואָס עס שטייט "וְהָיָה עַל מְצִלּוֹת הַסּוּס קֹדֶשׁ לַה'". דערמיט פֿאַרענדיקט דער מלבי"ם זיין פּירוש און לאָזט אונדז אַ ביסל מיט אַ ספֿק און אַ מאַנגל אין פֿאַרשטאַנד. וואָס איז דער שייכות פֿון דער שטאָט ביזן הר הבית, אַז די שטאָט איז געווען אין דעם חלק פֿון ישראל, דער הר הבית איז שוין געווען אין דעם חלק פֿון די כהנים, ווער עס וועט וועלן מעסטן וועט אָנקומען צו 45 מיל ממש, און דאָס איז וואָס עס שטייט "עַל מְצִלּוֹת הַסּוּס קֹדֶשׁ לַה'". וואָס האָט דאָס אַ שייכות "עַל מְצִלּוֹת הַסּוּס קֹדֶשׁ לַה'"? איז באמת זיינען די ווערטער פֿון דעם מלבי"ם פֿאַרשטומט אין איין אָרט און אויסגעפֿירט אין אַן אַנדער אָרט. און מיר האָבן שוין געלערנט די זאַכן אין דעם מלבי"ם אויף ספר זכריה פרק י"ד אין פסוק כ'. ער ברענגט דאָרט אויף דעם פסוק "וְהָיָה בַּיּוֹם הַהוּא עַל מְצִלּוֹת הַסּוּס קֹדֶשׁ לַה'", זאָגט דער מלבי"ם, נאָך וואָס ירושלים פֿון דער צוקונפֿט וועט זיין ווייַט פֿון דעם מקדש 45 מיל, און דאָס איז דאָך פּונקט וואָס דאָ יעצט זען מיר. זאָגט דער מלבי"ם, דאָס איז מער ווי אַ גאַנג פֿון אַ מענטש מיט זיינע פֿיס אין אַ טאָג. ווייל דער מענטש אין אַ טאָג זאָגט די גמרא גייט 10 פרסאות. און דאָ רעדסטו וועגן 45 מיל. איז בעל כרחך אַז די קדושה וועט זיך פֿאַרשפּרייטן ביז דעם אָרט וואָס אַ מענטש קען גיין אין איין טאָג, ניט ווען ער גייט, נאָר ווען ער רייַט אויף אַ פֿערד. ווען דאָס פֿערד לויפֿט. און די גמרא זאָגט אַז ביזן אָרט וואָס דאָס פֿערד לויפֿט און מְצַל, די כוונה איז אַז עס איז מסוגל צו לויפֿן ביז עס וועט רוען אין דער האַלבער טאָג, זאָגט די גמרא דאָס איז 45 טויזנט מיל. דאָס איז דער שיעור, 45 מיל. דאָס איז דער שיעור. איז ער קומט דיר צו זאָגן אַז די קדושה וועט זיך פֿאַרשפּרייטן ביז דעם אָרט וואָס אַ מענטש קען אָנקומען מיט זיין פֿערד אין אַ לויף, ביז דאָרט וועט זיך פֿאַרשפּרייטן די קדושה. און די טעפּ וואָס וועלן זיך געפֿינען דעמאָלט אין בית המקדש וועלן גערעכנט ווערן ווי מזרקים אַז פֿון די פֿיל קרבנות וועט מען אין זיי לייגן דאָס בלוט פֿון די זבחים כדי עס צו שפּריצן אויפֿן מזבח. "סִירוֹת" די כוונה פֿון לשון סירים. אויף יעדן פֿאַל, וואָס פֿאַרשטייסטו? אַז ער האָט געוואָלט דיר זאָגן אַז פֿון אָרט פֿון מקדש פֿאַרשפּרייט זיך 45 מיל צו דער שטאָט, דאָס הייסט די קדושה וועט זיך פֿאַרשפּרייטן. און די קדושה וועט ניט זיין נאָר אין אָרט פֿון מקדש וואָס דאָס איז דער אָרט פֿון די כהנים, נאָר דאָס וועט זיך אויך פֿאַרשפּרייטן צו דער זייט פֿון דער שטאָט ירושלים וואָס זי איז געווען דער אָרט פֿון גאַנץ ישראל. השם זאָל אונדז אויסלייזן אַן אייביקע גאולה און זאָל אונדז מזכה זיין צו זען אין דעם בנין פֿון דעם דריטן בית המקדש וואָס וועט אַראָפּקומען געבויט אין פֿייַער פֿון הימל, אמן ואמן.