ספר יחזקאל פרק מו. כה אמר השם אלוהים, דער טויער פון דעם אינערן חצר וואס איז געווענדט צו מזרח וועט זיין פֿאַרמאַכט זעקס טעג פון די וואך, און אין טאָג פון שבת וועט ער זיך עפֿענען, און אין טאָג פון ראש חודש וועט ער זיך עפֿענען. וואָס איז דער טויער פון דעם אינערן חצר וואס איז געווענדט צו מזרח וואָס זאָל זיין פֿאַרמאַכט? וועגן וואָסער טויער רעדן מיר דא? וועגן דעם איז דא אַ מחלוקת צווישן רש"י און דעם מלבי"ם. רש"י ברענגט דאָס וואָס חז"ל האָבן געלערנט אין מסכת מידות, צוויי פשפשין (קליינע טירן) האָט געהאַט דער טויער פון דעם היכל, איינער אין דרום און איינער אין צפון. דער טויער פון דעם היכל איז געווען אַ צענטראַלער טויער וואָס מיט אים איז מען אַריינגעגאנגען פון דעם אולם צום היכל, און דער היכל איז דער אָרט וואו עס איז געווען די מנורה, דער גאָלדענער מזבח, און דער שולחן, יאָ? און דארט ביים אַריינגאַנג צו דעם טויער פון דעם היכל איז געווען אויף זיין רעכטער זייט אַ קליינער טויער און אויף זיין לינקער זייט אַ קליינער טויער. דער דרומדיקער טויער אויף זיין רעכטער זייט, דער צפונדיקער אויף זיין לינקער. דער דרומדיקער טויער אויף זיין רעכטער זייט, דער רעכטער פשפש, וועגן דעם זאָגט די משנה אין מסכת מידות אז ער וועט זיין פֿאַרמאַכט. אויף אים איז מפורש אין קבלה: קיינער וועט אין אים נישט אַריינקומען, און ער וועט זיין פֿאַרמאַכט. דער מלבי"ם דערקעגן דערקלערט אַז דא אין אונדזער פרק בכלל באַשרייבן מיר אין וואָסער אופֿן דער נשיא קומט צום בית המקדש כדי מקריב צו זיין די קרבנות, און דא זאָגט ער אונדז אַז דער טויער פון דעם אינערן חצר, וואָס איז דער מזרחדיקער טויער פון עזרת ישראל, דאָס איז אייגנטלעך דער טויער דורך וועלכן מען קומט בכלל אַריין אין דער עזרה וואו עס געפֿינט זיך דער שטיינערנער מזבח אויף וועלכן מען האָט מקריב געווען אַלע קרבנות, אָדער דער מזבח העולה ווי ער ווערט גערופֿן, און וועגן דעם טויער רעדן מיר, און ער וועט זיין פֿאַרמאַכט, דאָס הייסט דער גאַנצער טויער וועט זיין פֿאַרמאַכט. נישט ווי רש"י לערנט אַז די כוונה איז נאָר אויפֿן רעכטן פשפש פון דעם טויער פון דעם היכל. דער מלבי"ם זאָגט דאָס איז בכלל נישט דער טויער פון דעם היכל, מען רעדט וועגן דעם טויער פון דעם אַריינגאַנג פון דער עזרה, פון עזרת ישראל. און דער טויער וועט זיין פֿאַרמאַכט אין גאַנצן. און ווען וועט ער זיין פֿאַרמאַכט? זאָגט אונדז דער נביא, ער וועט זיין פֿאַרמאַכט זעקס טעג פון די וואך, און אין טאָג פון שבת וועט ער זיך עפֿענען, און אין טאָג פון ראש חודש וועט ער זיך עפֿענען. דער דאָזיקער טויער פון דער עזרה, דער מזרחדיקער טויער, וועט זיין פֿאַרמאַכט במשך זעקס טעג, אָבער אין שבת און אין ראשי חדשים, דעמאָלט וועט ער זיך עפֿענען.
ובא הנשיא דרך אולם השער מחוץ ועמד על מזוזת השער ועשו הכהנים את עולתו ואת שלמיו והשתחווה על מפתן השער ויצא והשער לא יסגר עד הערב. ווען דער נשיא וועט קומען כדי צו שטיין ביי די קרבנות פון חינוך, ווייל חז"ל זאָגן אַז ביי יעדן קרבן וואָס אַ מענטש ברענגט דאַרף ער שטיין דערביי, ווען דער נשיא וועט קומען דארט צו שטיין ביי די קרבנות פון חינוך, וועט ער קומען דורך דעם אולם פון דעם טויער פון דרויסן, און ביים אינערן טויער, זאָגט דער מלבי"ם, איז דער אולם געווען אין דרויסן. וואָס מיינט דאָס? מיר האָבן דאָך אַ טויער און ער האָט אַן אולם. אן אולם, ווי מיר האָבן שוין דערקלערט אין די פֿריערדיקע פרקים, איז געווען דער אַריינגאַנג צום טויער, און דאָס מיינט אַ גרויסער אָרט וואָס איז געווען צוגעדעקט. דאָס רופֿט מען אן אולם, דאָס איז ווי אַ פֿאָרגאַנג צום טויער. אַזוי ווען מען רעדט וועגן דעם אינערן טויער, איז דער אולם געווען אין דרויסן. ער וועט קומען פֿון דעם דרויסנדיקן חצר דורך דעם אולם פון דעם מזרחדיקן טויער, און מיר האָבן געזען אויבן אַז ווען ער האָט דערגרייכט דעם טויער פון דעם דרויסנדיקן חצר צו עסן ברויט, האָט ער אויך דערגרייכט דעם אולם פון דעם טויער, אָבער דארט איז דער אולם געווען אין אינעווייניק. אַזוי איז ער נישט געקומען פֿון דרויסן, ווייל דער טויער פון דעם דרויסנדיקן חצר, וואָס מיינט דער חצר בכלל, דאָס וואָס איז געווען אין בית המקדש השני עזרת נשים, דער דאָזיקער טויער פון דעם דרויסנדיקן חצר איז אַ טויער וואָס איז געווען פֿאַרמאַכט תמידיג. אַזוי, ווי איז מען בכלל אַריינגעגאַנגען אין בית המקדש אויב דער דרויסנדיקער טויער איז געווען אין גאַנצן פֿאַרמאַכט? אַזוי האָבן מיר געזען אַז עס איז געווען אַ טויער פֿון דרום און אַ טויער פֿון צפון, פֿון דארט איז מען אַריינגעגאַנגען. און דער כהן, ווען ער האָט געוואָלט עסן, האָבן מיר געזען אויבן אַז ער האָט געגעסן אונטער דער סטעליע פון דעם טויער, אָבער ער איז אַריינגעגאַנגען נאָך דעם וואָס ער איז אַריין פֿון דרום אָדער פֿון צפון, ער איז אַריינגעגאַנגען אין דעם פֿאָרגאַנג פון דעם טויער פֿון אינעווייניק און דארט האָט ער געגעסן. זאָגט דער מלבי"ם, דא צום אינערן טויער וועט ער קומען פֿון דרויסן. ווי אַזוי? ער קומט פֿאַר די תאים, ער שטייט אויף דער מזוזה פון דעם טויער און בוקט זיך. ווי אַזוי וועט ער קומען? זאָגט מען דיר, מען וועט אים עפֿענען דעם טויער ספעציעל. און דאָס איז וואָס זיי זאָגן אונדז דא, ובא הנשיא דרך אולם השער מחוץ ועמד על מזוזת השער ועשו הכהנים את עולתו ואת שלמיו והשתחווה על מפתן השער ויצא. און דעמאָלט אין דעם רגע וואָס מען האָט געעפֿנט דעם טויער פֿאַרן נשיא, והשער לא יסגר עד הערב, דער טויער וואָס האָט זיך געפֿונען דארט אין עזרת ישראל וועט בלייבן אָפֿן ביזן אָוונט. און דער ציל איז,
והשתחוו עם הארץ פתח השער ההוא בשבתות ובחודשים לפני השם, און דאָס פֿאָלק וועט זיך בוקן ביים אַריינגאַנג פון דעם טויער אין שבתות און אין ראשי חדשים פֿאַר השם. היות ווי דעמאָלט אין שבתות און ראשי חדשים קומען זיי זיך צו ווייזן פֿאַר השם, אַזוי, און עס וועט זיין פֿון חודש צו חודש און פֿון שבת צו שבת וועט קומען יעדער בשר זיך צו בוקן פֿאַר השם, דעריבער וועט דעמאָלט דער טויער זיין אָפֿן במשך דעם גאַנצן טאָג.
והעולה אשר יקריב הנשיא להשם ביום השבת שישה כבשים תמימים ואיל תמים, און דער עולה וואָס דער נשיא וועט מקריב זיין צו השם אין טאָג פֿון שבת: זעקס גאַנצע לעמער און אַ גאַנצער ווידער. ווי מיר האָבן געזאָגט, דער נשיא איז געקומען, מען האָט ספעציעל פֿאַר אים געעפֿנט דעם טויער אין שבתות און אין ראשי חדשים און דעמאָלט איז דאָס פֿאָלק אַריינגעגאַנגען, מען האָט זיי געלאָזט דאָס אָפֿן, און דער נשיא האָט דעמאָלט מקריב געווען אַ קרבן, אַ קרבן עולה. איצט קערט ער זיך צוריק צו די קרבנות פון חינוך וואָס מיר האָבן וועגן זיי גערעדט אין דעם פֿריערדיקן פרק, וואָס זיי זענען קרבנות ספעציעל פֿאַרן חינוך פון בית המקדש. און דער עולה וואָס ער איז מקריב אין טאָג פֿון שבת פון די שבתות, מען רעדט וועגן אַלע שבתות פֿון 190 טעג, פֿון פסח ווי מיר האָבן גערעדט אין דעם פֿריערדיקן פרק, ביזן סוף פֿון סוכות. אַלע די דאָזיקע שבתות וועט ער מקריב זיין אַ ספעציעלער קרבן, און דער קרבן וועט זיין זעקס גאַנצע לעמער און אַ גאַנצער ווידער. און דאָס איז ווי מיר האָבן דערקלערט אויבן, חוץ פֿון די שטענדיקע קרבנות וואָס זענען דערמאָנט אין דער תורה וואָס מען דאַרף מקריב זיין פֿון שבת צו שבת. ומנחה איפה לאיל ולכבשים מנחה מתת ידו ושמן הין לאיפה. אַ מנחה פֿון אַן איפה פֿאַרן ווידער, אַזוי איז געווען באַשטימט די מנחה פון דעם ווידער אין אַלע טעג פֿון חינוך, און פֿאַר די לעמער האָט ער געגעבן אַ מנחה מתת ידו. פֿאַר די לעמער האָט ער געגעבן אַ זעקסטל פֿון אַן איפה פֿאַר יעדן לאַם, וואָס דאָס איז דער שיעור פֿון דער תרומה וואָס מען האָט געגעבן צום נשיא פֿון דעם חומר. אַזוי איז דאָס מתת ידו, דאָס וואָס זיי האָבן געגעבן, דאָס האָט ער איצט געגעבן אַלס קרבן. און דאָס איז די תרומה, אַ זעקסטל פֿון אַן איפה פֿון אַ חומר ווייץ, אַזוי האָבן מיר געזען אין דעם פֿריערדיקן פרק. און דעם שיעור וואָס מען גיט אים תרומה, דאָס איז דער שיעור פֿון דער מנחת הכבש, דעריבער ווערט דאָס גערופֿן מתת ידו. אַזוי אויך האָט ער בפירוש געזאָגט אַז די מנחת הכבש איז אַ זעקסטל פֿון אַן איפה, מיר וועלן דאָס זען אין פסוק י"ד, און אין פסוק ז' זאָגט ער כאשר תשיג ידו, ווי מיר האָבן דערקלערט אַז די כוונה איז וועגן דעם וואָס די מענטשן האָבן געבראַכט.
וביום החודש פר בן בקר תמימים וששת כבשים ואיל תמימים יהיו. וביום החודש פר בן בקר תמימים, דא איז דא אַ שוועריקייט. פר בן בקר איז איינער, תמימים איז מער ווי איינער. זאָג פר בן בקר תמים. וואָס איז פר בן בקר תמימים? דער מלבי"ם זאָגט עס איז דא אַ דרוש פֿון חז"ל. לאָמיר זען, רש"י ברענגט דעם דרוש פֿון חז"ל. דעם דאָזיקן פסוק האָבן אונדזערע רבותינו געדרשנט אין מנחות. פר, וואָס האָט עס אונדז געלערנט? מחמת עס שטייט אין דער תורה ובראשי חודשיכם פרים בני בקר שניים. פֿון וואַנעט אַז אויב מען האָט נישט געפֿונען צוויי זאָל מען ברענגען איינעם? עס וואָלט געווען אַן אָרט צו זאָגן אויב עס איז נישטאָ צוויי זאָלסטו גאָרנישט ברענגען. ניין, זאָגן חז"ל, עס שטייט דא געשריבן פר בן בקר תמימים. זאָגט מען דיר, אויב עס איז דא איינער זאָלסטו ברענגען אַפֿילו איינעם. וששת כבשים, וואָס לערנט עס אונדז? מחמת עס שטייט אין דער תורה זיבן. אין דער תורה שטייט אַז מען דאַרף מקריב זיין אין שבת זיבן לעמער. פֿון וואַנעט אַז אויב מען האָט נישט געפֿונען זיבן זאָל מען ברענגען זעקס? פֿון וואַנעט ווייסטו אַז עס איז גענוג אַפֿילו מיט זעקס? פֿון דעם וואָס עס שטייט ביי אונדז וששת כבשים. און פֿון וואַנעט אַפֿילו איינער? תלמוד לומר ולכבשים כאשר תשיג ידו. די לעמער, אויך אויב דו האָסט נישט זעקס, תשיג ידו. האָסטו דערגרייכט איינעם, ברענג אַפֿילו איינעם. דער רד"ק גיט נאָך אַ מעגלעכקייט, זאָגט דער רד"ק וואָס איז פר בן בקר תמימים? עס האָט געזאָגט פר יחיד און געזאָגט תמימים רבים, עס זענען דא מפרשים אַז דער פר און זיין מוטער זאָלן זיין תמימים. און דאָס זאָגט דער רד"ק איז אַ חידוש וואָס עס האָט זיך נאָר דעמאָלט געדאַרפֿט צוליב דעם חינוך פון בית המקדש, ווייל בדרך כלל זוכן מיר קיינמאָל נישט צו קאָנטראָלירן אַז אויך זיין מוטער זאָל זיין תמים פֿון אַ מום, נאָר דער קרבן וואָס גייט אַרויף אויפֿן מזבח דאַרף זיין תמים. ואיפה לפר ואיפה לאיל יעשה מנחה ולכבשים כאשר תשיג ידו ושמן הין לאיפה. ואיפה לפר ואיפה לאיל יעשה מנחה, ווי מיר האָבן געזען אויבן, ולכבשים כאשר תשיג ידו, אַז די מנחה פֿון די לעמער איז לויט דער השגה פֿון זיין האַנט ווי מיר האָבן געזאָגט, און ווי חז"ל זאָגן, איפה לפר ואיפה לאיל, האָט געזאָגט רבי שמעון, איז דען די מידה פֿון פרים און אילים איין זאַך? נאָר אַז אויב ער האָט געהאַט פֿיל פרים און זיי האָבן נישט געהאַט נסכים, זאָל ער ברענגען אַ פר מיט זיינע נסכים און זאָל נישט מקריב זיין זיי אַלע אָן נסכים. דאָס הייסט, מיר זאָגן נישט אַז זאָלסט ברענגען פֿיל פרים און אויף וואָס האָסטו נסכים? אויף איינעם? אויף איינעם ברענג נסכים, אויף די איבעריקע נישט. ניין. וויפֿל נסכים דו האָסט לויט דעם ברענג פרים. האָסטו פֿאַר איין פר נסכים, ברענג נאָר איין פר. האָסטו פֿאַר אַלע זיבן, ברענג אַלע זיבן. ווייל די נסכים זענען אַ מוז. דאָס איז נאָך אַ דרשה וואָס חז"ל דרשענען ווי מיר האָבן געזען אויבן, נאָך אַ דרשה ווי עס ברענגט דא דער רד"ק. און אויב ער האָט געהאַט פֿיל אילים און זיי האָבן נישט געהאַט אַן איפה, זאָל ער ברענגען אַן איל און זיין איפה. און זאָל נישט זאָגן איך וועל זיי אַלע ברענגען אויך אָן אַן איפה. ניין, זאָגן חז"ל, וויפֿל איפות דו האָסט ברענג לויט דעם אילים.
ובבוא הנשיא דרך אולם השער יבוא ובדרכו יצא. ווען דער נשיא איז געקומען אַריין אין דער עזרה, דאַרף ער נישט אַרומגיין און אַרויסגיין דורך אַן אַנדער טויער ווי דאָס פֿאָלק, נאָר ער גייט אַרויס דורך דעם אולם פון דעם טויער אין וועלכן ער איז געקומען. אַזוי איז ער געקומען דורך דעם מזרחדיקן טויער, גייט ער אַרויס דורך דעם מזרחדיקן טויער. זאָגט רש"י, ער איז נישט מצווה צו מאַכן די עזרה אַ קפנדריא. דאָס פֿאָלק איז געווען מצווה צו מאַכן די עזרה אַ קפנדריא, וואָס דאָס מיינט אַריינצוקומען פֿון איין אָרט און אַרויסצוגיין פֿון אַן אַנדער אָרט. דערקעגן דער נשיא ניין, פֿון דעם זעלבן פּונקט וואָס ער איז אַריין, פֿון דעם זעלבן פּונקט גייט ער אַרויס. און וואָס איז באמת די הסבר אין דעם? ובבוא עם הארץ לפני השם במועדים, הבא דרך שער צפון להשתחוות יצא דרך שער נגב, והבא דרך שער נגב יצא דרך שער צפונה. לא ישוב דרך השער אשר בא בו כי נכחו יצא. דאָס פֿאָלק ווען זיי זענען געקומען פֿאַר השם אין די מועדים, ווער עס איז געקומען פֿון דעם צפונדיקן טויער זיך צו בוקן גייט אַרויס דורך דעם דרומדיקן טויער. ווער עס איז געקומען דורך דעם דרומדיקן טויער גייט אַרויס דורך דעם צפונדיקן טויער. לא ישוב דרך השער אשר בא בו. דורך דעם טויער פֿון וועלכן ער איז געקומען, פֿון אים איז ער נישט אַרויסגעגאַנגען. אָבער דערקעגן דער נשיא, דורך דעם זעלבן טויער וואָס ער איז געקומען, דעם מזרחדיקן, דורך דעם זעלבן טויער איז ער אַרויסגעגאַנגען. זאָגט דער מלבי"ם, פֿון דעם זעסטו אַז דורך דעם מזרחדיקן טויער האָבן זיי בכלל נישט געהאַט רשות אַריינצוקומען און אַרויסצוגיין. הגם אַז מיר האָבן געזען אויבן אַז אין טאָג פֿון שבת וועט ער זיך עפֿענען, און הגם אַז מיר האָבן געזען אויבן אין פסוק ג' והשתחוו עם הארץ פתח השער ההוא בשבתות ובחודשים לפני השם, ווען דער נשיא וועט קומען און אַריינגיין דורך דעם טויער, וועט זיך דער מזרחדיקער טויער עפֿענען ספעציעל פֿאַר אים, און דאָס פֿאָלק וועט זיך בוקן דורך דעם דאָזיקן טויער. זאָלסט זיך נישט טועה זיין צו טראַכטן אַז זיי וועלן זיך בוקן דורך דעם דאָזיקן טויער און אויך אַריינקומען. ניין. נאָר דער נשיא קומט אַריין דורך דעם מזרחדיקן טויער. זיי שטייען ביים אַריינגאַנג פון דעם טויער, בוקן זיך, אָבער אַריינצוקומען אין אים האָבן זיי נישט קיין רשות. ווי מיר האָבן איצט געלייענט, אַז דאָס פֿאָלק קומט אַריין דורך דעם צפונדיקן טויער, גייט אַרויס אין דרום. קומט אַריין פֿון איין טויער, גייט אַרויס דורך דעם טויער וואָס איז אַנטקעגן. אָבער דורך דעם מזרחדיקן טויער האָט זיך געעפֿנט ספעציעל פֿאַרן נשיא, זיי האָבן געקענט דארט שטיין און זיך בוקן, אָבער בשום אופֿן נישט אַריינקומען דורך דארט.
והנשיא בתוכם בבואם יבוא ובצאתם יצאו. דער נשיא בתוכם, ווען דער נשיא וועט קומען אין דעם פֿאָלק צווישן, מיינט דאָס אַז ער קומט צוזאַמען מיטן פֿאָלק, און דעמאָלט דאַרף ער זיך פֿירן, זאָגט דער מלבי"ם, ווי דאָס פֿאָלק, אַריינצוקומען דורך דעם דרומדיקן אָדער צפונדיקן טויער און אַרויסצוגיין דורך דעם טויער וואָס איז אַנטקעגן, און דאָס איז לכבוד דעם פֿאָלק. ווייל דו ביסט צוזאַמען מיטן פֿאָלק, פֿיר זיך ווי זיי. זיי קומען אַריין פֿון צפון גייען אַרויס פֿון דרום אָדער קומען אַריין פֿון דרום גייען אַרויס פֿון צפון, אויך דו פֿיר זיך ווי זיי ווייל דו קומסט איצט צוזאַמען מיטן פֿאָלק. ווען דו ביסט אַליין, ווי מיר האָבן געזאָגט, דעמאָלט קומסטו אַריין דורך דעם מזרחדיקן טויער. אָבער ווען דו ביסט צוזאַמען מיטן פֿאָלק, קום אַריין דורך דעם צפונדיקן טויער און גיי אַרויס דורך דעם דרומדיקן טויער. ווייל דאָס וואָס מיר האָבן געזאָגט אַז דער נשיא גייט אַרויס דורך דעם טויער אין וועלכן ער איז געקומען, די כוונה איז דער נשיא בעצם, ער קומט אַריין פֿון דעם זעלבן טויער און גייט אַרויס פֿון דעם זעלבן טויער, ער דאַרף נישט אַרויסגיין דורך אַן אַנדער טויער, זאָגט דער מלבי"ם דאָס איז נאָר ווען ער קומט אַליין. ווען ער קומט מיטן פֿאָלק, דעמאָלט איז דער דין אַז ער גייט אַרויס פֿון דעם אָרט וואו זיי גייען אַרויס און קומט אַריין פֿון דעם אָרט וואו זיי קומען אַריין. און דער רד"ק לייגט צו און זאָגט, און זיין כבוד און זיין הדר איז צו קומען מיט זיי און אַרויסגיין מיט זיי. לויט דעם מלבי"ם הערט זיך אַרויס אַז דאָס איז כדי נישט צו ענדערן פֿון דער הנהגה פון דעם פֿאָלק. דערקעגן לויט דעם רד"ק הערט זיך אַרויס אַז דאָס איז דער עצם כבוד פון דעם נשיא, אַז נישט ווי ער זאָל קומען אַליין, זיין כבוד און זיין הדר איז אַז ער זאָל קומען מיט אַ סך פֿאָלק וואָס זאָלן אים באַגלייטן, און דעריבער ווען ער קומט צווישן זיי, בבואם יבוא ובצאתם יצאו, ער וועט גיין און אַרויסגיין ווי זיי קומען און גייען אַרויס. וואָס דא דאַרף מען פֿאַרשטיין, עס שטייט בבואם יבוא ובצאתם יצאו, עס שטייט נישט יצא נאָר יצאו. דאָס איז נישט פֿאַרשטענדלעך. אויב בבואם יבוא איז בצאתם יצא. ווי אַזוי איז דאָס געוואָרן לשון רבים? דערקלערט דער מלבי"ם, דער דין איז אַז דער נשיא קומט אַריין ערשטער און גייט אַרויס לעצטער. און דעריבער ווען מיר רעדן וועגן דעם קומען, זאָג איך בבואם יבוא. ווער קומט ערשטער? ער קומט ערשטער, ער איז אין קאָפ. אָבער ווען מיר רעדן וועגן דעם אַרויסגיין, גייט ער נישט אַרויס ערשטער, זיי גייען אַרויס ערשטער, דעריבער זאָגט ער ובצאתם יצאו. פֿריער גייען זיי אַרויס און ערשט נאָך דעם גייט אַרויס דער נשיא. רב חיים שמואלביץ אין שיחות מוסר, ער האָט אַ זייער זייער באַרימטן רעיון, מאמר ט"ז שנת ל"א, אַ רעיון אין וועלכן ער רעדט וועגן די היזק פֿון דעם דרימל פֿון געוואוינהייט. ביז וואַנעט שלעכט און ביטער איז דער מצב אין וועלכן דער מענטש געוואוינט זיך צו יעדער זאַך, און אַ טייל דערפֿון איז אויך אַ געוואוינהייט אין עבודת השם, און דעמאָלט טוט דער מענטש זיין פעולה ווי אַן עפעס אַ רוטינ-פעולה שטענדיק אָן אַ האַרץ, אָן אַ מחשבה, אָן התבוננות. און דער מסר וואָס ער לערנט פֿון די דאָזיקע פסוקים איז אַ זייער שטאַרקער מסר. זאָגט רב חיים שמואלביץ, טראַכט זיך אַריין, ביי אונדז שטייט אַז דאָס פֿאָלק איז געקומען, זיי זענען געקומען דורך דעם צפונדיקן טויער גייען אַרויס דורך דעם דרומדיקן טויער, די וואָס קומען דורך דעם דרומדיקן טויער גייען אַרויס דורך דעם צפונדיקן טויער, לא ישוב דרך השער אשר בא בו כי נכחו יצא. פֿאַר וואָס? וואָס איז באמת די סיבה? זאָגט דער יעב"ץ אין זיין ביאור צו מסכת אבות, ווייל השם יתברך האָט מקפיד געווען אַז מען זאָל נישט זען דעם טויער צוויי מאָל, טאָמער וועט ער גלייך ווערן אין זיינע אויגן צום טויער פֿון זיין הויז און די ווענט פֿון דעם הויז צו זיינע ווענט. הערט איר? זאָגט דער יעב"ץ, דו קומסט אַריין דורך דעם זעלבן אָרט און גייסט אַרויס דורך דעם זעלבן אָרט, אָ איך האָב זיך שוין געוואוינט, אָ דאָס איז וואָס איך קען אים, איך בין שוין אַריין דורך דא, איך האָב דאָס שוין געזען אַ מאָל. אין דעם רגע וואָס דו קענסט שוין, אין דעם רגע וואָס דו האָסט זיך געוואוינט, ממילא פֿאַלט דער שפאַנונג, ממילא ביסטו שוין נישט התרגש, האָסטו נישט קיין התפעלות. זאָגט מען דיר ניין, ביסט אַריין דורך איין טויער, זאָגט דער יעב"ץ גיי אַרויס דורך דעם צווייטן טויער, ווייל השם האָט מקפיד געווען אַז ער זאָל נישט זען דעם טויער צוויי מאָל טאָמער וועט ער גלייך ווערן אין זיינע אויגן צום טויער פֿון זיין הויז און זיינע ווענט צו די ווענט פֿון זיין הויז. ווען אַ מענטש זעט צום ערשטן מאָל איז ער התרגש, אָבער נאָך דעם פֿאַרלירט ער שוין די התפעלות, און די תורה האָט געוואָלט דאָס פֿאַרהיטן, אַז דו זאָלסט האָבן בבית אלוקים נהלך ברגש, אַז דו זאָלסט גיין מיט התרגשות און נישט פֿאַרלירן די דאָזיקע התפעלות. זאָגט דער יעב"ץ, זאָגט רב חיים שמואלביץ, זיי מדייק, דאָס אַלץ שייך נאָר ביי אַן עם הארץ, ווייל זיין התפעלות די ערשטע איז אַ רגעדיקע התפעלות און נאָך דעם וויאָקט זי אויס. אָבער דער נשיא, און דא רעדן מיר דאָך וועגן מלך המשיח, אַזוי רעדן מיר וועגן עמעצן וואָס איז מורם מעם, מיר רעדן שוין אין בית השלישי, זיין השגה איז פֿון דער זייט פֿון דעם שכל, נישט פֿון דער זייט פֿון דעם דמיון. זיין התרגשות איז נישט קיין רגשדיקע רגעדיקע התרגשות פֿון האַרצן, נאָר דאָס איז אַן התרגשות פֿון התבוננות, פֿון מחשבה, דאָס איז פֿון דער זייט פֿון דעם שכל. און וואָס מער ער וועט מוסיף זיין צו זיין מתמיד וועט וואַקסן זיין הערכה און זיין ליבשאַפֿט. אַזוי גייט ער אַרויס פֿון דעם זעלבן טויער וואָס ער איז אַריין, ווייל אין זיין השגה נישט נאָר אַז דאָס וועט אים נישט שאַטן, דאָס וועט אים נאָך מוסיף זיין. ביי אים איז דאָס אַן שכלדיקע השגה, און אין דער שכלדיקער השגה איז די נאָך התבוננות אַ נאָך פֿאַרטיפֿונג, איז זי אַ צוגאָב אין התרגשות און אין מחשבה און אין כוונה פֿון דעם גיין צום בית השם. דאָס אַלץ אָבער אַכטונג, נאָר ווען דער נשיא גייט אַליין. אָבער ווען דער נשיא איז בתוכם, ווי מיר האָבן געזאָגט, דעמאָלט בבואם יבוא ובצאתם יצאו. ווען דער נשיא גייט מיטן פֿאָלק, גייט ער צוזאַמען מיט זיי דורך דעם זעלבן טויער אין וועלכן זיי קומען אַריין, אַזוי קומט ער אַריין פֿון צפון גייט אַרויס פֿון דרום, קומט אַריין פֿון דרום גייט אַרויס פֿון צפון. און פֿאַר וואָס? כדי נישט צו ענדערן פֿון דעם ציבור, ווי עס האָט אונדז דערקלערט דער מלבי"ם, וואָס דאָס מיינט אויך אויב דו ביסט אין דיינע השגות מורם מעם, אָבער ווען דו ביסט צוזאַמען מיטן ציבור, דעמאָלט פֿיר זיך צוזאַמען מיטן ציבור. און באמת ביי פֿיל גדולים האָבן מיר געזען די דאָזיקע הנהגה, אַז אַלע זייערע חומרות און זייערע הקפדות און זייערע דקדוקים האָבן זיי געטאָן ווען זיי זענען געווען צווישן זיך אַליין. אָבער ווען זיי זענען געווען צוזאַמען מיטן ציבור, דעמאָלט בתוך עמי אנוכי יושבת, האָבן זיי זיך געפֿירט ווי אַלע כדי נישט צו ווייזן אַז כביכול זיי האָבן ספעציעלע חומרות און נישט צו ווייזן אַז זיי זענען ווי מתנשא איבער זיי, אַזוי וואָס אַלע האָבן געטאָן האָבן זיי געטאָן ווי אַלע. אַפֿילו אַז עס קען זיין אַז פֿון זיין זייט למשל וואָלט ער דאָס נישט געגעסן, ווייל ער האָט עפעס ספעציעלע חומרות, מען רעדט נישט וועגן ענינים פֿון כשרות, מען רעדט וועגן חומרות, ספעציעלע הקפדות, אָבער דא ווייל דאָס וואָלט זיך אויסגענומען ווי כאילו איך פֿרש זיך אָפ פֿון זיי, ווי כאילו איך בין מתנשא איבער זיי, אַזוי האָט ער נישט אַזוי געטאָן. אַזוי, ווי מיר האָבן געזאָגט, לכבוד דעם פֿאָלק האָט ער נישט געענדערט פֿון דער הנהגה פון דעם ציבור. און פֿון דא זאָגט רב חיים שמואלביץ עס איז דא אַ גוואַלדיקער און אַ גרויסער מסר וואָס מען דאַרף לערנען, אַז אויב אַ מענטש וועט זיך נישט מעורר זיין, דאַרף דער מענטש פֿאַרשטיין אַז זיין התלהבות וועט אויסוויאָקן פֿון יעדער זאַך פֿון קדושה, פֿון יעדער זאַך פֿון קדושה. און דעריבער דאַרף דער מענטש תמידיג לערנען מוסר, תמידיג מחזק זיין זיך, תמידיג איבערחזרן די הלכות פֿון יעדער זאַך און זאַך, ווייל אַז נישט וועט זיך דער מענטש מעורר זיין, בדרך הטבע וויאָקט אַלץ אויס, די התרגשות פֿאַלט, די התלהבות צעגייט זיך, און דעמאָלט קערט זיך דער מענטש צוריק צו זיין קדמות, און דער מענטש וועט פּלוצלינג זען זיך אַליין ווי ער דרודערט זיך אַראָפ אָן דעם וואָס ער האָט עס געשפירט. מען זאָגט מי יעלה בהר השם ומי יקום במקום קודשו, מען זאָגט אַז דעם וועג פֿון דעם אַרויפֿגיין אין בַּרג פֿון השם האָט מען דאָס פֿאַרגליכן צו אַ מענטש וואָס פֿאָרט און רייט אויף אַ ראָווער. ווער עס רייט אויף אַ ראָווער ווייסט אַז אויב אין איין רגע הערסטו אויף צו טרעטן, דרודערסטו זיך אַראָפ. היינט לצערנו ווייסט דער ציבור נישט דעם דאָזיקן סוד, אַלע האָבן עלעקטרישע ראָוערס, אָבער זאָגט מען דיר, אדוני פֿאַרשטיי, ווען דו טוסט נישט, דו אַקטיווירסט נישט קיין כוח, גייסטו בהכרח אַראָפ. און דעריבער זאָגט דער רב, אַ מענטש דאַרף זיך תמיד מעורר זיין, ווייל אַז נישט אַזוי וועט די געוואוינהייט אַיינשלעפֿערן דעם רגש און ממילא דורך דעם וועט ער זיך אַראָפדרודערן פֿון רוחניותדיקן זייט.
ובחגים ובמועדים תהיה המנחה איפה לפר ואיפה לאיל ולכבשים מתת ידו ושמן הין לאיפה. אַזוי, ערשטנס איז דא אַ שוועריקייט וואָס מיר האָבן שוין דערביי געשטאַנען אויבן, בחגים ובמועדים, וואָס איז דער חילוק צווישן חגים און מועדים? אַזוי איז דער רד"ק מיישב און זאָגט אַז אַלע חגים ווערן גערופֿן מועדים, ווי מיר האָבן געזען אלה מועדי השם, און ווער זענען זיי? בעצם רעדט מען דארט וועגן די חגים. אַזוי פֿאַר וואָס האָט ער אַלזאָ געטאָפּלט און געזאָגט די חגים און די מועדים? זאָגט דער רד"ק, ווייל עס איז דא אַ חג וואָס איז נישט קיין מועד, ווי חנוכת הבית וואָס שלמה המלך האָט געמאַכט, עס שטייט עשה את החג שבעת ימים. און וואָס איז אַ חג? דאָס איז אַ שמחה וואָס אַ מענטש עסט און טרינקט, דאָס ווערט גערופֿן אַ חג. אָט זעסטו ער האָט דאָס גערופֿן אַ חג, ווייל מען האָט געגעסן געטרונקען און געחגגט. הגם אַז דאָס איז נישט געווען איינער פֿון די חגים וואָס זענען אונדז באַקאַנט. מועד אויך זאָגט דער רב, עס איז אויך דא אַ מועד וואָס איז נישט קיין חג. ווי עס איז דא אַ חג וואָס איז נישט קיין מועד, איז דא אַ מועד וואָס איז נישט קיין חג. ווי עס שטייט לאותות ולמועדים, אָדער ווי עס שטייט למועד אשוב אליך כעת חיה, יעדע מאָל וואָס אַ מענטש שטעלט אָפ מיט זיין חבר ווערט דאָס גערופֿן אַ מועד, קבע לו מועד, קרא עליי מועד. דעריבער האָט ער געזאָגט בחגים ובמועדים, סיי אויב דאָס איז אַ חג אָן אַ מועד, סיי אויב דאָס איז אַ מועד אָן אַ חג. דער מלבי"ם דערקעגן האָט שוין אויבן דערקלערט אַז די חגים, מיר רעדן וועגן חג השבועות אין וועלכן מען האָט געבראַכט שלמי חגיגה, און די מועדים דאָס איז ראש השנה און יום הכיפורים, ווייל אין ראש השנה און אין יום הכיפורים איז נישט געווען אַ ענין פֿון שלמי חגיגה, און היות אַזוי ווערן זיי גערופֿן די מועדים. און דער קרבן וועגן וועלכן מיר רעדן דא, דאָס איז געווען דער קרבן וואָס מען האָט מקריב געווען אין קץ פֿון די טעג פֿון חינוך, ווי מיר האָבן גערעדט אויבן, די 190 טעג אין וועלכע מען האָט מחנך געווען דעם בית המקדש, וואָס דאָס זענען געווען די טעג פֿון פסח ביז סוכות. אַזוי איז דער קרבן דער ספעציעלער קרבן פֿאַר די דאָזיקע טעג פֿון חינוך. די מנחה וועט זיין אַן איפה פֿאַרן פר, ער ברענגט איין פר ווי אין ראש חודש, ער ברענגט אויך אַן איפה און אַ מנחה, ער ברענגט איין ווידער און אַן איפה און אַ מנחה, און אויך פֿאַר די לעמער מתת ידו, די כוונה ווי ער וויל, ווי מתת ידו. און ער ברענגט זעקס לעמער ווי ער ברענגט אין ראש חודש, און אַ זעקסטל פֿון אַן איפה פֿאַר יעדן לאַם ווי מיר האָבן געזען אויבן. זאָגט דער מלבי"ם, ער האָט סתם נישט אויסגערעכנט די צאָל פֿון די קרבנות ווייל מיר ווייסן אַז ראש חודש איז אויך, אַז ראש השנה איז אויך ראש חודש, און דעריבער איז דאָס נישט ווייניקער ווי ראש חודש. וכי יעשה הנשיא נדבה או עולה או שלמים נדבה להשם ופתח לו את השער הפונה קדים ועשה את עולתו ואת שלמיו כאשר יעשה ביום השבת ויצא וסגר את השער אחרי צאתו. איצט הייבט ער אָן צו דערקלערן דעם ענין פֿון דער הנהגה פון דעם נשיא פֿאַר די וואָכעדיקע טעג, און ער זאָגט אַז הגם אַז אין די וואָכעדיקע טעג איז דער אינערער טויער ווי מיר האָבן געזען געווען פֿאַרמאַכט, אויב דער נשיא מאַכט אַן עולה אָדער שלמים אָדער אַ נדבה, האָט מען אים געעפֿנט דעם טויער אויך אין די וואָכעדיקע טעג. לכבוד דעם נשיא עפֿנט מען דעם טויער. נאָר דעמאָלט האָט מען אים נישט געלאָזט אָפֿן דעם גאַנצן טאָג ווי עס איז געווען אין שבתות און אין מועדים, נאָר דעמאָלט ווען ער איז אַרויסגעגאַנגען האָט מען תיכף פֿאַרמאַכט נאָך אים. ופתח לו את השער הפונה קדים ועשה את עולתו ואת שלמיו כאשר יעשה ביום השבת ויצא וסגר את השער אחרי צאתו. תיכף ווען ער איז אַרויסגעגאַנגען האָט מען פֿאַרמאַכט. דאָס איז געווען אין די וואָכעדיקע טעג, אָבער אין שבתות און אין מועדים האָט מען געעפֿנט און געלאָזט אים אָפֿן. און אין די וואָכעדיקע טעג ווי מיר האָבן געזען קומט דאָס פֿאָלק נישט זיך צו בוקן ווי אין שבת און ראש חודש, אַזוי האָט מען נישט געדאַרפֿט לאָזן דעם טויער אָפֿן, דאָס פֿאָלק איז דארט נישט אַריינגעגאַנגען. אָבער מיר האָבן געזאָגט ער איז געקומען ביזן טויער און בוקט זיך דארט און נאָך דעם קומט ער אַריין דורך צפון אָדער דרום. וכבש בן שנתו תמים תעשה עולה ליום להשם בבוקר בבוקר תעשה אותו. איצט וועט ער אונדז דערקלערן די תורת החינוך, וואָס דאָס מיינט די קרבנות ספעציעל פֿאַר דער צייט פֿון חינוך פון דעם מקדש פֿאַר די וואָכעדיקע טעג. פֿריער האָט ער דערקלערט וואָס מען האָט געטאָן אין חגים און אין מועדים, איצט וועט ער דערקלערן וואָס מען טוט טאָג טעגלעך. אין יעדן טאָג האָט ער מקריב געווען אַ לאַם פֿאַר אַן עולה, און נאָך אַ מאָל דאָס איז חוץ פֿון די לעמער פֿון תמיד, וואָס עס איז געווען אַ לאַם אין דער פֿרי און אַ לאַם בין הערביים. די עולת החינוך איז נישט געווען בין הערביים, זי איז געווען נאָר אין דער פֿרי. און דאָס איז אַ הסבר פֿאַר וואָס עס איז דא נאָר אַ קרבן אין דער פֿרי, עס איז דאָך שטענדיק אויך בין הערביים. מען רעדט דא נישט וועגן דעם שטענדיקן תמיד. מען רעדט וועגן אַ ספעציעלן קרבן פֿאַר דער צייט פֿון חינוך פון דעם מקדש. ומנחה תעשה עליו בבוקר בבוקר שישית האיפה ושמן שלישית ההין לרוס את הסולת מנחה להשם חוקות עולם תמיד. ומנחה תעשה עליו שישית האיפה, דאָס איז דער שיעור פֿון דער מנחת הכבש וואָס מען האָט מקריב געווען אין די טעג פֿון חינוך אין די 190 טעג ווי מיר האָבן דערמאָנט אין די וואָכעדיקע טעג, ושמן שלישית ההין. הגם אַז לויט דעם חשבון וואָלט מען לכאורה געדאַרפֿט ברענגען שמן פֿון אַ זעקסטל פֿון אַ הין, ווייל דער חשבון ווי מיר האָבן געזאָגט איז אַ הין פֿאַר אַן איפה, אַזוי אַ זעקסטל פֿון אַ הין פֿאַר אַ זעקסטל פֿון אַן איפה. פֿאַר וואָס דא זאָגט ער מיר אַז ער זאָל ברענגען אַ דריטל פֿון אַ הין וואָס דאָס איז בעצם אַ טאָפּלטע צאָל? די סיבה איז תיכף ווי ער דערקלערט, לרוס את הסולת. לרוס את הסולת די כוונה איז ווייך צו מאַכן די סולת. דערקלערט דער מלבי"ם אַז לרוס די כוונה איז אַז עס זאָל זיין אַ סך שמן כדי צו שפריצן אויף דער סולת, אַז לרוס איז ווי רסיסי לילה, וואָס זיי זענען טראָפּנס וואָס פֿליסן אויף דער סולת. דערקעגן רש"י איז מפרש אַז לרוס די כוונה איז צו רירן און מישן די סולת, וואָס דאָס איז אויך על פי דעם זעלבן רעיון פֿון אַ רסיס, אָבער לויט ווי דער מלבי"ם דערקלערט קערט זיך דער רסיס אויף דעם שמן. די טראָפּנס פֿון שמן האָט מען פֿיל געגעבן לרוס את הסולת, מען האָט פֿיל שמן געגעבן כדי ווייך צו מאַכן די סולת. דערקעגן רש"י דערקלערט אַז לרוס איז צו רירן און מישן די טראָפּנס פֿון דער סולת, דאָס הייסט די סולת האָט אַמאָל אין זיך טראָפּנס, וואָס דאָס מיינט אַ ביסל קלומפּעס, האָט מען מיטן שמן מער געמישט די סולת. מנחה להשם חוקת עולם תמיד. אַלץ וואָס מיר האָבן דערקלערט ביז איצט איז נאָר צו דער מצוה פֿון מנחת החינוך, און דאָס איז נאָר פֿאַר דער שעה און נישט אויף אייביק. אָבער חוץ פֿון דעם זאָגט ער, זאָלסט וויסן אַז מען דאַרף אויך ברענגען אַ מנחה צו השם חוקות עולם תמיד. און וואָס איז די מנחה צו השם חוקות עולם תמיד? יעשו את הכבש ואת המנחה ואת השמן בבוקר בבוקר עולת תמיד. ער זאָגט דיר, עס וועט נישט בטל ווערן דאָס מקריב זיין דעם תמיד דורך דעם לאַם וואָס זיי ברענגען פֿאַרן חינוך, ווייל אין יעדן פֿאַל מאַכט מען דעם לאַם, וואָס דאָס איז דער לאַם פֿון תמיד, און די מנחה און דעם שמן, לויט דער שטענדיקער מצוה וואָס איז געשריבן אין דער תורה פֿון דער מצות התמיד, וואָס דאָס איז אַ צענטל פֿון אַן איפה סולת פֿאַר אַ מנחה און פֿאַרמישט מיט שמן כתית אַ פֿערטל פֿון אַ הין, בבוקר בבוקר עולת תמיד. די עולת התמיד איז שטענדיק אין יעדן פֿרימאָרגן, און מכל שכן זאָגט דער מלבי"ם אַז נישט בטל ווערן וועט דער תמיד פֿון בין הערביים, ווייל מיר האָבן דאָך בפירוש געזאָגט אַז אַלץ וואָס מיר האָבן געבאָטן ביז איצט איז צוליב דעם חינוך פון דעם משכן, אַזוי וועלן די שטענדיקע קרבנות בלייבן אין זייער שטענדיקייט.
כה אמר השם אלוהים כי יתן הנשיא מתנה לאיש מבניו נחלתו היא לבניו תהיה אחוזתם היא בנחלה. איצט זעצט פֿאָר דער נביא און זאָגט, וואָס וועט זיין ווען דער נשיא, וואָס אויב איר געדענקט האָבן מיר געזען אַז מען האָט צעטיילט ארץ ישראל אין 13 סמוגעס, און איין גאַנצער סמוג ווי דער שיעור פֿון אַ שבט איז געווען דער חלק פֿון דעם נשיא, און טאַקע איז דארט געווען אין מיטן דער מקדש, אָבער פֿון ביידע זייטן האָבן מיר געזען אַז דער דאָזיקער סמוג איז אַ סמוג פֿון דעם נשיא, אַזוי האָט ער באַקומען וואָס מען רופֿט אַ זייער גרויסן שפאַצירונג-רוים, ער האָט באַקומען אַ זייער זייער גרויסן שטיק ערד. אויב ער וועט וועלן געבן אַ מתנה צו איינעם פֿון זיינע זין, זאָגט דער נביא נחלתו היא לבניו תהיה אחוזתם היא בנחלה. די כוונה איז, עס איז דא אַ דין פֿון נחלה וואָס דאָס קערט זיך נישט צוריק ביי יובל. דאָס הייסט, אויב דאָס וואָלט געווען אַ מתנה וואָלט איך געזאָגט אַז דאָס דאַרף זיך צוריקקערן ביי יובל. אָבער ער זאָגט דיר ניין, איינער פֿון זיינע זין וואָס האָט דאָס באַקומען, דאָס בלייבט ביי אים, מען זאָגט נישט ביי יובל קער דאָס צוריק, טייל דאָס צווישן די איבעריקע ברידער גלייך צו גלייך. דאָס דאַרף זיך צוריקקערן ביי יובל, אַזוי וועט נישט זיין. זאָגט דער נביא, נחלתו היא לבניו תהיה אחוזתם היא בנחלה, ווייל דאָס איז אַ נחלה, דאָס איז אַ ירושה, און דעריבער קערט זיך דאָס נישט צוריק ביי יובל. וכי יתן מתנה מנחלתו לאחד מעבדיו והייתה לו עד שנת הדרור ושבת לנשיא אך נחלתו בניו להם תהיה. דערקעגן אויב דער נשיא האָט באַשלאָסן צו געבן אַ נחלה צו זיינע קנעכט, נישט צו זיינע זין, דא וועט די נחלה יאָ זיך צוריקקערן ביי יובל. ווען עס וועט קומען דאָס יאָר פֿון יובל, וועט די דאָזיקע נחלה וואָס דער נשיא האָט געגעבן פֿון זיין חלק צו זיין קנעכט, זיין קנעכט די כוונה איינער פֿון דעם פֿאָלק, מען מיינט נישט צו לערנען דווקא אַ עבד כנעני אָדער עברי, נאָר די כוונה איינער פֿון זיינע קנעכט איז איינער פֿון דעם פֿאָלק, אויב ער גיט אים אַ נחלה, קערט זיך דאָס צוריק ביי יובל צום נשיא. און דעמאָלט קומט אויס אַז אך נחלתו בניו להם תהיה. נאָר די נחלה פֿון זיינע זין וועט זיין פֿאַר זיי און וועט נישט גיין צו פֿרעמדע. דערקעגן די איבעריקע נחלה וואָס ער האָט זי געגעבן פֿאַר אַ מתנה צו זיינע קנעכט, וועט זיך צוריקקערן צום נשיא און וועט געגעבן ווערן צו זיינע זין. דאָס איז וואָס ער זאָגט, די נחלה וועט זיין פֿאַר זיינע זין אויף אייביק. און עס איז דא אַ מחלוקת זאָגט דער מלבי"ם, צי עס איז דא דער דין פֿון אַ מכר אַז זי קערט זיך צוריק ביי יובל אָדער נישט. און לויט דעם וואָס זאָגט אַז אַ מתנה קערט זיך נישט צוריק ביי יובל נאָר זי בלייבט אויף אייביק, האָט ער דא מחדש געווען אַ דין ביים נשיא און האָט מיר געזאָגט, זאָלסט וויסן אַז ביים נשיא קערט זי זיך יאָ צוריק. הגם אַז אַ מתנה קען זיין אַז זי קערט זיך נישט צוריק ביי יובל לויט אַ געוויסער דעה, דא איז מחדש דער נביא אַז זי קערט זיך יאָ צוריק צום נשיא. און פֿאַר וואָס באמת קערט זי זיך צוריק צו אים? אפֿשר איידער מיר דערקלערן דאָס לאָמיר בלויז דערקלערן דעם לשון דא, והייתה לו עד שנת הדרור, דרור מיינט יובל, ווייל דעמאָלט רופֿט מען דרור פֿאַר די קנעכט, ושבת לנשיא, ושבת לנשיא ווי ושבה לנשיא, די כוונה איז ושבת לנשיא. ולא יקח הנשיא מנחלת העם להונותם מאחוזתם מאחוזתו ינחיל את בניו למען אשר לא יפוצו עמי איש מאחוזתו. דא לאָזט אונדז דער נביא פֿאַרשטיין, דערקלערט ער אונדז, וואָס איז די סיבה וואָס פֿאַרן נשיא געבן מיר אַזאַ ספעציעלע פריווילעגיע אַז אויך מתנות וואָס ער גיט קערן זיך צוריק צו אים ביי יובל? כדי דער נשיא זאָל נישט נעמען פֿון דער נחלה פֿון דעם פֿאָלק. ווייל אויב זיינע מתנות וועלן זיין אַזעלכע וואָס זיי וועלן זיך נישט צוריקקערן צו אים נאָר וועלן זיין פֿאַרן פֿאָלק, וואָס וועט זיין, אַז דער נשיא ווען ער וועט וועלן משאיר זיין פֿאַר זיינע זין וועט ער גיין און נעמען פֿון דער נחלה פֿון דעם פֿאָלק כדי משאיר צו זיין פֿאַר זיינע זין. עס האָט דאָך דער נשיא אַן אומבאַגרענעצטן כוח. אַזוי וועט ער רויבן דאָס פֿאָלק כדי משאיר צו זיין פֿאַר זיינע זין. בעצם האָבן מיר שוין געזען אויבן אין פרק מ"ה אין פסוק ח', אַז די סיבה וואָס מען האָט אים געגעבן אַזאַ גרויסע נחלה איז געווען כדי ער זאָל נישט דאַרפֿן זיך פֿירן ווי די אַלטע מלכים וואָס זענען געגאַנגען און האָבן געעושקט דאָס פֿאָלק און האָבן צוגענומען פֿון זיי זייער נחלה. דו וועסט נישט דאַרפֿן זיך אַזוי פֿירן, מען האָט דיר געגעבן אַ נחלה וואָס עס איז אין איר גענוג און נאָך. אַזאַ גרויסע נחלה כמעט ווי אַ גאַנצער שבט באַקומט, כדי דו זאָלסט נישט דאַרפֿן גיין רויבן פֿון דעם פֿאָלק. פֿון דער זעלבער סיבה אויך, אויב האָסט געגעבן אַ מתנה צום פֿאָלק פֿון דיין נחלה, וועט זיך דאָס צוריקקערן צו דיר, כדי עס זאָל דיר בלייבן דיין נחלה און דו זאָלסט נישט דאַרפֿן גיין און רויבן דאָס פֿאָלק, און דאָס וועט דיר זיין כדי משאיר צו זיין דיינע זין נאָך דיר, ווי מיר האָבן געזען אויבן, למען אשר לא יפוצו עמי איש מאחוזתו. כדי דער נשיא זאָל נישט גיין און רויבן פֿון דעם פֿאָלק כדי צו פֿאַרגרעסערן זיין אחוזה און די מענטשן וועלן צוליב דעם פֿאַרטריבן ווערן פֿון זייער אחוזה, אַזוי האָט מען אים געגעבן פֿון פֿריער אַ גרויסע נחלה און מען האָט אים געגעבן אַ נאָך פריווילעגיע אַז אויב ער האָט דאָס געגעבן פֿאַר אַ מתנה צו עמעצן אַנדערש, וועט זיך דאָס צוריקקערן צו אים ביי יובל און דעמאָלט וועט ער האָבן וואָס משאיר צו זיין פֿאַר זיינע זין און וועט נישט דאַרפֿן רויבן דאָס פֿאָלק.
ויביאני במבוא אשר על כתף השער אל הלשכות הקודש אל הכהנים הפונות צפונה והנה שם מקום בירכתיים ימה. ויביאני במבוא, דערקלערט דער מלבי"ם, ביז איצט איז ער געשטאַנען אין עזרת ישראל ביים צפונדיקן טויער, ווי מיר האָבן געזען אויבן אין פרק מ"ד אין פסוק ד'. איצט גייט ער אַרויס פֿון דעם צפונדיקן טויער און ער דערגרייכט דעם וועג וואָס גייט אויף דער זייט פֿון דעם טויער, וואָס די כוונה איז דאָס איז דער וועג פֿון די 10 אמות וואָס דארט איז דער אָרט וואו מען איז אַריבערגעגאַנגען פֿון מזרח צו מערב דורך דער לשכה פֿון די 50. מען איז אַריבער דורך דער לשכה פֿון די 50, עס איז געווען אַן אָרט וואָס איז געווען 10 אמות. מיר האָבן געזען אַז עס איז דארט געווען דרך גדר החצר צו דעם וועג פֿון 10 אמות וואָס איז פֿאַר דער לשכה פֿון די 20. אַז די לשכה פֿון די 20 האָבן מיר דערקלערט אַז דאָס איז געווען דער אָרט וואָס איז געווען מער נאָענט צום היכל און צום אולם און צום קודש הקדשים, און ער איז אַריבערגעגאַנגען, ער האָט דארט געהאַט אַ שטעגל פֿון 10 אמות, וואָס דאָס זענען לשכות הקודש וואָס זענען מקדש געוואָרן מיט דער קדושה פֿון עזרה, און דארט זעט ער אַז אין דער לשכה פֿון די 20 אין דעם מערבדיקן זייט, דער מערבדיקער זייט איז דער זייט וואָס איז מער לכיוון קודש הקדשים און ווייטער, דאָס איז דער מער מערבדיקער זייט פֿון בית המקדש, דארט זעט ער אַז עס איז דא אַן אָרט וואָס איז גרייט צו קאָכן דארט, אַן אָרט וואָס מען האָט אים אָנגעגרייט כדי צו קאָכן, און תיכף וועלן מיר זען וואָס. ויאמר אלי זה המקום אשר יבשלו שם הכהנים את האשם ואת החטאת אשר יאפו את המנחה לבלתי הוציא אל החצר החיצונה לקדש את העם. ער זאָגט אים דער דאָזיקער אָרט איז אַ ספעציעלער אָרט כדי מען זאָל דארט קאָכן די שלמים אין די חצרות קטורות. וואָס זענען די חצרות קטורות? מיר האָבן שוין געזען אויבן אַז אויב מיר קוקן אויפֿן ציור פֿון בית המקדש, אַזוי אין די פֿיר ווינקלען פֿון דער עזרה זענען געווען חצרות וואָס זענען גערופֿן געוואָרן חצרות קטורות. אין אַ ביסל וועלן מיר פֿאַרשטיין פֿאַר וואָס זיי זענען גערופֿן געוואָרן מיטן דעם דאָזיקן נאָמען, אָבער אין די דאָזיקע פֿיר ווינקלען זענען געווען חצרות קטורות וואָס זיי זענען געווען פֿירעקיק, און דארט אין דעם דאָזיקן אָרט זאָגט ער אים, דארט האָט מען געקאָכט די שלמים, און זיי זענען געווען אין דעם דרויסנדיקן חצר אין די ווינקלען, און דארט דער דאָזיקער אָרט איז נישט מקדש געוואָרן מיט דער קדושה פֿון דער עזרה. און ער ווייזט אים אַז פֿאַרן קאָכן פֿון קדשי הקדשים איז דא אַ ספעציעלער אָרט אין אַ מקודשן אָרט כדי מען זאָל נישט דאַרפֿן אים אַרויסנעמען אין דעם דרויסנדיקן חצר על מנת מקדש צו זיין דאָס פֿאָלק. די כוונה איז, אַלע קרבנות וואָס מען האָט געדאַרפֿט קאָכן האָט מען געקאָכט אין די חצרות קטורות. אָבער דערקעגן ווען מיר רעדן וועגן דעם קאָכן פֿון קדשי הקדשים, וואָס זיי זענען קדשי קדשים, וואָס דאָס איז אַן אשם, דאָס איז אַ חטאת, אשם און חטאת דאָס איז קדשי קדשים, דאָס איז נישט קדשים קלים, דאָס איז נישט שלמים, דאָס איז נישט בכורות, יאָ? זיי זענען קדשי קדשים. די קדשי הקדשים האָבן געהאַט אַ ספעציעלן אָרט צו קאָכן זיי און נישט אין די חצרות קטורות וואָס דאָס איז אַן אָרט וואָס האָט נישט די מדרגה פֿון דער קדושה וואָס איז נויטיק פֿאַר קדשי הקדשים, דאָס איז נישט קדוש מיט דער קדושה פֿון עזרה, ווייל מיר רעדן וועגן דעם דרויסנדיקן חצר, מיר רעדן וועגן אַן אָרט וואָס איז עזרת נשים, דאָס איז נישט די קדושה פֿון דער עזרה פֿון עזרת הכהנים. און פֿאַר וואָס באמת איז געווען אַ ספעציעלער אָרט וואו מען האָט געקאָכט די קדשי הקדשים? דאָס זאָגט ער לבלתי הוציא אל החצר החיצונה לקדש את העם. כדי מען זאָל נישט אַרויסנעמען די קדשי הקדשים אין דעם דרויסנדיקן חצר און מקדש זיין דאָס פֿאָלק, ווי מיר האָבן דערקלערט אויבן כביכול וועט אָפּפֿאַלן די קדושה פֿון קדשי הקדשים און וועט אַריבערגיין צום פֿאָלק, צום חול, ווי כביכול וועט זיך מחלל זיין זייער קדושה, אַזוי האָט ער נישט געוואָלט אַז עס זאָל זיך מחלל זיין די קדושה פֿון קדשי הקדשים און דעריבער האָט ער אים געוויזן אַן איינציקן אָרט וואו מען איז געווען ממש אין קודש וואו מען האָט געקאָכט דעם אשם און דעם חטאת.
ויוציאני אל החצר החיצונה ויעבירני אל ארבעת מקצועי החצר והנה חצר במקצוע החצר חצר במקצוע החצר. דארט נעמט ער מיך אַרויס אין דעם דרויסנדיקן חצר און דעמאָלט זע איך אַז אין יעדן מקצוע, מקצוע די כוונה אַ ווינקל, זע איך אַז אין יעדן ווינקל איז דא אַ חצר. וואָס איז דער דאָזיקער חצר? די דאָזיקע חצרות זענען די חצרות קטורות ווי איך האָב פֿריער דערמאָנט, דאָס וואָס איז געווען אין די פֿיר ווינקלען פֿון דעם דרויסנדיקן חצר, און איצט וועט ער אונדז דערקלערן וואָס איז געווען זייער ענין. בארבעת מקצועות החצר חצרות קטורות ארבעים אורך ושלושים רוחב מידה אחת לארבעתם מהוקצעות. אין די פֿיר ווינקלען פֿון דעם חצר, אין די פֿיר ווינקלען פֿון דעם חצר פֿון אינעווייניק, זענען געווען חצרות קטורות. וואָס איז קטורות? זאָגט דער מלבי"ם, פֿון לשון קטורת, לשון רויך, דער דאַמף. וואָס איז דער ענין פֿון דעם רויך? די דאָזיקע חצרות זענען געווען אָן אַ סטעליע, און דעריבער רופֿט ער זיי אויך חצרות, דאָס איז נישט קיין לשכה, דאָס איז אַ חצר. וואָס מיינט דאָס? דאָס איז געווען נאָר אַרומגעגאָרטלט, אָבער אַ סטעליע האָט עס נישט געהאַט, ווייל די דאָזיקע ערטער זענען געווען ערטער פֿון קאָכן און מען האָט געדאַרפֿט אַז דער רויך זאָל אַרויפֿגיין און אַרויסגיין אַרויס, און היות אַזוי איז דאָס געווען אָן אַ סטעליע. די גרייס פֿון זיי איז געווען 40 לענג, אַכטונג, זאָגט דער מלבי"ם די לענג איז געווען פֿון מזרח צו מערב, און די ברייט פֿון צפון צו דרום. ווייל די ברייט איז געווען שמעלער, איז דאָס געווען 30 ברייט. זאָגט דער מלבי"ם, אויב דו וועסט דאָס טיילן אַנדערש און דו וועסט וועלן טענהן אַז די לענג, זאָל איך זאָגן, איז געווען פֿון דרום צו צפון, אַזוי גערויסטו זיך אין אַ פראָבלעם ווייל דו גערויסט זיך אין אַן אָרט וואו עס איז געווען די לשכה, לשכת המאה. און דו קומסט שוין אַריין אין לשכת המאה. דעריבער מוז מען זאָגן אַז דער דאָזיקער אָרט איז געווען לענגלעך, און זיין לענגלעכקייט איז געווען פֿון מערב צו מזרח, דאָס איז געווען די 40 אמה, און די 30 אמה איז געווען פֿון צפון צו דרום, און דעמאָלט טרעפֿט זיך דאָס נישט אָן אין לשכת המאה וואָס איז געווען אויף איר זייט. וטור סביב בהם סביב לארבעתם ומבשלות עשוי מתחת הטירות סביב. עס זענען געווען טורים פֿון שטיינער וואָס זענען אַרויסגעגאַנגען אַרום דעם ווענט און דאָס איז געווען געמאַכט ווי אַ שטעל פֿאַר טעפּ, אַן אָרט וואו מען שטעלט די קדרה, די כוונה מען לייגט די קדרה צום קאָכן. ואונטער זיי מבשלות, די כוונה אַן אָרט פֿון קאָכן, אַן אָרט אָנצוצינדן דאָס פֿייער כדי צו קאָכן, עשוי מתחת הטירות סביב, יאָ אונטער די טירות ווי מיר האָבן געזאָגט ווי דער טור פֿון די טורים פֿון שטיינער. ויאמר אלי אלה בית המבשלים אשר יבשלו שם משרתי הבית את זבח העם. אלה בית המבשלים וואו מען האָט געקאָכט שלמים, תודה, ברוסט און שאָנקן, אַלע די זאַכן וואָס זיי ווערן דאָך געגעסן דורך די כהנים און זיי ווערן געגעסן אין יעדן אָרט, אַזוי איז נישטאָ קיין מניעה זיי צו קאָכן דארט. אָבער דערקעגן פֿאַר די קדשי הקדשים האָבן מיר געזען אַז עס איז געווען אַן איינציקער אָרט וואָס ער איז געווען אין דער עזרה פֿון עזרת הקודש וואו מען האָט געקאָכט די קדשי הקדשים ווייל זיי זענען אין דער מדרגה פֿון אַ העכערער קדושה און מען האָט זיי נישט געוואָלט אַרויסנעמען אין דעם דרויסנדיקן חצר צו עזרת אנשים.