"ויהי דבר השם אליי לאמור". איצט קומט ער צו דערקלערן וואס ער האט אונדז געזאגט אין אנהויב "והרביתי עליכם אדם", און דערנאך זאגט ער "והולכתי עליכם אדם", וואס בעצם האט ער דא געוואלט אנדייטן אז די גאולה פון כורש וועט נישט זיין קיין אייביקע גאולה, נאר כלל ישראל וועט קומען צום בית שני און וועט ווידער גלות ווערן. איצט וויל ער דערקלערן פארוואס וועט טאקע אזוי זיין, פארוואס וועט השם אונדז נישט גלייך אויסלייזן מיט א גאולה וואס וועט זיין א שטענדיקע גאולה, פארוואס לייזט השם אונדז אויס און דערנאך צעשפרייט ער אונדז נאכאמאל? אויף דעם וועט ער אונדז איצט געבן אן הסבר.
"בן אדם בית ישראל יושבים על אדמתם ויטמאו אותה בדרכם ובעלילותם כטומאת הנידה היתה דרכם לפניי". "בית ישראל יושבים על אדמתם", די כוונה איז אין בית שני. "ויטמאו אותה בדרכם ובעלילותם", זיי האבן געטאן פארדארבענע זאכן און מטמא געווען די ארץ. זאגט השם, מיט אלעם האב איך זיי נישט פארטריבן פון פאר מיר, און פארטרייבן מיינט אויף אייביק. נאר זאגט השם, מיין דערווייטערונג פון זיי איז געווען "כטומאת הנידה היה דרכם לפניי". אזוי ווי ביי דער נידה טרעט זיך איר מאן אפ פון איר, אבער ווארט אויף איר ביז זי ווערט טהור און דעמאלט קומט ער צוריק צו איר. אזוי אויך זאגט הקדוש ברוך הוא, איך האב אויף זיי געווארט אז ווי די טומאת הנידה זאלן זיי אויך צוריקקומען צו מיר, און דעריבער "כטומאת הנידה הייתה דרכם לפניי", און עס איז געווען א דערווארטונג אז זיי זאלן צוריקקומען און זיך אומקערן און דעמאלט "שובו אליי ואשובה אליכם". וואס עס שטייט דא "ויטמאו אותה בדרכם ובעלילותם", דאס איז א זאך וואס דער מלבי"ם דערקלערט אין א ריי ערטער, אז "דרך" מיינט די מדות הנפש, און "עלילות" מיינט די פעולות. אלזא צום ביישפיל קען איך רעדן וועגן גאווה, דאס איז א תכונת נפש. איך קען רעדן וועגן כעס, דאס איז א תכונת נפש. אבער ווען איך וועל רעדן אז א מענטש האט זיך גע'כעס'ט און האט צום סוף אויך געשלאגן, דעמאלט קען איך זאגן אז דא איז געווען "דרכם ועלילותם". "דרכם" איז די תכונת הנפש פון כעס, און דאס שלאגן איז שוין "עלילותם", ווייל תמיד מיינט "עלילותם" די פעולות וואס זענען ארויסגעוואקסן פון יענע תכונות. אלזא זאגט ער "ויטמאו אותה בדרכם ובעלילותם", סיי מיט זייער פארדארבענער תכונת נפש און סיי מיט דעם רעזולטאט, וואס דאס זענען די שלעכטע מעשים וואס זיי האבן געטאן.
"ואשפוך חמתי עליהם על הדם אשר שפכו על הארץ ובגילוליהם טימאוה". זאגט השם, און הגם איך האב אויסגעגאסן מיין חימה אויף זיי, און דער מלבי"ם, ווי באקאנט, דערקלערט אז עס איז דא א חילוק צווישן "חימה", וואס דאס איז בעצם אן אינערליכע חימה, און "אף", וואס דאס איז א חיצון'ער כעס. אזוי ווי ער האט באריכות דערקלערט די זאך ביי אחשוורוש, וואו דארט שטייט אז "חמתו בערה בו". וואס מיינט דאס? די חימה איז עפעס וואס ברענט אינעווייניק. אבער דערקעגן איז דער "אף" א זאך וואס איז ניכר קיין דרויסן, "אש קדחה באפי". אלזא דער אף איז ניכר קיין דרויסן. די גרעסטע שוועריקייט איז ווען עס איז דא אן אינערליכע חימה און מען קען עס נישט ארויסלאזן. איצט דערקלערט ער אז אחשוורוש האט נישט געקענט ארויסווייזן קיין דרויסן זיין כעס, ווייל דער כעס האט אין זיך געהאלטן א געוויסע פגיעה אין אים, און אויב ער וועט ארויסווייזן דעם כעס וועט ער בעצם ווייזן אז ער איז נפגע געווארן פון וואס דא איז געשען, און דעריבער "חמתו בערה בו", די חימה איז געווען אינערליך. אלזא זאגט השם, הגם איך האב אויסגעגאסן מיין חימה אויף זיי, וואס דאס איז בעצם די אינערליכע חימה, "על הדם אשר שפכו על הארץ ובגילוליהם טימאוה". "על הדם" וואס זיי האבן פארגאסן אויף דער ערד, מיינט רציחה, און "ובגילוליהם טימאוה" מיינט אדער גילוי עריות אדער עבודה זרה. אויף ביידע זאכן שטייט אז די ארץ שפייט אויס אירע יושבים. ווי עס שטייט "כי הדם הוא יחניף את הארץ", און אין פרשת עריות שטייט "ולא תקיא הארץ אתכם בטמאכם אותה". זאגט השם "בגילוליהם טימאוה", איך האב אויסגעגאסן מיין חימה אויף זיי, און איך וועל זיי צעשפרייטן צווישן די גויים.
"ויפוצו בארצות כדרכם ובעלילותם שפטתים". איך וועל זיי צעשפרייטן צווישן די גויים; אין אנהויב האט ער זיי צעשפרייט צווישן די גויים, און דערנאך פון דער דאזיקער צעשפרייטונג וואס זיי זענען געווען צווישן די גויים, פון דארט זענען זיי צעווארפן געווארן, און מיר האבן שטענדיק געזען אז "זריה" איז מער ווי "הפצה", יא? די "זריה" איז מער א צעווארפעניש. פון דארט זענען זיי צעווארפן געווארן צו די ווייטע לענדער, ווי דער מלבי"ם האט אונדז שוין דערקלערט די זאך אויבן א ריי מאל, אז מיר האבן געזען דעם אויסדרוק פון "ואפיץ ואזרה", אז בעצם איז די "זריה" שווערער ווי די "הפצה". און דעמאלט ממילא "ויזרו בארצות", ווייל גיט אכטונג, דאס "ואפיץ" גייט אויף הקדוש ברוך הוא. השם זאגט נישט דא "ואני אזרה אותם", נאר "ויזרו בארצות". אין אנהויב האט ער זיי צעשפרייט צווישן די גויים, אבער פון די גויים האבן זיי זעלבער זיך צעווארפן און צעשפרייט צו ווייטע לענדער. זאגט השם "כדרכם ובעלילותם שפטתים". מיט אלעם, דאס איז נישט געווען אין א וועג פון כליה אדער אין א וועג פון הסתרת פנים, כביכול איך האב זיי גענצליך הפקר געלאזט און איך רעכן נישט מיט וואס עס גייט פאר מיט זיי. זאגט הקדוש ברוך הוא, פונקט פארקערט איז ריכטיק. די שטראף דא איז געווען א שטראף מיט השגחה. און דער מעלה פון א שטראף מיט השגחה, ווי מיר האבן עטליכע מאל דערקלערט לויט'ן מלבי"ם, אז א שטראף וואס איז נישט מיט השגחה האט א מעלה פון איין זייט, ווייל אויב לויט די טבעיות'דיקע אומשטענדן זאל נישט זיין קיין שלעכטס, וועט נישט זיין קיין שלעכטס. ווייל די מציאות פון א שטראף וואס איז נישט מיט השגחה איז אז השם ווארפט אונדז כביכול צום מזל. אלזא עס איז תלוי, אויב עס דארף זיין שלעכטס וועט זיין שלעכטס, און אויב עס זאל נישט זיין שלעכטס וועט נישט זיין שלעכטס. דאס הייסט מיר זענען כביכול תלוי אין דער הנהגת הטבע. דערקעגן ביי א שטראף מיט השגחה איז דא א מעלה און דא א חסרון. דער חסרון איז אז דאס איז א שטראף בהכרח. עס איז נישט ווי א שטראף וואס איז נישט מיט השגחה, וואס דאס איז תלוי, עס קען זיין אז דער מזל וועט ווייזן הצלחה און דעמאלט וועסטו נישט האבן קיין שלעכטס. ביי א שטראף מיט השגחה וועסטו בהכרח האבן שלעכטס, ווייל הקדוש ברוך הוא איז משגיח צו ברענגען אונדז א צרה. אבער אנדערערזייטס איז דער גרויסער מעלה אז ביי א שטראף מיט השגחה...
00:00 השגחה, איז דא עמעצער וואס פרואווט תמיד די מינונים, אז די מינונים זאלן נישט זיין צו שווער, אז זיי זאלן נישט ברענגען צו א מצב פון כליה, ווייל די שטראף איז מיט השגחה. השם האט אונדז נישט אוועקגעווארפן פון פאר אים צו די פגעים פון דער טבע, נאר איז משגיח צו געבן אונדז די שטראף פונקט לויט וואס עס דארף צו זיין. און דאס איז שטענדיק, "ואף גם זאת בהיותם בארץ אויביהם לא מאסתים ולא געלתים לכלותם להפר בריתי איתם כי אני השם אלוהיהם". דאס הייסט אז אויך יענע שטראף איז געווען מיט השגחה און ממילא איז נישטא קיין כליה, ווייל הקדוש ברוך הוא זאגט אז אויך אין דעם מצב היט איך זיי. און דאס איז וואס ער זאגט אונדז דא. זאגט השם, די דאזיקע שטראף וואס איך האב זיי כביכול אוועקגערוקט פון דער ארץ, זאלסטו נישט טראכטן אז דאס מיינט אז איך האב אויך אוועקגערוקט פון זיי די השגחה. מיין השגחה איז נאך אלץ צוגעטשעפעט צו זיי. און וואו זעסטו דאס? "כדרכם וכעלילותם שפטתים". זאגט השם, א', דאס איז א וועג פון משפט. דער משפט איז תמיד געצילט און פינקטליך. און נאך א זאך, דאס איז מדה כנגד מדה, "כדרכם וכעלילותם". "כדרכם", ווי מיר האבן געזאגט, איז קעגן דעם רוע פון הארצן, די מחשבות הלב, די דרכי הנפש. און "כעלילותם" איז די פעולות וואס זיי האבן געטאן. אלזא זאגט השם, ממילא וועסטו פארשטיין אז די שטראף איז נישט געווען יתר על המדה, נאר אין די פינקטליכע מינונים וואס קומען זיי, אזוי אז פון דעם וועסטו פארשטיין אז דאס איז געווען מיט פולער השגחה.
"ויבוא אל הגויים אשר באו שם ויחללו את שם קודשי באמור להם עם השם אלה ומארצו יצאו". וואס איז "ויבוא אל הגויים"? לכאורה האט מען געדארפט זאגן "ויבואו אל הגויים אשר באו שם", ווייל דו זאגסט דאך דערנאך "באו שם". אלזא פארוואס שטייט אין אנהויב אין לשון יחיד? זאגט רש"י איין פשוט'ן פירוש, ווייל מיר האבן געזען אז פריער האט ער גערעדט וועגן "בית ישראל". "בית ישראל" איז א לשון יחיד. ער רעדט נישט וועגן דעם ציבור, וועגן ישראלים, נאר וועגן "בית ישראל", וועגן איינעם. און דעריבער האלט ער אויך דא ווייטער אין דעם זעלבן אויסדרוק "ויבוא". ווער? בית ישראל. רש"י ברענגט אויף א מדרש אגדה, "ויבוא אל הגויים אשר באו שם", ווער "ויבוא"? עס קומט הקדוש ברוך הוא צו די גויים וואוהין עס זענען געקומען זיינע קינדער. וואוהין כלל ישראל איז געקומען, איז השם אויך געקומען אהין. זאגט דער מדרש, הקדוש ברוך הוא איז געקומען מיט זיי אין גלות און האט צוגענייגט אן אויער וואס עס האבן געזאגט די שבאים. דאס איז "ויחללו שם קודשי באמור להם עם השם אלה ומארצו יצאו". ווייל כביכול "עמו אנוכי בצרה" און הקדוש ברוך הוא איז מיט אונדז געקומען אין גלות, אלזא נייגט ער איצט צו זיין אויער און הערט וואס די גויים דא זאגן. און וואס זאגן זיי? דאס זענען דאך עם השם און ער האט נישט געהאט די יכולת זיי צו ראטעווען. עס איז געשאפן געווארן א שרעקליכער חילול השם, ווייל זיי זאגן, ווי איז מעגליך אז עם השם גייען אין גלות? אויב עם השם גייען אין גלות מיינט דאס אז חלילה זייער ג-ט איז שוואך. און פון דער דאזיקער זאך איז געשאפן געווארן א גרויסער חילול השם.
דער מלבי"ם דערקלערט, "ויבוא אל הגויים אשר באו שם", זאגט דער מלבי"ם אויך אז די כוונה איז צו הקדוש ברוך הוא. און ער זאגט אז די כוונה איז אויף וואס עס שטייט דערנאך ווייטער. "ויבוא אל הגויים אשר באו שם ויחללו את שם קודשי". "שם קודשי" איז געקומען צו די גויים וואוהין זיי זענען געקומען, דאס איז די כוונה פון "ויבוא". מען רעדט דא וועגן שם השם. און פארוואס איז הקדוש ברוך הוא געקומען אהין? ווי דער מלבי"ם האט פריער דערקלערט, "כדרכם וכעלילותם", די שטראף איז מיט פולער השגחה. אלזא הקדוש ברוך הוא איז געקומען כדי צו פארזיכערן אז די שטראף זאל נישט זיין יתר על המדה, אז די שטראף זאל זיין מיט פולער השגחה, מדה כנגד מדה, פונקט לויט וואס עס קומט זיי און נישט מיט עפעס מער. און דער ציל איז אויך אז זיי זאלן פילן און פארשטיין אז די שטראף איז השגחה'דיק. און ווען מען פארשטייט אז די שטראף איז השגחה'דיק, איז ממילא גרינגער זיך אומצוקערן צו השם. ווען כלל ישראל האבן 70 יאר נישט געהיטן שמיטות און דעמאלט "תרצה הארץ את שבתותיה" און דערקעגן זענען זיי 70 יאר אין גלות, פארשטייסטו גלייך דעם קשר. און דעמאלט פארשטייסטו אז דא באצאלן מיר א פרייז אויף א קלקול וואס מיר האבן פארדארבן, און דורך דעם וועט דער מענטש פארריכטן זיינע וועגן. אלזא זאגט הקדוש ברוך הוא, "ויבוא אל הגויים", איך בין געקומען אהין צו די גויים כדי צו זען אז כלל ישראל זאלן באקומען מדה כנגד מדה און זאלן דערקענען אז די שטראף איז מיט השגחה. זאגט השם, אבער דורך דעם "ויחללו את שם קודשי", דורך דעם האבן די גויים מחלל געווען מיין הייליקן נאמען. און פארוואס? וואס איז דא געשאפן געווארן? ווייל זיי זעען אז כלל ישראל, הגם זיי זענען אין גלות, איז השם מיט זיי, ווייל "ויבוא אל הגויים", זעען זיי אז הקדוש ברוך הוא איז כביכול מיט זיי און די השגחה באגלייט זיי און ער האט זיי נישט פארלאזט. אלזא דערויף פרעגן זיי, "הלא עם השם אלה?" עס איז דאך נאך אלץ די השגחת השם צוגעטשעפעט צו זיי, ווי מיר האבן געזאגט. ער איז מיט זיי, "עמו אנוכי בצרה", און אויך אין גלות איז ער נאך מיט זיי, די השגחת השם איז צוגעטשעפעט צו זיי. אלזא אויב אזוי, פארוואס "מארצו יצאו"? פארוואס זענען זיי גלות געווארן? פארוואס זאל ער זיי נישט צוריקברענגען צו זיין לאנד, ווייל דער ארט פון השגחה איז ארץ ישראל, "ארץ אשר עיני השם אלוהיך בה מראשית שנה עד אחרית שנה". אלזא פארוואס זאל ער זיי נישט צוריקברענגען צו זיין לאנד, צום ארט וואו ער איז דארט מעגליך משגיח אויף זיי כראוי? וואס איז בהכרח זייער מסקנה? "מבלתי יכולת השם". ווייל כביכול חלילה וחס איז השם באגרעניצט און דעריבער איז ער געצוואונגען מיט זיי גלות צו גיין און משגיח צו זיין אויף זיי דא, ער קען זיי נישט צוריקברענגען צו זייער לאנד. און פון דער דאזיקער זאך איז געשאפן געווארן א גרויסער חילול השם.
"ואחמול על שם קודשי אשר חיללוהו בית ישראל בגויים אשר באו שמה". זאגט השם, חוץ פון דעם האב איך אויך רחמנות געהאט אויף מיין הייליקן נאמען וואס בית ישראל האבן אים מחלל געווען. די כוונה איז, ביז איצט האבן מיר געזען וואס די גויים האבן מחלל געווען, אז די גויים האבן געזאגט שארפע ווערטער, אז השם קען כביכול נישט אויסלייזן. זאגט השם, חוץ פון דעם האב איך אויך רחמנות געהאט אויף מיין הייליקן נאמען וואס בית ישראל האבן אים מחלל געווען. נישט די גויים אליין, נאר אויך כלל ישראל. ווי אזוי? דורך די שלעכטע מעשים וואס זיי האבן דארט געטאן צווישן די גויים, האבן זיי מחלל געווען השם'ס נאמען. און דעמאלט איז הקדוש ברוך הוא געווען געצוואונגען זיי צו שטראפן, און רדיפות און רציחות און פאגראמען און נאך תוגפה און וואס נישט. און דעמאלט ווערט נאך שטארקער ביי די גויים די דערקענטעניש אז הקדוש ברוך הוא קען זיי נישט אויסלייזן. הקדוש ברוך הוא האט נישט די כח זיי צו ראטעווען. אט קוקט, מען יאגט זיי דא. זיי פארשטייען נישט אז דאס באווייזט בעצם די השגחה פון הקדוש ברוך הוא. דאס באווייזט אז הקדוש ברוך הוא איז דא און פאראן און פועל אינערהאלב דער מציאות, הגם כלל ישראל זענען אין גלות און זיי באצאלן א פרייז אויף די מעשים וואס זיי טוען אויך דא אין גלות. זאגט השם, יעדעס מאל פון דאסניי ווערט מחלל מיין הייליקער נאמען דורך מיין הנהגה מיטן פאלק.
"לכן אמור לבית ישראל כה אמר השם אלוהים לא למענכם אני עושה בית ישראל כי אם לשם קודשי אשר חיללתם בגויים אשר באתם שמה". דעריבער זאגט השם "כה אמר השם אלוהים לא למענכם אני עושה בית ישראל". די ישועה וואס איך וועל אייך אויסלייזן וועט נישט זיין פאר אייך. ווייל אויב איך וואלט עס געטאן פאר אייך, וואלט עס געווען תלוי אין זכויות און חובות: צי זענט איר ראוי, צי זענט איר נישט ראוי, דאס איז ווען איך טו פאר אייך. מען דארף זען צי עס איז טאקע כדאי צו טאן, צי איר זענט הגון. און דעמאלט וואס וועט געשען אויב כלל ישראל וועלן נאכאמאל זינדיקן? דעמאלט וועט השם ווידער זיין געצוואונגען זיי גלות צו מאכן. דאס איז ווען עס איז פאר אייך. זאגט השם, ניין, דאס איז נישט פאר אייך. "לא למענכם" מיינט אז דאס וועט איצט נישט זיין תלוי אין זכות אדער חובה. זאגט השם, איך טו דאס נאר פאר מיין נאמען, מיין כבוד וואס איז מחולל צווישן די גויים. אלזא אויב אזוי, בהכרח זאגט השם אז אין דעם מצב וועל איך זארגן אז איר זאלט מער נישט גלות גיין. איך וועל זארגן אז מיין נאמען זאל נישט מחלל ווערן צווישן די גויים א צווייטן מאל. און ווי אזוי וועט די זאך זיין? ווי ער וועט אונדז ווייזן אין די קומענדיקע פסוקים.
"וקידשתי את שמי הגדול המחולל בגויים אשר חיללתם בתוכם וידעו הגויים כי אני השם נאום השם אלוקים בהיקדשי בכם לעיניהם". "וקידשתי את שמי הגדול המחולל בגויים". א', פון דער זייט וואס ער איז מחולל צווישן די גויים, ווי מיר האבן געזען "ויחללו את שם קודשי", וואס די כוונה איז אויף די גויים וואס האבן מחלל געווען שם השם, ווייל די גויים האבן געזאגט "עם השם אלה ומארצו יצאו", דאס איז איין זאך. די צווייטע זאך, מיר האבן דאך געזאגט אין פסוק כ"א "אשר חיללוהו בית ישראל", אז עס איז דא געווען אויך א חילול השם פון אונדזער זייט, וואס מיר האבן פארדארבן אונדזערע מעשים דארט צווישן די גויים. אלזא דאס איז וואס ער זאגט "אשר חיללתם בתוכם". דאס איז די צווייטע זאך, וואס מיר האבן געטאן און געזינדיקט. זאגט השם, איצט "וידעו הגויים כי אני השם". איצט וועלן די גויים וויסן אז איך בין השם. ווי אזוי? א', דורך "בהיקדשי בכם לעיניהם", אז הקדוש ברוך הוא וועט מקדש זיין זיין נאמען דורך ישראל, דורך דעם וואס השם וועט אונדז ברענגען צו תשובה. ווי עס שטייט "ביד חזקה אמלוך עליכם והבאתי אתכם אל מדבר העמים וברותי מכם המורדים בי". און דעמאלט, דורך דעם וואס הקדוש ברוך הוא וועט אונדז מושל זיין מיט א שטארקער האנט, וועט ער אונדז מחייב און צווינגען זיך אומצוקערן בתשובה, און עס וועט מתקדש ווערן זיין נאמען יתברך דורך כלל ישראל. די צווייטע זאך, "ולקחתי אתכם מן הגויים וקיבצתי אתכם מכל הארצות והבאתי אתכם אל אדמתכם". "ולקחתי אתכם מן הגויים", קעגן דעם חילול וואס איז געווען צווישן די גויים, אז די גויים האבן געזאגט "עם השם אלה ומארצו יצאו", אלזא ווערט מחלל שם השם דורך אונדזער זיין דארט. פריער האט ער גערעדט אז מיר האבן מחלל געווען שם השם מיט אונדזערע שלעכטע מעשים; דערויף האט ער געזאגט אז השם וועט אונדז מחייב זיין זיך אומצוקערן בתשובה און ממילא וועלן מיר נישט האבן שלעכטע מעשים. איצט רעדט ער וועגן דעם חילול השם וואס די גויים זעען אונדז גלות, אפילו אויב מיר וועלן זיין בעלי מעשים טובים, אבער זיי זעען אונדז גלות, איז אין דעם א חילול השם. קעגן דער דאזיקער זאך וואס זיין נאמען ווערט מחלל מחמת מיר זענען צווישן די גויים, זאגט השם אז אויך דער חילול השם וועט אויפהערן, ווייל "ולקחתי אתכם מן הגויים". איך וועל אייך ארויסנעמען פון די גויים, וואו איר זענט משועבד אונטער זיי. און אין די ערטער וואו איר זענט צעשפרייט פון די גויים, ווי מיר האבן געזען אז פון דארט האבן זיי זיך צעשפרייט צו די לענדער, פון דארט וועל איך אייך צוזאמענזאמלען. יא? און דער קיבוץ איז תמיד עפעס וואס איז צעשפרייט. "אקבץ הנדחות", ווי מיר האבן געזען אויבן אז דער מלבי"ם דערקלערט די זאך. און דעריבער "וקיבצתי אתכם מכל הארצות", וואו איר האט זיך צעשפרייט. "והבאתי אתכם אל אדמתכם". איך וועל אייך ברענגען צו אייער לאנד, און דורך דעם וועט נישט מחלל ווערן שם השם צו זאגן "ומארצו יצאו". אויב דאס איז עם השם, פארוואס זענען זיי גלות פון זיין לאנד? איצט וועט זיין קלאר אז כלל ישראל זענען נאכאמאל פארבונדן צו הקדוש ברוך הוא און נישט אין גלות.
"וזרקתי עליכם מים טהורים וטהרתם מכל טומאותיכם ומכל גילוליכם אטהר אתכם". אבער צו פארריכטן וואס איר האט געזינדיקט אין דער פארגאנגענהייט, און כדי איר זאלט נישט זינדיקן לעתיד לבוא, זאגט הקדוש ברוך הוא, דערויף וועל איך טאן צוויי פעולות. אויף דער פארגאנגענהייט, "וזרקתי עליכם מים טהורים וטהרתם". דאס מיינט, אזוי ווי א מענטש צו ווערן טהור פון טומאת הנידה, ווי מיר האבן געזען אויבן אז ער האט געזאגט "כטומאת הנידה היה דרכם לפניי", דארף מען א מקוה. ער זאגט אויך דא "וזרקתי עליכם מים טהורים וטהרתם". דערקעגן אויף טומאת מת דארף מען דא נישט קיין טבילה אין א מקוה; דא איז גענוג א הזיה. אבער די הזיה, גיט אכטונג, איז נישט קיין מים טהורים. זאגט דער מלבי"ם, די הזיה איז מים טמאים. פארוואס רופן מיר עס מים טמאים? ווייל מי הנידה, "נידה" איז אין דעם זין פון "וידו אבן בי", ווי מיר האבן דערקלערט אויבן. "מי הנידה" איז וואסער וואס מען ווארפט זיי. די כוונה איז אויף מי אפר פרה אדומה וואס זענען מטהר דעם מת, דעם טמא מת. אלזא מי הנידה איז געווען מטמא דעם וואס עס שפריצט זיי, און דער וואס טראגט זיי "יכבס בגדיו". אלזא דער וואס נעמט די וואסער פון די אפר פרה אדומה, ווערט עס מטמא. קומט אויס אז די וואסער ווערן נישט גערופן מים טהורים, זיי ווערן גערופן מים טמאים. זאגט דער מלבי"ם, קומט אויס אלזא אז דא וועט נישט העלפן קיין הזיה פון מים טהורים. אבער זאגט הקדוש ברוך הוא, ניין, זאלסטו וויסן אז לעתיד לבוא וועט נישט זיין קיין מים טהורים און מים טמאים, עס וועט זיין גענוג מיט דעם וואס איך וועל אויף אייך שפריצן מים טהורים. דהיינו צוויי מעלות האבן מיר דא. מיר האבן געזאגט אז ווי טומאת הנידה דארף מען ווערן טהור אין א מקוה פון מים טהורים. לעתיד לבוא זאגט הקדוש ברוך הוא, איר וועט ווערן טהור דורך מים טהורים אויך אן א טבילה. נאר עס וועט זיין גענוג מיט דעם וואס "וזרקתי עליכם מים טהורים". עס וועט זיין גענוג מיט א שפריצן כדי איר זאלט ווערן טהור אן א נויטיקייט אריינצוגיין אין דער מקוה. דאס איז איין זאך. די צווייטע זאך, מיר זאגן דאך אז מען דארף ווערן טהור דורך מים טמאים וואס זענען מי הנידה, דאס איז מי אפר פרה אדומה. ער זאגט דיר, ניין, מען וועט דאס נישט דארפן, נאר עס וועט זיין מים טהורים, א ביסל וואסער און די וואסער וועלן זיין טהורים. וואס איז בעצם דער נמשל? וואס וויל ער דא זאגן? וואס איז דער געדאנק וואס שטייט הינטער די זאכן? זאגט דער מלבי"ם, אז די כוונה איז, ווען מיר רעדן וועגן טהרה מיינט מען אז עס זאל טהור ווערן די דעת, עס זאל טהור ווערן דער שכל פונעם מענטש, עס זאלן טהור ווערן זיינע מחשבות, זיינע מעשים, אויף דעם רעדט מען דאך. און ווען מיר רעדן "כמים לים מכסים" רעדן מיר אז עס זאל זיך מערן די דעת, מען רעדט אז עס זאל זיך מערן ידיעת השם און עבודת השם. ער וויל דיר זאגן אז לעתיד לבוא וועלן זיי ווערן טהור דורך א ביסל וואסער וואס מען וועט אויף זיי שפריצן, און די וואסער וועלן זיין מים טהורים, און דערמיט וועלן זיי ווערן טהור. מיט א גרינגער הארה און מיט די וואסער פון דעת און תשובה וועט איר ווערן טהור. זאגט דער מלבי"ם, היינט, כדי זיך אומצוקערן בתשובה, דארף מען אן אנשטרענגונג, מען דארף א מי און מען דארף א סך א סך צו פועל'ן און טאן כדי צו ווערן טהור. אבער דעמאלט זאגט הקדוש ברוך הוא, מיט א ביסל מים טהורים וואס איך וועל אויף אייך שפריצן וועט דערמיט טהור ווערן די דעת, דערמיט וועט איר שוין ווערן נענטער צו השם. זאגט דער מלבי"ם, אין דער דאזיקער צייט העלפט די טהרה נאר טהור צו מאכן דעם גוף. ווער עס האט זיך געטובל'ט אין א מקוה, זיין נפש איז נישט טהור געווארן אבער זיין גוף איז טהור געווארן. און נאך א זאך, עס העלפט נאר צו טומאה, עס העלפט נישט צום מעשה גילולים, עס העלפט נישט צו עבודה זרה. אבער ער זאגט דא, ביי דער דאזיקער טהרה פון לעתיד לבוא וועל איך אייך מטהר זיין "מכל טומאותיכם". וואס איז "כל טומאותיכם"? סיי אויב עס איז טומאת הגוויה, סיי אויב עס איז טומאת הנפש. און נאך א זאך, "וגם מכל גילוליכם", וואס מיינט אויך פון דער עבודה זרה. גיט אכטונג, עס זענען דא דפוסים, אין א סך פון די דפוסים שטייט אז טהרה העלפט נאר צו טומאת הגויים, נישט צו טומאת הנפש, און דאס איז א שיבוש וואס איז מוכח, ווייל עס איז געשטאנען "ג' ו' י'" מיט א קו, א קיצור, אלזא זענען געווען אזעלכע וואס האבן געוואלט עפענען דעם קיצור, און פון דא הייבן זיך אן אלע שיבושים. מענטשן וואס ווילן עפענען קיצורים און ראשי תיבות און האבן נישט קיין הבנה אין דער עצם זאך, און זיי קומען עס עפענען און פארדארבן. אלזא עס איז געשטאנען "הגוי" מיט א שטריך אויבן, אלזא האבן זיי געטראכט וואס איז דאס, תמיד "הגוי" מיט א שטריך אויבן איז "הגויים". אבער דאס איז א טעות, ווייל דא איז עס נישט "הגויים", עס איז "הגוויה". און מען זעט דאס אויך דערנאך. ער וויל זאגן סיי טומאת הגוויה סיי טומאת הנפש. דאס איז וואס ער זאגט, עס העלפט נישט קיין טהרה היינט נאר צו טומאת הגוויה, נישט צו טומאת הנפש. אבער לעתיד לבוא וועט העלפן די טהרה סיי צו טומאת הגוויה סיי צו טומאת הנפש. איך האב אייך אמאל דערציילט אז איך האב געזען אויף עפעס א ספר וואס עמעצער האט אנגעשריבן, איך האב אים ביז היינט אינדערהיים, אז ער האט געשריבן אז עס זענען געגאנגען עפעס א פארפאלק צו א רב כדי ער זאל זיי בענטשן אז זיי זאלן זוכה זיין געבענטשט צו ווערן מיט "זרע שבת קודש". און איך האב געבראכן דעם קאפ, "זרע שבת קודש" איז מיר נישט באקאנט דער אויסדרוק, וואס איז דאס "זרע שבת קודש". ביז איך האב פארשטאנען אז יענער האט געלייענט "זש"ק" און האט איבערגעזעצט "זש"ק" איז "זרע שבת קודש". דאס איז עפעס, פון דא הייבן זיך אן די פראבלעמען, ווען א מענטש וויל העלפן און פירטן און דערקלערן, און ער פארדארבט מער ווי ער פארריכט.
"ונתתי לכם לב חדש ורוח חדשה אתן בקרבכם והסירותי את לב האבן מבשרכם ונתתי לכם לב בשר". זאגט השם, די טהרה וועט זיין אזא אז "ונתתי לכם לב חדש". וואס מיינט די זאך? ביז איצט זאגט דער מלבי"ם, וואס האט געברענגט צום חטא איז געווען דער לב און דער רוח. און ער דערקלערט. זאגט דער מלבי"ם, דער לב, ווי אין א ריי ערטער דער מלבי"ם באווייזט, באשרייבט דעם כח הממשלה פונעם מענטש. דער לב איז כביכול דער צענטער, ער איז דער מלך, ער איז דער מושל. א מענטש גייט און טוט לויט די תאוות פון זיין הארץ. וואס דער לב וויל און וואס דער לב שטרעבט, דאס טוט ער. אבער דער לב, ווי מיר ווייסן, האט תאוות, נייגט צו תאווה, "תאוות ליבו נתת לו". דער רוח דערקעגן איז דער חלק הדמיון. דאס זענען די תיאורים וואס א מענטש שטעלט זיך פאר, דאס זענען די דמיונות וואס א מענטש חלומ'ט זיך. איצט, ווי אזוי הייבט זיך אן יעדע עבירה? זאגט דער מלבי"ם, דער לב מאלט די שלעכטע בילדער, און דער רוח מאלט די שלעכטע בילדער און דאס ברענגט עס ארויף צום לב. דהיינו עס הייבט זיך אן אין דמיון. יעדע זאך הייבט זיך אן אין דמיון. ער חלומ'ט זיך אז די עבירה איז עפעס, און דעמאלט הייבט זיך אן זיין לב צו באגערן. און אין דעם מאמענט וואס ער באגערט, איז דער לב דער מושל און ער ענדיקט דאס שלעכטס, ווייל דער לב האט דעם כח הפעולה, ער גיט הוראות צו אלע איברים און ער ענדיקט די עבירה. זאגט השם, איך וועל אייך געבן א נייעם לב, אז דער דאזיקער לב וועט האבן נאר א נטייה צום גוטן. און דאס זעלבע אויך דער דמיון, יענע בילדער וואס שטייגן ארויף אין רוח, די דמיונות וואס א מענטש חלומ'ט זיך, אז יעדע עבירה איז אין דמיון. יעדע עבירה הייבט זיך אן פון דמיון. היינט ווייסן און פארשטייען אלע פארווערבער דאס גוט. מען וויל דיר פארקויפן א פיצע, אלזא נעמט מען נישט אויף א בילד א פיצע, מען מאלט דיר עס אזוי, ווי זי ציט זיך, ווי זי ווערט צעשניטן און דער געלער קעז ווערט צעשמירט, און... נישט וויכטיק וויפל טאקע געלער קעז עס איז דארט, אבער נישט וויכטיק וואס פונקט איז דער טעם, און שוין הייבן די דריזלען אן צו ארבעטן. דורך דמיון מאלט מען דיר עפעס, מען מאכט עס מיט גלאנצנדיקע פארבן און שיין שיין, און דאס ציט דעם לב. זאגט הקדוש ברוך הוא דא, די בילדער וואס וועלן ארויפשטייגן אין רוח, מיינט די דמיונות, וועלן זיין נאר גוטע, די מחשבות וועלן זיין נאר גוטע מחשבות. און ביז איצט איז דער לב נישט געווען גרייט צו נעמען מוסר, עס איז געווען א לב אבן, און א לב אבן איז דאך שווער אויסצוקריצן אויף אים, שווער צו שאפן אויף אים א השפעה. זאגט השם, איך וועל אראפנעמען דעם לב האבן פון אייער פלייש "ונתתי לכם לב בשר". איר וועט האבן א לב בשר, א הארץ וואס וועט טאקע זיין משפיע געווארן פון וואס מען וועט אים זאגן, פון וואס מען וועט אויף אים משפיע זיין, פון די מוסר'ן וואס מען וועט אים זאגן. די דאזיקע השפעות וועלן געבן אין אים זייערע סימנים, און דורך דעם וועט ער אויך ענדערן זיינע וועגן.
"ואת רוחי אתן בקרבכם ועשיתי את אשר בחוקיי תלכו ומשפטיי תשמרו ועשיתם". "ואת רוחי אתן בקרבכם", דאס איז רוח הקודש. דורך די נסים און נפלאות וואס הקדוש ברוך הוא וועט מתמיד זיין זיין מציאות דא צווישן אונדז, דורך דעם וועט די רוח השם זיין אין אונדז. און דאס איז וואס עס באווייזט זיך אין אנדערע נבואות, אז "והקימותי מכן לנביאים, בחוריכם לנזירים", און... עס שטייט "שפוך רוחי על האדם" און נאך פסוקים וואס דריקן אויס די דאזיקע זאך, אז די רוח השם וועט רוען אויף אונדז. און דורך דער השראת השכינה און רוח הקודש, דורך דעם וועט שוין אונדזער טבע זיך ענדערן צו זיין א טבע וואס נייגט צו קדושה, א טבע וואס נייגט צו טהרה. און דאס איז וואס ער זאגט "ועשיתי את אשר בחוקיי תלכו". דורך דעם וועט די טבע זיין לויטער, און פון זיך אליין "בחוקיי תלכו". "ומשפטיי תשמרו ועשיתם", און דורך דעם וועט איר מער נישט טאן קיין שלעכטס, איר וועט היטן די משפטי השם און נישט פארדארבן אייערע וועגן.
"וישבתם בארץ אשר נתתי לאבותיכם והייתם לי לעם ואנוכי אהיה לכם לאלוהים". איר וועט זיצן אין דער ארץ וואס איך האב געגעבן אייערע אבות, עס וועט מער נישט זיין קיין גלות. און די סיבה איז דאך מובן פון זיך אליין, ווייל אויב מיר טוען גוטע מעשים און השם איז מיט אונדז און השם איז נישט אין כעס אויף אונדז און מען איז נישט מכעיס פאר אים ווי ער באשרייבט פריער, די רוח השם איז אין אונדז, מיר גייען אין זיינע חוקים, מיר היטן זיינע משפטים, אלזא פארוואס זאל זיין א גלות? קומט אויס אלזא אז עס וועט מער נישט זיין קיין גלות, אלזא וועט די זאך פארזיכערן אז דער גלות וועט אויפהערן. און דורך דעם "והייתם לי לעם". זאגט השם, פון איצט אן וועט אלעס זיין דורך אן התערותא דלתתא. נאכדעם וואס איר וועט נאר זיין גרייט צו קדושה, וועט איר מיר זיין א פאלק, און דורך דעם "ואני אהיה לכם לאלוהים". דהיינו אין פשוטע ווערטער, אין אנהויב הייבט זיך אן מיט אן התערותא דלעילא. "ואת רוחי אתן בקרבכם ועשיתי את אשר בחוקיי תלכו", דאס אלעס וועט זיין דורך התערותא דלעילא. אבער דערנאך "והייתם לי לעם", פון איצט אן וועט עס זיין התערותא דלתתא. איר וועט שוין פון זיך אליין זיין גרייט צו קדושה, איר וועט מיר זיין א פאלק, און דורך דעם "ואני אהיה לכם לאלוהים". אז הגם אין אנהויב וועט עס קומען נאר פון השם, "וזרקתי עליכם מים טהורים", כביכול פון אים יתברך, השם האט געמאכט דעם אנהויב, אבער דערנאך וועלן זיי זיך אנזאמלען מצוות און מעשים טובים און פועל'ן צו קרבת השם, און דעמאלט וועט עס שוין קומען דורך התערותא דלתתא, און ממילא דורך דעם וועט איר זיין ראוי אז איך זאל אייך זיין א ג-ט. און דאס איז בהתאם צו וואס עס שטייט וועגן דער צייט פון גאולת מצרים, אז אויף א שטענדיקן אופן פאדערט הקדוש ברוך הוא אז כלל ישראל זאלן עפענען דעם פתח, אז כלל ישראל זאלן זיין די וואס וועלן טאן דעם ערשטן שריט. "שובו אליי ואשובה אליכם". קודם כל וועט איר זיך אומקערן בתשובה און דעמאלט וועל איך זיך אומקערן צו אייך. און דערקעגן, ביי יציאת מצרים האבן מיר געזען אז אזוי איז נישט געווען. ביי דער גאולת מצרים שטייט אז אלעס איז געווארן דורך התערותא דלעילא, ווען כלל ישראל האבן כמעט גארנישט געטאן. צוויי מצוות האבן זיי געהאט, און אויך זיי זענען מצוות וואס לכאורה זענען זייער זייער שוואך: די מצוות פון דם פסח און דם מילה. וואס איז געווען דם פסח? צו שעכטן א קרבן און עסן סטייקס. און אויך אין דעם זענען זיי נישט געגאנגען מיט שמחה, ווייל כלל ישראל האבן נאך אפגעזאגט, ווייל זיי האבן געדארפט זיך מל'ן, אלזא האט ער ארויסגעברענגט דעם ריח גן עדן פון פסח, און דעמאלט זענען זיי געגאנגען זיך מל'ן כדי זיי זאלן זוכה זיין צו עסן פונעם קרבן פסח. אלזא זענען דאס זייער שוואכע מצוות. דאס הייסט, פון וואס פארא כח איז דעמאלט געווען? אלעס פון התערותא דלעילא. עס איז געשריבן, מען זעט עס אנגעדייט אין וואס עס שטייט "פסחתי אני על הפתח". וואס איז דער פירוש אז השם האט "פסח" געטאן אויף דעם פתח? תמיד זאגט השם, עפנט מיר א פתח, עס דארף זיך אנהייבן פון דיר. ביי יציאת מצרים האט השם "פסח" געטאן אויף דעם פתח. השם האט נישט געווארט אז דו זאלסט עפענען א פתח, ווייל אויב ער וואלט געווארט ביז מיר וועלן עפענען א פתח, וואלטן מיר בכלל נישט אויסגעלייזט געווארן, מיר וואלטן אנגעקומען צו נ' שערי טומאה. אזוי זאגט ער וועט אויך זיין לעתיד. אויך לעתיד וועט עס זיך אנהייבן פון דעם וואס הקדוש ברוך הוא וועט אויף אונדז שפריצן מים טהורים, עס וועט זיין דורך התערותא דלעילא. אבער דערנאך "והייתם לי לעם", די התערותא דלתתא וועט קומען דערנאך פון אונדז אינעווייניק. און דעמאלט איז דאס א מין ווי חז"ל זאגן "כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות", אז די צוקונפטיקע גאולה וועט זיין א מין ווי די פריערדיקע גאולה פון יציאת מצרים.
"והושעתי אתכם מכל טומאותיכם וקראתי אל הדגן והרביתי אותו ולא אתן עליכם רעב". "והושעתי אתכם מכל טומאותיכם", אז הגם עס וועט נאך זיין א יצר הרע, זאגט הקדוש ברוך הוא, נאך אלץ איז דער יצר הרע פאראן, אבער איך וועל אייך ראטעווען פון זיין טומאה. "וקראתי אל הדגן והרביתי אותו". חז"ל זאגן אז פון דעם טאג וואס עס איז בטל געווארן די טהרה, איז בטל געווארן דער ריח פירות, און עס זענען דא וואס זאגן דער טעם פירות. זאגט השם, ווען איר וועט אויסגעלייזט ווערן פון אייער טומאה, וועט נישט זיין קיין מציאות אז עס איז בטל געווארן די טהרה, ווי חז"ל זאגן, נאר אדרבה, די טהרה וועט זיך איצט מערן, "והזיתי עליכם מים טהורים וטהרתם", אלזא זאגט השם, איך וועל רופן צום דגן און וועל אים מערן. א', עס וועט זיין א ריבוי פון דעם דגן, וואס דאס וועט זיין מיט השגחה פון השם, עס וועט נישט זיין קיין הונגער. און הגם עס איז שוין נישטא קיין הונגער צוליב דעם דגן, מיט אלעם "והרביתי את פרי העץ ותנובת השדה למען אשר לא תקחו עוד חרפת רעב בגויים". זאגט השם, איך וועל אויך מערן דעם פרי העץ און דעם תנובת השדה. ווייל פרי העץ און תנובת השדה זענען ווי מותרות, ווייל דער עיקר וואס א מענטש דארף פאר זיין פרנסה איז דער דגן, דאס איז דאס ברויט וואס א מענטש עסט. אבער דא זאגט השם, איך וועל אויך מערן דעם פרי העץ און תנובת השדה, און די סיבה וועט זיין "למען אשר לא תקחו עוד חרפת רעב בגויים". ווייל די גויים, זאגט דער רד"ק, פלעגן חרף'ן כלל ישראל און פלעגן זאגן, וואו זענט איר? איר זענט אין ארץ ישראל, וואס ארץ ישראל איז א לאנד וואס דארף רעגן מער ווי אנדערע לענדער, און דעריבער, זאגט דער רד"ק, איז דער הונגער דארט מצוי. מיר זעען ביי אברהם וואס קומט אן צום לאנד און ער גייט אין גלות מפני דעם הונגער, מיר זעען ביי יצחק, מיר זעען ביי אלימלך מיט נעומי וואס גייען אראפ מחמת דעם הונגער. און ווען א מענטש גייט ארויס און גלות פון זיין לאנד צו אן אנדער לאנד צוליב הונגער, איז דאס א חרפה, א ביזיון. זאגט השם, דורך דעם וואס איך וועל מערן דעם פרי העץ און תנובת השדה, וועט איר מער נישט נעמען קיין חרפת רעב צווישן די גויים, מען וועט אייך נישט חרף'ן אז איר האט א שלעכט לאנד וואס האט אין זיך הונגער. פארוואס טאקע האט השם געמאכט די ארץ אויף דעם אופן? פארוואס האט השם אונדז נישט געגעבן א שווייץ פונעם מזרח התיכון? די תשובה איז זי אליין די ענטפער. "ארץ אשר למטר השמיים תשתה מים". די מצרים, וואס איז ווי דער נחש הקדמוני, האט הקדוש ברוך הוא אים אוועקגעווארפן, האט אים געזאגט, אט האסטו א נילוס, האסטו א טייך, האסטו א באוואסערונג, זהו, פארלאז מיך, ווענד זיך נישט צו מיר. דערקעגן כלל ישראל, זיי וויל הקדוש ברוך הוא אז זיי זאלן תמיד זיין אין קשר מיט הקדוש ברוך הוא, אלזא דאווענען מיר תמיד פאר רעגן, מיר בעטן זיך תמיד פאר אים כדי הקדוש ברוך הוא זאל אויף אונדז משפיע זיין שפע. ווי די זאך פון מן, וואס הקדוש ברוך הוא האט געקענט געבן איין מאל א יאר, אבער אויב אזוי, וואו וואלט מיר געהאט א קשר מיט הקדוש ברוך הוא? הקדוש ברוך הוא האט געוואלט אז דער קשר זאל בלייבן, און דורך דעם וואס יעדן איינציקן טאג דארף מען גיין זאמלען דעם מן, געדענקען מיר ווער עס גיט דעם מן, און מיר דאווענען צו הקדוש ברוך הוא, און דורך דעם זענען מיר פארבונדן צו אים יתברך. אבער ווען עס איז דא א בצורת, ווען עס איז דא א הונגער, איז דא א חרפה צווישן די גויים: אט זעט וואס פארא לאנד איר האט. דא, ווען די תבואה וועט זיין אזוי פיל, וועט מער נישט זיין די חרפה פון די גויים. דער מלבי"ם דערקלערט, וואס איז די זאך פון פרי העץ צו דער חרפה פון די גויים? זאגט דער מלבי"ם, הגם זיי האבן שוין דגן, ווי מיר האבן געזען אין פריערדיקן פסוק, אבער אויב עס וועט זיי פעלן דעם פרי העץ, וועלן זיי דאס דארפן קויפן פון די גויים וואס זענען ארום זיי. און דעמאלט וועלן זיי זאגן, פארוואס קומען זיי דאס דא קויפן? וועלן זיי זאגן, אט האבן זיי א חרפת רעב, וועט זיי זיין א חרפה צווישן די גויים. אלזא כדי דו זאלסט נישט זיין געצוואונגען צו גיין קויפן פון די גויים און דערפאר וועט מען דיך חרף'ן, זאגט הקדוש ברוך הוא, איך וועל מערן אז סיי דער פרי העץ און סיי דער תנובת השדה, אלעס וועט זיך מערן, און דו וועסט זיך נישט דארפן די גויים כל עיקר.
"וזכרתם את דרכיכם הרעים ומעלליכם אשר לא טובים ונקוטותם בפניכם על עוונותיכם ועל תועבותיכם". "וזכרתם את דרכיכם הרעים", און דעמאלט וועט איר נאך אלץ געדענקען די שלעכטע וועגן וואס איר האט געהאט פריער. א', פארוואס? מפני "ונקוטותם בפניכם", די כוונה איז אז זיי וועלן זיין ווי געלייגט פאר אייך, איר וועט חרטה האבן אויף א שטענדיקן אופן אויף וואס עס איז געווען פריער. וואס איז דער פירוש "ונקוטותם בפניכם"? רש"י דערקלערט אז די כוונה איז פון לשון "נמק" צו ווערן. איר וועט זיך אליין נמק ווערן אין אייער בושה. ווי א מענטש וואס איז נמק, ווי א זאך וואס איז ווי צונויפגעצויגן און שלעכט צו אים, אויף דעם שלעכטן גמול וואס איר האט כביכול געטאן צו קודשא בריך הוא, און הקדוש ברוך הוא, פארקערט, גומל אייך א טובה. אלזא די דאזיקע זאך וועט ברענגען דעם מענטש ווי צו זיין נמקים, זיי וועלן נמק ווערן אין זייער עוון. דער רד"ק דערקלערט אז וואס עס שטייט "ונקוטותם", זאגט דער רד"ק אז די כוונה איז פון לשון "אקוט בדור". דער אמת איז, דארט זענען אויך דא וואס דערקלערן א לשון קללה, נאר עס איז פון לשון "צו כרת'ן", פון לשון "צו שניידן", דאס איז די כוונה "ונקוטותם בפניכם". יא? פון לשון "צו קטע'ן", יא? ווי מיר זאגן "קט", יא? אז די כוונה איז צו שניידן. אלזא ווען עס איז נישט אין עברית, איז עס נאענט. אלזא אזוי אויך וועט איר זיין ווי אפגעשניטן אין אייערע אייגענע אויגן, ווען איר וועט געדענקען אייערע עוונות, וועט איר זאגן, מיט רעכט האט הקדוש ברוך הוא אונדז גלות געמאכט פון אונדזער לאנד. דער מלבי"ם זאגט, עס איז דא דא "וזכרתם את דרכיכם הרעים ומעלליכם אשר לא טובים". זאגט דער מלבי"ם, די דרכים, ווי מיר האבן דערקלערט, זענען די תכונות הנפש, די טבעי הנפש, און זיי זענען אלע געווען שלעכט, ווי די מדות פון גאווה, נקמה, אכזריות. זאגט דער מלבי"ם, אבער גיט אכטונג, א אינטערעסאנטע זאך דערקלערט דא דער מלבי"ם, אז הגם עס קען זייער גוט זיין אז די תכונות הנפש זענען שליליות, קען זיין אז פון דעם וועלן ארויסקומען גוטע מעללים. "מעללים", מיר האבן געזאגט, זענען מעשים. ווי אזוי קען זיין? זאגט דער מלבי"ם, צום ביישפיל, א מענטש איז א בעל גאווה, אלזא עפנט ער א גמ"ח כדי צו ווייזן ווי א איש חסד ער איז און וויפל ער גיט און וויפל ער העלפט. אלזא פון א שלילית'דיקער מדה איז ארויסגעקומען עפעס גוטס. איצט, פונעם כח פון דער דאזיקער גאווה איז ארויסגעקומען עפעס חיובי'דיקס, אז דער דאזיקער מענטש העלפט אנדערע מענטשן. צום ביישפיל, אין דעם מענטש איז דא די מדת הנקמה און אכזריות, און דער דאזיקער מענטש וועט נוקם זיין און זיך אכזרי מאכן קעגן דעם וואס איז מחלל שם שמים, קעגן די אויבי השם. אלזא הגם די מדה אין אים איז נישט קיין גוטע מדה, אבער ער וועט זי נוצן לכל הפחות אין א ארט וואו עס איז דא פון דעם א תועלת. אלזא אויב אזוי, קומט אויס אז עס זענען דא שלעכטע דרכים, אבער מעללים נישט בהכרח אז די מעללים וועלן זיין שלעכטע. עס קען זיין אז די דרכים, וואס די תכונות הנפש זענען שליליות, אבער דאס ברענגט ארויס חיובי'דיקע מעללים. אויף דעם זאגט ער, ניין, אויך "מעלליכם אשר לא טובים". נישט נאר אז אייערע דרכים זענען געווען שלעכטע, אויך אייערע מעללים, וואס דאס מיינט די רעזולטאטן און פעולות וואס קומען ארויס פון זיי, אויך זיי זענען געווען נישט גוטע. איר האט נישט גענוצט יענע זאכן פאר עפעס חיובי'דיקס, נאר איר האט דאס גענוצט פאר עפעס שליליות'דיקס, אלזא אויך די מעללים זענען נישט געווען גוטע. און ער דערמאנט דא אויך "על עוונותיכם ועל תועבותיכם". וואס איז די כפילות? אלזא דער מלבי"ם האט אויך דאס דערקלערט אין א ריי ערטער, אז "עוון" איז תמיד אן אויסדרוק פון עיוות השכל. אז דאס איז די ערגסטע זאך, אז דער מענטש טוט פון דעם וואס זיין שכל איז פארקרימט. דאס הייסט, ער גיט א היגיון פאר וואס ער טוט. ער טוט א שלילית'דיקע זאך, און די דאזיקע שלילית'דיקע זאך גיט ער אויך א צידוק. און דער דאזיקער צידוק איז שוין א עיוות פונעם שכל. ווייל אזוי לאנג ווי דו האסט געטאן עפעס שליליות'דיקס און דו ביסט געגאנגען נאך די תאוות פון דיין הארץ, קענסטו זאגן, עס האט זיך געשטארקט מיין תאווה. אבער ווען דו גיסט אים אויך א צידוק, איז דאס שוין א עיוות השכל, דאס איז צו געבן א שכל'דיקן טענה פאר וואס דו טוסט, אלזא האסטו פארקרימט דעם שכל צו רעכטפארטיקן דיין שלעכטס. און דאס איז מקביל קעגן די דרכים. ווייל דרכים, ווי מיר האבן פריער דערקלערט, מיינט די שלעכטע מדות, דאס מיינט זיין הנהגה, ער פארקרימט זיין שכל אין זיין הנהגה. דאס מיינט, ער האט אן הנהגה וואס שטאמט פון עיוות השכל, ווייל דער שכל זאגט אים אזוי אז מען דארף זיך שטאלצירן און מען דארף טאן אזוי און מען דארף טאן אזוי. דאס איז מקביל קעגן די דרכים. און די תועבות זענען די שלילית'דיקע מעשים, וואס דאס איז קעגן די מעללים.
זאגט השם, "לא למענכם אני עושה נאום השם אלוהים ייוודע לכם, בושו והיכלמו מדרכיכם בית ישראל". נאך א זאך זאגט ער דא, ווי מיר האבן געזען, א', אונדזערע שלעכטע דרכים געדענקען מיר נאך אלץ. דערקלערט דער מלבי"ם, פון איין סיבה, "ונקוטותם בפניכם", כדי מיר זאלן אויף זיי חרטה האבן. און די צווייטע זאך, כדי דורך דעם זאל אייך זיין באקאנט אז איך האב דאס נישט געטאן פאר אייך. וואס וועלן מיר דערמיט פארדינען, אז מיר וועלן וויסן אז דאס איז נישט פאר אונדז? ער זאגט, "בושו והיכלמו מדרכיכם בית ישראל". דורך דעם וועט איר זיך שעמען און זיך פארשעמען. און די בושה, זאגט דער מלבי"ם, איז די אינערליכע בושה, וואס דאס איז א חלק פון די גדרי התשובה און כפרת העוון, ווי חז"ל זאגן אז יעדער וואס עובר איז אן עבירה און שעמט זיך אין איר, איז מען אים מוחל אלע זיינע עוונות. די זאך פון בושה איז א חלק פון דער זאך פון כפרה. און דער חילוק צווישן "בושו" און "היכלמו" איז אז "בושו" איז ווען א מענטש שעמט זיך פון זיך אליין, און "כלימה" איז ווען א מענטש ווערט פארשעמט ווען אנדערע פארשעמען אים. אלזא אויב אזוי, דא וועט מיר האבן "בושו והיכלמו מדרכיכם", אז מיר וועלן פון אונדזער אייגענער זייט זיך שעמען, און אויך פארשעמט ווערן פון די אנדערע, וואס מיר האבן געטאן אזעלכע שלעכטע מעשים. און דאס אליין וועט זיין א תשובה פון התעוררות פון אונדזער זייט, זיך צו דערנענטערן צו אים יתברך.
"כה אמר השם אלוהים ביום טהרי אתכם מכל עוונותיכם והושבתי את הערים ונבנו החורבות". "ביום טהרי אתכם מכל עוונותיכם", השם מודיע דא זיי אז נאך דער גענצליכער תשובה און דער טהרת העוונות וועט פון זיי נישט בלייבן קיין שום רושם כלל. אזוי אויך וועט נישט בלייבן קיין שום רושם אויך פונעם חורבן פון דער ארץ. ווייל "הא תליא בהא". דאס מיינט, אין דעם מאמענט וואס כלל ישראל האבן עוונות, ווערט די ארץ חרוב, און אין דעם מאמענט וואס כלל ישראל האבן נישט קיין עוונות, איז די ארץ געבויט. דאס איז וואס ער זאגט דא, "ביום טהרי אתכם מכל עוונותיכם והושבתי את הערים ונבנו החורבות". אין דעם מאמענט וואס איר וועט טהור ווערן פון אייערע עוונות, וועט די ארץ ווידער אנהייבן געבויט צו ווערן. און דעמאלט וועלן די שטעט וואס זענען געווען פארלאזט ווידער אומקערן און געבויט ווערן.
"והארץ הנשמה תעבד תחת אשר הייתה שממה לעיני כל עובר". "והארץ הנשמה", "נשמה" מיינט אן ארט וואס איז וויסט, דאס איז די כוונה "נשמה", אן ארט וואס איז א שממה. די ארץ איז ביז איצט געווען א שממה, איצט וועט זי "תעבד", זי וועט ווערן פארזייט. און ביז איצט האבן מיר געזען אז יעדער וואס איז דא דורכגעגאנגען אין דער ארץ האט געזאגט, וואס פארא לאנד אכלת יושביה, וואס פארא וויסט לאנד, וואס פארא לאנד וואס איז נישט ראוי כלל פאר איר מלכה. ביז יעדער וואס וועט דאס איצט זען, וועט זיך וואונדערן. "ואמרו הארץ הלזו הנשמה הייתה כגן עדן והערים החרבות והנשמות והנהרסות בצורות ישבו". ווי איז מעגליך אז אזא לאנד וואס איז געווען נשמה, אזא לאנד וואס איז געווען וויסט, איז פלוצלינג געווארן ווי א גן עדן? שטעט וואס זענען געווען חרוב און אויך וויסט און אויך צעשטערט, זעט מען פלוצלינג זיי ווי בעפעסטיקטע שטעט. דער מלבי"ם זאגט, גיט אכטונג, עס איז דא דא א כפילות, "החרבות והנשמות". זאגט דער מלבי"ם, עס קען זיין א זאך, אן ארט וואס איז חרוב אבער נישט וויסט, מען וואוינט דארט. עס איז חרוב, אבער עמעצער איז אין יענער חורבה. ער זאגט, דאס איז געווען סיי חרוב און סיי וויסט. עס זענען דא צעשטערטע און עס זענען דא חרובות. ער זאגט, מיר האבן אויך געזען "חורבותייך ושוממותייך וארץ הריסותייך". ער זאגט, מיר זעען אז דאס זענען צוויי פארשידענע אויסדרוקן. "שממה" פאלט אויך אויף די גאנצע ארץ, "ובניתי הנהרסות נטעתי הנשמה", וואס דאס מיינט אז די גאנצע ארץ איז אין דעם גדר פון שממה, און דערקעגן דער ארט פון "הריסה" איז אן ארט וואס איז מער צעבראכן און מער פארדארבן ווי אן ארט וואס איז חרוב.
"וידעו הגויים אשר יישארו סביבותיכם כי אני השם בניתי הנהרסות נטעתי הנשמה אני השם דיברתי ועשיתי". השם וועט זארגן אז די גויים זאלן וויסן פון אלעם וואס עס גייט דא פאר מיט כלל ישראל, און זיי וועלן פארשטיין "כי אני השם בניתי". זיי וועלן פארשטיין אז דאס איז נישט אין א דרך הטבע, דאס איז לויט רוח הקודש. און דאס איז געווען ווי השם האט באשאפן די וועלט, אז הקדוש ברוך הוא האט געזאגט "ויהי", ער האט באפוילן און עס איז געבליבן שטיין. אזוי אויך דא, "אני השם דיברתי ועשיתי". דער דיבור וואס השם האט גערעדט צו די נביאים, האט אלעס געברענגט צו מעשה אויף א ניסות'דיקן אופן, דער דיבור פון הקדוש ברוך הוא פועל'ט שוין די זאכן אין דער טבע.