ספר יחזקאל פרק ל"ו. "ואתה בן אדם הינבא אל הרי ישראל ואמרת הרי ישראל שמעו דבר השם". נאכדעם וואס מיר זעען אז דער נביא רעדט ווערטער פון פורענות אויף הר שעיר, איצט זאגט ער ווערטער פון נחמה אויף די הרי ישראל. "כה אמר השם אלוהים יען אמר האויב עליכם האח ובמות עולם למורשה היתה לנו". זאגט דער מלבי"ם, מיר זעען פריער אז יחזקאל האט נבואה געזאגט אויף די אומות וואס געפינען זיך רונד ארום ארץ ישראל, די שכנים פון ארץ ישראל, און ער האט אויף זיי נבואה געזאגט פורענות, ער האט אויף זיי נבואה געזאגט חורבן. און די סיבה איז געווען ווייל זיי האבן זיך געפרייט אויף דעם פאל פון ירושלים. מיר האבן געזעען אז עס איז געווען א נבואה אויף צור, אויף בני עמון, אויף מואב, אויף אדום, אויף פלשתים, אויף צידון, פאר יעדן איינציקן האט דער נביא באזונדער געגעבן א נבואה און א רייד וועגן זייער פאל, אנטקעגן דעם וואס זיי האבן זיך געפרייט אדער אפילו בפועל געהאלפן צום פאל פון ישראל. און פאר יעדן איינעם האט ער מודיע געווען זיין עונש, וואס וועט זיין זיין עונש און וואס וועט זיין די צרה וואס וועט קומען אויף אים. און יעדער איינער האט געהאט אן אפזונדער עונש ווייל זיי זענען נישט געווען גלייך אין זייערע חטאים, יעדער איינער פון זיי איז זיין חטא געווען אנדערש.
אלזא וועגן צור האבן מיר געזעען, "יען אשר אמרה צור על ירושלים האח נשברה דלתות העמים נסבה אליי אמלאה החרבה". מיר האבן געזעען אז עם ישראל, ארץ ישראל איז געווען דער רוכל פון די עמים. און אויך צור איז געווען דער רוכל פון די עמים. און דעריבער האבן זיי געזאגט, אלע די וואס ביז איצט האבן דא געהאנדלט אין ישראל, ווייל ישראל איז בעצם א מין בריח תיכון וואס פארבינדט צווישן יבשות, די וואס האבן דא געהאנדלט אין ישראל וועלן איצט קומען צו מיר. אלזא איר האט געהאט א שמחה אויף דעם פאל פון ישראל, ווייל איר האט געזאגט איצט האבן זיך צעבראכן די טירן פון די עמים, ישראל וואס איז א טיר פאר די עמים און אלע גייען דורך איר, איצט נסבה אליי, אמלאה החרבה, איך וועל אנגעפילט ווערן פון איר חורבן. פון דעם וואס זי איז חרוב געווארן וועל איך אנגעפילט ווערן, דער אושר און דער האנדל וועלן איצט אריבערגיין צו מיר. מיר האבן געזעען פריער א נבואה וואו דער נביא מוסר'ט זיי אויף דעם ענין און זאגט אז זייער צרה וועט זיין אז גאנץ צור וועט אונטערגיין, און מיר האבן שוין דערוועגן גערעדט אז זי איז בעצם אונטערגעגאנגען און וואסער האט זי דערנאך צוגעדעקט.
און דאס איז וואס ער זאגט דא, "יען אמר האויב עליכם האח ובמות עולם למורשה היתה לנו". דער שונא האט זיך געפרייט, האט געזאגט האח, ווי וואונדערליך אז עם ישראל פאלט. ובמות עולם, וואס איז די כוונה במות עולם? דער ענין איז אז ישראל איז ווי א במה, א הויכער ארט וואוהין אלע קומען צו האנדלען, דער הויכער האנדל פון דער גאנצער וועלט, אלע גייען אהין צו האנדלען, איצט למורשה היתה לנו, מיר וועלן דאס יורש'ן. דעריבער כה אמר השם אויף זיי, מיר האבן געזעען אז אויף זיי איז דא אן עונש, זאגט ער דאס איז וואס עס שטייט, "לכן הינבא ואמרת כה אמר השם אלוהים יען וביען שמות ושאוף אתכם מסביב להיותכם מורשה לשארית הגויים ותעלו על שפת לשון ודיבת עם".
דער מלבי"ם דא באווארט דעם עיקר פון גאנצן פרק, און מיר וועלן איצט אנהייבן זען דאס בנוגע צור און דערנאך וועלן מיר עס אויך זען בנוגע די איבעריקע. בעצם דא ווען דער נביא זאגט "כה אמר השם אלוהים", אויף יעדן איינציקן זאגט ער כה אמר, אבער ער ברענגט נישט בנוגע יעדן איינציקן וואס איז בעצם געווען די אמירה. און דאס חזר'ט זיך איבער עטליכע און עטליכע מאל, און דער מלבי"ם זאגט מ'געפינט נישט דעם מאמר פון השם ביז דעם זעקסטן מאל. זאגט דער מלבי"ם און מ'געפינט נישט אזא דוגמא אין מקרא. מיר האבן נישט געזעען עפעס ענליכס דערצו וואו דער נביא זאגט אסאך מאל כה אמר השם און ער זאגט אונז נישט וואס האט השם געזאגט, נאר ערשט דערנאך צום סוף זאגט ער וואס האט השם געזאגט. און זאגט דער מלבי"ם און דאס איז א געוואלדיק גרויסע פליאה, און קיין איינער פון די מפרשים לייגט עס נישט אויפ'ן הארץ. זאגט ער קיינער באטראכט נישט דעם ענין, קיינער פרעגט נישט די שאלה, ווי אזוי קען זיין אז פינף מאל דערשיינט דא כה אמר השם און עס דערשיינט נישט וואס איז בעצם די אמירה, קיין איינער פון די מפרשים לייגט עס נישט אויפ'ן הארץ.
דעריבער זאגט דער מלבי"ם אז אלץ וואס עס שטייט דא כה אמר, דאס חזר'ט זיך אויף דעם וואס מיר האבן גערעדט פריער. און אויף יעדן איינציקן ווען דו וועסט געפינען כה אמר, זאגט דער מלבי"ם, ווען האט ער געזאגט? פריער, אין די נבואות פון פריער. אלזא ווען מ'רעדט דא לדוגמא וועגן דעם פאל פון צור, וואס זיי האבן געזאגט האח ובמות עולם למורשה היתה לנו, די אמירה וואס איז געזאגט געווארן אויבן כה אמר השם, איז די כוונה אז השם האט שוין אויבן געזאגט דעם עונש אין א באזונדער נבואה. אלזא זוך נישט וואו האט דא השם געזאגט, ווייל יעדער כה אמר השם וואס דערשיינט דא, מיינט עס כה אמר השם דארט. דאס איז די כוונה פון די ווערטער. דעריבער דערמאנט ער דא ווי א מין דערמאנונג אז אויף יעדן איינציקן פון זיי איז שוין געזאגט געווארן, דאס איז דער כה אמר. דעריבער איז נישטא וואס צו זוכן די אמירה זאל דערשיינען דא.
לאמיר אנהייבן זען. "לכן הינבא ואמרת כה אמר השם אלוהים יען וביען שמות ושאוף אתכם מסביב". זאגט ער בני עמון, איצט גייט ער איבער צו רעדן וועגן זיי, זיי האבן גענומען פון דער נחלה פון בני ישראל, זיי האבן זיך באזעצט אין דעם ארט וואו עם ישראל איז געזעסן. ווי מיר האבן געזעען מדוע ירש מלכם את גד, מיר האבן געזעען אז זיי זענען געזעסן אין דעם ארט פון עם ישראל. און אזוי אויך האבן מיר געזעען אין עמוס אויף בוקעם הרות הגלעד למען הרחיב את גבולם. די בערג אין גלעד האבן זיי געשפאלטן כדי צו פארברייטערן זייער גבול, כדי צו באקומען א חלק פון דעם ארט וואו עם ישראל איז געזעסן אין גלעד. אלזא זעט מען אז בני עמון האבן גענומען און גערויבט א חלק פון ארץ ישראל. "יען וביען שמות ושאף אתכם", זיי האבן פון אייך געמאכט א שממה, די כוונה פון לשון שממה, דורך "ושאוף אתכם". וואס איז ושאוף אתכם? ערקלערט דער מלבי"ם אז דאס איז ווי א מענטש וואס אטעמט אריין ווינט אין זיך, אזוי יעדער וואס גלוסט צו איינשלינגען עפעס א זאך, זאגט דער מלבי"ם, ווערט אנגערופן שאוף. אויך היינט דריקן מיר אונז אויס מיט דעם אויסדרוק, דער מענטש האט אסאך שאיפות, יא? אלזא ער האט זיי געשלונגען, צו נעמען אייער גבול. פארוואס? ווייל זיי האבן געוואלט "להיותכם מורשה לשארית הגויים". זיי האבן געוואלט אייך יורש'ן פאר שארית הגויים, זאגט באטראכט, דעריבער אויך ישמעאל האט געשיקט הרג'ענען גדליה בן אחיקם, ישמעאל בן נתניה וואס האט געשיקט הרג'ענען גדליה בן אחיקם, ער איז געשיקט געווארן הרג'ענען כדי אז ארץ ישראל זאל בלייבן א שממה, כדי אז דאס לאנד זאל זיין פאר זיי אלס ירושה. און דורך וועמען איז דאס געטאן געווארן? ווי מיר האבן געזעען דורך בני עמון.
זאגט ער און חוץ דעם אויך, "ותעלו על שפת לשון ודיבת עם". חוץ דעם אויך, שמעתי חרפת מואב וגידופי בני עמון. זאגט ער איר האט זיך נישט באגנוגט מיט דעם, איר האט אויך געהאט דיבת עם, ותעלו על שפת לשון, איר האט געלעסטערט עם ישראל, איר האט געלעסטערט זייער אמונה, איר האט געלעסטערט זייער קדושה. און דעריבער האבן מיר געזעען פריער אין פרק כ"ה אז ער האט אויף זיי נבואה געזאגט. "לכן הינבא ואמרת כה אמר השם אלוהים", דאס איז די נבואה וואס איז דעמאלט געזאגט געווארן כה אמר השם אלוהים אויף זייער פורענות אנטקעגן דעם ענין. ערקלערט דער מלבי"ם וואס עס שטייט "על שפת לשון ודיבת עם", זאגט ער דאס איז ווי עס שטייט את כל הגויים והלשונות. זיי וועלן רעדן אין זיי גנות פון אלע לשונות און עמים. ערקלערט דער מלבי"ם ווייל די עמים האבן צווישן זיך א חילוק פון צד די לשונות, יעדער עם רעדט אין אן אנדער לשון. און זיי האבן אויך א חילוק פון צד די הנהגות, די נימוסים אז יעדע אומה פירט זיך אויף אן אנדער וועג. און יעדע לשון און יעדער עם רעדן צום שלעכטן אנטקעגן עם ישראל, דעריבער דערמאנט ער דא ביידע זאכן.
"לכן הרי ישראל שמעו דבר השם אלוהים כה אמר השם אלוהים להרים ולגבעות לאפיקים ולגיאיות ולחורבות השוממות ולערים הנעזבות אשר היו לבז וללעג לשארית הגויים אשר מסביב". לכן הרי ישראל שמעו דבר השם אלוהים. זאגט דער מלבי"ם, דא גייט ער איבער צו רעדן וועגן מואב. מואב האט נישט גענומען פון גבול פון ישראל, מואב האט נישט געטאן קיין נקמה אין עם ישראל, אבער זיי האבן זיך געשפעט פון זיי. זיי, ישראל, זענען געווען פאר מואב צום שפאט און צום בזיון, און דאס איז וואס עס שטייט "אשר היו לבוז וללעג לשארית הגויים". און דעריבער האבן מיר געזעען פריער אין פרק כ"ה אז אויך אנטקעגן זיי איז דא א נבואה פון פורענות, און דאס איז דער כה אמר השם אלוהים אנטקעגן די דאזיקע בני מואב און אנטקעגן דעם וואס זיי האבן דעמאלט גערעדט.
איצט רעדט ער דא "ולחורבות השוממות ולערים הנעזבות". זאגט דער מלבי"ם וואס איז דער חילוק צווישן נעזבות און שוממות? זאגט דער מלבי"ם די כוונה איז לחורבות השוממות ולערים הנעזבות, שטעט וואס זענען חרוב געווארן און זענען געבליבן א שממה. ווייל עס קען זיין אז עס איז דא א חורבה וואס איז נישט קיין שממה. פארוואס? ווייל מ'שטרענגט זיך אן, זי איז חרוב געווארן אבער מ'שטרענגט זיך אן זי אויפצובויען אויף'ס נייע. און עס זענען דא שטעט וואס כאטש זיי זענען נישט חרוב געווארן זענען זיי אבער געווען א שממה. דאס הייסט די שטאט איז פארלאזט. און דעמאלט איז די שטאט כאטש נישט חרוב געווארן אבער זי איז שוממה. און דעריבער זאגט ער דא וועט זיין דא ביידע זאכן, די שטעט וואס זענען חרוב געווארן און אויך געבליבן א שממה. ווייל מיר האבן פריער גערעדט אז ווען א שטאט איז חרוב געווארן, פלעגט מען אין דער אמאליקער צייט זיך אנשטרענגען אויפצובויען אין דעם זעלבן ארט, ווייל אלע תשתיות זענען שוין דא, אלזא פלעגט מען זיך אנשטרענגען אין דעם זעלבן ארט וואו די שטאט איז געווען עס אויפצובויען אויף'ס נייע. א ווייטערע סיבה איז געווען ווייל דאס איז נישט ווי היינט, היינט א הויז וואס איז חרוב געווארן דארפסטו אויסגעבן הוצאות כדי אוועקצוראמען די שברים. אבער אין זייער צייט איז דאס פונקט פארקערט, א הויז וואס איז חרוב געווארן האט אין זיך א גרויסן יתרון, ווייל וואס בעצם מיינט חרוב געווארן? די שטיינער זענען געפאלן. די שטיינער וואס זענען געפאלן זענען פולע שטיינער, מ'רעדט נישט פון בלאקן אז דער בלאק ברעכט זיך און מ'קען שוין נישט טאן גארנישט, מ'קען נישט נעמען צעבראכענע בלאקן און זיי בויען אויף'ס נייע. אבער דערקעגן פון שטיינער וואס מ'רעדט פון פולע שטיינער, אזעלכע שטיינער איז ווי מ'האט, מ'נעמט און מ'בויט עס נאכאמאל אויף'ס נייע, און אדרבה, אנשטאט צו גיין האקן שטיינער אויף'ס נייע, וואס מ'דארף האקן און גיין און שלעפן און ברענגען, דאס איז קאמפליצירט, דאס איז פארוויקלט. דא האט ער די שטיינער פון דעם הויז וואס איז חרוב געווארן, ער שטעלט זיי פשוט צוריק אויף זייער ארט. דעריבער אין זייער צייט ווען אן ארט איז חרוב געווארן פלעגט מען עס אויפבויען אויף'ס נייע. דעריבער האט מען אויך געדארפט מאכן א ספעציעלן חרם אויף יריחו אז זי זאל נישט אויפגעבויט ווערן, און דעריבער האט חיאל בית האלי געהאט אן אינטערעס צו גיין בויען יריחו, ווייל די דאזיקע זאך ווי מיר האבן געזאגט האט זיך אויסגעצאלט, ווייל מ'דארף נישט אויסגעבן גרויסע הוצאות כדי אויפצובויען די שטאט. אלזא דא זאגט ער די שטעט וועלן נישט נאר חרוב ווערן, זיי וועלן חרוב ווערן און אסאך מאל בויט מען זיי אויף'ס נייע, זאגט ער ניין, זיי וועלן אויך בלייבן א שממה.
"לבוז וללעג". זאגט דער מלבי"ם וואס איז דער חילוק צווישן לבוז און ללעג? בז איז ווייל די דאזיקע זאך איז נישטיק אין די אויגן פונ'ם מענטש איז ער בז דערצו. ווי עס שטייט אז מיכל האט בז געווען אין איר הארץ צו דוד ווען זי האט אים געזעען מפזז ומכרכר. דערקעגן א מענטש שפעט זיך פון עפעס וואס ער זעט אז ער טוט אומ'ראויע מעשים אלזא שפעט ער זיך פון אים. קומט אויס אז דאס זענען צוויי פארשידענע אויסדרוקן און דא זאגט ער זיי זענען געווען סיי לבז און סיי ללעג פאר שארית הגויים וואס רונד ארום.
"לכן כה אמר השם אלוהים אם לא באש קנאתי דיברתי על שארית הגויים ועל אדום כולו אשר נתנו את ארצי להם למורשה בשמחת כל לבב בשאט נפש למען מגרשה לבז". לכן כה אמר השם אלוהים, זאגט דער מלבי"ם דער דאזיקער כה אמר איז שוין א כה אמר אנטקעגן אדום און פלשתים. זיי האבן זיך גענומען נקמה אין עם ישראל, ווי מיר האבן פריער גערעדט, דורך א שנאה וואס זיי האבן געהאט אנטקעגן עם ישראל. זיי האבן געוואלט אז ארץ ישראל זאל בלייבן א שממה, נישט כדי עס צו נעמען, נאר כדי עס זאל בלייבן שוממה. און ווי מיר האבן פריער ערקלערט אז זיי האבן געהאט אן אינטערעס צו באווייזן אז דאס לאנד איז שוממה ווייל עם ישראל האט פארלאזט דעם וועג פון השם. אויף זיי זאגט השם איך האב גערעדט באש קנאתי, זאגט השם איך וועל אין זיי טאן א נקמה דורך קנאה. און דאס איז וואס ער רעדט על שארית הגויים, דיברתי על שארית הגויים. פארוואס על שארית הגויים? זאגט דער מלבי"ם ווייל פלשתים האבן מיר שוין געזעען אז זיי זענען געשלאגן געווארן דורך פרעה, עס איז געבליבן פון זיי בלויז א שארית. אדום האבן מיר געזעען אז זיי האבן געגעבן מיין לאנד פאר זיי אלס מורשה בשמחת כל לבב, דורך דעם וואס זיי האבן זיך געפרייט אויף דעם פאל פון ישראל און בשאט נפש, מיר האבן געזעען צום סוף פונ'ם פריערדיקן פרק אז דער אויבערשטער האט געזאגט אז זיי וועלן באשטראפט ווערן אויף זייער שמחה. כה אמר השם כי שמח כל הארץ שממה אעשה לך, כשמחתך לנחלת בית ישראל אשר שממה כן אעשה לך שממה תהיה הר שעיר. אלזא זעען מיר אז דאס וואס מ'רופט שוין א ערשטע באצאלונג האבן זיי באקומען. דעריבער זאגט ער דא על שארית הגויים, דאס איז בנוגע פלשתים, און ועל אדום כולו. זאגט ער על אדום כולו, דאס וואס זיי האבן געגעבן מיין לאנד פאר זיי אלס מורשה בשמחת כל לבב, ווייל זיי האבן זיך געפרייט אויף דעם פאל פון ישראל אלזא אדום כולו וועלן איבערגעגעבן ווערן, ווי מיר האבן געזעען צום סוף פונ'ם פריערדיקן פרק. איצט האבן זיי נישט געוואלט יורש'ן דאס לאנד כדי עס אויפצובויען, נאר למען מגרשה. וואס איז למען מגרשה? מגרש איז א ליידיקער ארט. זיי האבן געוואלט אז דער דאזיקער ארט זאל בלייבן ווי א מגרש, אז עס זאל זיין א ליידיקער ארט פאר דער שטאט, אן ארט וואו עס איז נישטא קיין הויז, נישטא קיין פעלדער, נישטא קיין וויינגערטנער. זיי האבן געוואלט אז ארץ ישראל זאל בלייבן ווי א ליידיקער מגרש, אז דערצו זאל זיין בזיון און קלון, און ווי מיר האבן ערקלערט אז דורך דעם וואס מ'זעט דעם ארט ווי א ליידיקן מגרש זאגט מען אט דאס איז עם ישראל, ווייל זיי האבן געזינדיקט, ווייל זיי האבן פארלאזט זייער ג-ט, האט השם זיי פארלאזט און אויסגעקליבן אונז די נוצרים, אלזא האבן זיי אויך געהאט אן אינטערעס צו לאזן דעם ארט אלס א ליידיקער ארט אז דערצו זאל זיין א מזכרת עוון, דערצו זאל זיין בזיון און קלון, דעריבער האט ער אויף זיי נבואה געזאגט פורעניות. ווי אזוי? אויף פלשתים האבן מיר געזעען אויבן און אויף אדום אין פרק ל"ה. און דאס איז וואס ער זאגט דא, לכן כה אמר השם אלוהים אויף דעם וואס מיר האבן געזעען פריער אנטקעגן אדום און פלשתים.
"לכן הינבא על אדמת ישראל ואמרת להרים ולגבעות לאפיקים ולגיאיות כה אמר השם אלוהים הנני בקנאתי ובחמתי דיברתי יען כלימת גויים נשאתם". לכן כה אמר השם אלוהים, זאגט ער עס איז דא דא א נבואה חוץ דעם אויף נאך עטליכע אומות וואס זיי אויך האבן נישט געטאן אין א וועג פון נקמה און נישט געיורש'ט דאס לאנד, נאר בלויז זיך געשפעט פון עם ישראל אויף איר חורבן. און איצט רעדט ער וועגן זיי, אומות ווי מצרים, ווי צידון. אויך אויף זיי איז דא פורענות, און מיר האבן דאס געזעען פריער אין די פרקים פרק כ"ח, אין פרק כ"ט. דערויף זאגט ער הנני בקנאתי ובחמתי דיברתי פורענות אויף זיי, די פורעניות וואס מיר האבן געזעען פריער. זאגט ער יען, פארוואס? יען כלימת גויים נשאתם. די כוונה איר האט פארשעמט עם ישראל, כלימת גויים, איר האט זיי פארשעמט צווישן די אומות, צווישן די עמים, און דעריבער דערויף זאגט השם איך וועל זיך פאררעכענען מיט אייך, און דאס איז די נבואה וואס איז איבערגעגעבן געווארן פריער.
"לכן כה אמר השם אלוהים אני נשאתי את ידי אם לא הגויים אשר לכם מסביב המה כלימתם ישאו". כה אמר השם אלוהים אני נשאתי את ידי, דאס איז א גזר דין וואס האט אין זיך א שבועה, וואס דאס מיינט א גזר דין וואס וועט זיך נישט בטל'ן. אלע גויים כלימתם ישאו, און סוף כל סוף איז געקומען נבוכדנאצר און האט זיי אלע חרוב געמאכט.
דערקעגן, "ואתם הרי ישראל ענפכם תתנו ופריכם תשאו לעמי ישראל כי קרבו לבוא". איר הרי ישראל, דערקעגן זיי, איז פונקט פארקערט. ענפכם תתנו, איר וועט געבן צווייגן, און די צווייגן וועלן געבן פרוכט, און זיי זאלן נישט מורא האבן, אה עס וועט געבן פרוכט און די צווייגן, אלזא וועלן די גויים דאס עסן. זאגט ער ניין ניין, דאס איז לעמי ישראל כי קרבו לבוא. עם ישראל איז שוין נאנט אנצוקומען. אין די טעג פון כורש האט מען שוין אנגעהויבן זיך אומצוקערן קיין ארץ ישראל. און פארוואס זאגט ער זיי? ווייל דאס דאזיקע לאנד זאגט דער מלבי"ם איז א ארץ מושגחת. ווען עם ישראל געפינען זיך נישט אויף איר האלט זי אפ אירע פירות, און ווען עם ישראל קערן זיך צוריק צו איר קערט זי זיך צוריק און גיט אירע פירות. און דאס איז א קלארע גמרא, א געוואלדיק וואונדערליכע גמרא וואס מיר זעען איר פארווירקליכונג פאר אונזערע אויגן. גמרא אין סנהדרין צ"ח עמוד א', אמר רבי אבא אין לך קץ מגולה מזה שנאמר, עס איז נישטא קיין מער אנטפלעקטער קץ ווי דאס וואס עס שטייט "ואתם הרי ישראל ענפכם תתנו ופריכם תשאו לעמי כי קרבו לבוא". אין לך קץ מגולה מזה. זאגט רש"י ווען ארץ ישראל וועט געבן איר פרוכט בעין יפה אלזא וועט זיך דערנענטערן דער קץ, און אין לך קץ מגולה מזה. במשך צוויי טויזנט יאר גלות איז ארץ ישראל געווען חרוב און שוממה. מענטשן וואס זענען אהערגעקומען קיין ארץ, און האבן דא געזעען דאס לאנד, מ'רעדט פון באקאנטע מענטשן ווי מארק טוויין און נאך, וואס זענען אהערגעקומען קיין ארץ, זיי באשרייבן אז זיי זעען א שוממה'דיק לאנד, א חרוב'ע לאנד, איינער באשרייבט אז ער האט געפארן אסאך מייל און נישט געזעען אפילו איין בוים. אסאך קילאמעטער. דאס לאנד איז שוממה, זאגט ער עס זעט אויס אז עס רוט אויף איר א קדמונ'דיקע קללה, אזוי שרייבט א גוי. ווי אזוי קען זיין? אן ארט וואס איז דער צענטער פון סהר הפורה און מ'קען עס נישט באזעצן, מ'קען נישט, אלץ זומפן און מאלאריע און וואס נישט. און עם ישראל איז אהערגעקומען קיין ארץ און זעט דאס לאנד הייבט פלוצלינג אן צו געבן איר פרוכט. א געוואלדיקע פליאה. מ'זאגט דיר אתם הרי ישראל ענפכם תתנו ופריכם תשאו לעמי ישראל כי קרבו לבוא, דאס איז אין לך קץ מגולה מזה. ווען דו זעסט אז ארץ ישראל גיט אירע פירות, איז דאס אן אות אז מיר קלאפן שוין אויף דער טיר פון דער גאולה.
"כי הנני אליכם ופניתי אליכם ונעבדתם ונזרעתם". זאגט דער מלבי"ם אין אנהייב וועט חל ווערן די השגחה ונעבדתם ונזרעתם, אז קודם כל וועט די אדמה נישט זיין שוממה. אין נעקסטן שלב, "והרביתי עליכם אדם כל בית ישראל כולו ונושבו הערים והחורבות תבנינה". אין נעקסטן שלב זאגט ער הרביתי עליכם אדם כל בית ישראל כולו. אויף וואספארא תקופה רעדט ער דא? אלזא דער מלבי"ם רעדט וועגן א תקופה וואס ער האט געקענט, ער רעדט וועגן דער תקופה פון כורש. אבער מיר וואס מיר זענען אין א שפעטערער תקופה, א תקופה וואס דער מלבי"ם האט נישט זוכה געווען צו זען, מיר קענען רעדן וועגן אונזער צייט. לאמיר רעדן וועגן דעם וואס דער מלבי"ם זאגט. זאגט דער מלבי"ם די וואס האבן זיך אומגעקערט אין די טעג פון כורש און אין די טעג פון ארתחשסתא, דורך דעם וואס זיי האבן זיך אומגעקערט, דורך דעם אין אנהייב נעבדתם ונזרעתם, און דערנאך איז געווען דער יישוב, זיי זענען אהערגעקומען און זיך דא באזעצט. און דערנאך אויך והחורבות תבנינה, ווי מיר האבן געזעען די חורבות השוממות, לערים הנעזבות, אלע זענען אויפגעבויט געווארן אויף'ס נייע. און אזוי איז אויך געווען דא, די חלוצים האבן אין אנהייב אויסגעטריקנט די זומפן און אנגעהויבן צו וואקסן געוויקסן, דאס איז געווען אין ערשטן שלב. און ערשט דערנאך האבן זיי געגרינדעט ישראל וכולי. און אין נעקסטן שלב זענען אהערגעקומען די עליות פון 48, פון די יארן פון די 50ער, דאס זענען עליות וואס זענען דערנאך אנגעקומען. און דאס איז פונקט ווי ער שרייבט דא, אין אנהייב ונעבדתם ונזרעתם, אין נעקסטן שלב והרביתי עליכם אדם כל בית ישראל. אין נעקסטן שלב וועלן זיך מערן די מענטשן וואס וועלן אהערקומען. אלזא נאך צו כל בית ישראל זענען מיר נאך נישט אנגעקומען, ווייל צום באדויערן איז דער רוב פון עם ישראל נאך אין דער גלות, אבער מיר זענען אין שלבים, און די גאולה ווי די גמרא זאגט איילת השחר קמעא קמעא, די גאולה קומט ביסלעכווייז און מיר געפינען זיך שוין אין תוך דעם פראצעס. ונושבו הערים והחורבות תבנינה, די שטעט וואס ביז איצט זענען געווען חרוב הייבט מען אן צו באזעצן, אין ערטער וואס זענען געווען חרוב ווערן געבויט.
"והרביתי עליכם אדם ובהמה ורבו ופרו והושבתי אתכם כקדמותיכם והטיבותי מראשותיכם וידעתם כי אני השם". זאגט דער מלבי"ם הרביתי עליכם אדם ובהמה, די וואס וועלן זיך אומקערן פון דער גלות וועלן זיך דארט פרוכפערן און מערן. און דורך דעם והושבתי אתכם כקדמותיכם. ווי אין אנהייב איז דאס לאנד געווען אינגאנצן באזעצט, אזוי איז אויך געווען אין דער צייט פון בית שני, אין די טעג פון די חשמונאים און אין די טעג פון הורדוס איז דאס לאנד געווען באזעצט. און אויב מיר נעמען דאס צו אונזער צייט, איז זיכער אז דאס גאנצע לאנד איז באזעצט, אפילו מער ווי עס איז געווען אין דער צייט פון בית שני. אין דער צייט פון בית שני איז נישט דאס גאנצע לאנד געווען באזעצט, עס זענען געווען גרויסע חלקים וואס זענען נישט געווען באזעצט. אויך היינט זענען דא חלקים וואס זענען נישט באזעצט, אבער היינט איז דאס לאנד באזעצט אסאך מער ווי עס איז געווען אין דער צייט פון בית שני. אין דער צייט פון בית שני לדוגמא איז דער גולן נישט געווען א חלק פון ארץ ישראל, יא? און דעריבער אויך היינט ווערט דער גולן נישט באטראכט אלס א חלק פון ארץ ישראל פון הלכה'דיקן צד. אזוי אויך דער חלק פון אילת, פון דער ערבה, ווערט אויך נישט באטראכט אלס א חלק פון ארץ ישראל פון הלכה'דיקן צד, און דעריבער ווען מ'וויל טאן געוויקסן אין דעם יאר פון שמיטה אלזא וואקסט מען דאס דארט. אזוי אז למעשה איז ארץ ישראל אין מקור זיכער אסאך גרעסער, איך רעד שוין נישט פון פרת ביז חידקל, איך רעד שוין וועגן ארץ ישראל אין כיבוש ראשון. אלזא וויבאלד אזוי, זאגט דער מלבי"ם, קען מען נישט ערקלערן וואס עס שטייט "והטיבותי מראשותיכם" אז דאס רעדט וועגן בית שני. דעריבער זאגט ער דאס רעדט זיכער וועגן עתיד לבוא, אז דעמאלט וועט ער אונז בעסער מאכן מער ווי עס איז געווען אין אנהייב, ווען מיר זענען ארויס פון מצרים און אריין אין לאנד. און דעמאלט וידעתם כי אני השם, איר וועט דערקענען די השגחה און די יכולת פונ'ם אויבערשטן.
דער מלבי"ם דא שטעלט זיך אויף אן אינטערעסאנטן דיוק. זאגט דער מלבי"ם אין יעדן ארט זעען מיר אז דער אויסדרוק איז פריה ורביה. אין יעדן ארט זעען מיר אז עס שטייט ופרו ורבו. און נאר דא זאגט דער מלבי"ם זעסט אז עס שטייט ורבו ופרו. פארוואס שרייבט ער דא א פארקערטע לשון? ערקלערט דער מלבי"ם אין יעדן ארט רעדן מיר וועגן פריה ורביה, ווייל דורך דעם וואס ער פרוכפערט, דורך דעם מערט ער זיך. אין אנהייב פרוכפערט ער, ער האט א קינד, און האט נאך א קינד, און נאכדעם האבן זיי נאך קינדער, און נאך קינדער און נאך קינדער, און אזוי מערן זיי זיך. די מערונג איז א פועל יוצא פון דער פריה, דורך דעם וואס עס איז דא פריון קומט דערנאך צום סוף די מערונג. אבער דערקעגן דא רעדט ער וועגן דער גאולה, און אין דער גאולה זאגט ער וועט זיך דאס אנהייבן פארקערט, ווייל אין דער גאולה וועלן קודם כל אהערקומען אסאך, אלזא ורבו. און דערנאך וועלן זיי האבן קינדער, אלזא ופרו. הערט מען וואספארא וואונדערליכער דיוק? זאגט ער דעריבער דערשיינט דא ורבו ופרו. קודם כל וועלן זיך דא מערן ווען זיי וועלן אהערקומען קיין ארץ, און דערנאך וועלן זיי פרוכפערן און האבן קינדער און דורך דעם וועט זיך דא מערן דאס פאלק וואס וואוינט אין ארץ ישראל.
"והולכתי עליכם אדם את עמי ישראל וירשוך והיית להם לנחלה ולא תוסף עוד לשכלם". ערקלערט דער מלבי"ם לעתיד והולכתי עליכם אדם. וואס מיינט והולכתי? אין בית שני האבן זיי זיך אומגעקערט פון זיך אליין, און זיי האבן זיך אויך נישט אלע אומגעקערט זאגט דער מלבי"ם. אבער דעמאלט זאגט השם איך וועל זיי פירן. זיי וועלן נישט קומען פון זיך אליין נאר והולכתי עליכם אדם, איך וועל ברענגען עם ישראל אהער. און דעמאלט וועלן זיי זיין את עמי ישראל, זיי וועלן שוין זיין מיין פאלק, איך וועל האבן א פולע השגחה אויף זיי. און דעמאלט דורך דעם וירשוך והיית להם לנחלה. די כוונה איז די נחלה איז א נחלה וואס איז אן אייביקע ירושה, דאס איז א נחלה וואס בלייבט אויף שטענדיק, אז דאס לאנד וועט מער נישט צוגעבן צו פארטרייבן עם ישראל פון איר. דאס איז וואס עס שטייט ולא תוסף עוד לשכלם, עס וועט מער נישט זיין א מציאות פון ווי א משכלת ועקרה, יא? בני שיכולייך, אזוי ווערן אנגערופן עם ישראל, אז דאס לאנד איז ווי משכלת זיי, דאס לאנד איז ווי מ'פארלירט זיי ווען זיי ווערן פארטריבן פון איר. און איצט נאכדעם וואס עס וועט זיין די דאזיקע מציאות אז השם וועט ברענגען עם ישראל צו זייער לאנד, וועט מען מער נישט צוגעבן צו פארטרייבן זיי.
"כה אמר השם אלוהים יען אומרים לכם אוכלת אדם את ומשכלת גוייך היית". רש"י ברענגט, כה אמר השם יען אומרים לכם אוכלת אדם את, געוואוינט איז דאס דאזיקע לאנד צו פארדארבן אירע יושבים. דאס דאזיקע לאנד איז א ארץ אוכלת אדם. די אמוריים זענען אין איר פארענדיקט געווארן, די יידן זענען אין איר פארענדיקט געווארן. די וואס זענען דא געווען איז דאך געווען דער אמורי, און דער אויבערשטער האט זיי פארטריבן פון פאר אונז. אלזא די אמוריים זענען אין איר פארענדיקט געווארן. און דערנאך איז עם ישראל אהערגעקומען, און אויך עם ישראל איז פון איר פארטריבן געווארן. אלזא פלעגן די עמים זאגן דאס איז א ארץ אוכלת אדם, דאס דאזיקע לאנד פארלירט יעדן וואס קומט דא זיצן. ארץ אוכלת אדם את ומשכלת גוייך היית, דו פארלירסט די עמים וואס זיצן אין דיר. ערקלערט דער מלבי"ם, עם ישראל וואס איז אין גלות זאגן פאר אייך אוכלת אדם את, די כוונה די וואס וואוינען אין דיר בשעת גלות, א מיעוט מענטשן וואס וואוינען אין ארץ, דאס לאנד וועט זיי עסן. און ווי באוואוסט אז בשעת עס איז נישט געווען קיין יישוב דא אין ארץ, אלזא ווייסן מיר אלע עס איז געווען טיפוס, עס זענען געווען מחלות, עס איז געווען א דבר, עס זענען געווען זומפן, עס איז געווען ארץ אוכלת אדם. אלזא די ווייניקע וואס וואוינען דארט, פארלירט זיי דאס לאנד דורך דבר און דורך חולאים און דורך הונגער. ווי באוואוסט אז עס זענען געווען עליות, דאס איז א וואונדער, עס זענען געווען עליות וואס זענען אהערגעקומען אין די יארן פון די 20ער, און זיי האבן פרובירט אנהייבן צו באזעצן דאס לאנד, און זיי האבן געזעען ווי שווער דאס איז, די וואס זענען אנגעקומען קיין חדרה און נאך, זיי האבן דא געקויפט שטחים, און סוף כל סוף זיך אומגעקערט צוריק קיין אייראפע, און דעמאלט איז אויפגעשטאנען דער נאצישער צורר השם יצילנו און האט זיי פארלוירן. מיר זעען אז עס איז נישט געווען פשוט צו קומען און זיך דא באזעצן, אחוץ אלע ניסיונות וואס עס איז דא געווען מיט די ישמעאלים רונד ארום און די רדיפות און די פדאיונים און וואס נישט. אלזא זאגן זיי דעם דאזיקן ארט, יענע ווייניקע מענטשן וואס וואוינען אין ארץ בשעת גלות, פארלירט זיי דאס לאנד דורך דבר און דורך חולאים און דורך הונגער. וזאת ארץ משכלת גוייך היית. די כוונה ווען עם ישראל איז נאך געווען אויף איר, ווען די כוונה ווען דער רוב פון עם ישראל איז געווען אין ארץ, האט דאס לאנד זיי פארלוירן. ווייל זיי זענען דאך פארטריבן געווארן פון ארץ אין בית ראשון, פארטריבן געווארן אין בית שני, צוויי מאל, דאס איז שוין באטראכט ווי א חזקה, אז אין דריטן מאל נעמען מיר שוין כביכול נישט קיין ריזיקע. אלזא דאס דאזיקע לאנד איז משכלת גוייך, אלע גויים, די כוונה עמים וואס זענען אין איר געזעסן, זענען פון איר פארטריבן געווארן.
ערקלערט דער מלבי"ם אז עס איז דא א חילוק צווישן אויב מיר זאגן אדם און צווישן אויב מיר זאגן גוי. אדם דאס כאראקטעריזירט יחידים. דערקעגן ווען מ'רעדט וועגן גוי מיינט דאס א קיבוץ מענטשן, דאס מיינט א ריבוי מענטשן. דערויף זאגט ער כה אמר השם אלוהים יען אומרים לכם אוכלת אדם את, דאס רעדט וועגן די יחידים וואס זענען דא געווען בשעת דער רוב פון עם ישראל איז געווען אין גלות. און דערנאך ווען מ'רעדט ומשכלת גוייך, דאס רעדט שוין וועגן דער צייט וואס דער רוב פון עם ישראל איז דא געזעסן. דעריבער האט דער מלבי"ם צעטיילט די צייט אויף צוויי תקופות.
"לכן אדם לא תאכלי עוד וגוייך לא תשכלי עוד נאום השם אלוהים". לכן זאגט ער אדם לא תאכלי עוד, די כוונה איז דער אויבערשטער וועט אראפנעמען פון דעם דאזיקן לאנד יעדן טויט און יעדע קרענק און יעדע צרה, אדם לא תאכלי עוד, אויך איינצלנע מענטשן. און אויך ווען עס וועלן אהערקומען כלל עם ישראל, גוייך לא תשכלי, לא תשכלי עוד, די כוונה איז עם ישראל וועט נישט שטארבן און פארטריבן ווערן, עס וועט נישט זיין א ווייטערע גלות. עס שטייט אמנם לא תכשלי, אבער דער קרי איז לא תשכלי.
"ולא אשמיע אלייך עוד כלימת הגויים וחרפת עמים לא תשאי עוד וגוייך לא תכשלי עוד נאום השם אלוהים". ולא אשמיע אלייך עוד כלימת הגויים וחרפת עמים לא תשאי עוד. לייגט מערק אז עס זענען דא דא צוויי זאכן. ער רעדט דא א' וועגן גויים, דערנאך וועגן עמים. א ווייטערע זאך ער רעדט אין אנהייב וועגן כלימה און דערנאך וועגן חרפה. און דאס וועלן מיר איצט וועלן פארשטיין. דער מלבי"ם האט א כלל אז יעדער ארט וואו עס שטייט גויים דערקעגן עמים, אלזא איז די גויים די כוונה די נידעריקסטע פון די אומות. און ווען עס שטייט עמים איז די כוונה די סדר'דיקע עמים, וואס האבן א מלכות און א רעגירונג און אזוי ווייטער. אויב מיר וואלטן געוואלט אפשר צעטיילן לויט אונזערע באגריפן היינט, אלזא וואלטן מיר געזאגט אז עמים דאס איז לדוגמא די עמים פון אייראפע, אמעריקע. און דערקעגן גויים דאס איז כל מיני שבטים, דאס ווערן אנגערופן דאס ווערן אנגערופן גויים, זיי האבן נישט קיין סדר'דיקע רעגירונג, דאס ווערט אנגערופן גויים. אלזא ווערן זיי באטראכט אלס נידעריקער מער. ולא אשמיע אלייך עוד כלימת הגויים, די דאזיקע נידעריקע גויים וואס זענען געזעסן אין ארץ ישראל, זיי פלעגן פארשעמען דאס פאלק וואס וואוינט אין איר, פלעגן זיי פארשעמען, און זי פלעגט הערן איר כלימה. וואס פלעגן זיי זאגן? אז ווער עס וואוינט דא, א מושבה פון ארץ ישראל איז שלעכט, דאס דאזיקע לאנד איז א ארץ משכלת, דאס דאזיקע לאנד איז א שלעכט לאנד. די עמים דערקעגן, לייגט מערק, דאס איז די וויכטיקערע אומות וואס האבן א מלך, זיי זענען דארט נישט געזעסן. און דעריבער דארט לגביהן שטייט אז זי פלעגט טראגן פון זיי א חרפה, דאס איז פון דער ווייטנס. וחרפת עמים לא תשאי עוד. די גויים זענען אין תוך אונז, זיי פלעגן דא זיצן אין ארץ, דעריבער לא אשמיע אלייך, זיי פלעגן אונז דא הערן לאזן ווערטער פון חירופים, דעריבער זאגט ער כלימת גויים לא תשמעי. חרפת עמים זיי זענען דא נישט געזעסן, דעריבער לא תשאי עוד, די כוונה מ'פלעגט טראגן די זאך פון דער ווייטנס כדי אונז צו זאגן ווערטער פון חירוף. אלזא די חרפת העמים לא תשאי עוד. איצט לאמיר לייגן מערק, עס איז דא א חילוק צווישן כלימה און צווישן חרפה. זאגט דער מלבי"ם שטענדיק איז דער אויסדרוק חרפה שווערער ווי כלימה. ווייל עס קען זייער גוט זיין אז א מענטש פארשעמט עמיצן אויף גארנישט, אבער עס קען נישט זיין אז מ'חרפ'ט עמיצן אויף גארנישט, אזוי זאגט דער מלבי"ם. שטענדיק ווען עס וועט קומען אן אויסדרוק פון חירוף איז דאס מיט א סיבה. אבער כלימה קען זיין אן א סיבה, די כוונה אן א טעם און נישט אמת, כלימה וואס מ'רופט וואס האט נישט אויף וואס זיך צו באזירן. אלזא קומט אויס אז חרפה איז שווערער מער. אלזא ביי די גויים, ווייל זיי זענען נידעריקער מער, אלזא איז געווען בלויז כלימה. אבער ביי די עמים וואס זיי ווערן באטראכט אלס עמים מיט סדר'דיקע רעגירונגען און א מלך, אלזא ביי זיי איז דאס שוין געווען חרפה, זיי פלעגן אונז חרפ'ן, און די דאזיקע חירופים זענען געווען שווערער מער. און זיי האבן געזאגט אז די קללה פון השם איז חל אויף'ן לאנד צוליב די עוונות פון עם ישראל. און דאס איז וואס עס שטייט דא וגוייך לא תכשלי עוד נאום השם אלוהים. פירושו של דבר, די וואס זיצן אין איר וועסטו נישט מער מכשיל זיין אין חטא, ווייל אלע וועלן זיין צדיקים ווי מיר וועלן זען אין המשך.