ספר יחזקאל פרק ל"ב. ויהי בשתי עשרה שנה, בשני עשר חודש באחד לחודש, היה דבר השם אליי לאמור. מען רעדט דא אין צוועלפטן יאר צו דער מלכות פון צדקיהו, און דאס איז געווען איין יאר נאך דעם חורבן. בן אדם, הייב אויף א קינה אויף פרעה מלך מצרים, און זאג צו אים: כפיר גויים נדמית, ואתה כתנים בימים, ותגח בנהרותיך, ותדלח מים ברגליך, ותרפוס נהרותם.
די דאזיקע נבואה איז א שווערע נבואה אויף פרעה מלך מצרים, און מיר זעען אז די נבואה איז פול מיט משלים, ער פארגלייכט אים צו א כפיר גויים, ער פארגלייכט אים צו א תנים אין די ימים, און אויך פארגלייכט ער אים צו איינעם וואס טרייבט אויף די וואסערן מיט זיינע פיס, טרעטלט די נהרות, און דאס אלץ וועלן מיר וועלן פארשטיין. דער מלבי"ם דערקלערט אז פרעה איז פון א געוויסן זייט געווען ענלעך צו א כפיר און פון א געוויסן זייט געווען ענלעך צו א תנים. און לאמיר דאס דערקלערן. דער מלבי"ם דערקלערט אין עטלעכע ערטער אז ס'איז דא א חילוק צווישן אן אריה און א כפיר. דער אריה איז דער דערוואקסענער לייב, דער כפיר איז דער יונגער. און דער חילוק צווישן זיי איז אז דער אריה גייט ארויס כדי צו כאפן א טרף, אקעגן דעם גייט דער כפיר נישט ארויס כדי צו כאפן א טרף נאר ער באהאלט זיך אין זיין הייל, און ווארט ביז עס גייט פאריבער א חיה לעבן אים, שפרינגט ער אויף איר און ברענגט זי אריין. ער האט נאך נישט די שטארקייט ארויסצוגיין דרויסן צו זוכן נאך דעם טרף. דאס רופט מען דער כפיר און דאס איז זיין דרך.
אלזא אמת אז דו פרעה ביסט ענלעך צו א כפיר, אזוי ביסטו אין די אויגן פון די גויים, ווייל ס'איז נישט דיין דרך צו גיין און אויסכבשן ווייטע לענדער. דו ביסט נישט ווי דער אריה וואס גייט ווייט אוועק כדי צו כאפן א טרף, אלזא ביסטו ווי א כפיר. דו מאכסט נישט קיין גרויסן שאדן פון ווייטנס, אבער מיט דעם אלעם מאכסטו יא א שאדן, און דו שאדסט צו אלע דיינע שכנים, און דערמיט ביסטו ענלעך ווי א תנים אין די ימים. ער פארגלייכט אים צו א תנין וואס איז אין ים. דער מלבי"ם דערקלערט אז די מצריים האבן געגלייבט אז דער גרויסער תנים, וואס מיר האבן שוין געזען אז פרעה איז אנגערופן געווארן מיט דעם נאמען און מיר האבן געזען א גאנצע נבואה אין דעם ענין, דער גרויסער תנים דאס איז דער קראקאדיל, ער איז בעצם געווען גערעכנט פאר הייליק און א מושל אין די וואסערן לויט די אמונה פון מצרים. און זיי האבן געגלייבט אז ווען ער מיט זיינע פיס טרייבט אויף די וואסערן, דעמאלט פאראורזאכט ער אז אלע הונדערט נהרות, נישט נאר די וואסערן פון נילוס, זיי אלע הייבן אן און שטורעמען, ס'הייבט זיך אן א שטורעם אין זיי, און דעמאלט גיסן אלע נהרות ארויס זייער וואסער און טראגן עס אריבער צו די וואסערן פון נילוס. און דעמאלט איז דא בעצם עפעס אן אויסדרוק פון א שליטה, אז פרעה וואס איז כביכול דער גרויסער תנים וואס געפינט זיך אין נילוס, ער איז בעצם דער משל צו אים, און ער האט געגלייבט אז ער איז דאך אן אלוה, אלזא האט ער געגלייבט אז אויך די דאזיקע קראפט איז כביכול אונטער זיין שליטה, דורך פעולות וואס ער טוט, דורך דעם גיבן אלע נהרות אריין זייערע וואסערן אין נילוס.
וואס דאס זאגט בעצם, אויב מיר וועלן וועלן רעדן אין נמשל, אלזא דער נמשל איז אז הגם אויף דער יבשה ביסטו ווי א כפיר וואס גייט נישט ארויס פון דיין גרעניץ, אבער אין די ימים האסטו געמאכט א גרויסן שאדן. דו האסט אויסגעכבשט די פעלקער וואס האבן געזעסן ביים נהר פרת, אויפן ברעג ים, און האסט צוגעצויגן זייער גאנצן שפע, אזוי ווי דער נילוס ציט צו דעם שפע פון די נהרות, ציט זיי צו זיך. און דורך דעם זענען די נהרות כביכול פארמינערט געווארן, דורך דעם ווערן זייערע וואסערן פארטריבן. די כוונה איז אז זייערע וואסערן ווערן פארשמוצט, ווייל ווען עס איז דא א באוועגונג און א ריידלען אין די וואסערן, דעמאלט דורך דעם שטייגט דער בלאטע וואס געפינט זיך אונטן ארויף. אלזא דורך דעם האסטו פאראורזאכט ותרפוס נהרותם, זייערע וואסערן ווערן פארטריבן, דאס איז ווי בלאטע, יא, פון לשון רפש. און דורך דעם קומט אלץ אן צום נחל מצרים. און דאס איז וואס ער זאגט צו אים: ואתה כתנים בימים ותגח בנהרותיך. תגח, דערקלערט דער מלבי"ם, איז פון לשון גחון. ותגח בנהרותיך, דו ליגסט אויף דיין בויך, אויף דיין גחון אין דיינע נהרות, און מיט דיינע פיס טרייבסטו אויף די וואסערן דורך דעם וואס דו טרעטסט מיט דיינע פיס כביכול, און דורך דעם ציסטו אריין אלע נהרות אין נילוס.
פארוואס זאגט ער דא כתנים בימים? ער האט געדארפט זאגן כתנים בנילוס. פארוואס דערמאנט ער דא דעם תנים, דעם קראקאדיל, דעם דאזיקן תנין, דערמאנט ער אים דווקא אין ים? דער מלבי"ם דערקלערט אז די מצריים האבן געגלייבט אז דער אליל וואס מושל אויפן ים האט א מלחמה מיטן אליל וואס מושל אויפן נילוס. ס'איז דא צווישן זיי א קאמף. אבער דו ביסט כביכול ווי א תנים וואס מושל אויך אין די ימים. דו האלטסט פון זיך אז דו האסט א שליטה אויך אויף די ימים, נישט נאר אויף די נהרות, און היות ווי אזוי האסטו זיך דערלויבט אזוי צו באקומען א שליטה אויף אלע פעלקער וואס זענען ארום דיר.
כה אמר השם אלוהים, ופרשתי עליך את רשתי בקהל עמים רבים והעלוך בחרמי. דער הייליקער באשעפער זאגט, דער ענין וועט זיך באלד ענדיקן, ווייל איך וועל פארשפרייטן אויף דיר מיין נעץ. דער מלבי"ם דערקלערט, וואס איז דער חילוק צווישן א רשת און א חרם? חרם, דער תרגום זאגט אז דאס איז פון לשון סרוג, וואס מיינט אויך א סארט נעץ. אבער אקעגן דעם דערקלערט דער מלבי"ם אז די רשת פלעגט מען פארשפרייטן איבער אלע וואסערן כדי צו פארהאלטן די פיש פון זייער גאנג, און צום פארשפרייטן די נעץ האט מען געדארפט אסאך מענטשן וואס זאלן זי אויסציען פון עטלעכע זייטן און זי פארשפרייטן. אבער א גרויסע פיש כאפט זיך נישט אין דער רשת, ווייל די גרויסע פיש רייסט די רשת און רעכנט זיך נישט מיט דער רשת. און היות ווי אזוי, כדי צו כאפן א גרויסע פיש איז נישט גענוג א רשת, מען דארף א חרם. וואס איז בעצם דער חרם? דער מלבי"ם דערקלערט, חרם איז א מין פאסטקע וואס פארוויסט אים און טייט אים אפ. ער דערקלערט נישט, אבער בפשטות איז די כוונה פון די זאכן א מין ריזיקער האק אדער שפיזן וואס מען פלעגט ווארפן אויף דער גרויסער פיש און אויף דעם אופן פלעגט מען זי הרג'ענען. און דאס איז וואס ער זאגט והעלוך בחרמי. ס'איז מער מסתבר צו זאגן אז דאס איז דער ריזיקער האק וואס מען פלעגט אים ווארפן צו אים מיט א פיתיון און מען פלעגט אים ציען און אים ארויפברענגען דורך דעם דאזיקן חרם. די כוונה איז אז דורך תחבולות וועט מען אים ארויסנעמען פון לאנד כדי צו גיין אויף מלחמה קעגן מלך בבל, און דאס איז והעלוך בחרמי. מען וועט דיך ארויסציען פון דיין לאנד צו א מלחמה וואס וועט זיין אויסן דיין לאנד, והעלוך בחרמי דיך צו ברענגען צו א מלחמה מיט מלך בבל.
ונטשתיך בארץ, על פני השדה אטילך, והשכנתי עליך כל עוף השמיים, והשבעתי ממך חית כל הארץ. ונטשתיך, דו ביסט אזוי ווי די פיש וואס שטארבט ווען זי קומט אן צום יבשה. די פיש דארף מען נישט טאן קיין פעולה כדי זי צו הרג'ענען, פונעם רגע וואס זי קומט אן צום יבשה איז זי שוין טויט. אויב אזוי, דא ווען איך וועל דיך פארלאזן אויפן פעלד, אהין וועל איך דיך ווארפן, וועסטו שוין שטארבן פון זיך אליין. און דעמאלט והשכנתי עליך כל עוף השמיים. וואס טרעפט זיך ווען עס איז דא א לוויתן וואס קומט אן צום ברעג און דארטן שטעקט ער? אלזא נאכדעם וואס ער שטארבט קומען די פויגל פון הימל און עס קומען די חיות פון דער ערד כדי צו עסן פון זיין פלייש. אלזא דאס זאגט ער, נאכדעם וואס איך וועל דיך ווארפן אויפן פעלד, וועל איך רוען לאזן אויף דיר אלע פויגל פון הימל, איך וועל זעטיקן פון דיר, די כוונה פון דיין פלייש, אלע חיות פון פעלד. אין פשוטע ווערטער קומט דאס צו זאגן אז ווען פרעה וועט פאלן, וועלן אלע זיך ווארפן אויפן שלל. אלע וועלן לויפן כדי צו נעמען דעם גאנצן שלל פון מצרים, אז הגם היינט ווערט מצרים גערעכנט פאר א מלכות און היינט ווערט מצרים גערעכנט פאר אן אימפעריע, אבער ווען זי וועט זיין ווי א צעשלאגענער פגר, דעמאלט וועלן קומען די פויגל פון הימל און עס וועלן קומען די חיות פון דער ערד כדי הנאה צו האבן פון איר פלייש.
ונתתי את בשרך על ההרים, ומילאתי הגיאיות רמותיך. ונתתי את בשרך על ההרים. ווער איז דאס את בשרך? דער רד"ק דערקלערט אז די כוונה איז את בשר קטיליך. די כוונה איז דאס פלייש פון די הרוגים, ווייל ער רעדט דא איצט נישט נאר וועגן פרעה אליין, ער רעדט דאך וועגן פרעה און זיינע חיילות. אלזא זאגט ער, דאס פלייש פון דיינע הרוגים וועלן זיין אויף די בערג. וואס מיינט דאס, ווי איז דאס בעצם דאס פלייש פון דיינע הרוגים אויף די בערג? וואס איז דא דער מיין פון די זאכן? אלזא זענען דא עטלעכע ביאורים. ס'איז דא איין ביאור אז די כוונה איז אז זיי וועלן וועלן אנטלויפן צו די בערג כדי זיך צו באהאלטן, אבער דארטן וועלן זיי שטארבן, מען וועט זיי נאכיאגן און זיי דארטן הרג'ענען. אלזא ממילא וועט דיין פלייש זיין אויף די בערג, דאס פלייש פון די דערהרג'עטע חיילות וועט זיין אויף די בערג. א נאך מעגלעכקייט, היות מיר האבן גערעדט דערוועגן אז די פויגל וועלן קומען הנאה צו האבן פונעם פלייש פון דעם גרויסן תנין, זאגט ער דא, ער זעצט פאר מיט דעם דאזיקן משל, די פויגל ווען זיי נעמען דאס פלייש, נעמען זיי פלייש און אנטלויפן. זיי וועלן נעמען פלייש און אנטלויפן וואוהין? צו די בערג, און דארטן וועלן זיי עסן דאס פלייש. אלזא ממילא קומט אויס ונתתי בשרך על ההרים, אז די פויגל וועלן נעמען דיין פלייש און עס דארטן עסן אויף די בערג.
ומילאתי הגיאיות רמותיך. וואס איז דאס רמותיך וואס שטייט דא געשריבן? אלזא זענען דא אין דעם עטלעכע ביאורים. דער רד"ק דערקלערט איין הסבר, אז די טאלן און די עמקים וועלן זיך אנפילן אזוי פיל ביז זיי וועלן שוין זיין ווי א הויכן בארג פון פיל פלייש פון די הרוגים. דאס איז רמותיך, רמותיך אין דעם מיין אז די הרוגים וועלן זיך אויפהייבן צו אזא גרויסער כמות אז די טאלן וועלן ווערן ווי א בארג פון פיל הרוגים. עס זענען דא וואס דערקלערן אז רמותיך מיינט דיין הויכקייט. דאס איז דיין דערהויבנקייט. וואס מיינט דאס? דו האסט זיך גע'גאווה'ט אז דו האסט פיל חיילות, אז דו האסט א גרויסע ארמיי, זאגט ער צו דיר, איך וועל אנפילן די טאלן מיט די וואס דו גאווה'סט זיך מיט זיי. ברמותיך, מיט די וואס דו דערהייבסט און גאווה'סט זיך מיט זיי, וועסטו זען אז זייערע פגרים וועלן אנפילן די טאלן. רש"י ברענגט אן הסבר, רמותיך זאגט רש"י, דיין ווארפעניש, אזוי ווי רמה בים. די כוונה די וואס וועלן געווארפן ווערן, שטארבן, געווארפן ווערן אין די טאלן. דאס איז די כוונה רמותיך. רמותיך איז אזוי ווי רמה בים, רמה מיינט צו ווארפן, סוס ורוכבו רמה בים, אדער ווי די גמרא מאכט א רומיא, רמינן אהדדי. וואס איז אלץ רומיא? דאס איז צו ווארפן פון איין ארט צום צווייטן. אין דעם ארט שטייט אזוי, דארטן שטייט אנדערש, מאכט די גמרא א רומיא, אורמינהו. דאס איז די כוונה רמותיך. ווער עס וועט קוקן אין רש"י וועט זען אז ביי אייך מן הסתם, ווי כמעט אין אלע דרוקן, שטייט השכלתך, כמו רמה בים. און דאס איז א קלארער און פארשטענדלעכער שיבוש, ס'איז נישט השכלתך, ס'איז דיין ווארפעניש. יא, ס'האבן זיך צונויפגעמישט די אותיות, און מסתמא האט עמעצער דאס אזוי געשריבן און נאך אים האבן זיך אלע געצויגן, כמעט אין אלע דרוקן האב איך געזען אז מען איז נכשל געווארן אין דעם שיבוש, אבער דער דאזיקער שיבוש ווי איך האב געזאגט איז מובן מאליו, ס'איז דיין ווארפעניש, דאס איז רמותיך, אזוי ווי רמה בים. א נאך הסבר, און דער דאזיקער הסבר גייט אויך דער מלבי"ם, רש"י ברענגט אים, אז רמותיך איז אזוי ווי רימותיך. רימותיך מיינט א ווארעם, וירום תולעים ויבאש. אלזא זאגט ער צו אים, די בערג, וואו דיין פלייש וועט געווארפן ווערן, און די טאלן וועלן זיין פול מיט די ווערעם וואס וועלן עסן אין דעם פלייש פון דיינע הרוגים. אלזא רמותיך איז אזוי ווי רימותיך.
והשקיתי ארץ צפתך מדמך אל ההרים, ואפיקים ימלאון ממך. דורך דעם וואס דיין בלוט וועט אריבערשווימען צו די בערג, וועט דאס בלוט זיין אזוי פיל ביז עס וועט אויך אנטרינקען דעם לאנד. און מער פון דעם, ביז עס וועט זיך פארמערן און אנפילן אויך די אפיקים. אפיקים דאס זענען די ערטער וואו די נחלים שטראמען, און די אפיקים וועלן אלע זיין פול מיטן בלוט וואס דאס בלוט וועט שטראמען ווי פיל וואסער. זאגט דער מלבי"ם, פרעה וועט האבן עטלעכע מפלות, און דא וואס מיר זעען איצט איז א באשרייבונג פון דער ערשטער מפלה וואס פרעה איז געפאלן אויסן זיין לאנד. און דאס איז אזוי ווי עס שטייט אויבן אין פרק כ"ט, ונתתיך חכים בלחייך ונטשתיך המדברה, וואס די כוונה איז אז דארטן וועט מען אים ארויסנעמען אויסן זיין לאנד און דאס וועט זיין זיין ערשטע מפלה.
וכיסיתי בכבותך שמיים, והקדרתי את כוכביהם, שמש בענן אכסנו, וירח לא יאיר אורו. וכיסיתי בכבותך שמיים. זאגט רש"י, וכיסיתי בכבותך שמיים, די כוונה איז ווען דיין פייער וועט פארלאשן ווערן, דיין ברען וועט פארלאשן ווערן, אלזא וואס טרעפט זיך ווען מען לעשט א ליכט? ס'הייבט אן ארויפצוגיין רויך. זאגט ער אז דאס איז אויך וואס וועט זיין דא. ס'וועט אנהייבן ארויפצוגיין רויך, און דער דאזיקער רויך ווען דיין ברען וועט פארלאשן ווערן, וועט צודעקן די הימלען און פארטונקלען די מאורות. די כוונה פון די זאכן, יעדער וואס וועט הערן פון דיין מפלה וועט טרויערן און זיך וואונדערן, און יעדער וועט טראכטן צו זיך, אויב פרעה איז געפאלן, וואס וועט זיין מיט אונדז? אויב אין די צעדערן איז געפאלן א פלאם, אלזא ווען זיי וועלן הערן וועגן דער דאזיקער צרה, דורך דעם מכוח דעם וועט די דאזיקע זאך פאראורזאכן אז זיי אליין וועלן פארטונקלט ווערן. זיי אליין וועלן נעמען די זאכן שווער, ווייל די דאזיקע זאך זאגט כביכול אז זייער סוף איז אויך נאנט, ווייל אויב האט מען משיג געווען אויסצוכבשן פרעה, אלזא אויב אזוי איז זיכער אז מלך בבל וועט שוין קומען אויך אויף אייך. דער מלבי"ם דערקלערט אז איצט גייט מען אריבער צו רעדן וועגן דער צווייטער מפלה פון פרעה, ווייל אזוי ווי מיר האבן געזאגט אז פרעה וועט האבן דריי מפלות. אלזא די ערשטע מפלה, ווי מיר האבן געזען, וועט זיין אויסן מצרים אין מדבר, און די צווייטע מפלה איז געווען אין זיין לאנד. און דאס איז דארטן אויסגעדריקט אין פרק כ"ט אין פסוק ח'. און ער באשרייבט די דאזיקע מפלה כביכול אז זיין ליכט האט זיך פארלאשן און דורך דעם וועלן צוגעדעקט ווערן די הימלען. דער מלבי"ם זאגט, כדי צו פארשטיין די זאכן דארף מען פארשטיין די מצרישע אמונה. וואס האבן די מצריים דעמאלט געגלייבט, און דעמאלט וועלן מיר פארשטיין דעם משל און די אלעגאריע וואס דער נביא נוצט זי. זאגט דער מלבי"ם, זיי האבן געגלייבט אז זייער ליכט און זייער שטערן איז דער מושל אין די הימלען, און ער איז בעצם א מושל און ער איז דער ראש צו אלע שטערן. צו אלע מאורות. זייער ליכט, זייער שטערן איז דער שטארקסטער פון אלע און ער איז דער מושל איבער אלע. מיר האבן דערקלערט אין פאריאר אז זיי האבן אויך געגלייבט אז דער טלה איז אן אלוה, און זיי האבן געגלייבט אז דורך דעם און מכוח דעם וועלן זיי בייקומען אלע זייערע שונאים. און דעריבער איז יציאת מצרים געווען דווקא אין חודש ניסן וואס זיין מזל איז טלה, און די צייט וואס דער מזל טלה געפינט זיך אין דער העכסטער מדריגה איז אין ט"ו. און דעריבער דווקא אין ט"ו בניסן זענען כלל ישראל ארויס פון מצרים כדי צו ווייזן זיי אז הגם זייער אלוה לויט זייער אמונת ההבל, זייער אלוה איז דער חודש זיינער, און דער תמצית און צענטער פון חודש איז ט"ו אין חודש, וואס דעמאלט בעצם ווי די לבנה אין איר פולקייט איז דעמאלט זיין קראפט אין איר צענטער, אעפ"כ נעמט ארויס דער הייליקער באשעפער און גואל זיין כלל ישראל פון מצרים. אלזא אויך דא האט השם געוואלט גיבן דא אן אויסדרוק צו דער מציאות פון דער אמונת ההבל פון מצרים, אז זיי האבן געגלייבט אז זייער ליכט, זייער שטערן איז דער מושל אין די הימלען, ער איז דער ראש צו אלע מאורות, זיי האבן געגלייבט אז קיינמאל וועט זיין ליכט נישט פארלאשן ווערן, ער וועט אלץ פארזעצן און לייכטן און שיינען. און אויב ס'וועט זיין א מצב פון פינצטערניש, אז עפעס א וואלקן וועט פארטונקלען זייער שטערן, אלזא נישט נאר זייער שטערן וועט כביכול פארטונקלט ווערן, אלזא וועט ארויפגיין א גרויסער רויך און וועט פארטונקלען אלע מאורות פון הימל. די כוונה, כביכול אויב זייער שטערן וועט אנהייבן זיך פארלעשן, אלזא ווי א ליכט וואס לעשט זיך אויס ברענגט ארויס רויך, אלזא כביכול אויב זייער שטערן וועט אנהייבן פארטונקלט צו ווערן זיין ליכט, כביכול פארלאשן צו ווערן, וועט ער ארויסברענגען אזא רויך אז ער וועט פארטונקלען אלע מאורות. אין פשוטע ווערטער, אויב מיר זענען דא אלזא יא, אויב מיר זענען נישט דא איז קיינער נישט דא. דאס איז כביכול געווען די מצרישע תפיסה. ער זאגט, און דאס איז זיי געצויגן געווארן די דאזיקע תפיסה, זאגט דער מלבי"ם, ווייל אין מצרים זענען קיינמאל נישט פארטונקלט געווארן די שטערן פון זייער נאכט. דאס הייסט, ביי מצרים זענען נישט געווען קיין וואלקנס. אין מצרים איז נישטא קיין רעגן. אלזא היות ווי אזוי, האבן זיי געקענט זיך גאווה'ן אין דעם ענין כביכול אז דא וועט דער שטערן קיינמאל נישט פארטונקלט ווערן, דער שטערן פון מצרים וועט לייכטן אויף אייביק. און אויב ער וועט פארטונקלט ווערן, אלזא פון זיין רויך וועט דאס אויסלעשן אויך אלע איבעריקע שטערן. און אויב ס'וועט אינגאנצן פארלאשן ווערן דאס ליכט פון זייער שטערן, אלזא נישט נאר מצרים וועט פארטונקלט ווערן זייער ליכט, נאר אלע שטערן פון הימל וועלן כביכול אינגאנצן פארלאשן ווערן. אלזא לויט זייער פאנטאזיע, זאגט זיי דא איצט דער נביא די זאכן. זאגט זיי דער נביא, וכיסיתי בכבותך שמיים. דאס איז א משל אויפן ערשטן חורבן וואס איז געווען אין ארץ מצרים, וואס דעמאלט האט זיך זייער ליכט אביסל פארלאשן. ס'איז געווען א קליינער לעשעניש אין דעם ליכט פון זייער שטערן, כביכול וואו איז אייער שטערן? וואו איז אייער אלוה וואס דארף אייך ראטעווען? אט זעט, איר האט געהאט א מפלה. און דעמאלט דורך דעם מכוח דעם, לויט זייער אמונה, גייט ארויס א רויך און א נעפל און א וואלקן, און דורך דעם זענען פארטונקלט געווארן די שטערן, די כוונה אז אויך זיי זענען פארפינצטערט געווארן, ביז ס'ווערט צוגעדעקט די זון און די לבנה, און דעמאלט לייכטן זיי נישט אראפ. און דאס איז כביכול צו רמז'ן אז די פינצטערניש האט נישט נאר אייך אנגערירט, נאר אויך אלע יענע וואס איר האט געטראכט אז זיי וועלן זיין אייערע העלפער, אלע יענע וואס איר האט געטראכט אז זיי וועלן אייך ביישטיין, אויך זייערע שטערן איז פארטונקלט געווארן זייער ליכט. כביכול לויט אייער קאפ, לויט אייער פארדרייטער תפיסה, אלזא זאגט ער אט וועט איר פארשטיין, אויך זיי וועלן אייך נישט קענען העלפן און ביישטיין. כל מאורי אור בשמיים אקדירם עליך, ונתתי חושך על ארצך, נאום השם אלוהים. נאכדעם, אין נעקסטן שטאפל, וועט דאס ליכט אינגאנצן פארלאשן ווערן. און דעמאלט וועל איך אלע ליכטן פון הימל פארטונקלען אויף דיר. נישט נאר וועט דא זיין עפעס א צודעקעניש פון א וואלקן אראפ, נאר אויך אין הימל וועלן זיי שוין פארטונקלט ווערן. אויך אין הימל וועט זיי שוין נישט זיין קיין ליכט. און דעמאלט ונתתי חושך על ארצך. נישט אזוי ווי אין דער צייט וואס ס'איז געווען א וואלקן, ווען ס'איז דא א וואלקן איז נאך פארהאן אביסל ליכט, אויך א וואלקנדיקער טאג איז נישט קיין נאכט. דא וועט שוין זיין א גאנצע פינצטערניש. אויף דעם זאגט ער בשמיים אקדירם, די כוונה איז א גאנצע פינצטערניש, וואס דאס איז שוין אין הימל, נישט אין דעם וואס גייט אראפ אהער, נאר כביכול אויסלעשן דעם שטערן שוין דארטן. נישט צו פארמיידן זיין ליכט אהער, אבער דו זאגסט אבער דער שטערן פון זיך אליין לייכט נאך. ניין, בשמיים אקדירם. דאס איז א גאנצע פינצטערניש אויך אין דעם שורש. און דאס איז בעצם א משל צום לעצטן חורבן וואס איז געווען אין מצרים, וואס דאס איז געווען א גאנצע פינצטערניש, דאס ליכט איז געווען מבחינת חושך און פינצטערניש און חורבן עולם און שוממקייט, ווי מיר וועלן זען אין פרק ל"ב אין המשך אין פסוק י'.
והכעסתי לב עמים רבים, בהביאי שברך בגויים, על ארצות אשר לא ידעתם. והכעסתי לב עמים רבים, איך וועל דורך דעם דערצערענען דאס הארץ פון פיל פעלקער. און די סיבה איז ווייל דורך דער דאזיקער מציאות איז אנגעקומען א שטראם פון פיל גויים ארום, און זיי האבן אויך געשאדעט צו די פעלקער וואס זענען ארום אים. זאגט דער מלבי"ם, ס'איז דא א חילוק צווישן עם און גוי, און דאס איז א חילוק וואס דער מלבי"ם האט עטלעכע און עטלעכע מאל דערמאנט. גוי איז געווענליך די נידעריקערע אומות. געווענליך אומות וואס זענען נישט מסודר מיט א מלכות און א מלך. אקעגן דעם עם, דאס איז א פאלק מיט א געארדנטער מלכות, א פאלק וואס האט א מלך און א מושל און א מנהיג. אין אנהייב זאגט ער, ס'וועלן דערצערנט ווערן די פעלקער וואס האבן א מלך, היות דער בראך פון מצרים האט זיך אויך פארשפרייט ווייטער, און איז אויך אנגעקומען צו די נידעריקערע גויים וואס זענען געווען אונטער מצרים, און אויך זיי זענען געפאלן. און פון דארטן איז אויך פארוויסט געווארן זייער לאנד, און דארטן איז דאס אויך פארשפרייט געווארן צו די לענדער וואס איר האט נישט געוואוסט. וואס מיינט דאס? די כשדים חיל נאכדעם וואס עס איז אנגעקומען צו מצרים, אלזא פונעם אפעטיט האט עס פארגעזעצט צו אנדערע לענדער. לענדער וואס איר האט נישט געוואוסט, אויך זיי זענען געשלאגן געווארן, אויך זיי האבן געליטן פונעם צארן פון די כשדים חיל. אלזא ממילא וועט די דאזיקע זאך פאראורזאכן אז נישט נאר מצרים וועט געשלאגן ווערן, נאר פיל פעלקער וועלן געשלאגן ווערן מיט איר.
והשימותי עליך עמים רבים, ומלכיהם ישערו עליך שער, בעופפי חרבי על פניהם. וחרדו לרגעים איש לנפשו ביום מפלתך. דורך דעם וועל איך פארוויסטן אויך פיל פעלקער. ווי מיר האבן געזאגט אז די פעלקער דאס זענען די אומות וואס האבן יא א מלך. און דעמאלט מלכיהם ישערו עליך שער. היות די פעלקער האבן א מלך, אלזא וועט דער מלך קומען צו כעס, די מלכים וועלן דערצערנט ווערן. און דאס איז נישט קיין אינערלעכער כעס, אן אינערלעכער כעס וואס בלייבט אין הארץ, נאר דאס איז א שטורעם און א שוממקייט. וואס מיינט דאס, די שווערד וועט זיך שאקלען אויף זייערע פנימער. וואס איז דאס חרבי על פניהם? וואס איז דאס חרבי? מלך בבל איז די שווערד פון השם. כביכול דער הייליקער באשעפער, אזוי ווי הוי אשור שבט אפי. אזוי ווי אשור איז מבחינת א שבט, א שטעקן פונעם כעס פון השם, ווען השם איז אין כעס אלזא שלאגט ער דורך אשור, ער איז בעצם דער שטעקן, אלזא אזוי אויך דא, מלך בבל איז מבחינת א שווערד אין דער האנט פון השם. ווען השם וויל שלאגן מצרים, ווער איז די שווערד וואס מיט איר שלאגט ער? דאס איז בבל. דאס איז וואס ער זאגט, ומלכיהם ישערו עליך שער, ביי זיי וועט זיין א שטורעם און א שוממקייט. ווי? בעופפי חרבי על פניהם. ווען מיין שווערד וועט זיך שאקלען איבער זיי און אויך אויף זייערע פנימער. און דעמאלט וועט יעדער ציטערן, וחרדו לרגעים איש לנפשו, וואס מיינט דאס? אין יעדן רגע וועלן זיי ציטערן איש לנפשו ביום מפלתך, אפשר וועט די מפלה אנקומען אויך צו אים. אפשר וועט די דאזיקע שווערד טרעפן אויך אים.
כי כה אמר השם אלוהים, חרב מלך בבל תבואך. איך האב געלייענט אין אנהייב כי כה, ווייל געווענליך איז דאס דער אויסדרוק וואס דערשיינט אין נביא, כי כה אמר. אבער דא איז דאס כי כה. און די סיבה איז, ווי מיר האבן דערקלערט עטלעכע מאל, אז הגם ב.ג.ד.כ.פ.ת ביים אנהייב פון א ווארט איז זיין דרך צו קומען דגוש. און אויב אזוי דארף מען זאגן כה אמר השם, אזוי ווי כי, וואס דאס קומט דגוש. אבער ווען ער האט אן א.ה.ו.י פריער, די כוונה אז דער פריערדיקער אות ענדיקט זיך אין איינער פון די אותיות א.ה.ו.י, אלזא פאראורזאכט דאס אז דער דגש פונעם קומענדיקן ווארט, פונעם אנהייב פונעם ווארט, פאלט אראפ. דעריבער אסאך מאל זעען מיר כי כה אמר השם. פארוואס כי כה? ווייל דאס פריערדיקע ווארט ענדיקט זיך אין י', אלזא איז דאס אן א.ה.ו.י פריער, דאס לאזט פאלן דעם דגש. אבער דאס אלץ מיטן תנאי אז דער א.ה.ו.י איז פריער נאנט. אויב דער א.ה.ו.י איז נישט נאנט נאר ס'איז דא א פסק, אלזא ממילא זענען מיר צוריק צום געווענלעכן כלל פון ב.ג.ד.כ.פ.ת ביים אנהייב פון א ווארט דגוש. דעריבער גיט אכט, דא איז דא א מפסיק'ן טעם, כי, כה אמר השם אלוהים. און היות דער טעם איז מפסיק, אלזא באקומט דאס ווארט כה א דגש. אבער אויב עס וואלט געווען מיט א פארבינדנדיקן טעם, אלזא וואלטן מיר געזאגט כי כה אמר השם אלוהים. גוט. כי כה אמר השם אלוהים, חרב מלך בבל תבואך. איצט דערקלערט ער אים דעם נמשל. אין אנהייב זאגט ער אים חרב מלך בבל תבואך. דאס איז דער נמשל אויף דער ערשטער מליצה אז מלך בבל איז געקומען אויף אים און ער איז אויסן זיין לאנד. און האט דערהרג'עט די חיילות פון פרעה ווען ער האט אים ארויסגעצויגן, אזוי ווי מיר האבן געזען מיטן חרם, אים ארויסגעצויגן אויסן זיין לאנד און דארטן דערהרג'עט זיינע חיילות.
בחרבות גיבורים אפיל המונך, עריצי גויים כולם. ושדדו את גאון מצרים, ונשמד כל המונה. בחרבות גיבורים אפיל המונך. דהיינו, וואס נאכדעם אין נעקסטן שטאפל אז מלך בבל איז אנגעקומען צו מצרים און האט דארטן דערהרג'עט א גרויסן המון, אלזא דאס איז בחרבות גיבורים אפיל המונך, שוין דיין המון וואס אין מצרים אויך זיי וועלן פאלן. און נאכדעם ונשמד כל המונה. ונשמד כל המונה היות מען האט שוין באגזלט דעם גאון פון מצרים, זיי זענען אנגעקומען אין מצרים אריין, ונשמד כל המונה, דאס איז שוין דער סיום, דאס איז דער לעצטער חורבן וואס האט נישט איבערגעלאזט פון זיי גארנישט. און איצט וועט ער אים באשרייבן.
והאבדתי את כל בהמתה מעל מים רבים. ולא תדלחם רגל אדם עוד, ופרסות בהמה לא תדלחם. והאבדתי את כל בהמתה, אלזא די מציאות נאכן חורבן, זאגט דער מלבי"ם, מצרים איז געווען שומם במשך 40 יאר. דער יאור איז געווען פארטריקנט, א פוס פון מענטש און בהמה איז דארטן נישט אריבער, אזוי ווי עס דערשיינט אין פרק כ"ט. און ס'איז אויב אזוי נישט געווען קיינער וואס זאל אויפטרייבן דעם נהר, ווייל דער גרויסער תנים וואס איז געלעגן כביכול אינעווייניק, ער איז דער וואס פלעגט אויפטרייבן מיט זיינע פיס און טרעטלען מיט זיינע פיס די וואסערן פונעם נהר, איז נישט געווען ווער עס זאל דאס טאן, און ס'איז אויך נישט געווען קיין פוס פון מענטש און בהמה פון דרויסן. און אויב ס'איז נישטא וואס זאל אויפטרייבן דעם נהר, די כוונה אויסמישן און פאראורזאכן דעם בלאטע פון אונטן ארויפצוגיין, אלזא ממילא שטראמט די וואסער אין רואיקייט. און דאס איז וואס ער זאגט, ולא ירפסו מימיהן, און וואס איז ופרסות בהמה לא תדלחם. וואס מיינט דאס, די וואסערן וועלן נישט פאראורזאכן, ס'וועט נישט זיין אזא מצב ווי מיר האבן געזען פריער, אז דער נילוס שטורעמט און ציט צו זיך כביכול דעם גאנצן שפע פון אלע נהרות ארום דורך די כוואליעס וואס ער מאכט. און דעמאלט, דעמאלט אז אשקיע מימיהם ונהרותם כשמן אוליך, נאום השם אלוהים. און דעמאלט וועל איך אראפזעצן די וואסערן פון אלע נהרות, און איך וועל פירן די נהרות ווי בוימל. אזוי ווי בוימל וואס גייט אין רואיקייט און שטילקייט, בוימל האט נישט קיין שטורעם, ער איז שווערער, הגם בוימל איז גרינג, אבער ער איז געדיכטער, און דעמאלט דעריבער גייט ער אין שטילקייט, ס'איז נישטא אין אים קיין ערד, נישטא אין אים קיין תערובות. וואס דאס קומט צו זאגן, אז מלך מצרים וועט נישט נעמען דעם שפע פון די אומות. דהיינו, די אומות, ווען דער נהר האט כביכול ארויפגעברענגט פון אונטן דעם בלאטע, איז דאס כביכול געקומען צו ווייזן די קנינים פון וואס יעדער נהר האט, און ציט דאס צום נילוס. דא וועלן די נהרות רוען און גיין אין שטילקייט, די כוונה זיי וועלן נישט טראגן צום נילוס אלע זייערע קנינים, זיי וועלן האבן א רו, דאס זאגט מלך מצרים וועט נישט מושל זיין איבער זיי, זיי וועלן נישט זיין קיין קנעכט צו אים.
בתיתי את ארץ מצרים שממה ונשמה ארץ ממלואה, בהכותי את כל יושבי בה, וידעו כי אני השם. דאס איז ווען איך וועל מאכן ארץ מצרים צו זיין שממה און נשמה. נשמה די כוונה איז ווי אן אנדער אויסדרוק פון שממה, וואס דאס זאגט דער מלבי"ם ס'זענען געווען צוויי שטאפלען, ס'איז געווען שממה און נאכדעם דער לעצטער חורבן איז געווען נשמה, אזוי ווי מיר האבן געזען אז נשמה איז נאך אן אויסדרוק פון שממה וואס איז ערגער פון דער שממה. אלזא דאס וועט זיין ווען ארץ מצרים וועט זיין שממה און זי וועט זיין ליידיק, ס'וועלן דארטן נישט זיין קיין בריות וואס זאלן זי אנפילן, אלזא וועל איך שלאגן אלע וואס זיצן אין איר. און וואס איז דאס ארץ ממלואה? רש"י זאגט, א לאנד וואס איצט איז זי ממלואה, די כוונה אנגעפילט מיט כל טוב, אלזא וועט זי ווערן א שממה. און דעמאלט וועלן זיי וויסן כי אני השם. איך בין השם וואס איז נאמן צו באצאלן א גמול צו יעדן וואס האט געשאדעט און צו יעדן וואס האט געטאן שלעכטס, דער הייליקער באשעפער איז זיך נפרע פון אים.
קינה היא וקוננוה, בנות הגויים תקוננה אותה. על מצרים ועל כל המונה תקוננה אותה, נאום השם אלוהים. ער דערמאנט דא דעם אויסדרוק קינה דריי מאל. קינה היא וקוננוה, בנות הגויים תקוננה אותה, ועל כל המונה תקוננה אותה. דריי מאל האט ער דערמאנט דעם ענין פון קינה. און וואס איז בעצם די כוונה פונעם ענין? דער מלבי"ם דערקלערט, פונעם גאנצן ענין וואס מיר האבן איצט דערמאנט פון אנהייב ביזן סוף, וואס דאס זאגט די מפלה פון מצרים אין דריי מערכות, זאגט דער מלבי"ם, פון דעם אלעם וועט מען מאכן א קינה. קינה די כוונה איז א געוויין און א קלאג וואס מען קלאגט אויף דער מפלה פון עמעצן, אזוי ווי מען פלעגט קלאגן ביי א פטירה, אזוי אויך וועט זיין א קינה בנוגע דער מפלה פון מצרים. אויף דער ערשטער מפלה, וואס מצרים ווי מיר האבן געזען זענען געצויגן געווארן אויסן זייער לאנד, מען האט געצויגן פרעה און זיינע חיילות אויסן זייער לאנד און דארטן זיי געפעלט אין מדבר, אויף דעם זאגט ער קינה היא וקוננוה. מען וועט מאכן א קינה פונעם כפיר און דעם תנים אין די ימים, מען וועט קלאגן אויפן תנים וואס איז געווארפן געווארן אין מדבר און ס'זענען געקומען אלע פויגל פון הימל און די חיה פון דער ערד ווי מיר האבן דערקלערט פריער. אויף דער צווייטער מפלה, וואס מיר האבן דערקלערט אז די כשדים זענען שוין געקומען צו זייער לאנד, אויף דעם זאגט ער בנות הגויים תקוננה אותה. היות דעמאלט איז נישט נאר מצרים געפאלן, נאר אויך פיל גויים זענען געפאלן מיט זיי. אלע העלפער און אלע וואס האבן זיי ביישטיין אויך זיי זענען געפאלן מיט זיי, אלזא איז געווען א כלל'דיקע קינה. און דעריבער דארטן אויך בנות הגויים תקוננה אותם. יא, דאס איז נישט די כוונה דווקא בנות, נאר מען מיינט צו זאגן ווי יהודה און זיינע בנות, יא, תגלנה בנות יהודה. דאס זענען נישט די טעכטער פון יהודה, דאס זענען די שטעט וואס זענען נאנט צו די בערג פון יהודה, דאס איז די כוונה בנות יהודה. אזוי ווי דער תרגום זאגט דארטן כפרנהא, די דערפער וואס געפינען זיך ארום. אלזא אויך דא בנות הגויים, די כוונה איז די שטעט וואס געפינען זיך ארום, אויך זיי וועלן קלאגן. און מען קען אויך זאגן כפשוטו, אז בנות הגויים, ווייל דער דרך פון די פרויען בעיקר איז געווען צו קלאגן. אבער דער עיקרון ווי דער מלבי"ם זאגט, אז דאס איז שוין נישט נאר מצרים אליין. די דאזיקע שווערד טרעפט אויך די סביבה, און דעריבער דא אויך תקוננה אותה אויך בנות הגויים. און דעמאלט וועלן זיי קלאגן די קינה אזוי ווי מיר האבן געזען פריער אויף די שטערן און אויף דער זון און אויף דער לבנה וואס זיי וועלן צוגעדעקט ווערן מיט א וואלקן, אז דאס גרויסע ליכט איז איצט צוגעדעקט געווארן, וואס דאס איז כביכול מצרים. און נאכדעם, אויפן דריטן חורבן, וואס דעמאלט איז פארוויסט געווארן גאנץ מצרים, זי איז געווארן א מדבר שממה במשך 40 יאר, אויף דעם זאגט ער ועל כל המונה תקוננה אותה. וואס מיינט דאס? אלזא איז פארוויסט געווארן מצרים און דער גאנצער המון וואס איז דארטן געווען אויך זיי זענען געשטארבן. אלזא איז דאס בעצם געווען א כלל'דיקער חורבן. און דעמאלט האבן זיי געקלאגט אויף דעם וואס פארטונקלט זענען געווארן אלע מאורות פון הימל אין חושך און פינצטערניש אויף מצרים, אזוי אז למעשה האבן זיך די קינות דא צעטיילט אויף דריי, זאגט דער מלבי"ם. א', די בני ארץ מצרים האבן געקלאגט. א צווייטע זאך, די צווייטע מפלה, אויף דעם האבן געקלאגט אויך בנות הגויים וואס אויך זיי זענען געפאלן מיט מצרים. און די דריטע זאך, מען האט געקלאגט אויף מצרים אליין. אבער גיט אכט, זאגט דער מלבי"ם, דא שטייט נישט אז מצרים וועט קלאגן. ס'שטייט דא בנות הגויים תקוננה אותה, על מצרים ועל כל המונה תקוננה אותה. ס'איז משתמע אז דאס איז נאך אלץ בנות הגויים. דו רעדסט דא איצט וועגן דער אבסאלוטער שוממקייט פון מצרים, אלזא פארוואס זאל נישט מצרים קלאגן? פארוואס קלאגן בנות הגויים? זאגט דער מלבי"ם, ווייל ס'איז נישטא קיין מצרים. ס'איז נישטא קיין מצרים, אלזא ווער וועט קלאגן? זאגט ער ממילא ווער עס איז געבליבן צו קלאגן איז נאר בנות הגויים. מיר האבן דאך געזאגט אז מצרים וועט פארשמידט ווערן, מיר האבן דאך געזאגט אז ס'וועט זיין אזא מציאות פון אן אבסאלוטער שממקייט. ס'איז נישט געווען פון המון מצרים ווער עס זאל קלאגן, זאגט דער מלבי"ם, נאר די איבעריקע פעלקער האבן געקלאגט אויף זיי, ווייל די איבעריקע פעלקער זענען געבליבן כדי צו זען אין זייער מפלה און זיי וועלן קלאגן אויף דער מפלה פון מצרים.
ויהי בשתי עשרה שנה, בחמישה עשר לחודש, היה דבר השם אליי לאמור. וועגן ווען רעדט די דאזיקע תקופה? זאגט דער מלבי"ם, די נבואה איז זייער פארבארגן און מען ווייסט נישט וואס ער האט געוואלט מיט איר. און דער אברבנאל האט שוין באמערקט אז ס'איז א צוקונפטיקע נבואה אויף אחרית הימים, אין די טעג פון גוג ומגוג, ווען אלע גויים וועלן זיך פארזאמלען אויף ירושלים, און אזוי איז דער אמת. נאר ער זאגט אז דער אברבנאל האט א געוויסע דרך אין דעם פארשטיין די תקופה פון גוג, און איך האב אן אנדער דרך, זאגט דער מלבי"ם, און איך וועל דערקלערן די זאכן לויט מיין דרך. זאגט דער מלבי"ם, ווען כלל ישראל וועלן זיך אומקערן צו זייער לאנד, זענען די אומות עתיד זיך צו פארזאמלען און אויסכבשן ירושלים. און ס'וועט קומען גוג דער נשיא פון משך און תובל פון די לענדער פון צפון און מערב, וואס דאס זענען די ערלים וואס ווערן אנגערופן אדום. אדום זענען נישט קיין נימולים, זיי ווערן אנגערופן ערלים. און משך און תובל, ווער זענען דאס? דאס איז פון די בני יפת, וואס וואוינען אין אייראפע, ווי עס האט געשריבן דער יוסיפון. דער יוסיפון פאר ארום 2000 יאר צוריק. און ער האט געזאגט, אז פרס, כוש און פוט זענען מיט זיי, און אזוי בית תוגרמה. דא איצט אויף די רעדט ער, ניין, אויף די וואס ער דערמאנט איצט מיינט ער צו זאגן אז די זענען פארבונדן צו ישמעאל, וואס זיי זענען אלע נימולים און האלטן אין דער דת פון ישמעאלים. און זיי וועלן זיך פארזאמלען מיט די בני אדום צו כבשן דאס לאנד פון דער האנט פון ישראל. אבער אין זייער קומען וועט זיין צווישן זיי א מהומה און זיי וועלן מלחמה האלטן איש באחיו. דהיינו אדום און ישמעאל וועלן מלחמה האלטן איינער מיטן צווייטן. פארוואס? ווייל זייער אמונה איז צעטיילט. זעט וואס פאר מדהים, ווייל פאר 200 יאר צוריק, וועמען האט אינטערעסירט פאר 200 יאר צוריק די מלחמות דת צווישן די אומות? ס'איז דאך פאר 200 יאר צוריק נישט געווען דער גערעדטער נושא אין דער צייט וואס דער מלבי"ם שרייבט די זאכן. היינט, ווער וואלט געגלייבט אז אין א תקופה וואס איז בעצם דער שיא פונעם פארשריט, זענען די מלחמות מלחמות דת. וועגן וואס האלטן בעצם מלחמה די פעלקער פון ערב מיט אייראפע און אמעריקע? דאס איז בעיקר א מלחמת דת. בן לאדן, דער סימבאל וואס ער פירט איז דער סימבאל פון דת. זיין מלחמה קעגן די אמעריקאנער, ווי דעפינירט ער זיי? וואס איז זייער תואר? די כופרים. די כופרים. דאס הייסט די מלחמה איז א מלחמת דת. א מלחמה פון דער אויפגעקלערטער וועלט אקעגן דער וועלט וואס איז כביכול פארשטעלט ביי זיי ווי יענע פינצטערע וועלט, וואס דאס איז די אמונה פון די בני ישמעאל. די מלחמה וועט זיין א מלחמת דת. זייער אמונה איז צעטיילט. און דארטן וועט השם זיי משפט'ן מיט שווערד און בלוט, ווי עס וועט זיך דערקלערן אין פרק ל"ח און ווי עס וועט זיך דערקלערן אין זכריה אין פרק י"ד. איצט אין אונדזער פרק דערציילט ער בעצם וואס וועט טרעפן צו יענע וואס וועלן קומען צום מלחמה, וואס וועט זיין זייער תוצאה. ער זאגט, אויף דעם האט ער דא דערציילט ווי אלע וועלן גיין צו אבדון. פון פסוק י"ח און ווייטער איז דאס בעצם א באשרייבונג פון דער מפלה פון די מענטשן פון גוג ומגוג און אלע יענע וואס זענען געקומען צו מלחמה, ווי אזוי אלע וועלן דורכפאלן, אלע וועלן פאלן דא אויף דער ערד פון ישראל, און זיי וועלן זיך נוקם זיין איינער אין דעם צווייטן, און בעצם פון אונדזער זייט איז דאס א נקמה אין ביידע. ווייל ביידע האבן אונדז געשאדעט, סיי ישמעאל און סיי אדום, וואס דאס זענען די בני יון און בני יפת און אלע יענע וואס האבן אונדז חרוב געמאכט דעם בית המקדש און אלע צרות וואס זיי האבן אונדז געטאן במשך, און די בני אשור וואס האבן חרוב געמאכט דעם ערשטן בית און אלע צרות וואס זיי האבן אונדז געטאן במשך די דורות, אויף דעם וועלן זיי דא באצאלן דעם פרייז, אז זיי וועלן מלחמה האלטן איינער מיטן צווייטן און וועלן הרג'ענען די דא די דא.
בן אדם, נהה על המון מצרים, והורידהו אותה ובנות גויים אדירים אל ארץ תחתיות את יורדי בור. איצט וועט ער אים גיבן א גאנצע נבואה וועגן זייער מיתה און זייער אוועקנעמונג בעצם, וועגן דער שווערער מפלה וואס וועט זיין צו אלע אומות וואס וועלן קומען אהער אין יענער תקופה. נהה על המון מצרים. נהה די כוונה זאלסט זיך נבא זיין אויף זיי, זאלסט אים אראפברענגען בעל כרחו, אים און בנות גויים אדירים, אזעלכע וואס וועלן קומען דא מלחמה האלטן, וואוהין? אל ארץ תחתיות את יורדי בור. בנות גויים אדירים רעדט ער וועגן די בני אדום, וואס זיי זענען אדירים. אויך היינט זענען די בני אדום אדירים, די גרויסע מעצמה אין דער וועלט איז אמעריקע. מפני אדום וואס אפילו כאטש מבחינת א צאל איז כינא גרעסער, און אינדיע גרעסער פון אמעריקע. וויפיל איז דא אין אמעריקע? 250 מיליאן? אין כינא זענען דא מער פון א מיליארד, אויך אין אינדיע. אבער מיט דעם אלעם ווען מען רעדט וועגן א מעצמה, אלזא ווערט אמעריקע גערעכנט די גרויסע מעצמה, דאס איז בעצם אדום. וואפן, זיכער. אלזא זאגט ער, נהה אויף אים, די בני אדום וואס זיי זענען די אדירים, און אזוי אויף המון מצרים, וואס מצרים, המון מצרים דאס איז מצרים און זייערע שותפים. זייערע שותפים דאס איז אשור און עילם, וואס די זענען מיוחס צו די נימולים, צו די וואס זענען די ישמעאלים. אלזא דאס זאגט ער זיי, אל ארץ תחתיות את יורדי בור. די כוונה דא אויף א קבר. זיי וועלן אראפגיין צו ארץ תחתיות, זיי וועלן אלע קומען, זיי וועלן אלע ענדיקן אין קברים און וועלן נישט מנצח זיין אין מלחמה.
ממי נעמת? רדה והשכבה את ערלים. ממי נעמת? דו טראכטסט אז ביי דיר וועט אפשר זיין א נעמער און שענער סוף? זאגט ער אים ניין, פון וועמען טראכסטו אז ביי דיר וועט זיין אזא זאך? פון וועמען ביסטו נעמער און וויכטיקער אז דו ווילסט נישט אנקומען צום בור, צום קבר? זאגט ער אים, רדה והשכבה את ערלים. גיי אראפ און לייג זיך דארטן אין קבר מיט די ערלים. בתוך חללי חרב יפולו, חרב ניתנה, משכו אותה וכל המוניה. בתוך חללי חרב יפולו, דאס הייסט זאגט ער אויך זיי וועלן פאלן מיט דיר אין דער מלחמה וואס וועט זיין צווישן אייך, און דו וועסט ליגן מיט זיי צוזאמען, וועסט זיין מיט זיי צוזאמען אין קבר. זאגט ער, וואס איז דאס בתוך חללי חרב יפולו, חרב ניתנה משכו אותה וכל המוניה? די חללי חרב וואס מיר האבן דערמאנט פריער, זיי וועלן ציען דעם גאנצן המון, אלע יענע וואס האבן אנגעהויבן די מלחמה, זיי וועלן ציען מיט זיי צום קבר. דאס הייסט, בעצם וועלן ביידע צדדים שטארבן. דאס וועט זיין אזא קאמף אז זיי וועלן הרג'ענען איינער דעם צווייטן. די וועלן שטארבן אבער וועלן הרג'ענען אויך זיי. בפשטות קען מען זאגן אויך דא דעם עיקרון פון אטאם. ווייל אויב מיר קוקן אויף א מלחמה מיט א שווערד, ס'איז נישט אזוי מצוי אז ביידע צדדים שטארבן. איינער איז גובר און דער צווייטער שטארבט. אבער אויב איך שיק צו דיר אן אטאם באמבע און דו זעסט אזא זאך און דו שיקסט צו מיר, אלזא זענען ביידע צדדים אויסגעמעקט, ס'איז נישטא קיין מנצחים אין אזא מלחמה. ביידע צדדים וועלן שטארבן. קלאר? אלזא דעריבער זאגט ער דא, זיי וועלן פאלן און זיי וועלן ציען נאך זיי, אה, איך פאל, אלזא איך ציי שוין אויך אים נאך מיר, אז אויך ער זאל פאלן אין בור, אז אויך ער זאל שטארבן צוזאמען מיט מיר.
ידברו לו אלי גיבורים מתוך שאול את עוזריו, ירדו שכבו הערלים חללי חרב. זאגט ער, ידברו לו אלי גיבורים, אלי גיבורים דאס זענען די שטארקע מענטשן, אלי אזוי ווי אילי הארץ. מתוך שאול את עוזריו, ירדו שכבו הערלים חללי חרב, דהיינו פונעם שאול וועלן זיי זיי ציען און וועלן ברענגען זיי די חללי חרב אינעווייניק צוזאמען מיט זיי צום שאול. ווער וועלן דארטן זיין? שם אשור וכל קהלה, סביבותיו קברותיו, כולם חללים הנופלים בחרב. אלע וועלן זיין חללים וואס וועלן פאלן צוזאמען מיט די דאזיקע ישמעאלים, וואס דאס איז מצרים און כל המונה, און צוזאמען מיט אדום וואס זיי האבן מיר דערמאנט פריער. אלע העלפער און ביישטייער אויך זיי וועלן זיין א חלק פון די דאזיקע קברות וואס וועט זיין צו אלע די פעלקער וואס וועלן קומען מלחמה האלטן.
אשר ניתנו קברותיה בירכתי בור, ויהי קהלה סביבות קבורתה, כולם חללים נופלים בחרב, אשר נתנו חיתית בארץ חיים. זאגט ער אשר ניתנו קברותיה בירכתי בור. אשור איז דאך שוין אמאל געקומען אהער. ווען? מיט סנחריב. און וואס האט זיך געטראפן צו זיי? 185 טויזנט ראשי גייסות זענען דערהרג'עט געווארן. וואו זענען זיי געקבר'ט? ארום ירושלים. דאס איז וואס ער זאגט, אשר ניתנו קברותיה בירכתי בור. דאס הייסט אין דער היסטאריע זענען שוין געגעבן געווארן די קברות פון אשור, און די דאזיקע קברות זענען אין בירכתי בור, דהיינו אין ווינקל, אויף דער זייט פונעם בור איז שוין דא דיין זיידע. דהיינו, בקיצור וועסט זיך צוגעזעלן צו אים. איר וואס איר זענט געקומען נאך א מאל צו מלחמה, וועט איר זיין א חלק פון די דאזיקע קברות אין בירכתי בור. ויהי קהלה סביבות קבורתה. זיי וועלן זיין דארטן, זיי וועלן זיך פארזאמלען ארום דעם ארט וואו דארטן איז געווען די אריגינעלע קבורה פון סנחריב, זייט מוחל, פונעם חיל פון סנחריב. און דעמאלט כולם חללים נופלים בחרב, אשר נתנו חיתית בארץ חיים. וואס איז דאס נתנו חיתית בארץ חיים? נתנו, ס'איז דא אן אויסדרוק אויף מענטשן וואס גיבן זייער פחד בארץ חיים. ס'איז אסור פאר א מענטש ארויפצולייגן א צופיל'דיקע אימה, אויך פאר א פרנס שטייט אז ס'איז אים אסור צו גיבן זיין חיתית בארץ חיים. נישט ארויפצולייגן א צופיל'דיקע אימה אויף מענטשן. אויך אויב ער דארף זיין א מנהיג, אבער צו פירן זיין פאלק מיט חסד. זיי האבן געגעבן זייער חיתית בארץ חיים, דהיינו ארויפגעלייגט זייער מורא און זייער פחד אין ארץ החיים, ווייל דעריבער וועלן זיי אהער אנקומען כדי געמשפט צו ווערן אויף דעם.
שם עילם וכל המונה סביבות קבורתה, כולם חללים הנופלים בחרב, אשר ירדו ערלים אל ארץ תחתיות, אשר נתנו חיתיתם בארץ חיים, וישאו כלימתם את יורדי בור. צו זיי האט זיך צוגעזעלט עילם, וואס דאס עילם איז פרס. פרס און מדי. זיי וועלן קומען ארום איר קבורה, פארוואס? כדי זיך צו נוקם זיין זייער נקמה פון זיי. און אויך זיי, דאס הייסט נאכדעם וואס זיי וועלן זען וואס האט זיך געטראפן צו מצרים, וועלן זיי קומען כדי מלחמה צו האלטן מיט זיי. כדי מלחמה צו האלטן, זיך נוקם צו זיין די נקמה פון מצרים. אבער בסופו של דבר זענען אלע חללים, אויך יענע וואס זענען געקומען צו העלפן און זיך נוקם צו זיין די נקמה פון די געפאלענע, אויך זיי וועלן שטארבן. עילם וועלן אסאך פון זיי הרג'עט ווערן, פארוואס? זאגט דער מלבי"ם, דאס קומט אויף דעם וואס זיי האבן געגעבן זייער חיתית בארץ חיים, אז זיי האבן חרוב געמאכט דעם צווייטן בית. יא, דורך דעם וועט איצט זיין זייער עונש. בתוך חללים נתנו משכב לה בכל המונה, סביבותיו קברותיה, כולם ערלים חללי חרב, כי ניתן חיתיתם בארץ חיים, וישאו כלימתם את יורדי בור, בתוך חללים ניתן. זאגט דער מלבי"ם, זאגט א זאך זייער אינטערעסאנט. עס איז ידוע אז דער בזיון פאר די נימולים איז ווען זיי ווערן געקבר'ט מיט ערלים. און אויך פאר די ישמעאלים, די אדומיים ווערן גערעכנט פאר בזוי'ט ווייל זיי זענען ערלים, זיי זענען כביכול נישט מתוקן. אלזא דאס איז וואס ער זאגט דא, אז דורך דעם וואס זיי וועלן זיין געקבר'ט מיט זיי, זאגט ער דורך דעם האבן זיי געטראגן זייער כלימה. זיי וועלן טראגן זייער כלימה, וואס בתוך חללים ניתן. זיי זענען געגעבן געווארן אין די חללים פון וועמען? פון די אדומיים וואס זיי זענען שפל און טמא אין זייערע אויגן, צוזאמען מיט אים וועסטו זיין געקבר'ט. עס איז ידוע אז ביי די ישמעאלים למשל, אויב מען וויל אז יענער מענטש דער מת זאל נישט אנקומען צו גן עדן לויט זייער תפיסה, דארף מען אים איינוויקלען מיט א הויט פון א חזיר. און דאס פאראורזאכט אז ער וועט נישט אנקומען צו גן עדן, לויט זייער תפיסה, יא? מיר זאגן דאס איז סיי ווי סיי אן עקספרעס צו גיהינום, אבער לויט זייער תפיסה, אלזא אלזא על אחת כמה וכמה פאר זיי זיי זענען נאך ערלים, פארשטייסט, צו זיין געקבר'ט מיט די ערלים, מען באציט זיך צו אים ווי א טמא. און ער איז געקבר'ט מיט אים, אלזא זאגט ער וישאו כלימתם את יורדי בור, בתוך חללים ניתן. די כלימה זייערע וואס זיי וועלן זיין מיט ערלים אין תוך חללים, בתוך חללים ניתן, מיט די חללים ערלים אין דעם זעלבן בור.
שם משך תובל וכל המונה, סביבותיו קברותיה, כולם ערלים מחוללי חרב, כי נתנו חיתיתם בארץ חיים. ווער זענען די דאזיקע ערלים וואס מיט זיי וועלן מלחמה האלטן מצרים און אשור און עילם? זאגט ער דיר, משך תובל וכל המונה. דאס איז דער חיל פון גוג, דער נשיא ראש פון משך און תובל, און כל המונה און אלע ארום איר, די זענען די נאך ערלים וואס וועלן זיין אין דער זעלבער קאאליציע וואס וועט קומען מלחמה האלטן קעגן ישמעאל, און דאס אלץ מחוללי חרב אויף דעם וואס זיי האבן געגעבן זייער חיתית בארץ חיים, און זיי האבן צוגעדריקט כלל ישראל. מחוללי די כוונה פון לשון חללים. אזוי ווי חללי חרב.
ולא ישכבו את גיבורים נופלים מערלים, אשר ירדו שאול בכלי מלחמתם, ויתנו את חרבותם תחת ראשיהם, ותהי עוונותם על עצמותם, כי חיתית גיבורים בארץ חיים. זאגט דער מלבי"ם, ביי די אומות איז געווען מקובל ביי זיי אז ווען א מענטש איז מצליח געווען אין קאמף און מנצח געווען און איז געשטארבן אין קאמף תוך כדי מלחמה, אלזא ווען מען קבר'ט אים לייגט מען זיין שווערד אונטער זיין קאפ. פאר אן אות פון כבוד. אזוי איז געווען מקובל ביי זיי. אלזא דאס זאגט ווי ער איז געשטארבן אין מלחמה, ער איז נישט געשטארבן סתם אזוי אין דעם. אויף דעם דערמאנט ער דא, ולא ישכבו את גיבורים נופלים מערלים אשר ירדו שאול בכלי מלחמתם. זיי וועלן נישט זיין ווי גיבורים, זיי וועלן נישט שטארבן מות גיבורים אז מען זאל זיי לייגן די שווערד אונטער זייער קאפ לתפארתם, צו זאגן אז דאס איז געשטארבן אין מלחמה. פארוואס? ווייל זיי וועלן ליגן מיט ערלים, ווי מיר האבן דערקלערט פריער, אז מען וועט זיי קבר'ן מיט די ערלים, און דורך דעם וועט נאך בלייבן זייערע עוונות אויף זייערע ביינער, פארוואס? ווייל זיי האבן ארויפגעלייגט זייער חיתית בארץ חיים. אלזא קודם כל וועט זיי זיין א בזיון, און נאך זייער מיתה איז אויף דער מעשה וואס זיי האבן געטאן, וואס זיי האבן צוגעדריקט כלל ישראל.
ואתה בתוך ערלים תישבר, ותשכב את חללי חרב. זאגט ער דא, השם האט אים דאך געזאגט ארויסצוגיין א נבואה קעגן פרעה. ריכטיק? נהה אל פרעה, ווי איז געווען דער לשון? נהה אל פרעה בן, על המון מצרים והורידהו אותה. ריכטיק? ממי נעמת? ער ווענדט זיך צום מלך, אל פרעה און צום גאנצן המון. און דעמאלט זאגט ער אים, ואתה בתוך ערלים תישבר ותשכב את חללי חרב. דהיינו אויך דו פרעה, אויך דו וועסט זיין צווישן די ערלים, צווישן משך און תובל, ווי מיר האבן דערמאנט פריער אז די זענען די פעלקער פון אדום, און מיט זיי וועסטו ליגן, ווייל דארטן וועט מען דיך קבר'ן צוזאמען מיט זיי, און דאס וועט אויך צו דיר זיין דער זעלבער בזיון.
שמה אדום מלכיה וכל נשיאיה, אשר ניתנו בגבורתם את חללי חרב, המה את ערלים ישכבו ואת יורדי בור. זאגט ער דארטן צוזאמען מיט זיי וועלן קומען אהין אדום און זיינע מלכים. זאגט דער מלבי"ם, דא רעדט מען איצט אין א נאך שטאפל פון דער מלחמה. זיי וועלן קומען כדי מלחמה צו האלטן און זיך נוקם צו זיין אויף דעם וואס איז געווען פריער. אויף דעם וואס די ישמעאלים האבן געטאן צו די בני, ווי מיר האבן געזאגט צו די פעלקער פון אייראפע. און זיי וועלן כביכול קומען מוחה זיין, וועלן קומען פאדערן זייער כבוד. אבער אויך זיי וועלן האבן דאס וואס ס'איז געווען צו די איבעריקע. זאגט אויך זיי את ערלים ישכבו ואת יורדי בור. זאגט דער מלבי"ם אז בעצם וועלן זיין מלחמות, וועלן זיין דריי מלחמות, וועלן זיין דריי שטאפלען. עס זענען דא די ערשטע, דאס איז מצרים, משך און תובל. איצט נאך דעם די דריי לעצטע דאס איז אדום, זיינע מלכים און אלע זיינע נסיכים. אלזא זאגט ער אזוי, אשור האלט מלחמה מיט אדום. עילם וועט מלחמה האלטן מיט די נסיכי צפון, וואס דאס רעדט אויך וועגן אייראפע. זאגט און נאכדעם וועט זיין די דריטע מלחמה, וואס דאס איז עילם מיט די נסיכי צפון, יא, זיי וועלן מלחמה האלטן קעגן זיי. אלזא איצט קומט ער און דערקלערט אז דאס איז קעגן וואס חז"ל האבן געזאגט אז דריי מאל וועט קומען אשור. ווייל אט דריי מאל וועט קומען גוג. דו זעסט אז ס'איז דא דא דריי סיבובים פון מלחמה. די דריי דאזיקע סיבובים דאס זאגט אז דריי מאל וועט קומען גוג. נאר איך האב געזאגט אז מיר האבן נישט קיין קלארע ידיעה ווי אזוי דאס וועט זיין. צי דאס וועט זיין מיט הפסקות, צי דאס וועט זיין אויף איין מאל, ס'קען זיין אז דאס וועט זיין א קורצע צייט איינער נאכן צווייטן. דאס הייסט, ס'וועט זיך ענדיקן די ערשטע מערכה, תיכף נאכדעם די צווייטע מערכה, תיכף נאכדעם די דריטע מערכה. ס'קען זיין אז דאס וועט זיין תיכף'דיק און ס'קען זיין אז דאס וועט נאך נעמען צייט. זאגט דער מלבי"ם, דאס האבן זיי ארויסגעברענגט פון דא, אז אט זעסטו אז מיר האבן דא דריי מחזורים פון מלחמה.
שמה נסיכי צפון כולם וכל צידוני אשר ירדו את חללים בחתיתם מגבורתם בושים, וישכבו ערלים את חללי חרב, וישאו כלימתם את יורדי בור. שמה נסיכי צפון, זאגט נאכדעם וועלן קומען די נסיכי צפון און די צידונים, און זיי וועלן געשלאגן ווערן דורך דעם מחנה עילם. און זיי וועלן נישט מלחמה האלטן בגבורה, און דעריבער קומט ער און זאגט מגבורתם בושים. זיי זענען פארשעמט פון זייער גבורה, דאס הייסט כביכול וועלן זיי האבן בזיונות אינעם שדה הקרב, וואס זיי האבן נישט מלחמה געהאלטן בגבורה. וישכבו ערלים את חללי חרב, דהיינו זיי וועלן זיין חללי חרב פונעם מחנה עילם, זיי וועלן ליגן מיט זיי כביכול, אויך זיי, אויך זיי וועלן פאלן דארטן אין קאמף.
אותם יראה פרעה וניחם על כל המונה, על כל המוניו, חללי חרב פרעה וכל חילו, נאום השם אלוהים. אלע די, אלע די דאזיקע חללים וועט זען פרעה, און ער וועט האבן תנחומים אויף זיין פאלק. ווייל מיר האבן דאך געזען אז אין אנהייב וועט זיין פרעה און זיין פאלק, און זיי וועלן געשלאגן ווערן אין א גרויסער כמות. און ווען ער וועט זען אז אויך דער צווייטער צד איז געפאלן, אלזא וועט ער האבן פון דעם תנחומים. דאס הייסט, אויב דער צווייטער צד איז מנצח בגבורה און דער ערשטער צד לויפט אויף זיין נפש, אלזא איז דאס א בזיון. אבער אויב דער ערשטער צד איז חללי חרב, איז דאס א בזיון, אבער אינעם רגע וואס ער הערט אז אויך דער צווייטער צד איז אזוי געפאלן און דורכגעפאלן, אלזא אין דעם ווערט אביסל ניחא זיין דעת. אלזא דעריבער דא זאגט ער, דער לשון איז וניחם על כל המוניו. ער וועט זיך טרייסטן אויף דער מיתה פון זיין המון היות ער וועט זען אז די וואס האבן מלחמה געהאלטן קעגן אים אויך זיי וועלן פאלן. כי נתתי את חיתיתי בארץ חיים, והושכב בתוך ערלים את חללי חרב פרעה וכל המוניו, נאום השם אלוהים. כי נתתי את חיתיתי בארץ חיים, כביכול דער הייליקער באשעפער קומט און זאגט, איך האב געגעבן מיין חיתית בארץ חיים, דו, איר ביז היינט די אומות האבן געגעבן אייער חיתית בארץ חיים. איצט, ווען השם וועט קומען און משפט'ן פון זיי, זאגט השם אלזא איך האב געגעבן מיין חיתית בארץ חיים. אלזא איך וועל שוין געבן און ווייזן מיין קראפט בארץ חיים, און דורך דעם וועט התגדל און התקדש ווערן דער נאמען פון השם אין דער וועלט, אזוי ווי מיר האבן געזען אז די נבואה אין פרק ל"ח ענדיקט זיך.