בני בבל וכל כשדים, פקוד ושוע וקוע, כל בני אשור אותם. בחורי חמד, פחות וסגנים כולם, שלישים וקרואים, רוכבי סוסים כולם. ווער זענען די דאזיקע בני בבל וכל כשדים, פקוד ושוע וקוע? דאס זענען די פעלקער וואס האבן זיך אונטערגעווארפן צו דער הערשאפט פון בבל. פאראן אן אנדער ערקלערונג, רש"י זאגט אז זיי זענען געווען פקודים און שרים און שולטים. איין פירוש איז אז דאס זענען נעמען פון מדינות, יא? אזוי ברענגט דער תרגום יונתן, און אויך רש"י ברענגט דעם דאזיקן פירוש פון תרגום יונתן. פקוד ושוע וקוע דאס זענען די פעלקער וואס האבן זיך אונטערגעווארפן צו דער הערשאפט פון בבל. וכל בני אשור אותם, כל בני אשור מיינט אז אויך כל בני אשור וועלן קומען מיט זיי. אותם מיינט דא אין דעם זין פון מיט זיי. אז אויך זיי וועלן זיך דערמאנען דעם חיבור און דעם קשר וואס איר האט געהאט פון פריער, און אויך זיי וועלן וועלן צוריקברענגען די ליבע ווי אינדערפריען. און דעריבער דערמאנט ער, מיט וועמען האבן מיר זיך פריער פארבונדן? האבן מיר דאך דאס געזען אין די פסוקים אויבן, בחורי חמד, פחות וסגנים כולם, שלישים וקרואים, רוכבי סוסים כולם. מיר האבן געזען אז דאס איז וואס האט זי געבראכט זיך צו באהעפטן צו זיי, ווייל זי האט אין זיי געזען כביכול מענטשן פון מעלה, אזוי וועלן אויך זיי קומען כדי צוריקצוברענגען אונדזער ליבע ווי אינדערפריען.
ובאו עלייך הוצן, רכב וגלגל ובקהל עמים. צינה ומגן וקובע ישימו עלייך סביב. ונתתי לפניהם משפט, ושפטוך במשפטיהם. ובאו עלייך הוצן. וואס איז הוצן? דער מלבי"ם ערקלערט מיט פארשיידענע ארטן מרכבות און כלי מלחמה. און אין דער אמת'ן צי מען דעם אויסדרוק הוצן צו חוצן, ווי עס שטייט חוצן ורכב, יא? ווי והביאו בנייך בחוצן. אלזא לויט די מלבי"מים, חוצן דארטן אויך ערקלערט ער אז דאס איז אן ארט פון די מרכבות. הביאו בנייך בחוצן, מיינט מען וועט זיי ברענגען אין א מרכבה. דערקעגן, דער רד"ק ברענגט אין נאמען פון זיין פאטער, וואס ער ערקלערט בחוצן מיינט מען אין דער זרוע. הביאו בנייך בחוצן, ווי מען וועט זיי אויפהייבן מיט די זרוע. און דער חיל ווערט אויך גערופן זרוע, ווי זרועות הנגב, וואס דאס מיינט די חילות, יא? אלזא אויב אזוי, יביאו בנייך בחוצן מיינט מיט די חילות. אלזא אויך וואס עס שטייט דא ובאו עלייך חוצן, מיינט מיט די חילות. אזוי ערקלערט דער פאטער פונעם רד"ק. אויף יעדן פאל, ובאו עלייך חוצן, הוצן מיינט חוצן, אדער מיט פארשיידענע ארטן מרכבות און כלי מלחמה, אדער חילות צבא. רכב וגלגל בקהל עמים, זיי וועלן קומען מיט רכב וגלגל בקהל עמים, דאס הייסט זיי וועלן קומען מיט א גרויסער מאכט.
ונתתי לפניהם משפט. זאגט דער הייליקער באשעפער, חוץ דעם וועלן זיי אויך קומען מיט צינה ומגן וקובע ישימו עלייך סביב. דאס מיינט זיי וועלן אויך קומען מיט פיל כלי מלחמה, אז די דאזיקע כלי מלחמה זענען כלים אז ווער עס קומט מיט זיי דאס גיט אים אן איבערהאנט אין שלאכטפעלד. צינה ומגן, אלזא די צינה איז א שילד קעגן דער שווערד. די מגן איז א שילד וואס האט באשיצט קעגן דעם פייל. די צינה האט אים ארומגערינגלט פון דריי זייטן, און די מגן האט באשיצט פון פארנט. די קובע איז געווען א קופערנער שילד וואס איז געלעגן אויפן קאפ. אלזא זיי וועלן ישימו עלייך סביב, מאכן אויף דיר א מצור פון ארום. און דא זאגט דער הייליקער באשעפער, זיי וועלן קומען צו משפט. אלזא וועט זיין פאר זיי א משפט, דער משפט וועט זיין דערויף וואס דו האסט געזונהט אונטער דיין מאן, מיינענדיק דו האסט אויסגעבויגן פונעם וועג פון השם. און דאס ווערט געברענגט אין ירמיהו פרק א', ובאו ונתנו איש כסאו פתח ירושלים, ודיברתי משפטי אותם על כל רעתם. דאס הייסט אז כביכול דער חיל פון בבל וועלן זיין אונדזערע ריכטער. דער הייליקער באשעפער וועט זיין כביכול דער תובע, ער וועט זיין דער בעל דין, און ער וועט כביכול פארלייגן אונדזער משפט פאר זיי, אז זיי זאלן אונדז ריכטן אויף דעם וואס מיר האבן אים יתברך נישט געפאלגט. און דא וועלן זיין דא צוויי ארטן משפטים. א', א משפט פון דער זייט וואס דער הייליקער באשעפער איז דער בעל דין, ער איז דער תובע. און דאן וועלן זיי מאכן דעם פסק דין און דעם עונש לויט די משפטי השם, לויט דעם תובע, מען גייט נאכן תובע דא, ווייל השם איז דער תובע, גייט מען לויט זיינע משפטים. די צווייטע זאך, פאראן דא אויך די ריכטער. און אין די חוקים פון די ריכטער, זענען די חוקים אנדערש. אין די חוקים פון די ריכטער, איז דארטן א דין פאר זיך אליין, לויט די מנהגים פון די גוים. אלזא זיי וועלן זי שטראפן לויט זייערע נימוסים און דינים, ווי עס איז אנגענומען ביי זיי. אלזא אויפן ערשטן חלק זאגט ער ונתתי לפניהם משפט, אז זיי זאלן ריכטן ווי מיר האבן געזאגט לויט די משפטי השם. און אויפן צווייטן חלק זאגט ער ושפטוך במשפטיהם, מיינט זיי וועלן דיר ריכטן לויט זייערע אייגענע חוקים. און דאן גיב אכט, קומט אויס אז זי ווערט געשטראפט טאפלט, ווייל זי באקומט אי אן עונש וואס קומט איר לויט דער תורה, אי אן עונש וואס קומט איר לויט די משפטי האומות.
און קעגן וואס ער זאגט ונתתי לפניהם משפט, וואס דאס איז דער משפט וואס ער וועט געבן לויט די חוקים און הלכות פון דער תורה, דערויף זאגט ער ונתתי קנאתי בך ועשו אותך בחמה. אפך ואוזנייך יסירו, ואחריתך בחרב תיפול. המה בנייך ובנותייך ייקחו, ואחריתך תיאכל באש. ונתתי קנאתי בך, ווי א מענטש, א מאן וואס איז מקנא אויף זיין ווייב וואס האט געזונהט אונטער אים. און קעגן וואס ער האט געזאגט ושפטוך במשפטיהם, דאס מיינט, זיי וועלן דיר אויך שטראפן לויט זייערע אייגענע חוקים, נישט נאר לויט די חוקי התורה, אזוי אז איר עונש וועט זיין טאפלט. דערויף זאגט ער ועשו אותך בחמה, זיי וועלן טאן דעם משפט אויף א וועג פון כעס און גרימצארן. וואס איז דאס אויף א וועג פון כעס און גרימצארן? אלזא קעגן וואס ער האט געזאגט ונתתי קנאתי בך, זאגט ער אפך ואוזנייך יסירו. זיי וועלן זיך פירן מיט דיר אזוי ווי מען פלעגט טאן צו א פרוי וואס האט געזונהט אונטער איר מאן. ווען די פרוי האט געזונהט אונטער איר מאן, האט מען זיך געפירט אויף א שרעקלעכן און פארכטיקן אופן. מען פלעגט איר אפשניידן די נאז און אפשניידן די אויערן. דאס וועט פארזיכערן אז שוין קיינער וועט אויף איר נישט קוקן. חוץ דעם וואס דאס איז א מום וואס בלייבט אין איר אויף אייביק, יא? און דורך דעם וועט זי מיאוס ווערן אין די אויגן פון די זונים. און אויף דעם וואס זי האט אויסגעגלייכט איר פנים און אויסגעשטרעקט איר אויער צו די רייד פון זנות און די רייד פון עגבים, דערויף זאגט ער ואחריתך בחרב תיפול. ערקלערט דער אברבנאל, וואס איז ואחריתך בחרב תיפול? ער ערקלערט אז אחריתך מיינט דער סוף פון די בגדים. דאס מיינט אחריתך בחרב תיפול, מען וועט אפשניידן די זוימען פון די בגדים מיט דער שווערד. און דאס איז די גרעסטע בושה וואס מען פלעגט טאן צו יענע נשים, אז מען פלעגט כביכול אנטבלויזן זייערע הינטערשטע, דהיינו מען לאזט זיי אנטאן אויף אזא בושהדיקן אופן, און די דאזיקע זאך איז געווען א שטענדיקער קלון. וואס היינט זענען פאראן אזעלכע וואס לכתחילה גייען זיי אזוי, אמאל איז דאס געווען אן ארט קלון כדי זי צו פארשעמען, כדי צו ווייזן איר זנות. אלזא אויף דעם וועג פלעגט מען טאן, מען האט אראפגענומען פון איר הינטן דעם חלק פון דעקונג. אלזא דאס זאגט ער, זיי וועלן דיר שטראפן אויף דעם וועג אויף דעם וואס דו האסט אויסגעגלייכט דיין פנים.
און וואס ער זאגט נאכדעם ועשו אותך בחמה, אז זיי וועלן טאן מיט דיר א משפט לויט זייער גרימצארן, זאגט ער המה, דער משפט וואס זיי המה וועלן טאן וועט זיין חוץ מיין משפט. המה בנייך ובנותייך ייקחו אין געפאנגענשאפט, דאס איז חוץ וואס איך גזר אויף דיר, נאך אן עונש, זיי וועלן נעמען דיינע זין און דיינע טעכטער אין געפאנגענשאפט. ואחריתך תיאכל באש, מיינט וואס זיי האבן פארברענט דעם בית המקדש. אלזא זענען דא געווען נאך צוויי עונשים. א', מען האט זיי גענומען אין געפאנגענשאפט און זיי זענען געווען אנטבלויזט און אין א שטענדיקן קלון, און נאך א זאך, ואחריתך תיאכל באש, אויך דער בית המקדש איז פארברענט געווארן, חוץ וואס כלל ישראל זענען אראפגעקומען אין געפאנגענשאפט קיין בבל.
דער וועג וואס מיר זעען דא איז בעצם א וועג פון מידה כנגד מידה. וויבאלד כלל ישראל האבן זיך באהעפט צו די אומות, האבן זיי בעצם געזען א ישועה אין מצרים. זיי האבן געזען א ישועה אין בבל. דו האסט זיי געהאפט, זיי געוואלט. זאגט דער הייליקער באשעפער, אלו הם עוצרו חסיי בו. אשר חלב זבחימו יאכלו, ישתו יין נסיכם. יקומו ויעזרוכם, יהי עליכם סתרה. זאגט דער חובת הלבבות, אז א מענטש פארלאזט זיך אויף עמיצן, גיט אים דער הייליקער באשעפער אריין אין דער האנט פון דעם אויף וועמען ער פארלאזט זיך. אלזא איר האט זיך פארלאזט אויף מצרים, אט בבקשה, קומט מצרים, זעט וואס מצרים וועלן טאן צו אייך. משענת קנה רצוץ, אשר יינעץ בכף מי שנסמך עליו. אלזא דעריבער זעען מיר אז דער עונש קומט דווקא דורך יענע אומות צו וועמען זיי האבן זיך פארבונדן. אלזא האסטו געטראכט איך קען זיך צו זיי פארבינדן און ווען איך וויל וועל איך זיך אפזאגן. ווען דו וועסט וועלן זיך אפזאגן, ווי מיר האבן געזען אויבן, לכן אהליבה, כה אמר השם, הנני מעיר את מאהבייך עלייך. זיי וועלן דיר נישט לאזן זיך אזוי גיך אפרייסן פון דער דאזיקער גרויסער ליבע. און דאן וועט זיך ארויסשטעלן אז נישט קיין גרויסע ליבע איז דא געווען, ווייל עס האט זיך ארויסגעשטעלט נאכדעם אז מיט א שרעקלעכער שנאה, נתתי קנאתי בך ועשו אותך בחמה, אפך ואוזנייך יסירו וכולי, ביז אז אחריתך בחרב תיפול, המה בנייך ובנותייך ייקחו ואחריתך תיאכל באש. און דאס אלץ מידה כנגד מידה, ווייל ווען איר וואלט זיך פארלאזט אויף דעם הייליקן באשעפער און זיך אנגעלענט אויף אים, וואלט איר געהאט אלע ישועות און אלע הצלחות און אלע ברכה. אבער וויבאלד איר האט געזאגט רבונו של עולם, מיר האבן אנדערע אומות זיך אנצולענען אויף זיי, זאגט דער הייליקער באשעפער, זיי וועלן אייך שאדן. די וואס איר האט זיך אנגעלענט אויף זיי, פון זיי וועט איר ליידן. אצינד, זענען יענע אומות צדיקות? זיכער נישט. אלע די דאזיקע אומות, מיר אלע ווייסן, האבן געגעבן דין וחשבון צום סוף. דער הייליקער באשעפער האט זיך אפגעצאלט דורך דער אומה, און נאכדעם האט ער זיך אפגעצאלט פון דער אומה. יענע אומה דורך וועלכער ער האט זיך אפגעצאלט, צום סוף באצאלט אויך זי א פרייז. אט זעען מיר אז מצרים האבן אונדז געפייניקט 400 יאר, און נאכדעם זעען מיר אז זייערע מכות האבן זיי באקומען. אט בבל, מיר זעען אז זי האט אונדז געיסרט און געפייניקט, און מידה בת בבל השדודה, אשרי שיאחז וניפץ עוללייך אל הסלע, און די דאזיקע זאכן ווערן היינט מקוים פאר אונדזערע אויגן. וואס איז געבליבן פון בבל? וואס איז געבליבן פון מצרים? וואס איז געבליבן פון אלע אומות וואס אמאל האבן אונדז געיסרט? עס איז פון זיי גארנישט געבליבן. וואס דו לערנסט זיך דערפון, אז דער הייליקער באשעפער האט זיך אפגעצאלט דורך דער אומה, אבער צום סוף וועט די אומה באצאלן דעם פולן פרייז אויף אלץ וואס זי האט געטאן דעם גאנצן וועג.
והפשיטוך את בגדייך, ולקחו כלי תפארתך. והפשיטוך את בגדייך, מיינט די בגדי החמודות. די בגדי החמודות ערקלערט רש"י אז דאס איז אויף א וועג פון משל, מען רעדט וועגן די בגדי כהונה. וייקחו כלי תפארתך, מיינט מיט די כלים פון בית המקדש. און אזוי אויך יעדע זאך וואס איז זיי געווען טייער, פון דער זייט וואס זיי זענען דאס פאלק פון השם, פון דעם אלעם וועלן זיי אונדז אנטבלויזן. והשבתי זימתך ממך, ואת זנותך מארץ מצרים. ולא תשאי עינייך אליהם, ומצרים לא תזכרי עוד. דורך דעם וועל איך אויסהערן מאכן דיין זימה. וואס איז זימתך? מיר האבן ערקלערט אז דאס זענען די טיפע מחשבות אין זנות. מיינט מען וואס זיי האבן זיך באהעפט אין כפירה און זיך באהעפט אין עבודה זרה. השבתי זימתך ממך. עס שטייט דאך אז ווען כלל ישראל זענען גלות געגאנגען קיין בבל האבן זיי שוין נישט געדינט עבודה זרה. און דעריבער שטייט וואס עס איז געזאגט דארטן, ואהבתם שם אלוהים אחרים עץ ואבן, זאגן חז"ל אז מען מיינט נישט איר האט געדינט אלוהים אחרים, אין בבל האט מען שוין נישט געדינט עבודה זרה. נאר איר האט געדינט די עובדי אלוהים אחרים, און ממילא ווי איר האט אליין געדינט אלוהים אחרים, ווייל איר זענט געווען שפל פאר די עובדי אלילים. און דער טעם איז, ווי מיר ווייסן, אז די אנשי כנסת הגדולה האבן שוין מבטל געווען די עבודה זרה. אלזא אין דעם שטאדיע, אין דעם רגע וואס עס איז בטל געווארן די נבואה, איז אויך בטל געווארן די עבודה זרה. אלזא דאס איז וואס עס שטייט והשבתי זימתי, זימתך ממך. מיר האבן געזאגט, שוין דאן וועט מער נישט זיין קיין זימה און זנות. ואת זנותך מארץ מצרים, פון דעמאלט אן פארלאזן זיי זיך מער נישט אויף מצרים. ולא תשאי עינייך אליהם, דאס מיינט צו דער זימה און צו דער עבודה זרה. ומצרים לא תזכרו עוד, ווייל אויך מצרים זענען צום סוף געפאלן, און יענע בני יהודה וואס זענען געגאנגען כדי זיך צו ראטעווען, יענע וואס זענען דא געבליבן און דער נביא האט זיי געווארנט נישט צו גיין קיין מצרים, און פונדעסטוועגן זענען זיי געגאנגען קיין מצרים, זענען צום סוף אויך זיי דערהרגעט געווארן מיט זיי, אזוי אז אין דער אמת'ן מער מצרים לא תזכרי עוד.
כי כה אמר השם אלוהים, הנני נותנך ביד אשר שנאת, ביד אשר נקעה נפשך מהם. זאגט השם, הנני נותנך ביד אשר שנאת. הגם אז אינדערפריען האבן מיר געזען הנני מעיר את מאהבייך, אז אין דער שעה ווען זיי גייען ארויס אהער, קומען זיי כביכול פון דער זייט פון דער ברית פון ליבע כדי צו באנייען דעם קשר, זיי וועלן וועלן אז מיר זאלן ווידער האבן א ברית מיט זיי און זיי דינען. אבער ווען איך וועל דיר געבן אין זייערע הענט, דאן וועט זיין ביד אשר שנאת. דא וועלן זיי שוין קומען פון דער זייט פון שנאה, עס וועט ברענען אין זייער הארץ די שנאה, דורך דעם וואס נקעה נפשך מהם, און זיי וועלן פארשטיין אז דו ביסט שוין צו דעם דאזיקן חיבור נישט גרייט, וועלן זיי זיך פירן מיט דיר ווי שונאים, ווי צוררים. און דעריבער הנני נותנך ביד אשר שנאת, אלזא וועלן זיי שוין קומען מיט שנאה, און ווען זיי וועלן קומען מיט שנאה דאן וועט דאס זיין עד להשחית. ועשו אותך בשנאה, ולקחו כל יגיעך, ועזבוך ערום ועריה. ונגלה ערוות זנונייך, וזימתך ותזנותייך. ועשו אותך בשנאה. אצינד וועט דאס שוין נישט אריבערגיין ווי מיר האבן געזאגט פון דער זייט פון דער פריערדיקער ליבע, נאר בלויז פון דער זייט פון דער שנאה פון אצינד, וואס אצינד וועלן זיי זען אז דו ביסט נישט גרייט צוריקצוקומען און זיי צו דינען, וועלן זיי דיר האסן א גרויסע שנאה. און דורך דעם ולקחו כל יגיעך, זיי וועלן נעמען אלץ וואס דו האסט זיך געמיט, און זיי וועלן דיך איבערלאזן ערום ועריה, זיי האבן חרוב געמאכט אלץ, זיי האבן גארנישט איבערגעלאזט. ונגלה ערוות זנונייך. און דאן וועלן זיי אויף דיר בכלל נישט שוינען, ער וועט אנטפלעקן ערוות זימתך. וואס איז דער פירוש? דער מלבי"ם ערקלערט, מיר האבן שוין געזען אויבן, אז ווען עס שטייט זנונייך, מיינט מען די מעשה הזנות. ווען עס שטייט זימתך, מיינט מען וואס זיי זענען אויך פארזונקען געווארן אין דער מחשבה פון זנות, נישט נאר אין דער מעשה. דאס מיינט אז זיי האבן זיך באהעפט צו עבודה זרה נישט בלויז ווי עפעס א חיצוניות'דיקע זאך, נאר אויך אין א טיפער מחשבה, זיי האבן זיך פארטיפט אין דער פילאזאפיע פון דער עבודה זרה. ותזנותייך, מיר האבן ערקלערט אז דאס איז פון א לשון מפעיל, אז זיי האבן זיך נישט באנוגנט מיט דעם וואס זיי אליין האבן געדינט עבודה זרה, נאר האבן נאך אנדערע אנגעטריבן, דאס איז תזנותייך, דהיינו זיי האבן אויך געברענגט אנדערע צו דינען עבודה זרה.
עשו אלה לך, בזנותך אחרי גויים, על אשר נטמאת בגילוליהם. פארוואס וועסטו באקומען דעם דאזיקן גרויסן עונש? דאס איז צוליב דריי זאכן. בזנותך אחרי גויים, דו ביסט אראפגעגאנגען קיין מצרים כדי צו באקומען פון זיי הילף, האסט זיך נישט פארלאזט אויף השם. נאך א זאך, על אשר נטמאת בגילוליהם, ביסטו דארטן אנגעקומען קיין מצרים, האסט נאך געדינט עבודה זרה ווי זיי, האסט געטאן ווי זייערע תועבות. בדרך אחותך הלכת, ונתתי כוסה בידך. בדרך אחותך הלכת, ווי מיר האבן געזען אין דעם וועג פון אהולה, האסטו געזען איר עונש, האסטו געזען איר גלות, האסטו דערפון נישט גענומען קיין מוסר. און דעריבער ונתתי כוסה בידך. דהיינו, יענעם כוס התרעלה וואס אהולה האט אויסגעטרונקען, יענעם כוס התרעלה וועסטו באקומען אצינד אויך אהוליבה, און אויך זי וועט אויסטרינקען דעם כוס הטומאה. כה אמר השם אלוהים, כוס אחותך תשתי, העמוקה והרחבה. תהיה לצחוק וללעג, מרבה להכיל. כה אמר השם, כוס אחותך תשתי. מיינט דו וועסט גלות גיין ווי זי. און דער דאזיקער כוס העמוקה והרחבה, מיינט אז דו זאלסט נישט טראכטן אז דעם דאזיקן כוס האט מיין שוועסטער אויסגעטרונקען און פארטיק, דער כוס איז אויסגעליידיקט געווארן. ניין, דער דאזיקער כוס איז טיף און ברייט, פאראן אין אים פיל געטראנק, פאראן אין אים פיל תרעלה אויך פאר דיר. און נאך איז פאראן אין אים פון די ביטערע וואסערן כדי דיר צו טרענקען, אז די ביטערע וואסערן ווי באוואוסט דאס איז וואס פרוווט די סוטה, און דאס איז קעגן וואס זי האט אויסגעבויגן פונעם וועג פון השם. און ער זאגט תהיה לצחוק וללעג, מרבה להכיל. זי וועט זיין צום געלעכטער, אזוי ווי שומרון האט אויסגעטרונקען דעם כוס דריי מאל, דריי גלויות זענען גלות געגאנגען דורך סנחריב, אזוי אויך האט ירושלים אויסגעטרונקען דעם כוס דריי מאל. זיי זענען גלות געגאנגען דורך נבוכדנצר דריי מאל, ווי עס שטייט אין ישעיהו, כל ראש לחולי וכולי. דאס ערשטע מאל תהיה לצחוק. זאגט דער מלבי"ם, ערגער פונעם געלעכטער איז דער לעג, ווייל אויף א געלעכטער קען א מענטש לאכן פון עמיצן נישט אין זיין פנים. אבער צו לעגן איז געווענליך אין זיין פנים. און דאס דריטע מאל, נאכן געלעכטער און דעם לעג, וועט זיין מרבה להכיל, וועט זיין א לעג אזוי פיל, ביז אז מען וועט שוין נישט קענען אנטהאלטן. דאס מיינט, אז דאס זאגט א פולשטענדיקן חורבן.
שיכרון ויגון תימלאי. כוס שמה ושממה, כוס אחותך שומרון. שיכרון ויגון תימלאי. דאס ערשטע מאל וועסטו פול ווערן מיט שיכרות. נישט קיין ווין וואס א מענטש ווערט שיכור דערפון און דורך דעם קומט צו שמחה, נאר פון א געטראנק וואס מאכט שיכור און פארלירט דעם שכל, און ברענגט נאך דעם מענטש צו א מצב פון יגון. מענטשן וואס ווערן שיכור פילע מאל הייבן זיי נאכדעם אן צו וויינען. פארוואס? זיי פארלירן דעם שכל. אלזא דאס וועט זיין די סארט שיכרות אויף וועלכער מיר רעדן, שיכרון ויגון. פילע מאל קומען זיי אריין נאכן שיכרות אין דיכאון. א מענטש פיל מאל נאכדעם וואס ער ווערט שיכור, קומט צו א מצב אז ער איז דעפרעסירט. אלזא דאס איז שיכרון ויגון תימלאי. דאס צווייטע מאל וועסטו אויסטרינקען כוס שמה ושממה. דאס מיינט, אז דאס גאנצע לאנד וועט זיין וויסט. דאס דריטע מאל זאגט ער, כוס אחותך שומרון. זי וועט אויסטרינקען דעם כוס פון איר שוועסטער שומרון, דאס מיינט, דעם פולשטענדיקן חורבן, ווי עס איז געווען ביי איר שוועסטער שומרון וואס איז לגמרי חרוב געווארן.
ושתית אותה ומצית, ואת חרשיה תגרמי, ושדייך תנתקי, כי אני דיברתי, נאום השם אלוהים. דאס ערשטע מאל ושתית. נאכדעם דאס צווייטע מאל ומצית. מצית מיינט אז דו וועסט אויך ארויסציען דעם תמצית, ווי שתית, מצית. דהיינו וועסט נעמען און אויסזויגן אז עס זאל נישט בלייבן, עס זאל נישט בלייבן אין דעם כוס מער קיין שום טראפן, וואס עס איז געבליבן אויך אין די זוימען. און דאס דריטע מאל, ואת חרשיה תגרמי. וואס איז חרשיה תגרמי? תגרמי איז פון א לשון עצמותיהם יגרם. ווען מען פלעגט עסן און נישט איבערלאזן קיין זאך, האט מען אויך די ביינער צעבראכן און אויסגעזויגן דעם מארך וואס געפינט זיך אין זיי. אלזא ער וויל דא זאגן, פון פיל וואס ער האט געוואלט זאגן דו וועסט אויסטרינקען יענעם כוס התרעלה, האט זי אויסגעטרונקען, האסטו אויך געזאגט אז זי האט אויסגעזויגן וואס עס איז נאך געבליבן, אלזא וואס איז נאך געבליבן? זאגט ער נאך וועט מען נעמען די חרסים און זיי צעברעכן כדי אויסצוזויגן וואס עס איז נאך געבליבן אינעווייניק. ווי מען טוט צו די ביינער וואס מען צעברעכט זיי כדי ארויסצוציען, ער האט געוואלט זאגן איר וועט דאס באקומען אין דער גרעסטער מאס וואס עס איז מעגליך. נאך את חרשיה תגרמי, אויך די חרסים, וואס עס איז אין זיי אריינגעשלונגען, אויך דאס וועסטו גרם, וועסט צעברעכן די חרסים אויף קליינע שטיקלעך כדי אויסצוזויגן דעם געטראנק וואס איז אריינגעשלונגען אין די חרסים. און דאס איז בעצם דער נמשל צו דעם, דאס איז אז דאס פאלק זענען אלע פארלוירן געווארן, נאר ירושלים וואס זי איז בעצם געווען דער כלי, נאך איז אין איר געווען געטראנק, און ער זאגט דיר אז דער דאזיקער כלי וועט צעבראכן ווערן נאכדעם אויף שטיקלעך. די שטיקלעך מיינט זיך צעפאלן ירושלים, און דורך דעם וועט זי אויסטרינקען דעם ביטערן טמא'ן געטראנק. וואס מיינט דאס? אז אויך נאכדעם וואס עס וועט זיין שטיקלעך, נאך וועט די שטאט פארברענט און חרוב ווערן. וואס דאס מיינט מכה נאך מכה, אויך כביכול וואס עס בלייבט אין שטיקלעך, אויך דאס וועט מען אויסזויגן, אויך דאס וועט מען ארויסציען.
וואס איז ושדייך תנתקי? דער מלבי"ם ערקלערט, מיט די צעבראכענע חרסים וועסטו אפרייסן דיינע ברוסטן. וואס איז דער פירוש? ער ערקלערט אז ירושלים איז אין דער בחינה פון א מאמע וואס טרענקט אירע קינדער. דאס מיינט, זי משפיע'ט דאך, דורך ירושלים איז געווען דער שפע רוחני, דער שפע גשמי, פון דעם איז אראפגעקומען דער שפע צו דער גאנצער וועלט. דער אור החיים הקדוש זאגט אז ווען די אומות וואלטן געוואוסט וויפל שפע קומט צו זיי פונעם בית המקדש, וואלטן זיי אהער געברענגט וועכטער און חיילות אז זיי זאלן היטן ירושלים און דעם בית המקדש אז מען זאל אים נישט חרוב מאכן. דאס אויב די אומות וואלטן נאר געוואוסט. דאס הייסט אז דער גאנצער שפע איז אנגעקומען דורכן בית המקדש. און דאן כביכול די מאמע, שדייך תנתקי, רייסט אפ אירע ברוסטן פונעם עופעלע אז עס זאל נישט ווייטער זייגן. דאס מיינט, אז דאן דורך דעם וועט דער געוואלדיקער שפע וואס איז געווען אין ירושלים, וואס דאס איז די מלוכה און די כהונה און די עבודה און די נבואה, דאס אלץ וועט פון זיי אפגעריסן ווערן. דאס איז שדייך תנתקי, יענעם געוואלדיקן שפע וואס ירושלים האט משפיע געווען צו אירע קינדער, יענער שפע וועט אפגעריסן ווערן. כי אני דיברתי נאום השם אלוהים. זאגט השם, אזוי האב איך גערעדט, אזוי אז די דאזיקע נבואה וועט צום סוף מקוים און פארווירקלעכט ווערן. פאראן דא נאך א פירוש, וואס איז ואת חרשיה תגרמי? רש"י ערקלערט אז ער פארגלייכט דעם כוס פונעם געטראנק וואס קומט און טרענקט די פורענות פאר ישראל, ווי מיר האבן ערקלערט צו א כלי חרס. און א כלי חרס שטייט אז ווער עס ווערט צעבראכן האט נישט קיין תקנה. א כלי מתכת אין דעם רגע וואס עס ווערט צעבראכן, קען מען עס אויפשמעלצן אויף ס'נייע און בויען דעם כלי ווידער. דערקעגן, א כלי חרס אין דעם רגע וואס עס ווערט צעבראכן, איז נישטא וואס צו טאן. וואס וועסטו טאן? בויען ווידער? וואס דארפסטו? פאראן זאמד אינדרויסן נאך, דו דארפסט נישט נעמען דעם דאזיקן חרס און אים צעברעקלען און מאכן פון אים זאמד, פארוואס דארף מען דאס? אלזא א חרס אז עס ווערט צעבראכן האט עס מער נישט קיין תקנה. זאגט רש"י, פאראן דא גיט אכט א גוטע הבטחה. ער זאגט דיר את חרשיה תגרמי, דהיינו יענעם כלי חרס פון וועלכן דו האסט אויסגעטרונקען דעם כוס התרעלה, וועט דער כוס צעבראכן ווערן. וואס דאס מיינט אז עס וועט נישט זיין קיין נאכפאלגנדע פורענות. דאס מיינט חרשיה תגרמי. זאגט רש"י, קום זע, דערקעגן ביי די עכו"ם וואס שטייט? אז ווען דער הייליקער באשעפער טרענקט זיי דעם כוס, כוס זהב בבל ביד השם, המשכר את כל הארץ. ירמיהו נ"א. ביי זיי וועט דאס זיין א כוס זהב. א כוס זהב, אויב ער ווערט צעדריקט, אויב ער ווערט צעבראכן, שמעלצט מען אים און מען האט נאכאמאל א כוס. דאס הייסט, זיי וועלן טרינקען און ווידער טרינקען. דאס וועט זיין ביי בבל. ביי כלל ישראל, זאגט דער הייליקער באשעפער, וועט דאס זיין א כוס חרס, אז דער דאזיקער כוס חרס, חרשיה תגרמי, ווערט צעבראכן צו שטיקלעך, און דאן דורך דעם וועט ער נישט האבן קיין נאכפאלגנדע תקומה, דאס מיינט, עס וועט אויף זיי נישט קומען קיין נאכפאלגנדע פורענות דעמאלט.
לכן כה אמר השם אלוהים, יען שכחת אותי, ותשליכי אותי אחרי גווך. וגם את שאי זימתך ואת תזנותייך. יען שכחת אותי, און אצינד ענדיקט ער זיינע רייד און זאגט אז דער עיקר טעם וואס דו האסט באקומען דאס אלץ, וויבאלד דו האסט פארגעסן השם לגמרי. ווי א פרוי א זונה וואס האט פארלאזט איר מאן און אים פארגעסן לחלוטין. און דעריבער זאגט ער איר, וגם את שאי זימתך, ווי איך האב געטראגן א חרפה פאר דיר, און אזוי אז איר זענט געווען דאס פאלק פון השם און עס איז אין דעם געווען א חרפה און א ביזיון פאר שם שמים, אז איר האט פארלאזט דעם הייליקן באשעפער, כביכול עס איז נישט ווערט צו דינען השם. און איר האט געזאגט שווא עבוד אלוקים, ומה בצע כי שמרנו משמרתו, אלזא זענט איר געגאנגען און אויסגעקליבן פאר אייך נייע געטער. זאגט השם, איר האט מיך פארלאזט און איך האב אין דעם געהאט א גרויסן ביזיון, דאס איז אז עס איז דא געווען א גרויסער חילול השם, דעריבער וגם את שאי זימתך. ווי איך האב געטראגן א חרפה פאר דיר, אלזא זאלסט אויך דו טראגן א חרפה פאר דיינע מעשים. ויאמר השם אליי, בן אדם, התשפוט את אהולה ואת אהוליבה? והגד להן את תועבותיהן. ער זאגט אים, ביסטו אליין גרייט צו ריכטן? די משפטי השם צדקו יחדיו, אי ביי אהולה, אי ביי אהוליבה. איך וויל אז דו זאלסט זיי ריכטן און זאגן זיי זייערע תועבות. כי ניאפו, ודם בידיהן, ואת גילוליהן ניאפו. וגם את בניהן אשר ילדו לי, העבירו להם לאוכלה.
דער רד"ק ערקלערט אז וואס עס שטייט דא איז שוין נישט קיין משל, ווייל ביז אצינד האבן מיר געזען אז דער ניאוף איז א משל אויף עבודה זרה. אבער דא זאגט דער רד"ק דאס איז כפשוטו. כי ניאפו, זיי פלעגן מנאף זיין די ווייבער פון זייערע חברים. ירושלים דאך בית ראשון איז חרוב געווארן אויף עבודה זרה, גילוי עריות און שפיכות דמים. עס איז געווען ניאוף, אלזא כי ניאפו כפשוטו. ודם בידיהם, ווי ישעיהו זאגט זיי, ידיכם דמים מלאו. דעריבער ווערט ירושלים גערופן הוי עיר הדמים. ואת גילוליהם ניאפו, וואס דא דאס איז שוין אויף א וועג פון משל, ווייל כי ניאפו אין באצוג צו די גילולים צו עבודה זרה, מיינט מען אז זיי האבן געדינט עבודה זרה. און דאס איז ווי די פרוי די מנאפת אונטער איר מאן נעמט זרים, אזוי אויך האבן זיי גענומען פאר זיך גילולים צו עבודה זרה. און דאן ממילא האבן מיר דא די דריי ארטן עבירות. עס איז געווען דער ניאוף וואס דאס איז גילוי עריות, דם בידיהן שפיכות דמים, גילוליהן ניאפו דאס איז עבודה זרה. עבודה זרה, גילוי עריות און שפיכות דמים, אלע דריי ווערן דא דערמאנט אין איין פסוק, ווי חטאים וואס האבן צום סוף אויף זיי געברענגט די פורענות. און נישט נאר דאס, נאר אויך את בניהן אשר ילדו לי, העבירו להם לאוכלה. אויך זייערע זין וואס זיי האבן געבוירן פאר מיר. וואס איז ילדו לי? דער רד"ק ערקלערט צו מיין עבודה. און ווי שטעלן מיר פעסט אז דאס איז צו מיין עבודה? ווייל אין אכט טעג נאך זייער געבורט האבן זיי זיי אריינגעברענגט אין דער ברית. זיי האבן זיי מל געווען. און דאס מיינט דעם חותם המלך אז זיי זאלן זיין צו דער עבודה פון השם. און נאכדעם העבירו להם לאוכלה, זיי האבן זיי אריבערגעפירט צו מולך, אז די אש זאל זיי אויפעסן. דער מלבי"ם ערקלערט, וגם את בניהם אשר ילדו לי, זאגט דער מלבי"ם, וואס איז ילדו לי? יענע וואס זיי האבן מקדיש געווען צו שמים און צו תלמוד תורה, יענע האבן זיי אריבערגעפירט צו בעל צו ווערן פארברענט אין אש. מיר האבן דאס אויך געזען אויבן, אין יחזקאל פרק ט"ז אין פסוק כ', ותיקחי את בנייך ואת בנותייך אשר ילדת לי, ותזבחים להם לאכול, המעט מתזנותייך. וואס איז דער פירוש אשר ילדת לי? דווקא, ווי ער זאגט דארטן, די זין וואס זיי האבן מקדיש געווען צו שמים און צו תלמוד תורה. דהיינו, עס קומט אן דער כהן פון בעל, פון מולך, ער קומט און זאגט זיי, נו, וואס טוט זיך מיט אייך? די משפחה פלוני האט שוין אריבערגעפירט, די משפחה אלמוני שוין פריער, אויך דאס צווייטע קינד אויך, און די דאזיקע משפחה, און איר נו, איר האט נאך נישט געברענגט, נאך קיין קינד נישט, איר האט נישט תורם געווען צו מולך. גוט, נו, באמת דארף מען טאן עפעס, דאס איז אוממעגליך. אלזא זאגט מען, הער, ווער, ראובן? ניין, ראובן איז אין דעם צבא. ווער, שמעון? ניין, שמעון האט אצינד פונקט באקומען א שטעלע אין הייטעק. ווער, יהודה? ניין, הער, יהודה האט זייער זייער וויכטיקע געשעפטן. אלזא ווייסט וואס? אהרון, ער איז אין ישיבה, נעמט אהרון. נעמט אהרון, ער איז אין ישיבה, נעמט אים. פארשטייט איר? צו מולך, וועמען פלעגט מען שיקן? וועמען? די זין וואס זיי האבן מקדיש געווען צו שמים און צו תלמוד תורה, יענע האבן זיי אריבערגעפירט צו בעל צו ווערן פארברענט אין אש. און אמאל האבן מיר דערויף אויך געברענגט אין יענעם פרק, דארטן האבן מיר געברענגט דעם משל פון דעם ענין פון הקדיחה תבשילו, וואס דאס ווערט גערופן א שלעכטע פרוי. וואס איז א שלעכטע פרוי? וואס איר טאפ האט זיך פארברענט. וואס עס האט זיך פארברענט, זאגט זי צום מאן, דיינס האט זיך פארברענט. ניין, מיינס האט זיך נישט פארברענט, מיינס איז בסדר, דער אויבערשטער חלק פונעם עסן האט זיך נישט פארברענט, דאס איז מיינס. הקדיחה תבשילו, דאס ווערט גערופן א שלעכטע פרוי. אלזא זיי דא, וואס איז מען געגאנגען פארברענען? דעם טאפ פונעם הייליקן באשעפער, די זין פונעם רבונו של עולם, דאס האבן זיי אריבערגעפירט צו מולך. און דאס איז א גרויסער מוסר פאר אונדז, ווייל פיל מאל דארף א מענטש עפעס אויסארבעטן, ער דארף גיין בדחיפות צום באנק, ער דארף אויסארבעטן עפעס אן ענין, ער דארף גיין צו דער עיריה, ביטוח לאומי, קופת חולים, ניט וויכטיק וואס, ער דארף גיין אויסארבעטן עפעס בדחיפות. ניין, הער, אינדערפרי קען איך נישט, ווייל אינדערפרי האב איך ארבעט. אבער נאך מיטאג האב איך סיי ווי א כולל, אלזא גייט ער. אלזא אווענט איז דא א שיעור, אה, דאס, אלזא האב איך מער צייט, פארשטייט איר? וואס נעמט ער צו מולך? די צייט פון דער תורה, דעם חלק פונעם רבונו של עולם. אלזא זאגט דער הייליקער באשעפער, וגם את בניהן אשר ילדו לי, העבירו להם לאוכלה. דאס פירסטו אריבער צו מולך? דאס איז דער חלק וואס דארף זיין דער טייערסטער, דער וויכטיקסטער, אין וועלכן מען טאר נישט אנרירן, דאס איז א חלק פונעם רבונו של עולם. אבער אנשטאט דעם, א מענטש דווקא דאס נעמט ער פאר זיינע ענייני החולין.
עוד זאת עשו לי, טימאו את מקדשי ביום ההוא, ואת שבתותיי חיללו. נאך א זאך, עוד זאת עשו לי, אין יענעם טאג וואס זיי האבן מקריב געווען זייערע זין צו מולך, פלעגן זיי גיין אין בית המקדש כדי מקריב צו זיין א קרבן, כדי צו פארטומאה'ן דעם מקדש. און זיי פלעגן מכוון זיין אז דאס זאל זיין דווקא אין שבת, כדי צו מחלל זיין אויך דעם שבת. אזוי אז אין דער אמת'ן, זאגט דער מלבי"ם, קומט אויס אז זיי האבן מחלל געווען דריי ענינים וואס זענען די הויפט ענינים פון דער גאנצער וועלט. און דאס איז וואס ווערט גערופן אין ספר יצירה, עשן. עולם, שנה, נפש. ער זאגט, אט זע, דער הייליקסטער ארט אין דער וועלט איז דער בית המקדש, זיי האבן מחלל געווען דעם בית המקדש. די הייליקסטע צייט אין יאר איז דער שבת, זיי האבן אויך מחלל געווען די צייט, שנה. נפש, דאס הייליקסטע אין נפש איז דער בן וואס איז באזונדער פאר תלמוד תורה, וואס אים האט מען באזונדער געמאכט פארן עסק התורה, ער איז דער באזונדערער און דער בעסטער אין נפש. און אט האבן זיי געשעדיקט אין עולם, שנה, נפש. זיי האבן געשעדיקט אין די דריי הייליקע ענינים, וואס זיי זענען בעצם די יסודות פון אלע ענינים רוחניים. עולם קומט אויסצודריקן ארט, שנה קומט אויסצודריקן צייט, נפש קומט אויסצודריקן א מענטש, יא? דאס הייליקסטע אין נפש. און זיי האבן געשעדיקט אין די דריי דאזיקע ענינים.
ובשוחטם את בניהם לגילוליהם, ויבואו אל מקדשי ביום ההוא לחללו. והנה כה עשו בתוך ביתי. און דאס איז דער לעצטער עוון, אז אין דעם טאג וואס זיי האבן געשאכטן זייערע זין, פלעגן זיי קומען אל מקדשי ביום ההוא. דאס ווייזט כביכול אז זיי האבן געשאכטן זייערע זין אין בית המקדש. זיי זענען געגאנגען שעכטן זייערע זין אין בית המקדש צו עבודה זרה, אינעם בית מקדש פון השם. ווייל דאך נאכדעם וואס זיי האבן געשאכטן זייערע זין, קומען זיי אל מקדש השם. איך רעכן זיי דאס ווי זיי וואלטן געשאכטן זייערע זין דא אינעווייניק אין בית המקדש. און דאס איז דער שווערסטער עוון וואס מען קען טאן. און זאגט דער מלבי"ם, דאס איז ענליך צו א פרוי א מנאפת אונטער איר מאן אין זיין הויז און אין זיין פנים, אז זי האט שוין כביכול פאר אים נישט קיין מורא. אז דאס איז די זאך וואס דערוועקט די קנאה און דעם גרעסטן זעם.
ואף כי תשלחנה לאנשים באים ממרחק, אשר מלאך שלוח אליהם, והנה באו. לאשר רחצת, כחלת עינייך, ועדית עדי. און ער וויזט נאך מער די דאזיקע הפקרות, אז זי האט געטאן ווי מיר האבן געזאגט איר זנות אין פנים פונעם מאן, זי איז ווי א פרוי א זונה וואס שיקט שלוחים בפרהסיה צו מענטשן וואס קומען פון ווייטנס. דורך א מלאך, דורך א שליח וואס ווערט צו זיי געשיקט אז זיי זאלן קומען, זי שיקט שלוחים כדי צו באגריסן זייער פנים. און פאר דעם צוועק רחצת, כחלת, עדית עדי. מיינט עדית עדי, האסט אנגעטאן צירונג. רחצת, מיינט אז זי האט זיך צוגעגרייט אין באד. וכחלה עיניה, אז דאס איז דער וועג פון זנות אז מען פלעגט זיך שווארצן די אויגן כדי צו געפינען חן אין די אויגן פון די מנאפים. און דער רד"ק ערקלערט אז דא קומט דער דאזיקער משל צו רעדן דערויף אז זי האט געשיקט בריוו, אז די דאזיקע בריוו האבן גערעדט חשוב'ע רייד און געברענגט מנחות כדי צו ברענגען די פעלקער צו איר, כדי זיך צו מישן מיט זיי, כדי זיך צו לערנען פון זייערע מעשים.
וישבת על מיטה כבודה, ושולחן ערוך לפניה. וקטורתי ושמני שמת עליה. ישבת על מיטה כבודה כדי צו באקומען יענע קונים אויף יענער מיטה. און פאר דער מיטה איז געווען א געגרייטער טיש מיט אלערליי מאכל. און אויף דעם טיש האסטו געלייגט שמן און קטורת כדי צו מאכן א גוטן ריח. און ער זאגט, און זיי דער שמן און קטורת וואס דער מאן האט איר געגעבן. דאס מיינט, כביכול דער הייליקער באשעפער זאגט, וואס איך האב איר געשענקט און געגעבן, דאס איז זי געגאנגען קטר'ן צו די בעלים, דאס איז זי געגאנגען קטר'ן צו יענע וואס זונען מיט איר, ווען מען מיינט יענע אומות וואס זענען אהער געקומען און פון זיי האבן מיר זיך אויסגעלערנט דעם קלקול פון עבודה זרה און דעם רעשט קלקול וואס מיר האבן זיך אויסגעלערנט פון זיי.
וקול המון שלו בה. ואל אנשים מרוב אדם מובאים סבאים ממדבר. ויתנו צמידים אל ידיהן, ועטרת תפארת על ראשיהן. וקול המון שלו בה. אין דער דאזיקער מיטה געפינט זיך א קול המון פון מענטשן וואס זענען בשלווה. זאגט דער מלבי"ם, דאס איז פארקערט פונעם וועג פון די זונים. ווייל דער וועג פון די זונים, אויב עס איז אן אשת איש, זענען זיי נישט שלו. זיי האבן שטענדיק מורא שמא עס וועט קומען איר מאן. אבער דא זאגט ער, קול המון שלו בה. ער זאגט, זיי האבן בכלל נישט קיין מורא. און נישט נאר דאס, נאר זיי לאזן נאך הערן א קול, און זיי זענען שלו און האבן נישט קיין מורא. ואל אנשים מרוב אדם מובאים. דהיינו, צו מענטשן וואס זיי ווערן געברענגט מרוב אדם, דאס מיינט, פילע מענטשן זענען געגאנגען זיי צו ברענגען, יענע זונים, אהער. ווער זענען די מענטשן? סבאים ממדבר. סבאים ערקלערט דער מלבי"ם אז דאס זענען שיכורים. מענטשן וואס זיי זענען שיכורים פון דער מדבר, ווי עס שטייט אל תהי בסובאי יין. דאס מיינט, מענטשן וואס האבן געטרונקען פיל ווין און זענען געקומען פון דער מדבר. ווילדע מענטשן, מדבר'דיקע. וואס וויל ער דיר דערמיט זאגן? קום זע אז אהער זענען אנגעקומען מענטשן, וואס מען רופט פונעם אונטערשטן שיכט פונעם מענטשלעכן געשלעכט. פונקט מענטשן סבאים, שיכורים פון דער מדבר. די דאזיקע מענטשן האט מען אהער געברענגט. ויתנו צמידים אל ידיהם. די וואס האבן זיי געברענגט האבן געגעבן צמידים אויף זייערע הענט, ועטרת תפארת על ראשיהם. כביכול האט מען פון יענע וואס זענען אהער געקומען געמאכט חשוב'ע שרים, מען האט זיי אנגעטאן, זיי געגעבן צמידים, פאר יענע ווילדע וואס זענען אהער געקומען, כביכול האט מען זיי אנגעטאן ווי אינטעליגענטן, גרויסע און חשוב'ע שרים. און האסט צו דיר געברענגט מענטשן בעצם שפלים, דאס איז וואס ער וויל זאגן, און האסט זיי געמאכט כביכול צו חשוב'ע, האסט אויף זייער קאפ געלייגט עטרות און צמידים כדי זיי צו כבד'ן, און כדי צו זונען מיט זיי. דאס אלץ האסטו געטאן בפרהסיה, דאס האסטו געטאן מיט א גרויסן קול. און דאס איז ווי מיר האבן געזאגט, די גרויסקייט פונעם עוון און דער שווערער עבירה וואס אהוליבה האט געטאן. פאראן נאך א פירוש, רש"י ערקלערט וואס איז סבאים. סבאים ערקלערט רש"י דאס איז נישט פון א לשון סובאים, נאר יענע וואס וואוינען ארום איר. דאס מיינט סבאים, ווי סביב סביב. דער רד"ק ערקלערט אז סבאים דאס איז א נאמען פון א גוי, ווי סבא וסבתכא ורעמה וכולי, דאס איז א נאמען פון א גוי פון די בני כוש. און ער האט געוואלט זאגן אויב אזוי, אז דו האסט אהער געברענגט דעם אונטערשטן שיכט פונעם מענטשלעכן חומר כדי צו באקומען פון זיי, זייערע הנהגות, זייערע ארטן פון עבודה זרה, און זיך צו באהעפטן צו זיי.
און ער זאגט לבלה ניאופים. עתה יזנו תזנותיה והיא. און ער זאגט לבלה ניאופים. זאגט רש"י, מיין הארץ האט מיר געזאגט אויף דער וואס איז אויסגעצערט און אלט געווארן אין ניאופים. איך האב געטראכט אז די וואס איז אנגעקומען צו א מצב אז זי איז שוין אלט, אלזא האב איך געטראכט אצינד עתה יזנו תזנותיה. וואס איז דער פירוש יזנו תזנותיה? רש"י ערקלערט אז לזנות מיינט צו גיין ארויס. מיר האבן אמאל ערקלערט אז דער אויסדרוק לזנות מיינט אויסצובויגן פונעם וועג, ארויסצוגיין פונעם וועג הישר. דאס מיינט לזנות. איר זונט נאך זיי, מיינט מען גייט ארויס פונעם וועג הישר צום קרומען וועג, צו גיין נאך די אלילים. און דאס איז אויך דער מקור פונעם אויסדרוק זונה, זאגט דער תרגום נפקת ברא. וואס דו זעסט נאכאמאל אז דער אויסדרוק לזנות דאס איז א לשון פון יציאה, פון א לשון צו גיין ארויס. איך האב געטראכט, זאגט השם, וויבאלד זי איז שוין אויסגעצערט, אלזא ממילא יזנו תזנותיה. אצינד וועט די זנות ארויסגיין פון איר, וועט ארויסגיין ווי וועט ארויסגיין. כביכול זי וועט זיך דערווייטערן פונעם וועג פון זנות, וויבאלד זי איז שוין אלט געווארן. אבער איך זע אז זי איז נאך אין אירע זנוניה ווי אינדערפריען. והיא, והיא מיינט אז זי איז געבליבן דאס זעלבע ווי זי איז געווען אינדערפריען, אזוי איז זי אויך אצינד. דאס הייסט, נאכדעם וואס זי איז אויסגעצערט און אלט געווארן אין ניאופים, האט זי נישט געביטן אירע וועגן. דער מלבי"ם האט דא א אינטערעסאנטן פירוש. זאגט דער מלבי"ם, אני, דאס מיינט כביכול דער מאן, און ער זאגט, דאס איז דער מאן, לבלה ניאופים. אתה יזנו תזנותיה והיא. דאס מיינט, איך האב געטראכט אז די דאזיקע ניאופים וואס אצינד וועלן זונען די זונים, וועלן זיין לבלה. וואס איז דער פירוש? די דאזיקע זנות וועט אויסצערן און פארפוילן יענע וואס זונען מיט איר. בלה פון א לשון בלוי. תזנותיה והיא. מיינט אי די זונים מיט איר, אי זי, ביידע וועלן זיין לבלה. און וואס איז דער בלה? ערקלערט דער מלבי"ם אז דער בלה איז אן אבסטראקטער נאמען פון דער צרעת וואס העפט זיך צו די נואפים און צערט אויס זייער פלייש און זייערע ביינער. דער מלבי"ם זאגט, פאראן קרענק וואס זיי זענען באוואוסט און באקאנט היינט ווי מחלות מין. מענטשן וואס ווערן קראנק מיט זיי צוליב דעם וואס זיי פארנעמען זיך מיט זנות, ווערן קראנק מיט די דאזיקע קרענק. זאגט דער מלבי"ם, ווי די חולי הצרפתים אין דער דאזיקער צייט. אנשיינענדיק איז געווען באוואוסט ביי די צרפתים אז זיי זענען מפורסם אין ניאוף, אלזא איז געווען באוואוסט אז זיי האבן געהאט א קרענק פון דער סארט קרענק, וואס זיי זענען קרענק וואס טרעפן מענטשן וואס פארנעמען זיך מיט זנות. און די דאזיקע קרענק וועלן מיר אויך זען אינעם קומענדיקן פסוק, זי ווערט אויך גערופן אישות הזימה. אישות הזימה מיינט א רבים פון אש. כביכול דאס איז א קרענק פון קדחת וואס טרעפט יענע מענטשן ווי אש. אן אש וואס קומט צוליב דער זימה וואס זיי האבן געטאן, דאס ווערט גערופן אישות הזימה. און די דאזיקע אש וואס ברענט און קאכט, פון וועגן דער זימה און דעם רוב ניאוף, דאס איז א קרענק פון ביין ביז פלייש. און דאן אויב אזוי, איך האב געטראכט זאגט אז לבלה ניאופים. מיינט מען וואס די ניאופים האבן געטאן וועט זיי גורם זיין א בלה, וועט אויף זיי ברענגען א צרעת אז די צרעת וועט זיך צו זיי באהעפטן, און דאס וועט אויסצערן זיי און איר תזנותיה, אויך יענע וואס זונען מיט איר, אלע וועלן פארפוילן ווערן אין דער זעלבער צרעת, אלע וועלן פארפוילן ווערן אין דער זעלבער קרענק. און דאס איז וואס איך האב זיי געשאלטן, זאגט דער מאן, כביכול דער הייליקער באשעפער, אז דער בלה וואס העפט זיך צו די ניאופים, צו די נואפים, זאל אויף זיי קומען. אויף איר תזנותיה און אויף איר, יעדער וואס וועט מיט איר זונען, וועט זיך צו זיי באהעפטן די זעלבע צרעת המבלה. און פאראן אלערליי קרענק פון דער דאזיקער סארט וואס טרעפן די מענטשן וואס פארנעמען זיך מיט די ענינים פון זנות, אלזא היינט באקאנט ווי איידס, אמאל איז דאס געווען באוואוסט ווי עגבת, און נאך אלערליי סארטן פון אזעלכע קרענק לפי סוגיהם. זאגט השם, איך האב געזאגט אז די דאזיקע קרענק לבלה, זיי וועלן אויסצערן יענע נואפים. ויבואו אליה כבוא אל אישה זונה, כן באו אל אהולה ואל אהוליבה, אשות הזימה. און זאגט דער מלבי"ם אצינד, זאגט השם, דער מאן, עס איז מקוים געווארן די קללה. וואס האב איך זיי געשאלטן? אז אויף זיי זאל קומען דער בלה. אצינד איז מקוים געווארן די קללה, ווייל דער בלה איז געקומען צו איר און זיך צו איר באהעפט ווי מען קומט צו א פרוי א זונה. ווי ער קומט שטענדיק צו א פרוי א זונה און העפט זיך צו איר, אזוי אויך זענען זיי געקומען צו אהוליבה און אהולה, וואס זיי זענען בעצם צוויי נשים סוררות, וואס דאס איז שומרון און ירושלים, אויף זיי וועט קומען די דאזיקע קרענק וואס צערט אויס און מנאף, יא, די מנאפת, און די דאזיקע קרענק איז וואס וועט זיין אין דער בחינה פון אישות הזימה, אן אש וואס וועט פארברענען יענע וואס טוען זימה, אן אש און א ברען פונעם הייסן פייער וואס ברענט דורך דער זימה און דעם רוב ניאוף. ואנשים צדיקים המה ישפטו אותם, משפט נואפות ומשפט שופכות דם. כי נואפות הנה, ודם בידיהן. ואנשים צדיקים המה ישפטו אותם. די דאזיקע זונה וואס עס האט זיך צו איר באהעפט די דאזיקע צרעת, וועט מען זי ריכטן ווי א שופכת דם. און דאס איז פשוט, ווייל ווי מיר האבן ערקלערט אצינד, דאך יעדער וואס העפט זיך צו איר, העפט זיך צו דער קרענק פון איר. און די קרענק פון איר ווי מיר האבן געזאגט, הרג'עט און מכלה, אי זי, אי יענע וואס זונען מיט איר. אלזא קומט אויס אויב אזוי אז דורך איר זנות הרג'עט זי נפשות. און דעריבער וועלן קומען אנשים צדיקים און זיי ריכטן צוליב צוויי עוונות וואס זענען אין זיי. דער איין עוון דאס איז דער עוון פון זנות, דער עוון ווי מיר האבן געזען אז ירושלים איז געווען עיר הדמים, אלזא דאס איז א משפט שופכות דם. כי נואפות הנה, ודם בידיהן. אלזא זיי האבן אי דעם ניאוף אי דעם דם. ואנשים צדיקים המה ישפטו אותם. ווער זענען די דאזיקע אנשים צדיקים? זאגט דער תרגום יונתן, זכאין בכבלהון. לויט די מעשים פון יענע זונות, זענען די עכו"ם צדיקים פון זיי. אנשים צדיקים באצוגסווייז, דאס איז כביכול וואס ער וויל דיר זאגן. די עכו"ם זענען כביכול גערעכנט געווארן פאר צדיקים באצוג צו זיי. מען קען ערקלערן אז זיי זענען גערעכנט געווארן פאר צדיקים באצוג צו זיי, ווייל זיי האבן נישט מקבל געווען קיין תורה. און זיי זענען נישט מצווה אויף אלע די דאזיקע ענינים ווי כלל ישראל זענען מצווה. אלזא דעריבער זענען זיי גערעכנט ווי צדיקים אויף א באצוגסווייזן אופן, כדי אז פון זיי זאלן זיין די וואס וועלן קומען און ריכטן ישראל. כי כה אמר, כי כה אמר השם אלוהים, העלה עליהם קהל, ונתון אתהן לזעווה ולבז. כה אמר השם אלוהים, העלה עליהם קהל, אז זיי זאלן זיך פארזאמלען כדי מבער צו זיין זייער רעה פון דער וועלט, מיינט מען אויף די גוים וואס וועלן קומען צו מלחמה אויף ירושלים. ונתון אתהן לזעווה, דאס איז פון דער זייט פון דער צרה וואס וועט אויף זיי קומען, דאס וועט זיין א זעווה, זעווה ווי זעווה, קצף קצף. ולבז, דאס איז צוליב דעם ניאוף וואס זיי האבן געטאן. ורגמו עליהן אבן קהל, וברא אותן בחרבותם. בניהם ובנותיהם יהרוגו, ובתיהן באש ישרפו. ורגמו עליהן אבן קהל, דער קהל פון די פעלקער וואס וועלן קומען, זאגט דער רד"ק, וועלן זיי רגם'ן מיט שטיינער, און דאס איז ווי דער משפט פון די נואפות, מען פלעגט סקל'ן די נואפות. און דער משל צו דעם דאס איז בעצם דער דיק וואס זיי האבן געבויט אויף דער שטאט און זיי פלעגן רגם'ן די שטאט מיט שטיינער, און דורך דעם צעברעכן די חומה, דורך דעם וואס מען פלעגט ווארפן אבני בליסטראות אויף דער חומה. וברא אותן, וברא אותן מיינט מען דורך די שווערדן, לברוא איז פון א לשון צו אפשניידן. אלזא דאס איז וברא אותן בחרבותם, זיי וועלן קומען און אפשניידן זיי די גוים דורך די שווערדן. ווי דער תרגום זאגט, ויבזעון יתהון בסייפיהון. מיינט מען וועט זיי שטעכן מיטן זייף, מיט זייער שווערד. דער מלבי"ם זאגט אז מען וועט זיי ריכטן מיט די פיר מיתות בית דין. און דא דערמאנט ער אונדז דריי פון די פיר. סקילה, ווי ער זאגט, רגמו עליהם אבן קהל. נאך א זאך דאס איז הרג, דאס איז מיט זייערע שווערדן. און נאכדעם בתיהם באש ישרפו, דאס איז די שריפה. פרעגט דער מלבי"ם, וואו איז דער חנק? סקילה, שריפה, הרג און חנק. פארוואס ווערט דא נישט דערמאנט דער חנק? זאגט דער מלבי"ם, דאס האט ער נישט געדארפט דערמאנען. וויבאלד חנק דאס איז די מיתה וואס איז געזאגט אין דער תורה אויף א סתם'דיקן אופן, און דאס איז די לייכטסטע מיתה פון אלעמען, און דאס איז דער משפט וואס איז באקאנט צו יעדער אשת איש וואס האט געזונהט. אלזא דאס דארף ער נישט מודיע זיין, ווייל עס איז קלאר אז מיט חנק וועלן זיי געריכט ווערן ווי דער דין פון אן אשת איש וואס האט געזונהט. וואס ער האט געוואלט דיר זאגן אז עס איז זיי צוגעקומען אין דעם נאך דריי מיתות. מען קען אויך ערקלערן, ובתיהם באש ישרפו, אז אן אש וואס פארברענט, א טייל שטארבן אין דער אש, א טייל אין חנק. און דאן אויב אזוי איז דא אויך חנק. נישט שטענדיק א מיתה מיט אש איז דורך דער אש ממש, אז זיי ווערן פארברענט. אמאל דורכן רויך, יא, שטארבן זיי אין חנק. אלזא עס קען זייער זיין אז באש ישרפו נעמט דא אריין אי די שריפה אי דעם חנק. והשבתי זימה מן הארץ, וניווסרו כל הנשים, ולא תעשינה כזימתכנה. והשבתי, דורך דעם וועט זיין דער תועלת אז איך וועל אויסהערן מאכן די זימה אויף אן אלגעמיינעם אופן, ווייל וויבאלד אלע נשים וועלן זיך מוסר נעמען, תיווסרנה פון א לשון זיי וועלן נעמען מוסר, זיי וועלן זיך דערפון מוסר ציען, און דאן דורך דעם ולא תעשינה, זיי וועלן נישט טאן ווי די זימה וואס יענע פרוי האט געטאן. ונתנו זימתכנה עליכן, וחטאי גילוליכן תישאנה, וידעתם כי אני השם אלוהים. ביז אצינד איז געווען דער עונש פון דער זימה אויפן כלל, וויבאלד די דאזיקע זאך איז געטאן געווארן אויף אן אלגעמיינעם אופן, אלזא ממילא איז די תביעה געווען באצוג צום כלל. אבער זאגט השם, נאכדעם וואס איך וועל אייך ריכטן, אלזא וועט בלייבן דער עוון און דער עונש נאר אויף די פרטים, נאר אויף די יחידים. און דאן ונתנו זימתכנה עליכן, דער עונש פון דער זימה וועט זיין נאר אויף אייך, נאר אויף די חוטאים. עס וועט דא נישט זיין קיין עונש אויפן כלל. ואתם חטאי גילוליכן איר וועט זיי טראגן, דאס וועט איר טראגן אליין. וידעתם כי אני השם, ווען איך זאג פאראויס דערויף אז איך וועל אזוי טאן, און איר וועט זען אז צום סוף וועט אזוי זיין, מיט דעם וועלן אלע וויסן כי אני השם, אז אט האב איך השם געזאגט און צום סוף מקיים געווען מיינע רייד.