ויהי דבר השם אלי לאמור. בן אדם, היו לי בית ישראל לסיג כולם. נחושת ובדיל וברזל ועופרת בתוך כור, סיגים כסף היו. איצט זאגט ער אים א נאך א נבואה, בן אדם היו לי בית ישראל לסיג כולם. זאגט דער מלבי"ם, מיר האבן שוין געזען אין ספר ישעיה פרק מ"ח, הנה צרפתיך ולא בכסף, בחרתיך בכור עוני. דארט ערקלערט דער מלבי"ם אז דער וואס לייטערט אויס כדי אראפצונעמען די סיגים (די אפפאל), לייטערט דאס אויס אין א כור (א שמעלצאויוון). און דארט האט מען אויסגעלייטערט זילבער. דער וואס לייטערט אויס דאס זילבער, לאזט נישט איבער גארנישט. ער נעמט ארויס אלע סיגים, און וואס ער לאזט איבער איז נאר דאס ריינע און אויסגעלייטערטע זילבער. אבער דערקעגן, איז דא ווער עס לייטערט אויס סיגים אין א כור עוני. וואס איז דער פשט? א כור וואו עס איז נישטא קיין זילבער, דאס איז א כור עוני. אנטקעגן דעם כור וואו עס איז דא זילבער, וואס דאס איז א רייכער כור. אין דעם כור וואו עס איז נישטא קיין זילבער נאר בלויז סיגים, דארט וואַרפט ער נישט אינגאנצן ארויס אלע סיגים. ווארום אויב אזוי וואס וועט אים בלייבן? איז וואס טוט ער? ער שיידט אפ די ערגסטע סיגים און לאזט איבער די סיגים וואס זענען, ווי מען זאגט, פארהעלטנישמעסיג נאך גוט. דאס איז דער אויסדרוק צו לייטערן די סיגים אין א כור עוני. אן ארט וואו עס איז נישטא קיין זילבער נאר עוני, דארט לייטערט מען אויס די סיגים. לייטערן די סיגים מיינט מען שיידט אפ די האַרטע סיגים און לאזט איבער די ווייכערע סיגים. אויב מען וויל דאס דעפינירן, מען נעמט ארויס דעם האַרטערן אפפאל און לאזט איבער דעם ווייכערן אפפאל. און דאס איז א משל.
דא קומט דער נביא אונדז זאגן, ווען דער הייליקער באשעפער וועט אויסלייטערן דעם דור וואו עס זענען דא צדיקים און רשעים, איז דאס א כור פון זילבער. דאס איז א דור וואו עס זענען אויך דא צדיקים, דאס איז זילבער. וואס טוט דער השם? ער פארטיליקט די רשעים און לאזט איבער די צדיקים. דהיינו, ער לאזט איבער דאס זילבער און ווארפט אינגאנצן ארויס די סיגים, כדי אז דאס זילבער זאל זיין אויסגעלייטערט און ריין לגמרי. אבער וואס טוט זיך אויב אלע זענען נישט קיין צדיקים? וואס טוט זיך אויב אלע זענען א כור עוני? איז וואס טוט דער השם? ער קלויבט אויס די פארהעלטנישמעסיג צדיקים. וואס מיינט דאס? יענע וואס זענען סיגים אבער ווייכערע, זיי קלויבט ער אויס און לאזט איבער, און שיידט אפ פון זיי די האַרטערע סיגים. ווארום יענע וואס זענען ווייכערע סיגים ווערן גערעכנט ווי זילבער פארהעלטנישמעסיג אנטקעגן די האַרטערע סיגים, דעם האַרטערן אפפאל. און דאס איז וואס ער זאגט דא, היות און בית ישראל זענען מיר געווארן פאר א סיג, אלע זענען סיגים, עס איז נישטא דא קיין זילבער. אלע זענען א בחינה פון סיג. נאר וואס, אז די סיגים האבן פארשידענע, עס איז דא האַרטערע און עס איז דא ווייכערע. עס זענען דא עטליכע מינים. עס איז דא נחושת (קופער), עס איז דא בדיל (צין), עס איז דא ברזל (אייזן), עס איז דא עופרת (בלייַ). זאגט דער השם, דורך דעם וואס איך האב זיי אריינגעלייגט אין דעם כור כדי אויסצולייטערן, דורך דעם סיגים כסף היו. דורך דעם ווערט וואס עס איז געווען א סיג פארהעלטנישמעסיג איצט פאר זילבער גערעכנט. ווי מיר האבן פריער געזאגט, אז ווען אלץ איז סיגים דעמאלט נעמט מען ארויס די ווייכערע סיגים און זיי ווערן פארהעלטנישמעסיג גערעכנט פאר זילבער אנטקעגן די האַרטערע סיגים, דעם האַרטערן אפפאל.
און וואס וויל ער דא אנצוהערן? ער וויל זאגן אויף די ערשטע אויסלייטערונג און אויסקלויבן וואס איז געווען אין דער צייט פון גלות יכוניה. ווען יכוניה איז ארויסגעגאנגען אין גלות, דעמאלט זענען פון זיי ארויסגעגאנגען די גוטע. דאס איז געווען גלות החרש והמסגר. חז"ל זאגן אז דאס זענען געווען די חכמים, דאס זענען געווען די גדולי התורה, זיי זענען ערשט ארויסגעגאנגען אין גלות. פון עטליכע סיבות ווי מיר האבן געשמועסט פריער, מיר וועלן איצט נישט אריינגיין ערקלערן פארוואס. זיי זענען ערשט ארויסגעגאנגען אין גלות קיין בבל, און זיי זענען געווען א בחינה פון זילבער אנטקעגן די סיגים וואס זענען פארבליבן אין ירושלים. און דער חרש והמסגר, חז"ל זאגן אז דאס זענען געווען די גרויסע חכמים, אז ווען זיי רעדן זענען אלע ווי טויבע. אזוי צו זאגן א שטומער וועט נישט עפענען זיין מויל, ער האט וואס צו זאגן נאכדעם וואס ער רעדט. און ווען ער פארמאכט (מסגר), איז נישטא ווער עס עפנט. הייסט עס, אויב ער זאגט דיר די זאך ענדיקט זיך אין א תיקו, האט ער נישט קיין פשיטא, איז נישטא ווער עס קען איצט זאגן ניין, איך האב א ראיה. נאכדעם וואס ער האט פארמאכט, איז פארמאכט. עס איז נישט מעגלעך איצט צו קומען נאכדעם וואס ער איז קובע א הלכה, מען קען נישט קומען זאגן מיר דאכט זיך אנדערש. נאכדעם וואס די חכמי התלמוד האבן קובע געווען א זאך, אביי, רבא, רב אשי, נאכדעם וואס זיי האבן געפסקנט א הלכה, קען נישט קומען איצט אלע חכמים פון אלע דורות און זאגן, נו, ווערט טאקע אזוי געזאגט רב אשי אין תלמוד, אבער איצט דאכט זיך אונדז לויט דעם אז עס איז דא נאך, מיר האבן אנטדעקט נייע משניות, מיר האבן אנטדעקט איך ווייס נישט, א נייע תורה וועט פון מיר ארויסגיין, און מיר האבן איצט אן אנדערע הלכה. ניין, זאלן קומען אלע כוחות אין דער וועלט וועלן זיי נישט ענדערן איין אות פונעם תלמוד. זיי וועלן נישט ענדערן דעם תלמוד. וואס עס איז אונדז געפסקנט געווארן אין תלמוד דאס איז די הלכה און דאס איז די זאך וואס מיר טוען אן קיין שום ענדערונג. איז דאס זילבער. דאס איז א בחינה פון זילבער, יענע וואס זענען ערשט ארויסגעגאנגען אין גלות, דער חרש והמסגר וואס זיי זענען געווען די גוטע און זיי זענען ווי מיר האבן געזאגט ארויסגעשיקט געווארן קיין בבל.
באלד וועלן מיר זען ווער דאס זענען דא די סיגים, ווער דאס איז נחושת, בדיל, ברזל און עופרת אין יענער מציאות. דעריבער כה אמר השם אלוהים, יען היות כולכם לסיגים, לכן הנני קובץ אתכם אל תוך ירושלים. זאגט ער היות כולכם לסיגים, ווי מיר האבן געזאגט יענע וואס זענען דא פארבליבן זענען די בחינה פון די סיגים, דעריבער זאמל איך אייך איין כדי אייך צו שיקן אין גלות, און דורך דעם קלויבט ער ארויס פון זיי די פארהעלטנישמעסיג גוטע, ווי מיר האבן געזאגט. יענע וואס אין פארגלייך צו יענע וואס זענען דא פארבליבן, וועלן זיי זיין גוטע. און זיי האבן געהאט א שארית ופליטה (אן איבערבלייב און אנטרינונג) אין גלות, ווי עס שטייט הראני השם שני דודי תאנים אין ירמיהו כ"ד, וואס בעצם האט ער אים באוויזן אז דאס ווערט געטאן כדי זיי אויפצוהיטן. ווארום אין דעם זכות וואס די חכמים זענען אראפגעגאנגען קיין בבל, אין דעם זכות האט זיך דארט פארגרעסערט די תורה און עם ישראל האט געהאט אן ארט וואו זיי זענען געווען צוגעבונדן צום השם יתברך. און די גלות פון יכוניה איז געווען ווי די גוטע פייגן, וואס זיי שיקט ער קיין בבל, אז דאס זאל אונדז זיין פאר א שארית און פאר אן אנטרינונג. און ער שיידט זיי אפ פון די שלעכטע פייגן, און דאס זענען יענע וואס זענען דא פארבליבן, יא, דאס איז דלת העם (די נידעריקסטע פונעם פאלק) וואס זענען דא פארבליבן אין לאנד. קבוצת כסף ונחושת וברזל ועופרת ובדיל אל תוך כור, לפחת עליו אש להנתיך, כן אקבוץ באפי ובחמתי והנחתי והתכתי אתכם.
קבוצת כסף ונחושת. וואס איז דאס זילבער? מיר האבן דאך שוין געזאגט אז דאס זילבער איז ארויסגעגאנגען. מיר האבן דאך שוין געזאגט אז עס זענען דא פארבליבן נאר סיגים. אבער מיר האבן דאך ערקלערט אז ווען אלע זענען סיגים דעמאלט באציט זיך דער השם צום ווייכערן סיג ווי צו זילבער. ווארום פארהעלטנישמעסיג איז ער זילבער אנטקעגן די האַרטערע סיגים. און דעמאלט זאגט ער איך וועל זען אז דער אויסלייטערער זאל לפחת עליו אש להנתיך. לפחת מיינט ווי בלאזן. דער אויסלייטערער כדי אנצוצינדן דאס פייער כדי אויסצולייטערן, פלעגט ניצן א בלאזזאק (מפוח), און דער בלאזזאק פלעגט אנצינדן דאס פייער און שטארקן עס. און דאס איז געווען כדי אויסצושמעלצן. ער בלאזט מיט א כוונה כדי אויסצושמעלצן, אויסשמעלצן און אפשיידן די סיגים פונעם זילבער. וואס איז דער פשט? ווי אזוי שמעלצט אויס דער אויסלייטערער? עס איז באוואוסט אז יעדע מעטאל האט זיין שמעלץ ביי אן אנדער טעמפעראטור. און דורך דעם וואס מען שמעלצט דאס ביי א געוויסע טעמפעראטור, דעמאלט גייט א געוויסער טייל ארויס און שמעלצט. ביי א נאך א טעמפעראטור, דעמאלט שמעלצט נאך א טייל. און אזוי אין שטאפלען ביז מען לייטערט אויס און רייניקט אינגאנצן. איז אזוי אויך זאגט ער דא, איך וועל אייך איינזאמלען, אפילו עס וועט זיין באפי ובחמתי וואס דאס איז א פייער וואס פארטיליקט די סיגים, זאגט דער השם, אויף יעדן פאל וועט דאס זיין מיט השגחה. אויף דעם זאגט ער והנחתי והתכתי אתכם. אז די שמעלצונג און דאס אפשיידן דאס זילבער אליין, אלץ וועט זיין דורך די השגחה פונעם השם. והנחתי והתכתי אתכם. דער פשט איז, אז וואס מען וועט טאן זאגט דער הייליקער באשעפער, איז דאס כדי אפצושיידן פון אייך און כדי אייך צו געבן א שם ואיבערבלייב.
דער מלבי"ם זאגט אז עס איז דא אן אונטערשייד אין לשון הקודש צווישן לקבץ, לאסוף און לכנוס. דער וואס מקבץ, זאמלט איין עפעס וואס איז צעשפרייט. ווער עס איז אוסף, מיינט מען צונויפצונעמען דווקא אויף איין ארט, ווי ער האט ערקלערט אין ישעיהו. און ווער עס איז כונס, נעמט אריין אין אן אויפגעהיטן ארט וואס פון דארט וועלן זיי נישט ארויסגיין, ווי הכונס צאן לדיר, כונס כנד מי הים, וואס היט זיי אויף אין איין ארט אז זיי זאלן נישט ארויסגיין. איז ער זאגט, דער השם וועט זיי אריינברענגען כדי אז זיי זאלן פארבלייבן אין דעם כור. עס שטייט דא אויך באפי ובחמתי, און עס שטייט אויך עברתי. וואס איז דער אונטערשייד צווישן זיי? אויך דאס האט דער מלבי"ם שוין ערקלערט אין עטליכע ערטער. דער אף (צארן) איז דער אויסערליכער. דער אף, קודם כל אש קדחה באפי. אש איז א זאך וואס מען זעט און זי ברענט אין דעם אף, זי איז ערקענטלעך, מען זעט זי. חימה (גרימצארן) איז אינערליך, וחמתו בערה בו. זי ברענט אינעווייניק. און ביידע זאגט דער מלבי"ם דאס איז אין פאלגע פון א חטא. דערקעגן די עברה, עברה איז שוין א דורכגיין. דאס איז א דורכגאנג. עברה איז שוין מער. ווען דורך דעם אף און דער חימה גייט דער כעס ארויס אויך אויף דעם וואס אזוי צו זאגן איז נישט ראוי געווען אויף אים בייז צו זיין, ווערט דאס שוין גערופן א בחינה פון עברה. ווי א בחינה אז דער הייליקער באשעפער פארטיליקט צדיק און רשע. דאס איז א בחינה פון עברה, מחמת דער כעס גייט דורך מער ווי עס האט געדארפט און געזאלט זיין, איז דאס א בחינה פון עברה. און דאס איז אויף דעם זאגט ער דא, וניתכתם. איר וועט האבן אזוי צו זאגן א שמעלצונג פון אייך אליין. פארוואס? מחמת עס איז געגעבן געווארן רשות צום משחית, שיידט ער שוין נישט אונטער צווישן צדיק צו רשע. וכינסתי אתכם ונפחתי עליכם באש עברתי וניתכתם בתוכה. וכינסתי אתכם, נאכדעם וואס איך וועל אפשיידן דאס זילבער, וואס דאס איז בעצם די גלות פון יכוניה וואס יענע וועל איך ארויסנעמען פון ירושלים, דעמאלט וועל איך אייך אריינברענגען. די אריינברענגונג, ערקלערט דער מלבי"ם, אנדערש ווי קיבוץ, איז דאס אריינצוברענגען עפעס אין אן ארט כדי עס זאל דארט פארבלייבן. דאס איז דער פשט פון אריינברענגען. איז דער איבעריקער פאלק זענען זיי פארבליבן אריינגענומען אזוי צו זאגן אין דעם כור, ווארום ירושלים איז בעצם דער כור אין דעם משל וואס מיר האבן פריער געזען. זיי גייען נישט ארויס קיין בבל. יענע וואס זענען ארויסגעגאנגען קיין בבל זענען געווען די בעסערע, זיי זענען געווען די בחינה פון זילבער. יענע וואס זענען פארבליבן זענען די ערגערע סיגים. ונפחתי עליכם באש עברתי. דער מלבי"ם ערקלערט אלץ אז עברה איז ווען דער כעס גייט דורך מער ווי עס קומט. דהיינו א כללי'שן חרון אף וואס פארשפרייט זיך אויך אויף די גוטע און אויך אויף די וואס זענען נישט גוט. און עס וועט זיין א בחינה פון עברה וואס וועט זיך פארשפרייטן אויפן גאנצן פאלק, זי שיידט נישט אונטער צווישן צדיק צו רשע. און דאס וועט נישט זיין נאר באף ובחימה קעגן די חוטאים אליין, נאר עברה, א כללי'שע פארטיליקונג. וניתכתם בתוכה. און אויך דא לייגן מיר מערק אז ער שרייבט צו נישט די שמעלצונג צום השם, נאר פון זיך אליין אזוי צו זאגן וועלן זיי זיין געשמאלצן אין דעם, וואס דאס קומט אונדז געבן א משל אויפן אונטערגאנג וואס וועט זיין אין דער צייט פון גלות צדקיהו.
כהיתוך כסף בתוך כור, כן תותכו בתוכה. וידעתם כי אני השם שפכתי חמתי עליכם. אויף יעדן פאל, וועט איר זיין געשמאלצן אין דעם אינגאנצן, ווי זילבער וואס ווערט געשמאלצן אין א כור. דאס זילבער ווי באוואוסט איז א ווייכע מעטאל, עס שמעלצט גיכער ווי דאס אייזן. ער זאגט און מיט אלעם דעם, אויך דאס איז געווען כדי זיי אויסצולייטערן, כדי זיי זאלן חוזר צו א מער גוטע וועג זיין, כדי זיי זאלן זיך אויסלייטערן ווי זילבער. הייסט עס, איך וויל דא ערקלערן די שוועריקייט א ביסל לויט דעם ביאור פונעם מלבי"ם. ווארום דאס זילבער איז דאך שוין ארויסגעגאנגען אין גלות. דאס זילבער זענען יענע בעסערע. יענע וואס זענען פארבליבן אין ירושלים איז דער ערגערער אפפאל וואס איז פארבליבן אין דעם כור. איז ווי אזוי רופט ער זיי כהיתוך כסף בתוך כור? דאס איז שוין נישט קיין זילבער. דאס זילבער איז שוין אין גלות אריין קיין בבל. דארט איז פארבליבן דער עופרת און דער בדיל און די ערגערע מעטאלן. דעריבער זאגט ער דאס איז מיט א כף הדמיון (א ווארט פון פארגלייך). ווי זילבער וואס ווערט געשמאלצן אין א כור. אז דאס זילבער וואס ווערט געשמאלצן אין א כור ווערט געשמאלצן מער גרינג מחמת עס איז ווייכער. און אויך איז דא אן אויסדרוק צו זאגן אז איר וועט זיך מער אויסלייטערן, ווי דאס לייטערן פון זילבער. דורך די אויסלייטערונג וואס איך וועל אייך אויסלייטערן, וידעתם כי אני השם, אז איך בין דער וואס שטראפט, איך בין דער וואס משגיח איז, און דורך דעם קומט אויס אז אזוי וועט איר קענען קומען צו א שבח, איר וועט זיין ווי זילבער. דעריבער איז דאס כהיתוך כסף בתוך כור. דורך דעם וואס איר וועט אויפנעמען דעם מסר, וידעתם כי אני השם שפכתי חמתי עליכם, און ממילא פון דעם כוח וועט איר זיך אויפוועקן צו תשובה.
ויהי דבר השם אלי לאמור. בן אדם, אמור לה, את ארץ לא מטוהרה היא, לא גושמה ביום זעם. איצט וועט ער אים ערקלערן ווער דאס זענען יענע פיר מיני סיגים וואס מיר האבן דערמאנט אויבן, וואס דאס איז נחושת און בדיל און ברזל און עופרת, קעגן וועמען רעדט מען דארט. בן אדם אמור לה את ארץ לא מטוהרה היא. וואס איך האב געזאגט אז בית ישראל זענען מיר געווארן פאר א סיג, א בחינה פון סיגים, דאס איז את ארץ לא מטוהרה. אזוי צו זאגן איז דאס אן אויסדרוק צו דעם אז דו ביסט נישט ריין. ער באשרייבט דא די פארדארבונג וואס איז געשען אין לאנד ווי די פארדארבונג וואס איז געשען אין דער צייט פונעם מבול. אויך זיי האבן פארדארבן זייער וועג ווי אין דער צייט פון דור המבול. נאר וואס אין דער צייט פון דור המבול איז נאך געווען עפעס אן אויסלייטערונג. ווארום אין דער צייט פון דור המבול איז אראפגעפאלן דער רעגן און האט גערייניקט די ערד. און דעמאלט די גאנצע טומאה און מיאוסקייט וואס זענען געווען אויף דער ערד זענען גערייניקט געווארן. ווי מיר האבן דאס נישט איין מאל ערקלערט, אז ווער עס לייגט מערק אז וואס עס איז געשען אין דור המבול, אויך דער כלי יקר דערמאנט דאס און נאך, וואס עס איז געשען אין דור המבול איז דאס בעצם געווען א סארט הגעלה (אויסקאכן). ווארום באמת ווער עס וואלט געוואלט טראכטן אויף א גרינגערע מעגלעכקייט צו מאכן א שמד (א חורבן), איז פיל גרינגער צו פארשפרייטן עפעס א סאמיקן גאז, און דורך דעם וועלן אלע מענטשן שטארבן. פארוואס דארף מען פארדארבן די גאנצע ערד? דאס איז א זייער קאמפליצירטע זאך, צו ברענגען א מבול אויף דער גאנצער ערד, אפצוּוואשן אלץ אז אלע בערג זאלן זיין באדעקט מיט וואסער. דאס איז דאך א פיל מער קאמפליצירטע מעשה. און בפרט אז אויב מען וויל באשיצן די בעלי חיים, האט מען געקענט ברענגען א גאז וואס צעשטערט, טייט מענטשן און טייט נישט בעלי חיים. עס זענען דא מיני סמים וואס בעלי חיים ווערן פון זיי נישט געשעדיקט און מענטשן יא. איז בוודאי די האנט פון השם וועט נישט זיין צו קורץ צו טאן אזא מין פעולה. גוט, נו וואס שייך די בעלי חיים קען מען זאגן, און דאס זאגן חז"ל, השחית כל בשר את דרכו על הארץ, אריינגערעכנט די בעלי חיים. די פארדארבונג פון די מענטשן האט זיך אפגעגעבן אויך אויף די בעלי חיים, איז מען דארף אויך זיי פארטיליקן. אבער נאך אלץ ערקלערט דאס נישט פארוואס עס האט געדארפט זיין דווקא א מבול. דער ערקלער איז אז די ערד איז געווען פארטומאה'ט. השחית כל בשר את דרכו על הארץ, ווען א מענטש פארדארבט פארדארבט ער די וועלט מיט זיך, ווי דער מסילת ישרים זאגט. קומט אויס אלזא אז די טומאה האט זיך אנגעכאפט אין יעדן ארט. כדי מצליח צו זיין אויסצורייניקן די ערד, האט מען זי געדארפט טובל'ן. אדער זי אויסקאכן. און דעריבער לייגט מערק, דאס איז געווען פונקט דער אופן פון הגעלה. ווי אזוי טוט מען הגעלה? קודם כל זידנדיקע וואסער און דערנאך קאלטע וואסער. אזוי איז געווען ביים מבול. עס זענען אראפגעפאלן, עס זענען געווען זידנדיקע וואסער וואס זענען ארויפגעקומען פון דער ערד, און דערנאך קאלטע וואסער וואס זענען געווען פון הימל. איצט מחמת מען דארף א גאנצע טהרה, איז אויב עס וועט זיין אפילו א טייל אינדרויסן פון מקווה, איז דאס טמא. דעריבער האבן געדארפט די וואסער באדעקן די קעפ פון די בערג, אז עס זאל דא זיין א פולשטענדיקע טבילה. און מחמת השחית כל בשר את דרכו על הארץ, הייסט עס אז זיי האבן אויך פארדארבן אין לאנד, איז דעריבער האט מען געדארפט אז אויך דריי טפחים אין דער טיפעניש פון דער אקערמעסער זאל זיין צעווייכט. די ערד איז צעווייכט געווארן דריי טפחים אין דער טיפעניש פון דער אקערמעסער. מען האט דא געדארפט א גאנצע טהרה. און ער זאגט אלזא, קומט אויס אז הגם ביי דור המבול האבן מיר דארט געזען א גרויסע פארדארבונג, איז אויסגעמעקט געווארן די גאנצע טומאה און מיאוסקייט וואס זענען זיך געפונען אויף דער ערד, ווי דער וואס וואשט א פארשמוצטע זאך מיט וואסער אז זי זאל גערייניקט ווערן פון איר טומאה און שמוץ. איז דא געווען א טהרה, איז דא געווען אן אויסלייטערונג. נאכן מבול איז די ערד געווען גערייניקט, די וואסער רייניקן יעדע טומאה. אבער דערקעגן, דא זאגט ער, את ארץ לא מטוהרה היא. דו ביסט נישט גערייניקט געווארן נאכן חורבן. און פארוואס? ווארום לא גושמה ביום זעם. אין דעם טאג וואס דער השם האט אויף דיר געצארנט, איז נישט אראפגעפאלן קיין רעגן כדי צו רייניקן די ערד. דער חורבן איז געווען דורך פייער, דער חורבן איז נישט געווען דורך וואסער. און אלזא, איז נישט אראפגעפאלן קיין רעגן כדי צו רייניקן נאכן חורבן. חז"ל לערנען פון דא אז אין ארץ ישראל איז נישט געווען קיין מבול. ארץ לא גושמה ביום זעם. און לויט דעם פרעגט מען, איז אויב אזוי פארוואס האט מען געדארפט תיבת נח? פארוואס זאל נח נישט אריינגיין קיין ארץ ישראל? איז נישט מער פשוט, דאך אין דעם וועט ער האבן א באשיצונג, ער וועט מיטנעמען אלע בעלי חיים קיין ארץ ישראל און אזוי וועלן זיי ניצול ווערן פונעם מבול. איז באמת ווערט געברענגט אז הגם עס איז נישט אראפגעגאנגען א מבול אין ארץ ישראל, אבער עס איז אריין אין איר פון די איבעריקע לענדער. אזוי ערקלערט מען. איז קומט אויס אלזא אז הגם דא איז נישט אראפגעפאלן קיין רעגן און דא זענען נישט אויפגעשפאלטן געווארן די מעיינות תהום רבה, אבער פונעם כוח פון די איבעריקע לענדער איז עס אריין. דאס איז וואס עס שטייט לא גושמה ביום זעם, מיינט מען עס איז נישט אראפגעפאלן אויף איר קיין רעגן ביום זעם, אבער אריינגיין יא איז עס אריינגעגאנגען.
קשר נביאיה בתוכה, כארי שואג טורף טרף. נפש אכלו, חוסן ויקר יקחו, אלמנותיה הרבו בתוכה. איצט וועט ער באשרייבן די פיר מיני סיגים. דער נחושת דאס איז קשר נביאיה השקר. די נביאי השקר האבן זיך פארנומען מיט ניחוש, מיט כישוף, זיי זענען געווען ענלעך ווי א ברילנדיקער לייב צו טרפ'ענען א טרף. ווען דער לייב ברילט, עסט ער. ער האט א טרף. וואו זעט מען דאס? הישאג אריה ביער וטרף אין לו? איז אויב ער ברילט, איז דאס אן אות אז ער האט א טרף. אזוי אויך ווען זיי האבן זיך נבא געווען, האבן זיי געברילט און האבן געטרפ'עט א טרף. וואספארא טרף? דער לייב ווען ער טרפ'עט, טרפ'עט ער פלייש. ער טרפ'עט א גוף. אבער דא נפש אכלו. זיי האבן נישט געטרפ'עט קיין גוף און פלייש, די נביאים האבן געטרפ'עט די נשמה. זיי האבן געגעסן די גייסטיקע נשמה, בקיצור זיי האבן זיי מחטיא געווען אין זייערע נפשות. די נביאים, נביאי השקר, דורך דעם וואס זיי פלעגן זיי ציען מיט זייערע גלאטע ליפן און דורך דעם וואס זיי פלעגן זיי געבן, זיי זאגן אלערליי אנגענעמע זאכן צום געהער, דורך דעם האבן זיי זיי געצויגן און דורך דעם האבן זיי געטרפ'עט זייערע נשמות, זיי מחטיא געווען אין זייערע נפשות. איז נפש אכלו. און אויך חוסן ויקר יקחו. זיי האבן פון זיי גענומען די זאך וואס איז זייער שטארקייט, זייער כוח, זייער טייערקייט, זייער כבוד. ואלמנותיה הרבו בתוכה. אין פאלגע פון דעם, אלמנותיה הרבו בתוכה. ווארום אין פאלגע פון די באַרויקנדיקע ווערטער פון די נביאי השקר, זענען געקומען די שונאים און האבן דא געשלאגן אין לאנד. עס זענען פארבליבן די פרויען אלמנות. איז ווער איז דאס וואס האט צום סוף פארמערט אלמנות? איר נביאי השקר. איז די נביאי השקר אלמנותיה הרבו בתוכה.
ביז דא רעדט ער וועגן דעם נחושת, וואס דאס איז די נביאי השקר. איצט וועט ער רעדן וועגן די כהנים, וועגן דעם בדיל. כהניה חמסו תורתי ויחללו קודשיי. בין קודש לחול לא הבדילו, ובין הטמא לטהור לא הודיעו. ומשבתותיי העלימו עיניהם, ואחל בתוכם. די כהנים זענען דער בדיל. און פארוואס זענען זיי דער בדיל? זאגט דער מלבי"ם, ווארום זיי האט דער השם אפגעשיידט (הבדיל) פון עדת ישראל. ויבדל אהרון להקדישו קודש קודשים. און ממילא זענען די כהנים א בחינה פון בדיל, ווארום דער בדיל איז אפגעשיידט. און וואס איז געווען די אויפגאבע פון די כהנים? זייער אויפגאבע איז געווען צו לערנען עם ישראל תורה. ווארום כי שפתי כהן ישמרו דעת ותורה יבקשו מפיהו. און זיי האבן חמסו תורתי, ווי מיר האבן געזען אויבן, אז זיי האבן נישט געלערנט די תורה. א צווייטע זאך, די אויפגאבע פון די כהנים איז אויפצוהיטן דעם מקדש און זיינע קדשים. און זיי האבן מחלל געווען, ויחללו קודשיי. בין קודש לחול לא הבדילו, זיי האבן זיך נישט געהיט אין טומאה און טהרה. משבתותיי העלימו עיניהם, זיי האבן נישט געווארנט אויף חילול שבת, וואס חילול שבת איז שקול אנטקעגן דער גאנצער תורה. דער רד"ק ערקלערט משבתותיי העלימו עיניהם, אז זיי האבן געזען פון זיי אז זיי האבן געטראגן א משא אום שבת, ווי עס שטייט אין ירמיה, און די כהנים זענען ווי מיר האבן געזאגט די טרעגער פון דער תורה, זיי האבן געדארפט מוחה זיין ביי זיי, און זיי האבן נישט מוחה געווען. העלימו עיניהם, ווי צי זיי זעען נישט.
שריה בקרבה כזאבים טורפי טרף. לשפוך דם, לאבד נפשות, למען בצוע בצע. שריה בקרבה, דא רעדט ער איצט וועגן דער בחינה פון דעם ברזל. וואס די בחינה פון דעם ברזל ווי באוואוסט איז די שטארקע מעטאל וואס מיט איר האַרגעט מען די נפשות. איז שריה דאס זענען די שרים וואס זענען געווען אין איר, זיי זענען געווען ווי וועלף. זאגט דער מלבי"ם, עס איז דא אן אונטערשייד צווישן דעם לייב און דעם וואלף. דער לייב טרפ'עט נאר ווען ער איז הונגעריק. אבער דערקעגן דער וואלף טרפ'עט אויך ווען ער איז נישט הונגעריק. מיטן ציל צו פארגיסן בלוט. דעריבער זאגט ער כזאבים טורפי טרף, לשפוך דם. ווי וועלף וואס טרפ'ענען נישט נאר ווען זיי זענען הונגעריק, נאר מיטן ציל צו פארגיסן בלוט. אדער כדי אונטערצוברענגען נפשות, למען בצוע בצע. כדי צו רויבן דאס געלט פון דעם נהרג'עטן, פלעגן זיי גיין אונטערברענגען נפשות, האַרגענען, דורך בצוע בצע. דער מלבי"ם ברענגט בשם רבנו יונה אז חמס אין לשון ערבי איז אראפצונעמען א זאך פון איר ארט. ווי מיר זאגן חמסו תורה, יא, אזוי זאגט ער דאס איז דער אויסדרוק פון חמס. און דאס יא, אזוי ערקלערט ער וואס מיר האבן פריער געזען, כהניה חמסו תורתי.
ונביאיה טחו להם תפל, חוזים שווא וקוסמים להם כזב. אומרים כה אמר השם אלוהים, והשם לא דיבר. איצט גייט ער ארויף צו די נביאים. ער זאגט נישט גענוג וואס זיי האבן נישט אויסגעמוסרט די כהנים און די שרים, נאך האבן זיי אויך געהאלפן זיי, יענע נביאי השקר, אין דעם וואס זיי זענען זיך נבא געווען שקר אין נאמען פון השם. און דאס איז טחו תפל. וואס איז טחו תפל? רש"י ערקלערט, זיי זענען ענלעך ווי דער וואס באווארפט דעם בנין מיט טינק (טיח). ווען דער ציל פון דעם טינק איז בעצם אויפצוהיטן דעם בנין פון די רעגנס. אבער אויב אין דעם טינק איז נישטא קיין שטרוי, איז דער טינק צעגייט זיך ווען עס קומען די רעגנס, ער ברעקלט זיך אויס. און דאס איז וואס ער זאגט טחו תפל. זיי האבן באווארפן דעם בנין מיט טינק וואס האט אין זיך נישט קיין תועלת. ווען עס קומען די רעגנס צעגייט ער זיך. און תפל, רש"י ערקלערט, יעדע זאך וואס האט נישט קיין תיקון (זי איז נישט פארריכט) ווערט גערופן תפל. הייאכל תפל מבלי מלח, יא, מיינט מען א זאך וואס האט נישט קיין תיקון. איז דאס מיינט מען טחו להם תפל. יענע נביאים ווי האבן געשטארקט דעם בנין מיט א זאך וואס האט אין זיך נישט קיין תועלת. זיי האבן געשטארקט דעם בנין מיט א זאך וואס דער ערשטער רעגן וועט אים אויסברעקלען. און דעמאלט האבן זיי חוזים געווען פאר זיי שווא און קוסם געווען פאר זיי כזב. חוזים פאר זיי אלערליי חזיונות פון שווא, וועגן ווי אלץ איז גוט און וועט זיין, און וועגן דעם אז די כלים פון בית המקדש וועלן צוריקקומען, און וועגן דעם אז די גולים אויך זיי וועט דער השם צוריקברענגען. און ווי מיר האבן נישט איין מאל געזאגט, זיי פלעגן זיי זאגן, די נביאי האמת זאגן אייך נאר זאכן צו דערשרעקן אייך. מיר זאגן אייך זאכן וואס וועלן זיין גוט פאר אייך. און דאס איז אלץ פיל מער אנגענעם און באקוועם צו הערן ווי גוט מיר זענען, איידער צו הערן וויפיל מיר דארפן פארריכטן. יא, דאס איז ממש די כלי התקשורת (די מעדיא). טחו להם תפל, מיר האבן א וואונדערבאר פאלק, מיר זענען א מצליח'דיק פאלק, מיר האבן א פרעכטיקע יוגנט, אויך ליכט ווייסט ער אנצוצינדן, און בקיצור אלץ איז שיין, אלץ איז וואונדערבאר, אלץ איז גוט. מען דארף נישט, וואס, עס זענען דא פראבלעמען? געוואנדעווע? ניין, זארג נישט, מיר וועלן אראפנעמען די לאטע, עס וועט זיין גוט, עס וועלן נאך פיל דורכגיין. מיר, אין יעדער, אין יעדער זאך וואו עס איז דא א פראבלעם, ווי מיטן ים כנרת, מיר וועלן אראפנעמען די לאטע און דעמאלט איז דאס גוט. דער כנרת איז נאך אלץ גוט, ער איז נאך אלץ גוט. איין רגע, אבער, יא, אבער די רויטע ליניע איז שוין אראפגעפאלן, דאס איז גוט. און אזוי ווייטער, דאס איז דער וועג זיך צו ראנגלען מיט אלע פראבלעמען, און דעמאלט מאך נישט קיין רעש, אלץ איז וואונדערבאר, אלץ איז גוט, אויסגעצייכנט. חוזים שווא, קוסמים להם כזב. אומרים כה אמר השם אלוהים, והשם לא דיבר. דער השם האט גארנישט געזאגט, און זיי אלע זייערע ווערטער, ווערטער פון שקר, זאגן זיי אין נאמען פון השם.
עם הארץ עשקו עושק וגזלו גזל. ועני ואביון הונו, ואת הגר עשקו בלא משפט. איצט גייט ער ארויף צו רעדן וועגן דעם עופרת. דער עופרת איז די ערגסטע מעטאל פון אלעמען, דאס איז דער עם הארץ (דאס פאשטע פאלק). זיי האבן עשקו עושק, זיי האבן ביידע געעושק'ט און געגזלט, אויך עני און אביון האבן זיי אפגענארט, און דאס אלץ איז געווען בלא משפט. הייסט עס, מחמת עס איז נישט געווען קיין משפט אין לאנד, איז איש הישר בעיניו יעשה, און דער עם הארץ האט געטאן ווי נאר עס איז זיי אויף דער נשמה. דער אונטערשייד צווישן עושק צו גזל, דער מלבי"ם האט שוין אין עטליכע ערטער ערקלערט, אז עושק איז דער וואס פארהאלט די שכירות פון א שכיר. וואס דאס איז פארהעלטנישמעסיג גרינגער ווי גזל. און דעריבער תמיד ווען מען וויל זאגן אויף א שלעכטע זאך, הייבט מען אן פון דעם ווייניקער שלעכטן און מען גייט און לייגט צו. און דעריבער דא זאגט ער עשקו עושק וגזלו גזל. עס איז דא געווען עושק וואס דאס איז צו עושק'ען די שכירות פון א שכיר, פארצוהאלטן זיין שכירות, און חוץ פון דעם איז ער אויך געגאנגען און געגזלט, וואס דאס איז נאך מער חמור.
ואבקש מהם איש גודר גדר ועומד בפרץ לפניי בעד הארץ לבלתי שחתה, ולא מצאתי. זאגט דער השם, איך האב געזוכט אזוי צו זאגן זילבער אין די אלע סיגים. ווי מיר האבן געזען ביז איצט, עופרת און בדיל און ברזל, אלץ סיגים. איך האב געזוכט זילבער. איך האב געזוכט א מענטש וואס וועט צונויפמאכן די פלויט (גודר גדר), דער וואס וועט פארריכטן די שפאלטן, דער וואס וועט פארריכטן דעם דור. אדער וואס אויף יעדן פאל וועט שטיין אין דער שפאלט פאר מיר בעד הארץ לבלתי שחתה. אז לכל הפחות זיינע זכותים זאלן באשיצן דעם דור, אז דער השם זאל נישט פארדארבן דעם דור, דער משחית זאל נישט קומען צו שלאגן. ולא מצאתי. ואשפוך עליהם זעמי, באש עברתי כיליתי אותם. דרכם בראשם נתתי, נאום השם אלוהים. ואשפוך עליהם זעמי, דאס איז די שטראף. און די שטראף דא איז אויף צוויי אופנים. א', באש עברתי כיליתי אותם. דבר ראשון, די עברה ווי מיר האבן געזאגט אז דאס איז די שטראף אן צו שיידן צווישן גוט צו שלעכט, א שטראף וואס גייט דורך מער ווי עס קומט. נאך א זאך, דרכם בראשם נתתי. דאס איז א שטראף מיט א פולע השגחה, יעדער מענטש לויט זיינע מעשים. איז עס איז דא דא די צוויי בחינות. א', יעדער האט באצאלט דעם פרייז אויף וואס ער דארף. חוץ פון דעם, איז אויך געווען א כללי'שע שטראף וואס גייט דורך מער ווי עס קומט, און דאס איז ווען דער משחית גייט ארויס צו שלאגן, שיידט ער נישט אונטער צווישן צדיק צו רשע.