איצט, זײ האָבן זיך געגליכן צו אַ מענטש, וואָס אַ מענטש האָט צוויי הענט און צוויי פֿיס. נישט אַזוי ווי אַ חיה וואָס האָט פֿיר פֿיס און האָט בכלל קיין הענט נישט. אַזוי זאָגט ער "וידי אדם מתחת כנפיהם". זײ האָבן געהאַט הענט פֿון אַ מענטש. נאָך אַ זאַך שטייט דאָ, אַז די הענט זײַנען אונטער זייערע פֿליגלען. דאָס הייסט, מען זעט נישט די הענט ביז די חיות הייבן אויף די פֿליגלען. כּל זמן די חיות הייבן נישט אויף זייערע פֿליגלען, וועט מען נישט זען זייערע הענט. אַזוי זאָגט ער ידי אדם מתחת כנפיהם, ווען די פֿליגלען ליגן אויפֿן גוף, זײַנען די הענט פֿאַרדעקט.
וואָס בעצם קומט די זאַך צו רמז'ן? דאָס ווײַזט אַז ווען זײ גייען מיט די פֿיס, האָבן מיר שוין געזען אויבן אַז די פֿיס רמז'ן אויף די גשמיות'דיקע גאַנג, דהיינו די גאַנג לויט דעם מסלול פֿון דער טבע. דערקעגן די פֿליִעניש רמז'ט אויף די רוחניות'דיקע הנהגה, דהיינו צו פֿליִען אַרויף, די השגחה'דיקע הנהגה וואָס קומט פֿון השם. אַזוי זאָגט ער דיר, ווען זײ גייען מיט זייערע פֿיס, דהיינו מיט דער טבעדיקער הנהגה, פֿליִען זײ נישט, דאָס ווײַזט אַז די הנהגה פֿון דער מערכה איז לויט דעם טבעדיקן סדר, לויט די פֿעסטע סיבות, סיבה און מסובב. און דעמאָלט זײַנען די הענט פֿאַרדעקט, מען זעט נישט די הענט פֿון אַ מענטש, מען זעט נאָר די פֿיס פֿון אַ חיה. דאָס קומט צו זאָגן אַז דאָ איז פֿאַראַן ווי אַ פעולה פֿון אַ חיה. די חיה האָט דאָך נישט קיין בחירה. אַזוי דאָ זעסטו פֿיס פֿון אַ חיה, דהיינו די גאַנג איז אין אַ מציאות וווּ עס איז נישטאָ קיין בחירה, דהיינו לויט די סדרים און די הנהגה פֿון די מערכות און די גלגלים פֿון דער טבע.
דערקעגן, ווען זײ הייבן אויף זייערע הענט צו פֿליִען, ווי מיר האָבן געזאָגט אַז דאָס קומט צו רמז'ן אַז די מערכה בײַט זיך, אַז דאָס קומט צו רמז'ן אַז די הנהגה איז השגחה'דיק. די הנהגה איז ווי פֿליִען אַרויף, כּביכול אַ הנהגה וואָס קומט פֿון די אויבערשטע עולמות. ווען זײ הייבן אויף זייערע פֿליגלען צו פֿליִען, ווען די הנהגה איז נישט אויף אַן אופֿן ווי מיר האָבן דערקלערט די פֿעסטע ווי די פֿיס, נאָר אויף אַן אופֿן פֿון בחירה. נישט ווי די חיות. מיר האָבן געזאָגט אַז די חיות האָבן נישט קיין בחירה. רגלי עגל קומט צו סימבאָליזירן אַ גאַנג אָן בחירה. דערקעגן רמז'ן די פֿליגלען אויף פֿליִען אַרויף, אַז די הנהגה איז לויט דעם רצון פֿון השם, אַז דער רצון פֿון השם איז בחירה'דיק. דער הייליקער באשעפֿער קלײַבט איצט צו פֿירן אַזוי און בײַ אַן אַנדער געלעגנהייט צו פֿירן אַנדערש. און דעמאָלט זײַנען די פעולות לויט דעם געטלעכן רצון וואָס האָט נישט קיין הכרח אין זײַנע מעשים, ער איז נישט באַגרענעצט צו דער מערכה פֿון דער טבע.
ווען איז דאָס באמת? ווען איז די הנהגה פֿון דעם הייליקן באשעפֿער אויף אונדז אויף דעם אופֿן? אויף דעם אופֿן פֿון די פֿליגלען פֿליִען אַרויף, אַ השגחה'דיקע הנהגה? ווען מיר טוען דעם רצון פֿון השם. ווען מיר טוען תשובה. דעמאָלט פֿירט אונדז דער הייליקער באשעפֿער מיט אַן אויבערשטער הנהגה, איבער דער טבע. ווען מיר טוען נישט דעם רצון פֿון השם און טוען נישט תשובה, דעמאָלט איז די הנהגה נישט מיט די פֿליגלען, נאָר מיט די פֿיס. די פֿיס גייען אויפֿן וועג פֿון דער טבע און דאָס איז רגלי עגל. רגלי עגל דאָס איז פֿיס פֿון אַ חיה, וואָס די חיה האָט נישט קיין בחירה, זי איז אונטערגעגעבן צו דער מערכה. און נישט נאָר דאָס, מיר האָבן אויך דערקלערט אַז די פֿיס גייען אַראָפ, די פֿיס פֿון די חיות אַראָפ. אויף וואָס טרעטן זײ? אויף עולם העשייה, די גלגלים און די אופֿנים. וואָס דאָס בעצם זאָגט, אַ הנהגה לויט דער טבע, לויט די סדרים פֿון די גלגלים, די אופֿנים, די גלגלים פֿון די מזלות, אַ טבעדיקע הנהגה.
זאָגט דער מלבי"ם, זע ווי וווּנדערלעך, דאָס איז וואָס חז"ל זאָגן "ידי אדם מתחת כנפיהם - צו אויפֿנעמען בעלי תשובה". לויט וואָס מיר האָבן איצט דערקלערט איז דאָס זייער וווּנדערלעך. ווײַל ווען זײ הייבן אויף די פֿליגלען, האָבן מיר געזאָגט, נענטערן זײ זיך צו השם, איז דאָ אַ השגחה'דיקע הנהגה פֿון השם, וואָס אַנטפּלעקט זיך? די הענט. ווען איז די השגחה'דיקע הנהגה וואָס כּביכול די חיות הייבן זיך אַרויף? ווען די הענט נעמען אויף בעלי תשובה. ווען מיר זײַנען בעלי תשובה, טוען מיר דעם רצון פֿון השם, זײַנען די הענט אָפֿן צו אויפֿנעמען. ווען אַנטפּלעקן זײ זיך? נאָר ווען די פֿליגלען הייבן זיך אַרויף. ווײַל אויב נישט, דעמאָלט ידי אדם מתחת כנפיהם. און דעמאָלט איז די הנהגה טבעדיק. אָבער ווען מיר טוען דעם רצון פֿון השם, הייבן זיך די פֿליגלען אַרויף צו אַ השגחה'דיקער, ניסים'דיקער הנהגה, איבער דער טבע, אַנטפּלעקן זיך די הענט און די הענט זײַנען צו אויפֿנעמען בעלי תשובה. היות ווי מיר זײַנען בעלי תשובה, בײַט זיך ממילא די הנהגה צו אַ השגחה'דיקער איבערנאַטירלעכער הנהגה.
דער פסוק גייט ווײַטער און זאָגט: "וידי אדם מתחת כנפיהם על ארבעת רבעיהם". ווי די פֿליִענדיקע פֿליגלען זײַנען פֿעסטגעשטעלט אין אַלע פֿיר זײַטן פֿון דער חיה, בײַ יעדן פּנים האָבן מיר געזען אַז עס זײַנען פֿאַראַן פֿליגלען, אַזוי אויך זײַנען די הענט געווען פֿעסטגעשטעלט אין אַלע פֿיר זײַטן. וואָס קומט דאָס צו זאָגן? זאָגט דער מלבי"ם, דאָס קומט צו רמז'ן אַז אויף יעדער זײַט וווּ דער פֿליגל הייבט זיך אַרויף, סײַ צו חסד, סײַ צו דין, סײַ צו רחמים, זײַנען די פעולות דאָך מיט בחירה און רצון. ווי מיר האָבן דערקלערט אַז די פֿליגלען רמז'ן די בחינה פֿון דער אויבערשטער השגחה, וואָס דאָס איז דער געטלעכער רצון. און אַלץ לויט דעם רצון פֿון השם. און דערויף זאָגט ער "ופניהם וכנפיהם לארבעתם". די פֿליגלען זײַנען געווען מיט די פנים, דהיינו יעדער פּנים האָט געהאַט פֿליגלען פֿאַר זיך אַליין. דהיינו ער וויל זאָגן אַז דאָ זײַנען פֿאַראַן עטלעכע סוגים פֿון הנהגה, און דעם ענין דעם דאָזיקן זאָלט איר געדענקען, ווײַל מיר וועלן דאָס זען ווײַטער אויף אַ מער פֿירטלעכן אופֿן, ווי אַזוי יעדע הנהגה משפּיע'ט אויף אַן אַנדער מלכות.
זאָגט דער מלבי"ם, ממילא וועסטו פֿאַרשטיין אַז לויט דער צאָל פֿליגלען זײַנען געווען די צאָל הענט. דאָס איז נישט אָנגענומען פֿון אַלעמען. דאָס איז איין דעה. עס איז פֿאַראַן נאָך אַ דעה ווי דער מלבי"ם ברענגט, וואָס דאָס איז די דעה פֿון דעם רמב"ם, אַז עס זײַנען געווען נאָר צוויי הענט. די הבנה וואָס מען קען פֿאַרשטיין, ווײַל אונטער די פֿליגלען זײַנען געווען די הענט, לויט דער צאָל פֿליגלען די צאָל הענט. אָבער דער רמב"ם פֿאַרשטייט נישט אַזוי. דער רמב"ם זאָגט אַז עס זײַנען געווען נאָר צוויי הענט, ווי יעדע חיה האָט געהאַט נאָר צוויי פֿיס. מיר האָבן נישט געזען אַז זײ האָבן געהאַט 256 פֿיס, אָבער פֿליגלען יאָ. דאָס הייסט אַז דו פֿאַרשטייסט אַז די פֿיס זײַנען געווען נאָר צוויי, און אויך די הענט, זאָגט דער רמב"ם, זײַנען געווען נאָר צוויי. און דאָס איז וואָס עס שטייט דאָ "וידי אדם תחת כנפיהם", די כּוונה איז אַז פֿון די פֿליגלען און העכער הייבט זיך אָן די ריבוי. די ריבוי פֿון די פנים און די ריבוי פֿון די פֿליגלען. דערקעגן פֿון די הענט און נידעריקער איז נישטאָ קיין ריבוי, נאָר עס זײַנען פֿאַראַן צוויי הענט, צוויי פֿיס. אַזוי דער גאַנצער חלק וווּ עס איז דאָ די ריבוי פֿון די פנים איז פֿון די פֿליגלען און העכער, ריבוי פֿון פנים און ריבוי פֿון פֿליגלען.
"חוברות אשה אל אחותה כנפיהם, לא יסבו בלכתן, איש אל עבר פניו ילכו". דאָ איז פֿאַראַן אַ מחלוקת ווי אַזוי צו פֿאַרשטיין וואָס דאָס איז דאָס "חוברות אשה אל אחותה כנפיהם". רש"י דערקלערט אַז די כּוונה איז אַז ווען די חיות האָבן אויסגעשפּרייט זייערע פֿליגלען אויף די זײַטן, האָבן זײ זיך פֿאַרבונדן איינע מיט דער אַנדערער. דאָס הייסט, ווען דער רעכטער פֿליגל פֿון דער דאָזיקער חיה איז לעבן דעם לינקן פֿליגל פֿון דער אַנדערער חיה, פֿאַרבינדן זײ זיך. "חוברות אשה אל אחותה כנפיהם". זײ האָבן אויסגעשפּרייט די פֿליגלען אויף די זײַטן ביז יעדע פֿאַרבינדט זיך מיט די פֿליגלען פֿון איר חבֿרטע. און דערמיט האָבן זײ פֿאַרדעקט זייערע פנים, ווײַל די פֿליגלען זײַנען געווען אויסגעשפּרייט אַרויף פֿון די פנים, אַזוי ווען די פֿליגלען זײַנען אויסגעשפּרייט, זײַנען די פנים פֿאַרדעקט.
"לא יסבו בלכתן" - אויב זײ ווילן זיך אַרומדרייען צו אַ געוויסן רוח, זאָגט רש"י, דאַרפֿן זײ נישט אַרומדרייען זייערע פנים, ווײַל מיר האָבן דאָך געזען אַז זײ האָבן פנים צו יעדן רוח. און אויב עס זײַנען פֿאַראַן פנים צו יעדן רוח, דעמאָלט דאַרף מען זיך נישט אַרומדרייען. צו דער זעלביקער זײַט וואָס דו ווילסט, הייבסטו אָן צו טרעטן. דו האָסט פנים צו דרום, צו מזרח, צו צפֿון, צו מערבֿ. אַזוי צו דער זעלביקער זײַט וואָס דו ווילסט גיין, גייסטו. דאָס איז וואָס עס זאָגט "לא יסבו בלכתן", זײ דאַרפֿן זיך נישט אַרומדרייען, ווײַל צו יעדן רוח האָבן זײ פנים. נאָר "איש אל עבר פניו ילכו", צו דער זײַט פֿון דעם דאָזיקן פּנים פֿון דעם דאָזיקן רוח וואָס זײ ווילן גיין, גייט ער תּיכּף.
דער מלבי"ם דערקעגן לערנט דאָס "חוברות אשה אל אחותה כנפיהם" אויף די פֿליגלען פֿון איין מלאך, פֿון איין חיה. און וואָס איז דער פירוש פֿון דער זאַך? "אשה אל אחותה" ציט זיך נישט אויף די חיות, נאָר עס ציט זיך אויף די פֿליגלען. דהיינו, זאָגט דער מלבי"ם, אַז די פֿליגלען פֿון הינטן זײַנען געווען צונויפֿגעבונדן. צונויפֿגעבונדן אין דעם זין אַז ביידע גייען אַרויס פֿון דער זעלביקער נקודה. ביידע גייען אַרויס פֿון דער זעלביקער נקודה און שפּרייטן זיך אויס. יאָ, ווי דו זעסט אַ מאָל פֿליגלען וואָס מען מאָלט פֿליגלען פֿון אַ מעטעלקע. דאָס הייסט זײ גייען אַרויס פֿון דער זעלביקער נקודה און שפּרייטן זיך אויס. און דאָס איז וואָס עס שטייט "חוברות אשה אל אחותה כנפיהם". איין פֿליגל איז צונויפֿגעבונדן צו זײַן חבֿר אין זײַן שורש, און דערמיט זײַנען זײ פֿאַרבונדן צום גוף און רירן זיך איינער אין דעם אַנדערן.
וואָס איז דער רמז אין די זאַכן? זאָגט דער מלבי"ם, דו זעסט אַז די פֿליגלען קומען אין אַ צווייצאָל. און דאָס קומט צו רמז'ן אַז זײ זײַנען נישט ווי זייער באשעפֿער. די חיות זײַנען נישט ווי דער באשעפֿער, ווײַל דער באשעפֿער איז אַ בחינה פֿון איינציקייט, און דערקעגן בײַ די חיות זעסטו אַז עס איז פֿאַראַן ריבוי, דו זעסט אַז עס זײַנען פֿאַראַן פֿליגלען וואָס זײַנען אַ ריבוי, דו זעסט אַז זײ זײַנען צוויי. און וואָס קומען די צוויי צו רמז'ן? זאָגט דער מלבי"ם, דאָס קומט צו רמז'ן אַז זײ זײַנען נבראים, און א' זײ פֿאַרשטייען זיך אַליין, און ב' זײ פֿאַרשטייען זייער עילה. וואָס איז דער פירוש פֿון דער זאַך? פֿאַרשטייען זיך אַליין מיינט מען כאַפּט און דערקענט זײַן מציאות. פֿאַרשטייט זײַן עילה מיינט מען ער כאַפּט און דערקענט אויך די עילה. די עילה דאָס איז די סיבה. זײַן סיבה מיינט מען דעם וואָס האָט אים באַשאַפֿן. ער פֿאַרשטייט זײַן באשעפֿער. דאָס הייסט, ער איז אַ באַזונדערע ישות פֿון זײַן באשעפֿער. און דערויף רמז'ן די צוויי פֿליגלען. דהיינו, די צוויי פֿליגלען רמז'ן דערויף אַז איינער פֿאַרשטייט זיך אַליין, און דער צווייטער כּביכול פֿאַרשטייט זײַן עילה.
זאָגט דער מלבי"ם, און הגם דו זעסט אַז עס איז אין זײ נישטאָ קיין איינציקייט, מיט אַלעם דעם איז דאָ יאָ אַן אויסדרוק פֿון איינציקייט. און וואָס איז דער אויסדרוק דערפֿון? וואָס דו זעסט אַז די פֿליגלען זײַנען פֿאַרבונדן אין אַ געוויסער נקודה. כאָטש זײ זײַנען צוויי, און דאָס קומט צו רמז'ן דאָס וואָס מיר האָבן געזאָגט, אָבער אין שורש זײַנען זײ פֿאַרבונדן. דאָס הייסט ביידע גייען אַרויס פֿון איין נקודה. וואָס קומט די זאַך צו זאָגן? אַז בעצם זײַנען זײ אַ בחינה פֿון שכלים אָפּגעטיילט פֿון חומר. דהיינו, די קדמונים האָבן דעפֿינירט די מלאכים ווי שכלים נבֿדלים. ווער עס וועט אויספֿאָרשן אין מורה נבֿוכים און אין נאָך ספרים פֿון די קדמונים, וועט זען אַז די מלאכים ווערן אָנגערופֿן שכלים נבֿדלים. וואָס איז דאָס שכלים נבֿדלים? מיר זײַנען אַ גוף מיט אַ שֹכל. דערקעגן ווען עס איז דאָ נאָר אַ שֹכל אָן אַ גוף, רופֿט מען דאָס אַ שכל נבֿדל. דאָס איז אַ שֹכל אָפּגעטיילט און אָפּגעשיידט פֿון דעם גוף. די מלאכים זײַנען אַ בחינה פֿון חכמה, זײ זײַנען שכלים, אָבער זײ זײַנען נבֿדלים. דאָס איז וואָס דאָס מיינט שכלים? ער וויל זאָגן דאָס איז נישט קיין בהמה, נאָר עס איז אין זײ דעת, זײ זײַנען שכלים, אָבער זײ זײַנען נבֿדלים פֿון דעם גוף, נבֿדלים פֿון דעם חומר.
אַזוי זאָגט דער מלבי"ם, ער וויל דיר זאָגן אין דעם דאָזיקן ענין, אַז דער דאָזיקער חיבור קומט צו זאָגן אַז זייער השֹכלה איז פּלוצעמדיק, פֿאַרבונדן, נישט איבערגעריסן דורך דער צײַט פֿון דער השֹכלה אָדער דעם אָרט. איבערזעצונג: ווען מיר ווילן פֿאַרשטיין אַ געוויסע זאַך, דאַרפֿן מיר, מיר האָבן צוויי באַגרענעצונגען. מיר האָבן אַ באַגרענעצונג פֿון אָרט, מיר האָבן אַ באַגרענעצונג פֿון צײַט. דאָס הייסט, אויב איצט וויל עמעצער מיך לערנען, איך ווייס נישט וואָס, בבֿא קמא, דעמאָלט מוז איך האָבן צײַט. ווײַל איך מוז לערנען בלאַט בײַ בלאַט און פֿאַרשטיין עס און זיך אַרײַנטיפֿן אין אים, ביז איך קען דערגרייכן אַ געוויסע השֹגה און הבנה אין מסכת בבֿא קמא. איין זאַך. די צווייטע זאַך, עס קען זייער גוט אויך זײַן אַז איך האָב אַ באַגרענעצונג פֿון אָרט. ווײַל איך וווין דאָ און ער וווינט דאָרט, און איך דאַרף גיין צו אים כּדי צו דערגרייכן די זאַך וואָס איך וויל לערנען. דאָס הייסט, אַ גשמיות'דיקער מענטש האָט אַ באַגרענעצונג פֿון צײַט, ער האָט אַ באַגרענעצונג פֿון אָרט. שטענדיק זײַנען אונדזערע השֹכלות פּאַמעלעך. מיר לייגן פּאַמעלעך צו נאָך אַ ידיעה און נאָך אַ הבנה און נאָך אַ תּפֿיסה. אונדזערע השֹכלות זײַנען תּלוי אין צײַט.
דערקעגן, זאָגט דער מלבי"ם, בײַ די שכלים נבֿדלים, דהיינו בײַ די מלאכים, איז זייער השֹכלה פּלוצעמדיק, פֿאַרבונדן, נישט איבערגעריסן דורך דער צײַט פֿון דער השֹכלה. בײַ אונדז איז די השֹכלה איבערגעריסן. ווײַל עס איז אַריבער נאָך אַ מינוט און נאָך אַ שעה און נאָך אַ טאָג, און יעדעס מאָל האָב איך געלערנט נאָך עפּעס און נאָך עפּעס. דאָס איז אַן איבערגעריסענע השֹכלה. מיר לערנען, ווי מען רופֿט דאָס, אין שטיקלעך. דערקעגן בײַ דעם מלאך, אין איין רגע פֿאַרשטייט ער. אין איין רגע ווייסט ער. און ער האָט אויך נישט קיין באַגרענעצונג פֿון אָרט. עס קומט אַרויס אויב אַזוי, אַז לויט דעם איז פֿאַרשטענדלעך פֿאַר וואָס די פֿליגלען זײַנען פֿאַרבונדן. די פֿליגלען פֿאַרבונדן קומט צו רמז'ן נישט ווי אונדזער מציאות, וואָס אונדזער מציאות איז אָפּגעטיילט, די מציאות פֿון חומר וואָס בײַ אונדז איז אויך פֿאַראַן אַן אָפּטיילונג פֿון צײַט און אַן אָפּטיילונג פֿון אָרט. בײַ די מלאכים איז זייער השֹכלה תּיכּף'דיק. אין איין רגע פֿאַרשטייט ער. דאָס הייסט ווי אַ מענטש אין איין רגע האָסטו אים געלערנט די גאַנצע תּורה אינגאַנצן. אָן אַ באַגרענעצונג פֿון אָרט, אָן אַ באַגרענעצונג פֿון צײַט. דער חיבור פֿון די פֿליגלען רמז'ט אויף דעם דאָזיקן ענין אַז די זאַכן זײַנען פֿאַרבונדן און אין איין רגע געשעען זײ, אָן אַן אָפּטיילונג. ווײַל חומר רמז'ט שטענדיק אויף אַן אָפּטיילונג. ווען עס איז דאָ חומר, איז ער שטענדיק איין חומר אָפּגעטיילט פֿון אַן אַנדער חומר. אין דעם חומר אַליין קענסטו אים אָפּטיילן אין חלקים. שטענדיק רמז'ט חומר אויף אַן אָפּטיילונג. דערקעגן אַ רוחניות'דיקע מציאות וואָס איז אַ גאַנצע ישות.
דער מלבי"ם גייט ווײַטער: "לא יסבו בלכתן, איש אל עבר פניו ילכו". היות ווי זײ האָבן פֿליגלען צו יעדער זײַט, דעמאָלט דאַרפֿן זײ נישט אַרומדרייען זייערע פנים אויך אין דער שעה וואָס זײ פֿליִען. דער פירוש פֿון דער זאַך, ער פֿליט צום ריכטונג פֿון די פֿליגלען. וועלכער ריכטונג פֿון די פֿליגלען? פֿון יעדער זײַט. אַזוי צו יעדער זײַט וואָס ער וויל פֿליִען, האָט ער פֿליגלען צו פֿליִען צו יענער זײַט. וואָס קומט דאָס צו רמז'ן? דאָס וועלן מיר זען ווײַטער.
"ודמות פניהם פני אדם, ופני אריה אל הימין לארבעתם, ופני שור מהשמאול לארבעתן, ופני נשר לארבעתן". ודמות פניהם פני אדם ופני אריה. דערקלערט דער מלבי"ם, פֿאַרנט האָט ער געהאַט אַ פּנים פֿון אַ מענטש. צו דער רעכטער זײַט פֿון דעם פּנים איז געווען אַ פּנים פֿון אַ אריה. צו דער לינקער זײַט איז געווען אַ פּנים פֿון אַ שור. און פֿון הינטן איז געווען אַ פּנים פֿון אַ נשר. גיט אַכטונג, עס שטייט "ודמות פניהם פני אדם, ופני אריה אל הימין לארבעתם". אויף אריה שטייט לארבעתם. "פני שור מהשמאול לארבעתן", אויך אויף שור. "פני נשר לארבעתן", אויך אויף דעם נשר שטייט לארבעתן. דער איינציקער אויף וועמען עס שטייט נישט לארבעתן דאָס איז אדם. זאָגט דער מלבי"ם, און פֿאַר וואָס? ווײַל מיר האָבן שוין געזען אויבן "דמות אדם להנה". אַזוי פֿון דעם פֿאַרשטייען מיר שוין אַז עס זײַנען געווען פנים פֿון אַ מענטש בײַ יעדן איינעם. בײַ יעדער איינער פֿון די זײַטן. און דעריבער האָט מען נישט געדאַרפֿט זאָגן דאָ לארבעתם.
דערקלערט דער מלבי"ם, עס האָבן שוין דערקלערט די חכמי חרשים. חכמי חרשים מיינט מען די חכמי הסוד. און חרשים איז אַ מליצה'דיק וואָרט, ווי אַ חרש וואָס אַרבעט אין דער מלאכה פֿון פֿאַבריקאַציע, יאָ? אַזוי זאָגט מען חכמי חרשים פֿון לשון חרש. חרש דאָס איז אַ סוד, יאָ? "החרישו", זאַכן וואָס זײַנען אין אַ שווײַגונג. אַזוי חכמי חרשים מיינט מען די חכמי הסוד. עס האָבן שוין דערקלערט די חכמי חרשים אַז די מידה פֿון חסד באַדינט צו דער רעכטער זײַט. ווי מיר האָבן גערעדט עטלעכע מאָל אַז אין דעם מעמד פֿון די ספֿירות, חסד דרוע ימינא. די מידה פֿון פחד, דהיינו די גבֿורה, דאָס איז פֿון לינקס. דאָס איז דער פּנים פֿון אַ שור פֿון לינקס. ווער עס ווייסט, דאָס איז געווען די סיבה וואָס כּלל ישראל אין מדבר, ווי דער רמב"ן זאָגט, האָבן זײ געמאַכט זיך אַ עגל. און פֿאַר וואָס? ווײַל זײ זײַנען אַנטפּלעקט געוואָרן צו מראה המרכבה. און אין מראה המרכבה האָבן זײ געזען דעם פּנים פֿון אַ שור פֿון לינקס. און דעמאָלט האָבן זײ פֿאַרשטאַנען אַז היות ווי מיר געפֿינען זיך אין אַן אָרט פֿון מדבר, וויסט און פֿאַרוואָלקטלט, וווּ דאָרט איז די הנהגה, די הנהגה פֿון לינקס, דעמאָלט מוז מען ממילא ציִען דעם שפֿע פֿון לינקס. און דעריבער וואָס זײ האָבן געמאַכט דאָס איז אַ עגל. אַ עגל וואָס איז אַ בחינה פֿון דעם פּנים פֿון אַ שור פֿון לינקס, איז דער וועג פֿון דער הנהגה וואָס פּאַסט און איז ראוי פֿאַרן אָרט פֿון דעם מדבר. און וואָס איז געווען זייער טעות? אַז עס איז נישטאָ קיין הנהגה דורך לינקס. שטענדיק איז די הנהגה אויפֿן וועג פֿון חסד. דאָס איז געווען זייער טעות. דער הייליקער באשעפֿער פֿירט אײַך שטענדיק אויפֿן וועג פֿון חסד און נישט דורך אַ הנהגה פֿון לינקס, דורך יענע בחינות.
און תּפֿארת אדם, דאָס איז אין מיטן. אדם איז אַ בחינה פֿון תּפֿארת. תּפֿארת איהו גופֿא, דאָס איז די מיטע, דאָס איז יעקבֿ. דאָס בעצם צונויפֿמישט צווישן דעם דין און דעם חסד. אַז דער דין דאָס איז גבֿורות, חסד דאָס איז רחמים, אדם דאָס איז אין מיטן. אַן עקסטרעמער דין איז נישט גוט, אַן עקסטרעמער חסד איז נישט גוט, נאָר די הנהגה איז אין מיטן. אין מיטן דאָס איז די מידה פֿון רחמים. וואָס איז דער חילוק? די מידה פֿון רחמים מיינט רחמים אין דין. צו דערבאַרעמען איז שטענדיק אין דין. עס איז פֿאַראַן דין און עס איז פֿאַראַן די מידה פֿון רחמים אין דין. עס איז נישטאָ קיין מצב פֿון רחמים און מען פּטר'ט דיך אָן גאָרנישט. נאָר רחמים דאָס איז אין דין. דאָס איז די דורכשניטלעכע מידה וואָס איז אַ בחינה פֿון יעקבֿ.
פֿון הינטן, פֿון הינטן דעם אדם, האָבן מיר געזאָגט פֿון זײַן רעכטער זײַט האָבן מיר די בחינה פֿון חסד וואָס דאָס איז דער פּנים פֿון אַ אריה, פֿון לינקס דאָס איז דער דין דאָס איז דער שור, אין מיטן אדם. וווּ געפֿינט זיך דער נשר? ער געפֿינט זיך פֿון הינטן. דהיינו מיר האָבן דאָך גערעדט וועגן פֿיר רוחות. אַזוי פֿון הינטן געפֿינט זיך דער נשר. וואָס איז דאָס דער נשר? זאָגט דער מלבי"ם, אשת חיל בירכתי הבֿית לאחורי המשכן. אשת חיל ווייסן מיר שוין וואָס דאָס איז, מען רעדט וועגן דער בחינה פֿון מלכות. די ספֿירה פֿון מלכות געפֿינט זיך פֿון הינטן, דאָס איז די בחינה פֿון דער נוקבֿא. אַזוי אויב דער אדם דאָס איז די בחינה פֿון דעם דכורא, איז די נוקבֿא פֿון הינטן, זי איז די בחינה פֿון מלכות. פֿאַר וואָס איז זי כאַראַקטעריזירט דורך אַ נשר? כנשר על גוזליו ירחף. די מידה פֿון מלכות וואָס איז ווי אַ פֿליִענדיקער נשר, נעמט אַראָפ פֿון אויבן און על גוזליה תרחף, שענקט אַראָפ צו די נידעריקע. דאָס איז די בחינה פֿון דעם נשר.
זאָגט דער מלבי"ם, ווען דער הייליקער באשעפֿער איז משפּיע פֿון זײַן ליכט צו די אונטערשטע עולמות, דעמאָלט פֿון עולם היצירה ווען עס איז דאָ אַ בחינה פֿון אַ השפעה פֿון חסד, דעמאָלט ווערט די רעכטע זײַט געזען אין דער פֿאָרעם פֿון אַ אריה. פֿאַר וואָס? דאָס קומט אויסצודריקן אַז בעצם איז דאָ אַ געוואַלדיקער חסד וואָס פֿאַרשטאַרקט זיך ווי אַ אריה מיט אַ געוואַלדיקן כּוח. אַ גרויסער חסד פֿון השפעה מיטן כּוח פֿון אַ אריה. זאָגט דער מלבי"ם, גיב אַכטונג, מיר האָבן דעם שם ע"ב. וואָס איז דאָס דער שם ע"ב? עס איז באַוווּסט אַז די שמות זײַנען צעטיילט אויף ע"ב, ס"ג, מ"ה און ב"ן. וואָס איז דאָס ע"ב, ס"ג, מ"ה און ב"ן? ע"ב, ס"ג, מ"ה און ב"ן דאָס זײַנען די מילויים פֿון די אותיות פֿון שם הוי"ה ברוך הוא. שם הוי"ה ברוך הוא קען מען אָנפֿילן מיט יודי"ן, מען קען אָנפֿילן מיט אלפֿי"ן, און אַזוי ווײַטער אויף דעם וועג. למשל, איך קען זאָגן יו"ד, ה"י, וי"ו וה"י. די ה' האָב איך געשריבן מיט אַ י'. און דעמאָלט אויך די ו' האָב איך געשריבן מיט אַ י', וי"ו. דאָס דערגרייכט די גימטריא פֿון ע"ב. דערקעגן איז דאָ אַ מילוי אלפֿי"ן למשל, איך קען זאָגן יו"ד, ה"א, וא"ו, ה"א. מיט אַ א' צום סוף. און דעמאָלט האָב איך געקראָגן אַ גימטריא אַ סך נידעריקער. איך האָב געקראָגן אַ גימטריא פֿון מ"ה. שם מ"ה. עס איז דאָ ס"ג און עס איז דאָ ב"ן. וואָס דאָס בעצם ב"ן דאָס זאָגט מערת המכפּלה, וואָס דאָס זאָגט אַלץ געטאָפּלט. ה"ה, ו"ו, ה"ה. מען שרײַבט די ה' מיט נאָך אַ ה'. און עס איז אויך דאָ ווי איך האָב געזאָגט דעם שם פֿון ס"ג. וואָס דאָס איז אין מילוי וואָס דערגרייכט די גימטריא ס"ג.
זאָגט דער מלבי"ם, שם ע"ב דאָס איז אַ שם פֿון חסד. חסד אין גימטריא, ח' און נאָך ס' 68, און נאָך ד' 72. שם ע"ב דאָס איז אַ שם פֿון חסד. אויב מיר טאָפּלען דאָס אויף דרײַ, קריגן מיר רי"ו. דאָס איז אַ באַוווּסטער שם בײַ די מקובלים. אויב דו וועסט אונטערזוכן רי"ו, דאָס איז אַ גימטריא גבֿורה, דאָס איז אַ גימטריא אריה. וואָס זעסטו? דער אריה דרײַ מאָל חסד. ג' מאָל חסד דאָס איז אַ אריה. ג' מאָל חסד דאָס איז אויך אַ בחינה פֿון גבֿורה, תּיכּף וועלן מיר דערקלערן. פֿאַר וואָס? ווײַל דאָס איז אַ בחינה פֿון פֿאַרשטאַרקונג פֿון חסד. דער רויב-אריה, זאָגט דער מלבי"ם, דהיינו די שלילה'דיקע בחינה, ציט זײַן כּוח אַראָפ צו זײַן משפּיע רע, ער ווערט אָפּגעשוואַכט פֿון דעם כּוח פֿון דעם אריה שבקדושה. דאָס איז זה לעומת זה עשה אלוקים. אַזוי ווי עס איז דאָ אַ בחינה פֿון אַ אריה שבקדושה וואָס איז משפּיע חסד, איז דאָ אַ אריה פֿון די בחינות פֿון די דינים וואָס וויל זײַן משפּיע אַ נזק. ווער שוואַכט אים אָפּ? דער אריה שבקדושה. דער אריה שבקדושה שוואַכט אָפּ דעם אריה וואָס איז אַ בחינה פֿון אַ רויב-אריה.
לינקס דאָס איז די בחינה פֿון דעם שור. ער ווערט געזען אין דער פֿאָרעם פֿון אַ שור, דאָס איז גבֿורה. אויך דאָ זאָגט דער מלבי"ם איז דאָ אַ רמז. דער ערשטער שם פֿון שם מ"ב. מיר ווייסן אַז עס איז דאָ אַ שם פֿון מ"ב אותיות. שם פֿון מ"ב אותיות איז נישט פֿאַרבונדן צו דעם וואָס איך האָב פֿריִער גערעדט, דאָס איז פֿאַרבונדן צו דעם וואָס מיר אַלע קענען פֿון אנא בכוח. אנא בכוח גדולת ימינך, מיר האָבן וועגן אים אַ מאָל גערעדט, עס זײַנען דאָ אַ סך וואָס האָבן אַ טעות אַז זײ מיינען אַז דאָס איז דער שם. אָבער למעשה אנא בכוח דאָס איז אַ פּזמון וואָס איז געוואָרן פֿאַרפֿאַסט כּדי אויסצודריקן דעם שם. און דער עיקר ווען מען זאָגט דעם אנא בכוח דאָס איז צו מכוון זײַן אין די אותיות. עס זײַנען דאָ אַזעלכע וואָס מיינען אַז דער עיקר דאָס איז צו זאָגן. ניין. גיט אַכטונג אַז שטענדיק וווּ עס שטייט אנא בכוח, שטייען די ראשי תיבֿות פֿון דער זײַט. און עס זײַנען דאָ אַזעלכע וואָס האָבן פֿאַרפֿאַסט אַנדערע פּיוטים מיט אַנדערע סימנים וואָס דערגרייכן צו א', ב', ג', י', ת', צ', יאָ? נ', ג', ד', י', כ', ש'. דאָס זײַנען די ראשי תיבֿות פֿון דעם אנא בכוח גדולת ימינך תתיר צרורה. אב"ג ית"צ, קר"ע שט"ן, יאָ? און אַזוי ווײַטער אויף דעם וועג. דאָס זײַנען די אותיות וואָס גייען אַרויס פֿון אנא בכוח. אָבער ווי איך האָב געזאָגט, אנא בכוח דאָס איז אַ שפּעטערער חיבור וואָס איז געקומען אויסצודריקן די דאָזיקע שמות.
אַזוי אויב מיר וועלן נעמען דעם ערשטן שם פֿון שם מ"ב, בסך הכל האָבן מיר געקראָגן מ"ב אותיות. אויב איך נעם דעם ערשטן שם פֿון שם מ"ב, דער שם וואָס איך קריג דאָס איז א', ב', ג', י', ת', צ'. אנא בכוח גדולת ימינך תתיר צרורה. אַגבֿ, מען דאַרף וויסן אַז עס איז דאָ שטענדיק ווען מען זאָגט דעם אנא בכוח, דאַרף מען דאָס צעטיילן אויף צוויי. אנא בכוח גדולת ימינך, תתיר צרורה. קבל רינת עמך שגבֿנו, טהרנו נורא. שטענדיק דאַרף דאָס זײַן צעטיילט אויף דעם אופֿן, צוויי, צוויי, צוויי. יאָ. אַזוי דער ערשטער שם פֿון שם פֿון מ"ב, וואָס דאָס איז א', ב', ג', י', ת', צ'. עס זײַנען דאָ אַזעלכע וואָס לייענען דאָס מיטן מויל, עס זײַנען דאָ וואָס זײַנען מקפּיד נישט צו לייענען דאָס מיטן מויל. דאָס איז אַ בחינה פֿון חסד שבגבֿורה. דאָס גייט ווי די צאָל שור. שור ווי מיר האָבן געזאָגט דאָס איז די בחינה פֿון דער גבֿורה. אָבער מיר ווייסן דאָך אַלע אַז אין יעדער בחינה זײַנען דאָ אַלע זיבן בחינות. פֿון ספֿירת העומר קענען מיר דאָס. עס איז דאָ חסד, עס איז דאָ חסד שבחסד, גבֿורה שבחסד, תּפֿארת שבחסד, נצח שבחסד, הוד וכולי. דערנאָך איז דאָ גבֿורה. אויך די גבֿורה כלולט אין זיך אַלע זיבן. חסד דגבֿורה, גבֿורה דגבֿורה, תּפֿארת דגבֿורה. און דערנאָך תּפֿארת. חסד דתּפֿארת, גבֿורה דתּפֿארת. יעדער איינער און איינער כלולט אין זיך אַלע זיבן באַשטאַנדטיילן.
אַזוי אויב אַזוי, דער שם פֿון א', ב', י', א', ב', ג', י', ת', צ', דאָס איז די בחינה פֿון דעם חסד פֿון דער גבֿורה. שטענדיק דאַרף מען זען דעם דמה. וואָס איז בײַ אונדז דער קובע דאָס איז דער דמה. חסד דגבֿורה. גבֿורה דחסד. פֿאַר וואָס? פֿאַר וואָס איז דער דמה דער קובע? ווײַל דאָס זאָגט אין וועלכער ספֿירה מען רעדט. ווײַל אויך אויב דו רעדסט וועגן חסד דגבֿורה, אָבער דאָס איז נאָך אַלץ גבֿורה. דאָס איז גבֿורה און דאָס איז אַ פּן פֿון דער גבֿורה. דאָס איז די השפעה פֿון חסד אין דער זײַט פֿון גבֿורה. און דאָס איז אינגאַנצן אַנדערש פֿון גבֿורה דחסד. ווײַל גבֿורה דחסד האָב איך אײַך געזאָגט די ד' דאָ איז דער עיקר. די דחסד, דאָס איז די השפעה פֿון חסד. נאָר אַז אין דער השפעה פֿון חסד איז דאָ די השפעה פֿון חסד דורך גבֿורה. אָבער וואָס איז דאָס דאָמינאַנטע? וואָס איז דער עיקר? דאָס איז אין וועלכער ספֿירה מיר געפֿינען זיך. חסד דגבֿורה, תּפֿארת דגבֿורה, נצח דגבֿורה, מיר זײַנען אין אַלץ אין גבֿורה. גבֿורה דאָס איז דינים, גבֿורה דאָס איז האַרב. יאָ? אַזוי איז דאָ אַ געוואַלדיקער חילוק צווישן חסד דגבֿורה און גבֿורה דחסד. ווײַל דער עיקר איז וואָס איז דער צענטער.
אַזוי אויב אַזוי, זאָגט דער מלבי"ם, א', ב', ג', י', ת', צ', דאָס איז חסד פֿון גבֿורה, גייט אין דער צאָל שור. וואָס איז די סיבה? כּדי די מידה פֿון דין זאָל נישט זײַן מיט צו פֿיל שטאַרקייט און דעמאָלט פֿאַרלענדט און פֿאַרברענט תּיכּף, אויב אַ מענטש איז אָפּגעקערט פֿון וועג איז אויפֿן אָרט דאָ דינים, זײַנען דאָ עונשים. דעריבער קומט דער חסד און פֿאַרזיסט די גבֿורות. דאָס איז דער א', ב', ג', י', ת', צ' אין גימטריא שור, וואָס זײַן בחינה איז די פֿאַרזיסונג פֿון די גבֿורות. און פֿאַרקערט, זאָגט דער מלבי"ם, רבֿ תבֿואות בכוח שור, ער ברענגט אַראָפ גבֿורות גשמים, די רעגנס פֿאַלן אין גבֿורה. דאָס איז אַ בחינה פֿון דעם חסד. און דער וואָס ציט זײַן כּוח אַראָפ דורך זײַן שר, דהיינו אויב מיר וועלן דאָס נעמען אויפֿן וועג פֿון דער שלילה, ווי מיר האָבן גערעדט בײַם אריה אויפֿן וועג פֿון דער שלילה, דעמאָלט איז אויך דאָ אַ בחינה פֿון שור אויפֿן וועג פֿון דער שלילה. ער קען נישט שאַטן. און פֿאַר וואָס? ווי מיר האָבן געזאָגט, ווײַל מיר האָבן די בחינה פֿון דעם שור וואָס איז די אויבערשטע בחינה, און די אויבערשטע בחינה איז אין מראה המרכבה, אַלץ דאָ אין קדושה, יאָ? אַזוי איז אין דעם דאָ אַ כּוח מבֿטל צו זײַן די אונטערשטע דינים. דאָס איז אַ בחינה פֿון פֿאַרזיסונג פֿון די גבֿורות אין זייער שורש, ווי מיר האָבן גערעדט עטלעכע מאָל. נאָך אַ זאַך זאָגט דער מלבי"ם, עס איז נישטאָ קיין סם אין זײַן שורש. דהיינו אין דער מידה פֿון גבֿורה איז נישטאָ קיין סם. וואָס איז די הבנה פֿון די זאַכן? דער מלבי"ם וועט דערקלערן ווײַטער וואָס דאָס זאָגט אונדז אַז עס איז נישטאָ קיין סם אין זײַן שורש אין דער זעלביקער מידה פֿון פחד, און פֿאַר וואָס דאָס איז בעצם צו אַ תּועלת.
אין מיטן איז דאָ יעקבֿ. יעקבֿ תיתן אמת ליעקבֿ, זײַן פּנים איז אַ פּנים פֿון אַ מענטש. זײַן מידה דאָס איז די מידה פֿון רחמים. פֿון הינטן אים דאָס איז אַ פּנים פֿון אַ נשר. דער נשר הייבט זיך אַרויף אין דער לופֿט. און די דאָזיקע מידה נעמט אויף, הייבט זיך אַרויף אין דער לופֿט צו נעמען פֿון די אויבערשטע ספֿירות איבער איר, די ספֿירה פֿון מלכות, און איז משפּיע אַראָפ. מלכות לית לה מגרמה כלום, נעמט פֿון די אויבערשטע און איז משפּיע אויף אירע גוזלים אַראָפ. זאָגט דער מלבי"ם, קום איצט און פֿאַרשטיי דאָס וואָס איך האָב געעפֿנט און דיר געזאָגט אויבן, אַז דער גאַנצער מחזה דאָ פֿון יחזקאל איז געווען כּדי אים צו ווײַזן די הנהגה דורך פֿיר מלכיות וואָס וועלן אויפֿשטיין קעגן ישראל. און צווישן אַנדערן, דער חורבן און דאָס פֿאַרברענען פֿון בית המקדש.
זאָגט דער מלבי"ם, בבֿל. לאָמיר אָנהייבן פֿון בבֿל. בבֿל האָט געקראָגן זײַן כּוח פֿון דעם פּנים פֿון דעם אריה. עס שטייט בבֿל און אשור דאָס איז אַ געמיינזאַמע מלכות, זײ האָבן זיך געגליכן צו אַ אריה. עלה אריה מסובכו. נישט אַזוי? דאָס הייסט זײ האָבן זיך געגליכן צו אַ אריה. דניאל האָט געזען די ערשטע חיה וואָס גייט אַרויס פֿון די וואַסערן, האָט אים געזען קדמיתא ווי אַ אריה. וואָס קומט דאָס אויסצודריקן? אַז דער הייליקער באשעפֿער האָט זיך אָנגעטאָן אין דער פֿאָרעם פֿון אַ אריה כּדי מבֿטל צו זײַן דעם כּוח פֿון דעם אריה פֿון אשור און בבֿל. צו ראַטעווען זײַנע קינדער, ווי עס שטייט "אחרי השם ילכו כאריה ישאג". דאָס איז דער אריה אויף דער זײַט פֿון קדושה, ווי מיר האָבן געזאָגט, וואָס זײַן כּוח קומט מבֿטל צו זײַן דעם אריה וואָס איז פֿון דער זײַט פֿון די קליפות, פֿון דער זײַט פֿון די דינים.
דערנאָך, וואָס קומט אונדז נאָך בבֿל? עס זײַנען געווען מדי און פּרס. מדי און פּרס זײַנען אין דער דמות פֿון אַ מענטש. פֿאַר וואָס אין דער דמות פֿון אַ מענטש? ווײַל זײ האָבן געטאָן גוטס פֿאַר כּלל ישראל. זײ האָבן אונדז געגעבן רשות צו בויען דעם בית המקדש, כּורש און דריווש. אויך בײַ זײער צײַט האָבן מיר געהאַט אַ הנחה אין דער צײַט פֿון אחשוורוש. אַזוי אַז למעשה איז די דאָזיקע תקופה געווען אַ תקופה וואָס נאָך, ווי מען רופֿט דאָס, האָט מען זיך צו אונדז באַצויגן אויף אַ מענטשלעכן אופֿן. דאָס רעדט מען פֿון דער גלות פֿון מדי און פּרס, דאָס איז כתּפֿארת אדם.
דער שר פֿון יוון, ער האָט געקראָגן זײַן כּוח, ער קומט נאָך מדי און פּרס, ער איז דער דריטער, ער האָט געקראָגן זײַן כּוח פֿון דעם פּנים פֿון דעם שור. דעם פּנים פֿון דעם שור האָבן מיר געזאָגט דאָס איז צו לינקס. און דעריבער האָבן די יוונים גע'גזר'ט "שרײַבט אײַך אויף דעם האָרן פֿון דעם שור אַז איר האָט נישט קיין חלק אין דעם גאָט פֿון ישראל". און הגם, זאָגט דער מלבי"ם, אַז זייער שורש איז פֿון דער מידה פֿון דעם האַרבן דין, האָבן זײ נישט מצליח געווען צו פֿאַרברענען דעם בית המקדש. און פֿאַר וואָס? ווײַל ווי מיר האָבן דערקלערט אויבן, אַז עס איז נישטאָ קיין פֿאַרברענענדיקער סם אין זייער שורש אויבן. עס איז בײַ זײ נישטאָ קיין בחינה פֿון אַ פֿאַרברענענדיקן סם אין דעם שורש אין דער דאָזיקער בחינה פֿון שור. דער שור האָט נישט קיין פֿאַרברענענדיקן סם. היות ווי אַזוי, האָבן זײ נישט מצליח געווען צו פֿאַרברענען דעם בית המקדש. אַפֿילו וואָס זײ האָבן זייער געוואָלט, ווײַל מיר רעדן וועגן אַ תקופה וואָס איז די תקופה פֿון יוון, די תקופה פֿון חנוכה. אַזוי האָבן זײ פֿאַרטומאה'ט דעם בית המקדש, אָבער האָבן אים נישט פֿאַרברענט.
רומי דערקעגן, דאָס איז די פֿערטע חיה. א', זי האָט אַ לאַנגן לעבן ווי אַ נשר. שיחדש כנשר נעוריו. 10 מאָל. אַזוי שטייט אויף דניאל אַז ער האָט געזען די חיה וואָס גייט אַרויס פֿון די וואַסערן, האָט געזען קרנין עשר לה. זי האָט געהאַט 10 הערנער. דאָס קומט צו רמז'ן דערויף אַז זײ וועלן פֿאַלן און ווידער קומען און פֿאַלן און ווידער קומען, און נאָך אַלץ זײַנען מיר אין גלות אדום. נאָך אַלץ זײַנען מיר אין דער זעלביקער גלות פֿון רומי. און דער פֿאָן פֿון רומי ווי באַוווּסט, זײַן סמל דאָס איז דער נשר. און השם כנשר יעיר קינו. אַנטקעגן יענער מלכות איז דאָ אַ בחינה פֿון דעם נשר אין קדושה, כנשר יעיר קינו, על גוזליו ירחף, יפֿרוש כנפֿיו יקחהו. השם דעקט אונדז צו מיט זײַן פֿליגל כּדי מיר זאָלן נישט פֿאַלן אין די הענט פֿון דעם האַרבן נשר, וואָס איז רומי, וואָס איז בעצם די פֿערטע חיה.
זאָגט דער מלבי"ם, יחזקאל זעט אַז יעדע איינע פֿון די חיות האָט פֿיר פנים. וואָס קומט דאָס צו רמז'ן? אַז די דאָזיקע פֿיר מלכיות זײַנען שטענדיק פֿאַראַן. זײ זײַנען שטענדיק פֿאַראַן, נאָר וואָס? אין יעדער תקופה איז דאָ איין מלכות וואָס גייט אין קאָפּ. און דאָס איז וואָס מיר האָבן געזען אויבן, וואָס מיר האָבן געזען "לא יסבו בלכתם". און דעמאָלט וואָס קומט בעצם פֿאָר? אויב איצט למשל וועל איך רעדן וועגן בבֿל, און ער איז דער פּנים פֿון דעם אריה וואָס גייט איצט אין קאָפּ, דעמאָלט אויך דער פּנים פֿון דעם נשר, אויך דער פּנים פֿון דעם אדם, אויך דער פּנים פֿון דעם שור, אַלע ווערן נאָכגעשלעפּט. אָבער ווער איז דער צענטראַלער? ווער איז דער פֿירער? דאָס איז איצט דער פּנים פֿון דעם אריה. און ווען עס קומט אָן די צײַט פֿון מדי און פּרס, למשל כתּפֿארת אדם, דעמאָלט גייט ער אין קאָפּ און די איבעריקע ווערן נאָכגעשלעפּט. וואָס זאָגט דאָס בעצם? אַז זײ וועלן זיך נישט מבֿטל זײַן אַלע די דאָזיקע מלכיות, נאָר די פֿראַגע איז שטענדיק וועלכע מלכות וועט זײַן די דאָמינאַנטע, און וועלכע מלכיות וועלן זײַן נאָר מלכיות וואָס וועלן זײַן צוגעהאָנגען און גיין נאָך איר. און יעדער איינער האָט געוועלטיקט יענע חיה וואָס אין זײַנע טעג אין דער אויבערשטער מרכבה, און מכּוח דעם האָט יענע מלכות געהערשט.
"ופניהם וכנפיהם פרודות מלמעלה לאיש, שתיים חוברות איש, ושתיים מכסות את גויותיהנה". "ופניהם וכנפיהם פרודות מלמעלה". ווער עס גיט אַכטונג, עס איז דאָ אַ טעם וואָס שטעלט אָפּ אויף "ופניהם". און דער רד"ק וויל דאָ דערקלערן אַ פירוש אַ ביסל מחודש, אָבער עס איז לכאורה מדוייק לויט די טעמים. זאָגט דער רד"ק, דאָס וואָרט "ופניהם" איז אָפּגעטיילט אין טעם. דער טעם שטעלט אָפּ. וואָס דאָס זאָגט אַז זי איז נישט צוגעקלעפּט מיט דעם וואָס קומט נאָך איר. ווײַל די פּשוט'ע הבנה "ופניהם וכנפיהם פרודות מלמעלה". זאָגט ער דיר ניין, "ופניהם" - עס איז דאָ אַ נקודה. מען דאַרף זיך אָפּשטעלן. ופניהם זײַנען געווען ווי מיר האָבן פֿריִער געזען. דהיינו דאָס וואָס איך האָב פֿריִער דערמאָנט, דאָס איז "ופניהם". נקודה. "וכנפיהם פרודות מלמעלה". אָבער די פֿליגלען זײַנען געווען אָפּגעטיילט פֿון דעם גוף און זײ זײַנען אויסגעשפּרייט אַרויף, מיט זײ האָבן זײ געפֿלויגן. דערקעגן דער מלבי"ם דערקלערט נישט אַזוי, ער דערקלערט מער לויטן פּשט. זאָגט דער מלבי"ם, אַז הגם אַז אונטן אין דעם גוף האָבן מיר געזען אַז יעדע חיה איז געווען איין גאַנצער גוף, און לויטן רמב"ם כלולט דאָס אויך די הענט, אָבער פֿון דעם חלק וואָס איז אונטער די הענט דאָס איז אָנגענומען פֿון אַלעמען אַז עס איז געווען איין גוף, עס זײַנען נישט געווען עטלעכע גופֿים. מיט אַלעם דעם, אויבן אין דעם אָרט פֿון די פנים און אין דעם אָרט פֿון די פֿליגלען וואָס זײַנען געווען צוגעקלעפּט הינטער יעדן פּנים, זײַנען זײ געווען אָפּגעטיילט אויף פֿיר קעפּ. און אונטער דעם אָרט פֿון די פֿליגלען, אונטער דעם אָרט פֿון די פֿליגלען, האָבן זײ זיך פֿאַרבונדן און זײַנען געווען איין גוף, כולל די הענט אָדער נישט כולל די הענט, מיר האָבן שוין געזען אין דעם אַ מחלוקת אויבן.
וואָס איז בעצם דער רעיון און די מליצה פֿון די זאַכן? זאָגט דער מלבי"ם, אַז דאָס קומט דיר צו רמז'ן אַז אין יעדער חיה כאָטש געוועלטיקט אַ געוויסע מידה, דאָס איז די בחינה פֿון די פנים, דאָס איז דער צענטער פֿון יענער חיה. דהיינו למשל אין דער רעכטער זײַט איז געווען דער עיקר פּנים פֿון אַ אריה, וואָס דאָס איז דער וואָס גייט אין קאָפּ. אָבער מיט אַלעם דעם, זײַנען געווען נאָך פנים. עס איז אויך געווען אַ פּנים פֿון אַ מענטש און אַ פּנים פֿון אַ שור און אַ פּנים פֿון אַ נשר. טראַכט נישט אַז זײ האָבן זיך מבֿטל געווען. נאָר ער זאָגט דיר, עס איז דאָ געווען "ופניהם וכנפיהם פרודות מלמעלה". די גבֿורה און די רחמים וואָס אין דעם חסד ווערן נאָכגעצויגן נאָך אים. און אַלץ אַ בחינה פֿון דעם חסד, ווײַל מיר רעדן דאָ איצט למשל וועגן דעם פּנים פֿון אַ אריה. אַזוי אויב עס איז דאָ אַ פּנים פֿון אַ אריה וואָס דאָס איז די בחינה פֿון דעם חסד, דעמאָלט איז דאָ גבֿורה שבחסד, איז דאָ דין שבחסד, רחמים שבחסד, זײ ווערן נאָכגעצויגן נאָך אים. יעדער איינער איז געווען דערקענט פֿאַר זיך אַליין. דער פּנים פֿון אַ אריה טוט דעם חסד מיטן כּוח פֿון חסד, דער פּנים פֿון אַ שור טוט דעם חסד מיטן כּוח פֿון גבֿורה, און אַזוי ווײַטער אויף דעם וועג. יעדער איינער פֿון די פנים טוט זײַן פעולה לויט דעם חלק וואָס איז מער עיקר אין זײַן פּנים, דהיינו לויט יענער זײַט וואָס אַהין ער גייט.
זאָגט דער מלבי"ם, אַזוי אויך אין דעם וואָס קומט פֿאָר אונטן. די שרים וואָס אויבן און די מלכיות וואָס אונטן. ווען עס געוועלטיקט איין מלך אין דער וועלט, דעמאָלט ווי איך האָב געזאָגט, ווען עס געוועלטיקט בבֿל האָבן זיך נישט מבֿטל געווען פּרס און מדי. זײ זײַנען קיים, זײ ווערן נאָר נאָכגעשלעפּט, זײ ווערן צוגעהאָנגען. למשל, ווען עס האָט געהערשט בבֿל, זײַנען אויך פּרס און אויך מדי געווען אַ מלכות פֿאַר זיך אַליין, און יוון פֿאַר זיך אַליין, און רומי פֿאַר זיך אַליין, נאָר וואָס בבֿל האָט געפֿירט די הנהגה.
"לאיש שתיים חוברות איש". איצט דערקלערט ער פֿאַר וואָס עס זײַנען געווען פֿיר פֿליגלען. פֿאַר יעדן איש פֿון די חיות, איש מיינט מען ווי יש, פֿאַר יעדן איש פֿון די חיות זײַנען געווען צוויי פֿליגלען צום פֿליִען, און זײ זײַנען געווען צונויפֿגעבונדן איינער צום צווייטן אין דער זײַט וווּ זײ זײַנען געווען פֿעסטגעשטעלט אין גוף. ווי מיר האָבן געזען אויבן "חוברות אשה אל אחותה", און מיר האָבן דערקלערט אַז אין שורש זײַנען די פֿליגלען בעצם געווען צונויפֿגעבונדן. גיט אַכטונג, וויפֿל פֿליגלען האָבן זײ געהאַט? מיר האָבן שוין געזען אַז זײ האָבן געהאַט פֿיר פֿליגלען. נאָר צוויי פֿון זײ זײַנען געווען צונויפֿגעבונדן אין שורש. זאָגט דער מלבי"ם, די צווייטע צוויי זײַנען נישט געווען צונויפֿגעבונדן אין שורש. און די דאָזיקע צוויי זײַנען געווען, "ושתיים מכסות את גויותיהנה". די דאָזיקע צוויי זײַנען נישט געווען פֿאַרן פֿליִען, נאָר די צוויי צונויפֿגעבונדענע. אָבער די צוויי וואָס זײַנען געווען אָפּגעטיילט אין זייער שורש, די דאָזיקע צוויי זײַנען געווען באַשטימט כּדי צו פֿאַרדעקן זייערע גויות. דער פירוש פֿון דער זאַך, אַז זײ יעדער איינער האָט געהאַט אַ שורש פֿאַר זיך אַליין. און דאָס קומט צו רמז'ן אַז הגם אַז די צוויי פֿליִענדיקע פֿליגלען זײַנען געווען צונויפֿגעבונדן, און פֿאַר וואָס? ווײַל זייער פֿליִען איז צו איין תּכלית, אין דעם באַפֿעל פֿון זייער יוצר. מיט אַלעם דעם, די צוויי וואָס זײַנען געמאַכט געוואָרן כּדי צו פֿאַרדעקן, און וואָס איז דאָס דער דעקונג? דאָס איז אַ בחינה פֿון העלם, ער באַהאַלט זײַן פּנים, ער פֿאַרדעקט זײַן מהות, די פֿליגלען דעקן בעצם צו די חיות און פֿאַרדעקן זײ, דאָס קומט צו רמז'ן אויף צוויי באַזונדערע ענינים. איין ענין, דער העלם און דער הסתּר וואָס איז דאָ אין דער עצם מציאות פֿון די חיות. אַז אַלץ וואָס איז פֿאַרבונדן מיט חומר, דהיינו מיר זײַנען גשמיות'דיקע מענטשן, זײַנען נישט מסוגל צו דערגרייכן אַ שֹכל וואָס איז אָפּגעטיילט פֿון חומר. אַזוי וואָס האָט ער? ער האָט פֿליגלען וואָס דעקן איבער אים, באַהאַלטן אים. איך ווי אַ קרוץ חומר בין נישט מסוגל אים צו דערגרייכן. אַזוי איז דאָ איין הסתּר. די צווייטע זאַך, איז דאָ אַ נאָך אַ העלם, וואָס ער בעט און נעמט דאָס ליכט פֿון דעם שפֿע וואָס איבער אים, פֿון עולם הבֿריאה. די חיות זײַנען דאָך אין עולם היצירה. זײ נעמען דעם שפֿע פֿון עולם הבֿריאה. און ער זאָגט דיר, די דאָזיקע מציאות ווי מיר האָבן שוין געזען אויבן, דאָס איז אַ בחינה פֿון טמיר, גניז און נעלם, דאָס איז אַ זייער הויכע מציאות וואָס זײ זײַנען נישט מסוגל זי צו דערגרייכן. און היות ווי אַזוי, דעמאָלט זײַנען דאָ פֿליגלען וואָס זײַנען באַשטימט צו פֿאַרדעקן אויך די השֹגה וואָס זײ דערגרייכן. אַזוי אויב אַזוי, זײַנען דאָ צוויי אויסדרוקן פֿון פֿליגלען און מיר האָבן דאָס שוין געזען אויבן. איין פֿליגל וואָס רמז'ט אַז זײ דערגרייכן נישט באמת די השפעה וואָס איבער זײ, זײ נעמען דעם שפֿע אָבער דערגרייכן נישט באמת דעם מקור. און די צווייטע זאַך, אַז מיר דערגרייכן זײ נישט. און דאָס זײַנען די פֿליגלען וואָס זײַנען אַ בחינה פֿון די פֿליגלען, דער צווייטער פֿליגל וואָס קומט צו רמז'ן אַז די אונטערשטע קענען נישט באמת דערגרייכן די בחינה פֿון די חיות.