00:00 ספר הושע פרק י"ד: תאשם שומרון כי מרתה באלוהיה, בחרב יפלו, עולליהם ירוטשו והריותיו יבקעו.
דער מלבי"ם ערקלערט אז דער פסוק איז א המשך פון וואס מיר האבן געזען אינעם פריערדיגן פרק: מיד שאול אפדם ממוות אגאלם, אהי דבריך מוות אהי קטבך שאול, נוחם יסתר מעיניי. דער אויבערשטער זאגט: איך וועל זיך נישט באראטעווען און חרטה האבן אויף דער רעה, נאר די רעה וועט זיכער קומען. זאגט דער מלבי"ם: ווען דער נביא הושע הערט אז ס'איז נישטא קיין התנחמות, ס'איז נישטא קיין נוחם, דער אויבערשטער וועט נישט צוריקציען די גזירה, נאר די גזירה איז בעצם א גזירה חרוצה און פעסטגעשטעלט אן קיין שום ענדערונג, ווענדט ער זיך יעצט צו עם ישראל און זאגט זיי: דער עיקר חטא, דער עיקר מרידה, דער עיקר מעל איז דאך געווען פון שומרון. אזוי ווי מיר האבן מסביר געווען, אז שומרון איז דער חלק פון אחאב, עשרה שבטים וואס האבן מרשיע געווען דורכאויס דעם גאנצן וועג, ס'איז דארט נישט געווען אפילו איין צדיק פון א מלך, און זיי זענען די וואס האבן אנגעהויבן מיט דער מרידה און דעם מעל, דאס האט זיך שוין אנגעהויבן פון ירבעם בן נבט וואס האט געמאכט די עגלים אין שומרון און עס האט אנגעהאלטן ביזן גלות. זאגט ער זיי: דער עיקר חטא איז געווען שומרון, דארט איז געווען די שטאט פון דער מלוכה, זיי האבן אנגעהאלטן מיט דער עבודה פון די עגלים, זיי האבן מכשיל געווען כלל ישראל. ישראל זענען נכשל געווארן דורך זייערע מלכים, ווייל זייערע מלכים האבן זיי, ווי געזאגט, געשלעפט צום שלעכטן.
זאגט זיי דער נביא: אויב אזוי, האט איר דאך יא א תקנה צו טון תשובה, ווייל איר האט דאך וואס מ'רופט א לימוד זכות: עס איז נישט געווען פון מיר, די מלכים האבן מיך פארפירט, די מלכים האבן מיך גורם געווען. זאגט ער זיי: אויב אזוי, פארוואס זאל כלל ישראל אונטערגיין צוזאמען מיט שומרון? עס פאסט דאך אז נאר "תאשם שומרון", שומרון איז די וואס דארף טראגן די שולד, זי איז די וואס האט מורד געווען אין איר גאט, ביי איר איז עס געווען בכוונה מיט מרידה און מעל אזוי ווי מיר האבן געזאגט, אבער גאנץ כלל ישראל פאסט נישט זיי זאלן באשטראפט ווערן. און דערפאר דווקא שומרון וואס האט מורד געווען אין איר גאט: בחרב יפלו, עולליהם ירוטשו והריותיו יבקעו. "והריותיו" מיינט די שוואגערע פרויען וועלן צעשפאלטן ווערן, פאר זיי קומט עס מצד הדין. אלזא, תאשם שומרון, נאר שומרון זאל ווערן א שממה, אבער דאס איבעריגע פון כלל ישראל וואס זענען נאר פארפירט געווארן דורך זיי, קומט זיי נישט דער עונש. און דאס אלעס, זאגט דער מלבי"ם, קומט ערשט נאכדעם וואס ער הערט קלאר פונעם אויבערשטן אז דער הקדוש ברוך הוא זאגט "נוחם יסתר מעיניי", איך בין נישט מתנחם אויף דער רעה, די רעה וועט זיכער קומען. זאגט דער נביא: אויב זי וועט שוין קומען, זאל זי קומען בלויז אויפן רשע אליין, און די איבעריגע וואס זענען נאר פארפירט געווארן דורך אים, אויף זיי זאל נישט קומען קיין רעה.
שובה ישראל עד השם אלוהיך כי כשלת בעוונך. פון דעם פונקט און ווייטער ביזן סוף פונעם קאפיטל געפינען מיר זיך אין דער הפטורה פון "שובה ישראל", וואס איז אונז באקאנט פון שבת שובה. "שובה ישראל עד השם אלוהיך כי כשלת בעוונך". שובה ישראל, צו וועמען ווענדט ער זיך יעצט? זאגט דער מלבי"ם: יעצט ווענדט ער זיך צו ישראל, וואס דאס איז דאס פאלק בכללות חוץ פון שומרון. ער זאגט זיי: תאשם שומרון, שומרון דארף באצאלן א טייערן פרייז, אויב דער אויבערשטער איז נישט מנחם, איז פאסיג אז שומרון זאל באצאלן דעם פרייז. אבער דו, ישראל, וואס דאס איז כללות פונעם פאלק, דו קענסט דאך תשובה טון, "כי כשלת בעוונך". זאגט דער מלבי"ם: דאס איז בעצם דער לימוד זכות, אז דו האסט נישט געזינדיגט מיט מרידה, להכעיס, נאר דו ביסט נכשל געווארן, נכשל געווארן אין דיין זינד, די מלכי שומרון האבן דיך מכשיל געווען. מ'דארף דיך דן זיין ווי א שוגג, ווי אן אנוס, און דערפאר האסטו יא א תקנה. און ער זאגט זיי דא: שובה "עד" השם - "עד" מיינט כביכול דער אויבערשטער איז ווייט, און ער זאגט דיר אז דו דארפסט גיין ביז צו אים, ביזן ארט וואו ער געפינט זיך, דאס הייסט: פארלאזט די עבירות, פארלאזט די חטאים, טוט חרטה דערויף אויף וואס איר האט געגרייזט באונס און בשגגה, און זוכט דעם דרך וויאזוי תשובה צו טון ביז צום אויבערשטן.
אויך רש"י ערקלערט, רש"י זאגט אז די דאזיגע ווערטער גייען אויף מלכות יהודה. לויטן מלבי"ם גייט דאס אויך אויף ישראל און נישט אויף מלכות שומרון; מלכות שומרון זענען געווען די רשעים, אבער גאנץ כלל ישראל, אפילו די וואס זענען געווען פון די עשרה שבטים, זענען פארפירט געווארן דורך זייערע מלכים. רש"י דאגעגן ערקלערט אז דאס רעדט צו די וואס זענען אין ארץ יהודה. "שובה ישראל", נאכדעם וואס ער האט גערעדט וועגן שומרון, וואס שומרון דא לויט רש"י מיינט די גאנצע עשרת השבטים: שובה ישראל עד השם אלוהיך, כדי עס זאל אייך נישט פאסירן אזוי ווי עס האט פאסירט מיט שומרון. זאגט רש"י: דערפאר זענען די ענינים צוגעשטעלט איינס צום צווייטן. א משל צו א מלך וואס א מדינה האט מורד געווען אין אים, האט דער מלך געשיקט א פולימרכוס און אים באפוילן זי צו חרוב מאכן. א פולימרכוס מיינט א שר, א גענעראל פון דער ארמיי. דער דאזיגער פולימרכוס איז געווען באזעצן און קלוג, ער איז נישט געווען קיין היציגער, האט ער זיי געזאגט: נעמט אייך צייט, מאכט א חשבון הנפש, און אויב נישט, וועל איך אייך טון אזוי ווי איך האב געטון פאר יענער מדינה און אירע שכנים, און פאר יענער איפרכיא (דאס הייסט יענע הערשאפט) און אירע חברות. דאס הייסט, ער האט זיי געוואלט איבערצייגן, ער האט זיי געזאגט: ס'איז אייך כדאי צו טראכטן, זעט וואס איך האב געטון דא און וואס איך האב געטון דארט, אין מיין רעזומע זענען פאראן עטליכע לענדער וואס איך האב חרוב געמאכט, איז כדאי איר זאלט גוט איבערטראכטן, ווייל איר זענט די קומענדיגע אדרעס. זאגט רש"י: אזוי אויך דא, דערפאר שטייט "תאשם שומרון", זעט, זאגט דער אויבערשטער, מיט זיי האב איך שוין אפגערעכנט, תאשם שומרון, זיי האבן באקומען דעם שטראף וואס קומט זיי, און דערפאר דו, יהודה: שובה ישראל, קוק וואס איך האב זיי געטון און זע ווי זייערע עבירות האבן דאס צוגעברענגט, גיי נישט ווייטער אין דיינע זינד, כדי דיין סוף זאל נישט זיין אזוי ווי דער סוף פון שומרון.
"עד השם אלוהיך", פארוואס שטייט נישט "עד השם" אדער "עד אלוהיך"? פארוואס "עד השם אלוהיך"? דער שם הוי"ה איז דאך מידת הרחמים, און אלוקים איז כידוע מידת הדין. ער זאגט זיי: מ'לערנט בשם רבי מאיר, שובה ישראל עד השם - נאך איידער עס ווערט אלוהיך. קער זיך צוריק בעת דער באשעפער איז נאך אין מידת הרחמים, ווען ער עפנט נאך א טיר, איידער עס ווערט אלוהיך, וואס אלוקים איז דין, און ווען עס הערשט שוין מידת הדין וועסטו שוין מער נישט קענען תשובה טון, עס ווערט שוין נחתם די גזירה. און דאס איז אויך וואס דער תרגום זאגט: "עד דלא יתעביד סניגוריא קטיגוריא", נאך איידער דער סניגור ווערט א קטיגור. "כי כשלת בעוונך", די דאזיגע מכשולים זענען געקומען צוליב דיינע זינד.
עס איז דא א וואונדערבארער ביאור וואס ווערט געברענגט אין ילקוט שמעוני בשם אפריון. חז"ל פרעגן: אן עוון איז דאך במזיד, וויאזוי קענסטו עס אנרופן "כשלת"? "כי כשלת בעוונך". וואס איז א מכשול? איך בין געגאנגען און זיך אנגעשטויסן. א מכשול איז א שגגה. אן עוון דאגעגן איז א קרומקייט פונעם שכל, ווען א מענטש גייט און טוט אן עבירה במזיד. איז דאך נישט פאסיג צו זאגן "כשלת בעוונך", עס פאסט צו זאגן הזדת בעוונך, דאס איז דאך נישט קיין כישלון! און ער ערקלערט דאס הערליך לויט וואס דער אלשיך שרייבט, אז אסאך מאל פאלט א מענטש דורך בשגגה, און דערנאך זאגט ער: הער אויס, גארנישט האט נישט פאסירט, איך האב נישט געהאט קיין שלעכטע כוונה, איך האב עס נישט געוואלט טון, כ'בין נאר נכשל געווארן. און וואס פאסירט דעמאלט? ער שפירט אז ער דארף אפילו נישט קיין תיקון, ער דארף נישט קיין כפרה: וואס קען מען טון, "משגיאות נקהני", א מענטש קען דאך מאכן גרייזן. דאס איז אבער א טעות און א פארדרייעניש, ווארום קוקט נאר: אלע קרבנות זענען אויף א שגגה, אויף א מזיד העלפט נישט קיין קרבן! דאס הייסט אז דו זעסט אז א שגגה פאדערט א קרבן. א מענטש וואס האט נאר בטעות אנגעצינדן א ליכט בשגגה אין שבת, זאגט מען אים: זונטאג לאז איבער דיין ארבעט, גיי קויף א בהמה פאר צוויי טויזנט שקל, גיי דערמיט עולה רגל זיין צום בית המקדש - און אין יענע צייטן האט דאס גיין צום בית המקדש מיט א בהמה געקענט נעמען עטליכע טעג - און דארט שטעל זיך ווען דער כהן הייסט דיר זיך מתוודה זיין, לייג סמיכה מיט דיינע הענט אויפן קאפ פון דער בהמה, בקיצור א גאנצער מהלך מיט חרטה און ווידוי און אלעס, נאר ווייל דו האסט איין מאל אנגעצינדן א ליכט בשגגה אן קיין כוונה. דאס איז נאר אויף א שגגה! אויב אזוי, וואס וועסטו זאגן אויף א מזיד? א מזיד דארף א גאר אנדערע כפרה וואס קיין קרבן קען נישט העלפן, ער דארף תשובה און חרטה און וואס נישט. אזוי אז למעשה דער גאנצער תירוץ פון "אנטשולדיגט, א טעות, וואס איז שוין געשען?" - וואס הייסט וואס איז געשען? עס איז געשען זייער אסאך! עס זענען דא מענטשן וואס האבן אן כוונה, בטעות, געדרוקט אויף א קנעפל, און חרוב געמאכט א גאנצן ראיאן. אין אמעריקע האט מען בטעות געדרוקט אויף א קנעפל און אומגעברענגט עטליכע הונדערט אפגאנער אדער איראקער; בקיצור, איר פארשטייט, דאס איז א טייערער טעות! זענען דא טעותים וואס קאסטן זייער טייער. זאגט דער אלשיך: א מענטש זאל נישט זאגן: וואס טענה'סטו, ס'איז געווען א שגגה, כ'בין דאך געווען א שוגג? זאגט דער אלשיך: צו וועמען קומען שגגות? צו א מענטש וועמענס נפש איז פגום פון פריערדיגע זדונות!
לאמיר מתבונן זיין אין דעם מיט א משל, מיר האבן אמאל געגעבן דערויף א גאנצע שמועס, א מעשה וואס האט פאסירט. צוויי מענטשן זענען געווען אויף א שיף, די שיף איז צעבראכן געווארן, יעדער פון זיי האט זיך אנגעכאפט אין א שטיק האלץ און צום סוף זענען זיי ארויסגעווארפן געווארן צום ברעג. זייערע וועגן האבן זיך צעשיידט, זיי האבן זיך מער נישט געזען, ביידע זענען געראטעוועט געווארן מיט זייער לעבן. איינער איז אנגעקומען קיין שפאניע, איינער האט אים אריינגענומען אין שטוב, און נאכדעם וואס ער האט אים מחיה געווען דאס לעבן ביי פיקוח נפש ממש, זעט ער ענדליך יענעם זיך וואשן די הענט פארן עסן. פרעגט ער אים: פארוואס וואשטו זיך די הענט? ענטפערט יענער: איך בין א איד. זאגט ער אים: איך בין אויך א איד, פון די אנוסי ספרד, און אלעס וואס דו האסט דא, זאלסטו וויסן אז אלעס איז כשר; ער האט אים געוויזן אונטן א בית השחיטה, ס'איז דארט דא אלעס. דער צווייטער איז אויך פארפאלן געווארן ערגעץ אין שפאניע, און אים האט אויך איינער אריינגענומען, אבער ער האט געגעסן נבלות וטריפות ביי א גוי. מיט דער צייט זענען זיי צוריקגעקומען צו זייער שטאט און זיך באגעגנט, און יעדער פארציילט זיינע איבערלעבענישן. און יענעם וואס איז געווען ביים גוי האט וויי געטון דאס הארץ: פארוואס האט מען מיין חבר געהיט פון הימל און מיך נישט? זענען ביידע געגאנגען צום רב און אים געפרעגט. האט דער רב געזאגט צו יענעם וואס איז נכשל געווארן מיט מאכלות אסורות: זאג מיר, האסטו אמאל אין דיין לעבן געגעסן א מאכל אסור ברצון? האט ער געזאגט: יא, אמאל אלס בחור'ל האב איך געזען לעבן מיר א שכן א גוי, ער האט געהאט א סענדוויטש מיט נקניק פון א דבר אחר. דאס האט מיך זייער שטארק פארגלוסט, יענער האט נישט געוואלט אדער געפרעגט ווער ס'וויל, און כ'האב אים געזאגט "איך", און איך האב עס געגעסן; שפעטער האב איך חרטה געהאט, אבער איין מאל האב איך אזוי געטון. האט דער רב געזאגט: אויב אזוי איז דאס דער ענטפער! דער ענטפער איז, אז אויב א מענטש איז אמאל עובר אויף אן עבירה במזיד, שטייט ער אויס צו שגגות, ער וועט נכשל ווערן אין שגגות. אבער אויב א מענטש האט קיינמאל נישט עובר געווען במזיד, ראטעוועט מען אים אויך פון שגגות. זאגט ער: אויב אזוי, ווען א מענטש זעט א שגגה, זאל ער אנהייבן טראכטן וואס ער האט אמאל געטון במזיד. ווייל אפילו ביי דער בהמה פון צדיקים ברענגט דער הקדוש ברוך הוא נישט קיין מכשול דורך זיי, ווי קען זיין אז דורך מיר זאל ער ברענגען א מכשול? קענטיג אז איך בין נישט אזא צדיק, קענטיג אז איך האב געהאט פריערדיגע דורכפעלער. דאס איז וואס דער פסוק זאגט: שובה ישראל עד השם אלוהיך כי כשלת, אפילו דאס וואס דו ביסט נכשל געווארן, איז "בעוונך". א מכשול האבן מיר געזאגט איז א שגגה - זאגט ער: יא, עס איז טאקע א שגגה, אבער וואס איז געווען פריער? "בעוונך", עס איז פריער געווען א מזיד וואס דו האסט לכתחילה געטון, און ווען נישט דאס וואלט דער אויבערשטער נישט געברענגט צו דיר קיין מכשול אין א זאך וואס דו האסט קיינמאל נישט מזיד געווען דערין.
און מיט דעם פארשטייט מען אויך וואס דער נביא זאגט אין ישעיה (פרק א', פסוק ד'): "הוי גוי חוטא, עם כבד עוון". ער זאגט דיר: דאס וואס דו ביסט געווארן א גוי חוטא - א חטא איז א שגגה - וויאזוי ביסטו געווארן פול מיט שגגות? דאס איז ווייל דו ביסט געווען אן "עם כבד עוון", דו האסט געהאט שווערע זדונות, און דאס שלעפט יעצט נאך זיך שגגות. און מיט דעם טייטשן מיר דאס וואס שטייט אינעם ווידוי פון יום כיפור: "על חטא שחטאנו לפניך ביודעים ובלא יודעים". די מפרשים פרעגן: לכאורה ווערט דאך געברענגט אין דער גמרא אין יומא (דף ל"ו) אז קודם איז מען זיך מתוודה אויף דער גרינגער זאך און ערשט נאכדעם אויף דער שווערער זאך, שטענדיג אויף דער קלענערער און דערנאך אויף דער הארבער; א מענטש זאגט קיינמאל נישט: "איך האב בארויבט א באנק, און איך האב אויך פארקירט אויף אדום-לבן", מ'הייבט נישט אן מיט דער שווערער און דערנאך דער גרינגער, ווייל די קלענערע זאך ווערט פארקלענערט, נאר מ'זאגט: "איך האב געטון דאס, און כ'בין געגאנגען נאך ווייטער און אפילו עובר געווען אויף א גאר שווערע עבירה", וכו'. איז לכאורה דא נישט פארשטענדליך: וויאזוי זענען מיר זיך מתוודה אויף "על חטא שחטאנו לפניך ביודעים" - וואס דאס איז גאר הארב, און דערנאך "ובלא יודעים" - א גרינגערער חטא? נאר דער ביאור איז, לויט ווי מיר האבן ערקלערט, אז די כוונה איז: דער חטא וואס מיר האבן געזינדיגט פאר דיר ביודעים, און צוליב דעם וואס מיר האבן אמאל געזינדיגט ביודעים זענען מיר דערנאך אנגעקומען צו בלא יודעים; דאס ביודעים, דער איין מאל מזיד, האט גורם געווען אז שפעטער זאלן נאכשלעפן שגגות. און מיר האבן אמאל מאריך געווען אין דעם, אז צו א מענטש קומען נישט קיין שגגות אין א זאך וואס ער האט גאר שטארק מורא דערפון און ציטערט פאר דעם; קיין מענטש שלאפט נישט אין בעט און טרעפט זיך אויף דער ערד, פארוואס? ווייל אינמיטן שלאף שפיר איך און ווייס וואס ס'מיינט אראפפאלן, איז מען נזהר. אן עלעקטריקער ווערט אין א נארמאלן פאל נישט עלעקטריזירט, ווער ס'ווערט עלעקטריזירט זענען פשוט'ע מענטשן, ווייל דער עלעקטריקער ווייסט וואס עלעקטריציטעט איז און היט זיך ווי געהעריג, אבער א פשוט'ער מענטש ווייסט נישט, מיינט ער אז ער קען זיך פארנעמען מיט עלעקטרע ווען ער איז נאס און מיט נאסע פיס, און דעמאלט פאסירן אומגליקן. בקיצור, ווען עפעס ברענט אינעם מענטש, וועט ער נישט נכשל ווערן.
שובה ישראל עד השם אלוהיך כי כשלת בעוונך. קחו עמכם דברים ושובו אל השם, אמרו אליו כל תשא עוון וקח טוב. איידער מיר גייען ווייטער אינעם פירוש הפסוקים לויט אונזער סדר, איז פאראן נאך א ביאור וואס מ'ברענגט בשם דעם צווארי שלל, בשם הרב שחת הלקט. ער ערקלערט אזוי: ס'איז דאך דא א מחלוקת צי תשובה טוט העלפט און תפילה טוט אלעס, צי תפילה טוט העלפט און תשובה טוט אלעס (אין ויקרא רבה פרק י' איז דא דערין א מחלוקת). אמאל איז איינער געקומען צום רב און געזאגט: דער רב זאל מתפלל זיין אויף דעם און דעם, דער רב זאל מיך בענטשן. האט ער אים געפרעגט: האסטו מתפלל געווען? זאגט ער: איך האב נישט מתפלל געווען. נו, זאגט דער איד: און וואס זאל איך טון? תפילה עושה מחצה. האט דער רב געזאגט: ריכטיג, דאווען נאכאמאל, וועסטו האבן א גאנצע זאך! אויף יעדן פאל, איז דא א מחלוקת צי תשובה טוט אלעס און תפילה מחצה, צי תשובה טוט מחצה און תפילה אלעס. קומט דאך אויס, אז אויב א מענטש האט געטון בלויז תשובה אדער בלויז תפילה, וועט ער אייביג בלייבן מיט א ספק: צי האב איך אויסגעפירט אלעס? איך האב נאר געדאווענט - אפשר מאכט תפילה נאר א העלפט? אדער איך האב נאר תשובה געטון - אפשר מאכט תשובה נאר א העלפט? ווען קען דער מענטש זיין רואיג? ווען ער טוט ביידע: סיי תפילה און סיי תשובה! אויפן צד אז תפילה טוט א מחצה, האב איך דאך געטון תשובה; און אויפן צד אז תשובה טוט א מחצה, האב איך אויך געטון תפילה. און דעמאלט איז וואונדערבאר, איך האב דערגרייכט אלעס! דאס איז וואס דא שטייט: שובה ישראל עד השם אלוהיך, ער זאגט אונז: "קחו עמכם דברים" - וואס איז דברים? דברים איז תפילה, רייד; "ושובו אל השם" - איז דאך דא סיי תשובה און סיי תפילה, סיי דברים און סיי שובו. און דערפאר שטייט גלייך דערנאך: "אמרו אליו כל תשא עוון" - ריבונו של עולם, יעצט נעם אוועק אלע עבירות, ווייל מיר האבן דאך געטון ביידע, סיי תפילה און סיי תשובה, איז דא דא א פאלקאמער תיקון.
לאמיר צוריקקומען: קחו עמכם דברים ושובו אל השם, אמרו אליו כל תשא עוון וקח טוב ונשלמה פרים שפתינו. קחו עמכם דברים, זאגט דער מלבי"ם: נאכדעם וואס מיר האבן געזען אז ער האט זיי געזאגט "שובו עד", שובה ישראל עד השם אלוהיך, ביז דו קומסט ממש צו אים, זאגט ער: נאכדעם וואס איר וועט דערגרייכן צום אויבערשטן און וועט שוין זיין נאנט צו אים, לייגט נאך צו א פארבעסערונג אין אייערע מעשים און טוט תשובה מאהבה. ביז יעצט איז דאס געווען תשובה מיראה; ביסט אנגעקומען ביז צו אים, לייג צו נאך א מדרגה אין תשובה, טו תשובה מאהבה, און דעמאלט וועלן די דאזיגע זאכן מליץ זכות זיין אויף אייך. און דאס זאגט ער: "קחו עמכם דברים", יענע זאכן וואס איר וועט טון, די מצוות און מעשים טובים מתוך תשובה באהבה, זיי וועלן רעדן פאר אייך, דאס איז קחו עמכם דברים. "ושובו אל השם" - דו האסט דאך שוין פריער געזאגט שובה ישראל, וואס איז ושובו א צווייט מאל? נאר ווי מיר האבן ערקלערט: פריער איז די תשובה געווען מיראה, יעצט זאגט ער אונז ושובו, אז דאס מאל זאל עס שוין זיין מאהבה. און דורך דעם וועט מען אונז נישט רעכענען די זדונות פאר שגגות נאר פאר זכויות. ווען א מענטש טוט תשובה מיראה, ווערן די זדונות פארוואנדלט אין שגגות: מ'האט דיך געדארפט דן זיין ווי א מזיד, איז מען דיך דן ווי א שוגג. משא"כ ווען א מענטש טוט תשובה מאהבה, ווערן די זדונות פארוואנדלט אין זכויות, יעדע עבירה ווערט גערעכנט ווי א מצוה! און ממילא וועט ביי אונז נישט זיין קיין מציאות פון א סליחה מצד וואס דער אויבערשטער זאגט: איך רעכן דיר דאס ווי א שגגה, ווי אן אונס, ווי איינער וואס האט געגרייזט; נאר מיר וועלן האבן א סליחה דורך דעם וואס דער אויבערשטער וועט מיר דאס רעכענען פאר א זכות - וואס ביז יעצט איז געווען אן עבירה, ווערט מיר יעצט גערעכנט פאר א זכות! און ממילא קומט אויס אז דאס "קחו עמכם דברים" זענען זאכן וואס לערנען אויף מיר א זכות. און וואס אין אנהויב איז גערעכנט געווארן פאר א מזיד, שפעטער קערט זיך דער מענטש צוריק צום אויבערשטן, טוט תשובה און ווי געזאגט טוט דאס מאהבה מיט גאנצן הארצן, און דעמאלט וועלן די זדונות ווערן פארוואנדלט אין זכויות, און איר וועט אים זאגן: "אמרו אליו כל תשא עוון וקח טוב" - עס פאסט קודם כל, רבונו של עולם, אז דו זאלסט מוחל זיין און אוועקנעמען דעם גאנצן עוון. דאס הייסט: אין אנהויב האט דער אויבערשטער נישט אוועקגענומען דעם גאנצן עוון, נאר א טייל דערפון: דו האסט געהאט א מזיד, האט דער אויבערשטער עס פארקלענערט צו א שוגג, האט ער דען אוועקגענומען דעם גאנצן עוון? ניין, ער האט נאר אראפגענומען פון דיין משא; דו האסט געהאט א משא פון א מזיד וואס וועגט 100 קילא, האט דער אויבערשטער אראפגענומען 80 קילא, אבער ביסט געבליבן מיט 20, עס איז נאך אלץ דא א שגגה, ער האט נישט געטראגן דעם גאנצן עוון. אבער דאגעגן דא זאגן מיר "כל תשא עוון", דאס הייסט דורך דעם וואס איך האב תשובה געטון מאהבה, זאלסטו טראגן דעם גאנצן עוון אינגאנצן, ווייל דעמאלט, ווי געזאגט, ווערט עס פארוואנדלט אין זכויות. "ונשלמה פרים שפתינו" - גיט אכט: ער זאגט דיר אז אין אנהויב, ווען דער אויבערשטער האט נישט געטראגן דעם גאנצן עוון נאר אים אפגעשוואכט פון מזיד און געמאכט פאר א שגגה, וואס איז דער דין אויף א שגגה? מ'דארף ברענגען א קרבן, נו, פעלט דאך נאך אלץ א תיקון; אבער דאגעגן דא, ווען מיר רעדן פון א מצב וואס מיר האבן תשובה געטון מאהבה, נעמט הקדוש ברוך הוא אויך די שגגה אינגאנצן אוועק און רעכנט עס אונז פאר א זכות. איז ערשטנס האבן מיר געזאגט "כל תשא עוון", און דערנאך "ונשלמה פרים שפתינו": די רייד וואס מיר זאגן מיט אונזערע ליפן וועלן זיין דער תיקון, מ'דארף נישט מקריב זיין קיין פר! א פר וואלט מען געדארפט מקריב זיין ווען עס איז נאר פארקלענערט געווארן פון מזיד צו שוגג, ווייל א שוגג דארף אויך א תיקון, א קרבן; אבער דאס מאל, היות מיר האבן תשובה געטון מאהבה, פעלט שוין דאס אויך נישט אויס, עס איז אינגאנצן אפגעמעקט, "תשא כל עוון", און ממילא איז גענוג אפילו מיט א ווידוי און עס איז נישטא קיין נויט צו ברענגען א קרבן. און וואס איז דער ווידוי? "אשור לא יושיענו על סוס לא נרכב ולא נאמר עוד אלוהינו למעשה ידינו אשר בך ירוחם יתום". זאגט דער מלבי"ם: מיר וועלן זאגן צו דיר מיט אונזערע ליפן אז מיר פארלאזן זיך שוין מער נישט אויף אשור, מיר פארלאזן זיך נישט אויף קיין שום אומה אויסער דעם אויבערשטן. די מלכי ישראל, ווען זיי האבן געהאט צרות, האבן זיי געשיקט צו אשור ער זאל זיי ראטעווען; דאס איז עס, רבונו של עולם, מיר האבן תשובה געטון, אשור לא יושיענו! מיר וועלן נישט רייטן אויף קיין פערד - זיי פלעגן זיך פארלאזן אויף מצרים, מצרים פלעגט זיי געבן פערד און רייטער, דער מקור פון פערד איז געווען אין מצרים - על סוס לא נרכב. ולא נאמר עוד אלוהינו למעשה ידינו - ביז יעצט האבן מיר זיך געמאכט פסילים מיט אונזערע אייגענע הענט, מיר פלעגן זיי רופן אלוהינו און דיך מרגיז געווען; מיר וועלן מער נישט זאגן אלוהינו צו דער ארבעט פון אונזערע הענט, נאר מיר וועלן בטחון האבן נאר אין דיר, ווייל מיר ווייסן "אשר בך ירוחם יתום" - אז דער וואס האט נישט קיין שום עזרה, שטיצע און ישועה, רחמנ'סטו אויף אים מצד די רחמים פונעם אויבערשטן וואס זענען אן א שיעור. און היות מיר זענען יתומים - נישט אשור, נישט מצרים, נישט אלוהינו למעשה ידינו - ווער וועט אונז דעמאלט ראטעווען? נאר דער אויבערשטער! אשר בך ירוחם יתום, דו רחמנ'סט אויף דעם וואס האט נישט קיין מושיע. און ווען א מענטש זאגט צום אויבערשטן: בלויז דו וועסט מיך ראטעווען און קיינער אנדערש נישט, איז דער אויבערשטער כביכול ווי געצוואונגען אים צו ראטעווען, ווייל ער באהאלט זיך בלויז אין זיין שאטן יתברך. אבער דאגעגן, זאגט דער חובת הלבבות, ווען א מענטש באשיצט זיך אין אן אנדער כוח, זאגט אים דער באשעפער: "יקומו ויעזרוכם, יהי עליכם סתרה" - גיי צו יענעם ער זאל דיר העלפן, ער זאל דיר ראטעווען.
רש"י ערקלערט - אנטשולדיגט, דער רד"ק. דער רד"ק ערקלערט: "קחו עמכם דברים", הקדוש ברוך הוא זאגט זיי: איך בעט נישט פון אייך נישט קיין געלט, נישט קיין גאלד, נישט קיין עולות, נאר דברים. וואס איז דברים? ווערטער, רייד: טוט ווידוי, זייט זיך מתוודה אויף די שלעכטע מעשים וואס איר האט געטון, ושובו אל השם. דאס שובו אל השם זאל זיין אן אמת'ע תשובה, עס זאל נישט בלייבן בלויז א שפתים-מס. מיר זאגן דאך אינעם ווידוי: "על חטא שחטאנו לפניך בוידוי פה", מיר זענען זיך אויך מתוודה אויף אונזער ווידוי אליין, אז אפילו אונזער ווידוי איז, השם ירחם, נאר אויסערווייניג. דערפאר זאגט ער: באגנוגנט אייך נישט דערמיט, נאר קחו עמכם דברים ושובו אל השם, טוט ווידוי אבער עס זאל דערנאך זיין א שלעמע תשובה. ואמרו אליו, "כל תשא עוון" - די כוונה איז ווי מיר האבן געזאגט, נעם אוועק דעם גאנצן עוון. אדער ברענגט דער רד"ק נאך א פירוש: כל תשא עוון מיינט "לכל" תשא עוון, די בקשה דא איז בעצם אויפן כלל: רבונו של עולם, פארגעב די זינד פון גאנצן כלל, פאר אלעמען נעם אוועק דעם עוון. "וקח טוב" - די כוונה איז נעם א גוטע זאך, אדער א גוט הארץ, דאס הייסט אונזערע גוטע מעשים אדער אונזער גוט הארץ. "ונשלמה פרים שפתינו" - אנשטאט אקסן און פרים וועלן מיר באצאלן מיטן ווידוי פון אונזערע ליפן. ווייל באמת, זאגט דער רד"ק, דו, דער אויבערשטער, גלוסט נאכן ווידוי פיל מער ווי נאך די פרים; וואס איז ווערט ווען א מענטש ברענגט א פר און ער איז זיך נישט מתוודה און האט נישט קיין חרטה, און ער גייט ווייטער אין זיינע קרומע וועגן? דער קרבן, ווי זאגט דארט הקדוש ברוך הוא צו שאול'ן: "הלא שמוע מזבח טוב, להקשיב מחלב אילים", און "למה לי רוב זבחיכם אמר השם". דאס הייסט מיר זעען אז די זבחים זענען נישט קיין ציל פאר זיך, נאר זיי זענען א כלי צום תכלית. און וואס איז די תכלית? דער ווידוי, די חרטה, עזיבת החטא, קבלה על העתיד. און דערפאר זאגט ער דא: גיט אכט אז דער ווידוי, ס'איז נישט סתם אזוי, נאר ונשלמה פרים שפתינו, ווייל דער ווידוי דארף קומען אנשטאט דעם פר, און בעצם ווי איך האב געזאגט איז דער פר נישט דער ציל נאר דער ווידוי. זאגט דער רד"ק: קוק און זע אז ביים שעיר המשתלח איז דארט נאר געווען א ווידוי דברים, מ'האט גארנישט מקריב געווען אויפן מזבח, און ער האט מכפר געווען אויף אלע עוונות פון בני ישראל! וואס זעסטו? אז בעצם איז נישט דאס ארויפגיין אויפן מזבח דער עיקר פונקט, דער עיקר פונקט איז דער ווידוי, און ביים שעיר המשתלח איז געווען א ווידוי. און דערפאר זאגט ער זיי: דער עיקר איז אז איר זאלט זיך מתוודה זיין כהוגן וכראוי מתוך אן אמת'ע חרטה.