אפרים בעמים הוא יתבולל, אפרים היה עוגה בלי הפוכה. אפרים בעמים הוא יתבולל, ערקלערט דער מלבי"ם, דורך דעם וואס זיי פלעגן הרג'ענען זייערע מלכים, האבן זיי גורם געווען אז אפרים זאל זיך פארמישן און מתבולל זיין צווישן די פעלקער. און פארוואס? וויבאלד ביי מנחם שטייט אז ער האט גערופן דעם מלך אשור אים צו העלפן, כדי ער זאל אים מסייע זיין אנצוהאלטן די מלוכה. און ווען פקח האט געמאכט א קשר אויף פקחיה, שטייט אז ס'איז געקומען מנחם - אויף פקחיה בן מנחם - איז געקומען דער מלך אשור זיך אנצונעמען פאר זיין קריג. דאס הייסט, מנחם האט מאביליזירט א פרעמדע קראפט פון אינדרויסן אים צו העלפן, פקחיה בן מנחם האט גערופן דעם מלך אשור אים צו העלפן. און אגב דעם האט ער זיך אנגענומען פאר'ן מלך יהודה און ער האט מגלה געווען דאס לאנד נפתלי. און שפעטער, ווען הושע בן אלה האט געהרג'עט פקח'ן, איז ער געקומען קעגן הושע. קומט דאך אויס אז זיי האבן דאס אליינס אנגעמאכט אויף זיך: דו ביסט געגאנגען מאכן קשרים מיט פרעמדע מלכויות פון אינדרויסן כדי וואס, כדי זיי זאלן דיר העלפן? צום סוף זענען זיי דיר געווארן צום בראך. זיי האבן דאס אליינס פאראורזאכט, דורך דעם וואס זיי פלעגן הרג'ענען זייערע מלכים, און דורך דעם האבן זיי צוגעברענגט אז די מלכים האבן געמוזט אנקומען צו הילף פון אינדרויסן, און ווען דער פיינט פון אינדרויסן איז שוין אנגעקומען, האט ער שוין געשלאגן די וואס זיצן דא.
און אינעם משל, דורך דעם איז אפרים געווען ווי א "עוגה בלי הפוכה". וויבאלד ביז יעצט האבן מיר גערעדט פון אן אויוון, "אֹפֵה הֵם", דעריבער ציט ער ווייטער מיט דער זעלבער מליצה און זאגט, זיי זענען נישט געבאקן געווארן אין דעם אויוון וואס איז אנגעהייצט מיט דער דאזיגער פייער, נאר ער איז געווען ענליך צו א קוכן וואס מען האט נישט איבערגעקערט. דאס הייסט, זיי האבן אין יענע צייטן געהאט א "חררה", א חררה איז געווען א פלאדן וואס מען באקט אויף גחלים. דאס ווערט אסאך דערמאנט אין דער גמרא, "כלב שנטל את החררה" און ענליכס. א קוכן וואס ווערט געבאקן אויף קוילן, דאס מיינט נישט דווקא א זיסער קוכן נאר דאס איז א ברויט, א פת. פארוואס הייסט דאס עוגה? עוגה ווייל ס'איז עגול, רונדעכיג. יעדע רונדעכיגע ברויט הייסט אן עוגה, אזוי ווי "עג עוגה וישב בתוכה", ער האט געצויגן א רונדעכיגן קרייז, אדער ווי דער קינדערישער חרוז "עוגה עוגה עוגה במעגל נחוגה", די קינדער מיינען אפשר אז מען זינגט דא וועגן א געבעקס, אבער דאס איז נישט די כוונה, נאר דארט איז עוגה מלשון מעגל, א קרייז. און דאס איז אגב דער מקור פונעם ווארט חלה, ווייל אויך א חלה איז אין יענע צייטן געווען רונדעכיג, דאס קומט מלשון מחול, א רינגעלע. אויף יעדן פאל, די דאזיגע עוגה, דאס הייסט די דאזיגע חלה, די דאזיגע פת, פלעגט מען באקן אויף גחלים, און מען האט געמוזט איבערקערן דאס ברויט כדי ס'זאל זיך גוט אויסבאקן פון ביידע זייטן. ווייל אויב נישט, ווערט דער אונטערשטער טייל פארברענט ווייל ס'איז הייסע גחלים, און דער אויבערשטער טייל בלייבט רוי, נישט געבאקן. דעריבער זאגט ער, אפרים איז געווען אן עוגה בלי הפוכה. עוגה בלי הפוכה מיינט צו זאגן, זיי זענען געווען ווי יענע פת וואס מען באקט גלייך אויף די גחלים און מען האט עס נישט איבערגעקערט.
וואס איז דא דער נמשל? דאס איז דער קומענדיגער פסוק: "אָכְלוּ זָרִים כֹּחוֹ וְהוּא לֹא יָדָע, גַּם שֵׂיבָה זָרְקָה בּוֹ וְהוּא לֹא יָדָע". פונקט ווי דער דאזיגער קוכן וואס מען האט נישט איבערגעקערט ווי מיר האבן ערקלערט, אז פון איין זייט ווערט ער פארברענט, און פון דער צווייטער זייט בלייבט ער ווייך און נישט ראוי צו עסן, אזוי אויך איז געשען צו זיי, צו אפרים. "אכלו זרים כוחו והוא לא ידע", דער מלך אשור האט אויפגעגעסן זייער כח, צוגענומען זייער געלט, זיי מגלה געווען, דאס איז ווי דער משל פונעם קוכן וואס פון אונטן איז ער פארברענט און פארשווארצט געווארן. און פון דער אנדערער זייט, זאגט ער, "גם שיבה זרקה בו והוא לא ידע". און דאס גייט אויף דער צווייטער זייט פונעם קוכן: ווען מען קערט נישט איבער דעם קוכן, בלייבט דער אויבערשטער טייל ווייך, א צעלאזטער, ווייכער טייג. און דאס איז פונקט ווי אן איש שיבה, אן אלטער מאן וואס זיין כח איז שוואך. זיין כח איז אפגעשוואכט אזוי ווי דער קוכן פון אויבן וואס איז נישט אויסגעבאקן, וואס איז שוואך, ער ווערט שוין קראנק אין די אברים און שוואך אין כוחות; אזוי אויך זענען זיי אליינס געווארן שוואך און זייער גבורה איז געווען ווי א זקן וואס תש כוחו. קומט אויס, פון איין זייט זענען זיי פון אונטן פארברענט געווארן - דער מלך אשור האט פארצערט זייער כח אזוי ווי די גחלים פארצערן דעם קוכן, און פון דער צווייטער זייט זענען זיי פון אויבן אפגעשוואכט געווארן, זיי זענען געווען ווי א ווייכער, רויער טייג אזוי ווי אן איש שיבה.
דער רד"ק ערקלערט "גם שיבה זרקה בו", זאגט דער רד"ק: א מענטש פלעגט דאך תשובה טאן פון זיין שלעכטן וועג אין די ימי הזקנה. אזוי איז געווענליך דער מציאות, וויבאלד ער זעט אז זיין כח איז אויסגעגאנגען און ער גייט אין דעם וועג פון דער גאנצער ערד, טוט ער תשובה פאר זיין טויט. ווען א מענטש איז יונג, קאכט נאך דאס בלוט און ער האט נאך תאוות, פלענער און תענוגים, און קיין תשובה ליגט אים נישט אין קאפ. אבער שפעטער, ווען א מענטש ווערט עלטער און פארעלטערט זיך, פלוצלונג זעט מען אים קומען כסדר אין בית המדרש, פלוצלונג זעט מען ווי ער ווערט נאנט, ער ווערט צוגעבונדן. וואס איז געשען? דער מענטש פארשטייט שוין אז באלד וועט ער שוין גיין אויף יענער וועלט. ער נעמט נישט קיין ריזיקעס און הייבט אן מאכן א חשבון הנפש פון פריש. זאגט דער רד"ק, דאס איז וואס דא שטייט: די דאזיגע צרות זענען בעצם א משל אויף די ימי הזקנה, וואס דעמאלט אין דער עלטער איז שוין די צייט פון תשובה און פון התעוררות. קום און קוק, "שיבה זרקה בו", אויך אין די טעג פון פקח בן רמליהו און אין די טעג פון הושע בן אלה, וואס זיי זענען געווען די לעצטע מלכים, מיט דעם אלעם האבן זיי נישט תשובה געטאן פון זייער שלעכטן וועג. זיי האבן זיך נישט געפירט ווי דער שטייגער פון אן אלטן מענטש וואס קערט זיך אום פון זיין שלעכטן וועג אין זיינע לעצטע יארן, נאר זיי האבן ווייטער אנגעהאלטן אין זייער קלקול.
"וְעָנָה גְאוֹן יִשְׂרָאֵל בְּפָנָיו, וְלֹא שָׁבוּ אֶל ה' אֱלֹהֵיהֶם, וְלֹא בִקְשֻׁהוּ בְּכָל זֹאת". וואס מיינט "וענה גאון ישראל"? רש"י ערקלערט לויט'ן תרגום, "וְיִמַּךְ יְקָר יִשְׂרָאֵל וְאִנּוּן חָזַן", דאס הייסט, זיי זעען ווי דער כבוד פון כלל ישראל פאלט, ווי ער ווערט אראפגענידערט און דערנידעריגט; "וענה גאון ישראל", זיי זענען שוין פארמינערט און דערנידעריגט געווארן, "ולא שבו אל ה' אלוהיהם". נו, דו זעסט דאך, דו פארשטייסט אז די תוצאות זענען ביטער, פארוואס טוסטו נישט קיין תשובה? פונדעסטוועגן, הגם זיי זענען געווארן דערנידעריגט - און רש"י זאגט אז "וענה" איז לשון עבר, אזוי ווי "וקרא זה אל זה ואמר" וואס מיינט אין דער פארגאנגענהייט, און ווי "ועשה לו כתונת פסים" וואס איז אין דער פארגאנגענהייט, אזוי אויך איז "וענה" לשון עבר - הגם דער כבוד פון ישראל איז דערנידעריגט און געבויגן געווארן, "ולא שבו אל ה' אלוהיהם ולא ביקשוהו בכל זאת", מיט דעם אלעם זענען זיי געבליבן ביי זייערע שלעכטע מעשים און האבן זיך נישט אומגעקערט פון זייער קלקול, זיי האבן נישט גענומען קיין מוסר.
דער מלבי"ם ערקלערט, לעומת דאס וואס מיר האבן פריער געזען אין קאפיטל ה' פסוק ה', אז ווען "יענה גאון ישראל בפניו", דארט האט דער מלבי"ם ערקלערט אז די כוונה איז אז זיין שטאלץ וועט זיך בייגן, ער וועט שפירן ביי זיך אז ער באקומט עונשים פאר די פארדארבענע מעשים וואס ער האט געטאן, דאס וועט דערנידערן זיין גאווה; דעמאלט וועלן זיי גיין, שטייט דארט "בצאנם ובבקרם ילכו לבקש את ה'". ווען ער וועט פארשטיין: איך האב אנגעמאכט שלעכטס פאר מיר אליינס, און זע נאר אלע יסורים, איך בין שולדיג דערין, דעמאלט וועלן זיי גיין זוכן דעם אייבערשטן. יעצט זאגט ער דיר: קום און קוק, די זאך איז שוין געשען און זיי זענען נישט געגאנגען זוכן דעם אייבערשטן! הגם "וענה גאון ישראל בפניו", קום זע אז זיי זענען שוין דערנידעריגט געווארן, זייער מצב איז געפאלן און זיי זענען אין גרויס ארימקייט און אין א טיפער שפלות, דאך מיט דעם אלעם, הגם זיי זענען כביכול אין א צושטאנד פון אונטערווארפנקייט, האבן זיי זיך נישט אונטערגעווארפן אונטער'ן אייבערשטן, זיי האבן נישט תשובה געטאן צום אייבערשטן, און אויך "לא ביקשוהו בכל זאת". וואס מיינט "ביקשוהו"? זוכן דעם אייבערשטן מיט קרבנות, מיט תפילה. א מענטש טוט אמאל נישט קיין גאנצע תשובה, אבער ער ווענדט זיך לכל הפחות צום אייבערשטן, דאס איז דאך אויך עפעס, ער זעט אין אים אן אדרעס; אבער דא, קום זע, זיי האבן זיך טאקע געווענדט צום אייבערשטן, אבער זייער ווענדונג צום אייבערשטן איז בלויז געווען "שיק אונז הילף, ראטעווע אונז". ס'איז נישט געווען דא קיין ווענדונג צום אייבערשטן מיט קרבנות און מיט תפילה, אן אופן פון ווענדונג וואס דרוקט אויס א הכרה אינעם חטא, אן אנערקענונג אין אונזער קלקול.
"וַיְהִי אֶפְרַיִם כְּיוֹנָה פוֹתָה אֵין לֵב, מִצְרַיִם קָרָאוּ, אַשּׁוּר הָלָכוּ". ויהי אפרים כיונה פותה: ער פארגלייכט אפרים, זאגט דער רד"ק, צו א טויב וואס ווערט געכאפט אין א נעץ צוליב איר נארישקייט און פתיות. דאס איז די כוונה "כיונה פותה", ווי א פתי'דיגע טויב, מלשון פתי. זי גייט און פון גרויס נארישקייט גייט זי אריין אינעם נעץ, זי זעט דארט קערלעך, גייט זי אריין און עסט, און לייגט נישט אכט אז זי ווערט געפאנגען אינעם נעץ; זי האט נישט קיין שכל און קיין הארץ צו באגרייפן אז דארט איז אויסגעשפרייט א נעץ זי צו כאפן. און היינט, ליידער, זענען אויך פאראן אסאך מענטשן וואס האבן נישט דעם הארץ צו באגרייפן אז היינט איז אויסגעשפרייט אן אנדערע נעץ, וואס פאנגט ליידער פילע און גוטע. אמאל איז געווען א נעץ צו כאפן א טויב, היינט איז פאראן די נעץ פונעם אינטערנעט, ליידער, וואס וויפיל מענטשן זענען ווי א "יונה פותה אין לב"! מענטשן פאלן אריין אין יענעם נעץ ווי א נאר'ישע טויב, און מען לייגט נישט קיין אכט אויפ'ן הארץ. ווי אזוי פאנגט זיך עס אן? לכתחילה האט ער נאר געזוכט שיעורי תורה, אנפאנג האט ער בלויז געוואלט א וועג צו מאכן באנק פעולות, דאס איז א פתי'דיגע טויב, אבער דערנאך לאזט ער זיך פארפירן און קומט אן צו ערטער וואו מען טאר בשום אופן נישט צוקומען. דעריבער שטייט דאך אז "אין אפוטרופוס לעריות". וואס א מענטש דארף טאן איז נישט זיך פארלאזן אויף זיין ווילנskraft, נאר אויף איין זאך: אפילו ווער ס'מוז עס האבן און איז געצוואונגען דערצו, מוז ארויפשטעלן חסימות און פילטערס. מען מוז לייגן אזעלכע שפארן וואס אפילו אויב ער איז א גרויסער מבין קען ער זיי נישט דורכברעכן, און נישט קיין חסימות ביי אים אויפ'ן קאמפיוטער, נאר חסימות ביים ספק (פראוויידער) וואס שטעלט צו די נעץ. דאס איז דער איינציגער וועג ווי אזוי די גדולי ישראל האבן מתיר געווען אויף סיי וועלכן אופן פאר איינעם וואס מוז זיך באשעפטיגן מיט די זאכן, דאס איז דער איינציגער וועג. אויב נישט, איז דאס "כיונה פותה אין לב", ווי א נארישע טויב וואס ווערט געכאפט אינעם נעץ צוליב איר גרויס פתיות.
אזוי אויך, לאמיר צוריקקומען צו אונזער ענין: אפרים, ערקלערט דער רד"ק, זיי פלעגן גיין בעטן הילף פון אשור און פון מצרים, אבער דו ביסט דאך א פתי, ווייל דו ביסט זיכער אז זיי וועלן דיר קומען העלפן, און באמת וואס איז געשען? זיי זענען נישט געקומען זיי העלפן, נאר פארקערט, זיי זענען געקומען און זיי געשעדיגט. און די טויב גייט דאך מיט א תמימות, אזוי זענען זיי ווי די תמימות'דיגע טויב געווען זיכער אז מען וועט דארט באקומען הילף און שטיצע. מדינת ישראל זעט שוין לאנג נישט אינעם יו-ען (או"ם) קיין כח וואס העלפט אדער שטיצט, אדער אן ארט וואו מען קען זיך באקלאגן אויף די מעשים פון חמאס און חיזבאללה; זיי ווייסן אז קיין ישועה וועט פון דארט נישט קומען. פונקט אזוי זענען מיר אליינס קיינמאל נישט געגאנגען צום בג"ץ בעטן פון זיי הילף אין עניני דת; אויב אהרן ברק איז אויסגעוועלט געווארן אלס יקיר פון דער רעפארמער באוועגונג נאכדעם וואס ער האט פארלאזט דעם בענקל פונעם בית המשפט, פארשטייען מיר שוין וואוהין דער ווינט בלאזט און מען פארשטייט מיט וואספארא מענטשן מען האנדלט און וואס איז זייער אגענדע. ממילא האבן מיר קיינמאל נישט געטראכט צו גיין בעטן פון זיי הילף, סיי ווייל מיר האבן קיינמאל נישט ערווארטעט אזא זאך, וויבאלד זיי זענען די לעצטע וואס וועלן דיר העלפן, און סיי ווייל דאס בעטן אליינס איז ווי געבן זיי לעגיטימאציע כאילו זיי זענען פאר אונז א כח פונעם משפט. זיי זענען פאר אונז גארנישט, אפילו נישט ווי דער שטויב פון דער ערד. מיר דאווענען יעדן טאג "השיבה שופטינו כבראשונה ויועצינו כבתחילה", און יעדער שופט וואס פסק'נט נישט לויט די דינים פון דער תורה הקדושה, זאגט דער שולחן ערוך און אזוי פסק'נט דער רמב"ם, האט אויפגעהויבן א האנט קעגן תורת משה. קומט אויס אז מיר ווייסן פון פאראויס צו וועמען מען טאר זיך נישט ווענדן. אבער דא זאגט ער: אפרים איז געווען ווי א "יונה פותה", ווי א נארישע טויב איז ער צוגעגאנגען צו אשור און צו מצרים, ער האט געמיינט אז פון זיי וועט ער באקומען א שטיצע, ער איז געווען זיכער אז פון זיי וועט קומען די הילף.
דער תרגום יונתן טייטשט אויף "יונה פותה" - "לְיוֹנָה סְרִיחְתָּא". וואס מיינט "סריחתא"? דער בעל הערוך ערקלערט אז די כוונה איז אז זי שלאָגט און קראצט איר פנים. דער רד"ק ערקלערט אז דאס איז געבויט אויף דער אראבישער שפראך, אז ווען מען באצייכנט א פרוי וואס שלאָגט און צעקראצט איר פנים רופט מען איר "שרחה" אדער "סרחה". אפשר איז דאס אין אלט-אראביש, אין אראביש זענען דאך פאראן אסאך דיאלעקטן ווי באקאנט. אויף יעדן פאל, איז ער ענליך צו א "יונה סריחתא", וואס צעקראצט און שלאָגט זיך ווען זי געפינט זיך אין א שווערער צרה און אומגליק. דאס איז טאקע ווי דער מנהג פון די אראבער, אז ווען ס'איז ביי זיי א לוויה וכדומה צעקראצן זיי זייערע פנימ'ער און רייסן זיך די האר. די תורה אסר'ט דאס דאך: "וְשֶׂרֶט לָנֶפֶשׁ לֹא תִתְּנוּ", "לֹא תִתְגֹּדְדוּ" און אזוי ווייטער; ביי זיי איז דאס מותר, אבער דאס איז די הגדרה פון א "יונה פותה".
דער מלבי"ם ערקלערט: "ויהי אפרים כיונה פותה אין לב", זיי האבן געטאן אלע זייערע מעשים אן קיין שכל און אן קיין פארשטאנד, אן זיך מתבונן זיין אין די תוצאות. וויבאלד זיי זענען דאך שוין געווען אונטער דער הערשאפט פון מלכות אשור - דאס הייסט, יענע צייט האט אשור זיי שוין איינגענומען - אין אזא מציאות, פאר וואס גייסטו רופן מצרים? ווען דו האסט גערופן מצרים, איז דאך פשוט אז דער מלך אשור האט דאס אפגעטייטשט אלס א מרידה קעגן אים: איך בין דאך דא דער הערשער, און יעצט גייסטו רופן מצרים זיי זאלן דיר העלפן? און דעמאלט האט דער מלך אשור געזען אז ס'איז דא א קשר פון דער זייט פון הושע בן אלה, א געוועב קעגן אים, ער האט געשיקט שלוחים צו סוֹא מלך מצרים. דעריבער שטייט "וַיַּעַצְרֵהוּ בְּבֵית כֶּלֶא", און ער האט באלאגערט שומרון און מגלה געווען ישראל קיין אשור. איז דא געווען איין נארישקייט: דו שטייסט אונטער איין מלך, האסטו זיך געווענדט צו א צווייטן מלך, און מיט דעם האסטו זיך פארפלאנטערט מיט'ן ערשטן מלך און געמאכט א קשר קעגן אים. א צווייטע נארישקייט איז נאך געווען דערצו: נאכדעם וואס ער האט גערופן מצרים, שטייט אז הושע איז אליינס געגאנגען קיין אשור! דארט שטייט אז דער מלך אשור האט אים ארעסטירט און איינגעזעצט אין תפיסה, און דער מלך אשור איז ארויפגעגאנגען אויפ'ן גאנצן לאנד און האט באלאגערט שומרון דריי יאר. עס איז משמע דערפון אז אנפאנג איז טאקע הושע - הושע בן אלה, נישט צו פארטוישן מיט הושע הנביא, נאר דער קעניג הושע בן אלה וואס איז געווען דער לעצטער מלך פון מלכות אפרים - אנפאנג איז ער געגאנגען צו אים ווי אן אונטערווארפענער מלך, ווי א קנעכט. ער איז פון זיך אליינס געגאנגען, אזוי שטייט אינעם פסוק, ער איז געגאנגען קיין אשור און דעמאלט האט אים מלך אשור איינגעשפארט. ער איז אליינס געגאנגען מיט הכנעה! און יענער האט אים מער נישט געלאזט צוריקקומען, און איז ארויפגעגאנגען אויף שומרון. קומט דאך אויס אז ווען ער וואלט געבליבן אין שומרון, וואלט זיין מצב געווען פיל בעסער. און דאס הייסט "יונה פותה אין לב": דו האסט געטאן א שריט אן קיין שכל און אן קיין שום לאגיק! דו גייסט צו א מלך וואס דו ווייסט אז דו ביסט פארפלאנטערט מיט אים, און דו גייסט אריין גלייך אין זיין מלוכה? מען רעדט דאך נישט דא פון אן ארדנטליכער רעגירונג, מען רעדט דא פון א הערשאפט ווי איראן, וואס אין איין טאג באשליסט ער איינצופירן א משטר פון איאטאלעס און מען האט איינגעשפארט דעם גאנצן אמעריקאנער דיפלאמאטישן קארפוס. היינט וואלט קיין שום לאנד דאס נישט געטאן ווייל ס'איז קעגן די תקנות פון א נארמאלער מדינה, אבער ווען מען רעדט פון די איראנער הערשער, וועמען גייט אן ארדנונג? פאר אים איז דאס משכונות, ביז אמעריקע וועט נישט באפרייען דאס געלט וועלן זיי זיי נישט באקומען. סוף כל סוף זענען די נעבעכדיגע אומגעקומען אין א דורכגעפאלענער אמעריקאנער ראטעווע-אקציע; אבער דאס איז נאר א משל צו פארשטיין, אז ווען דו ביסט פארפלאנטערט מיט איינעם גייסטו נישט אריין גלייך אין זיינע הענט, בפרט ווען יענער האט נישט קיין דין ודיין. דאס האט הושע דא געטאן: ער האט געמיינט אז ער וועט גיין איינשטילן דעם מלך אשור, אבער מלך אשור האט אים אריינגעווארפן אין תפיסה, און יעצט איז נישטא דא קיין קעניג, איז ער געקומען אהער און איינגענומען דאס גאנצע לאנד. קומט אויס אז ס'איז דא געווען א מעשה אן קיין שכל, "כיונה פותה אין לב": מצרים קראו, אשור הלכו. ערשטנס, מצרים קראו, דו האסט זיך אנגערירט מיט אשור וואס איז דער הערשער דא; און נאכדעם אשור הלכו, ביסטו נאך געגאנגען צו אים אונטערווארפן זיך, צו וועמען? ווי א צייטיגע פרי גלייך אין די הענט פון דיין פיינט? צום סוף זעט מען אז דאס האט זיי אנגעמאכט אן אומגעהויערן שאדן, ס'איז געווען א גרויסע נארישקייט.
"כַּאֲשֶׁר יֵלֵכוּ אֶפְרוֹשׂ עֲלֵיהֶם רִשְׁתִּי, כְּעוֹף הַשָּׁמַיִם אוֹרִידֵם, אַיְסְרֵם כְּשֵׁמַע לַעֲדָתָם". כאשר ילכו אפרוש עליהם רשתי: בשעת ער איז געגאנגען קיין אשור, זאגט דיר דער אייבערשטער: דו מיינסט אז ער האט דא געטאן א שריט פון סכלות אן קיין שום לאגיק? זאגט ער דיר, דאס איז א טעות, דאס איז געווען פון מיר! "אפרוש עליהם רשתי", דאס הייסט, איך האב אים דארט אויסגעשפרייט א נעץ, און דערמיט האב איך אים אריינגעלייגט אין הארצן דעם געדאנק ער זאל אהין גיין, און פארוואס? כדי זיך אפרעכענען מיט אים, וויבאלד ער איז געווען פון די רשעות'דיגע מלכים. און דערמיט "אפרוש עליהם רשתי כעוף השמים אורידם". דער מלבי"ם ערקלערט, דער יעגער קען נישט פאנגען דעם פויגל אין הימל ווייל ער פליט הויך; וואס טוט ער? ער שפרייט אויס א נעץ, און דער פויגל קומט אראפ צום נעץ און ווערט דארט געכאפט; דער פויגל זעט אז אונטן זענען דא קערלעך, קומט ער אראפ, און מיט דער נעץ וואס דער יעגער האט אויסגעשפרייט פאר זיינע פיס כאפט ער אים. אזוי אויך האט דער מלך אשור נישט געקענט באקומען הושע בן אלה כל זמן ער איז געווען אין שומרון, ווייל שומרון איז געווען באפעסטיגט און באלאגערט, האט ער אים נישט געקענט כאפן; אבער זאגט דער אייבערשטער: איך האב אים אויסגעשפרייט א נעץ, אז ווי א נארישע טויב איז ער אליינס געגאנגען צו אים, ווי אן אונטערווארפענער קנעכט ווי מיר האבן געזאגט, ער איז געגאנגען צום מלך אשור און דארט איז ער געכאפט געווארן אין זיין נעץ. זאגט דיר דער אייבערשטער: דאס איז פון מיר! דאס איז נישט סתם א נארישקייט וואס איז אים פלוצלונג אריין אין קאפ, נאר איך האב אים אריינגעלייגט די נארישקייט. "כאשר ילכו אפרוש עליהם רשתי כעוף השמים אורידם, איסרם כשמע לעדתם".
וואס מיינט דאס? זאגט דער מלבי"ם, ס'איז כאילו דא שטייט: "כשמע אייסרם לעדתם, ואנוכי אפדם", וואס דאס איז בעצם דער המשך פונעם קומענדיגן פסוק. דאס הייסט, ער זאגט, אפילו דעמאלט, אינעם ביטערן מצב וואס איז דעמאלט געווען, וואלט נאך אלץ געווען פאר זיי א תיקון ווען זיי נעמען מוסר, ווען זיי וואלטן זיך צוגעהערט צו דער תוכחה. "כשמע", זאגט דער הקדוש ברוך הוא: איך האב געטראכט אז אויב זיי וועלן הערן, אויב זיי וועלן הערן מוסר, דעמאלט "אייסרם לעדתם" - אייסרם איז מלשון מוסר - איך וועל געבן מוסר-רייד פאר זייער עדה: קומט זעט וואס האט אייך גורם געווען דאס וואס איר זענט אפגענייגט פונעם וועג, וואס האט אייך גורם געווען דאס וואס איר האט פארלאזט דעם אייבערשטן; און איך האב געטראכט אז דורך דעם, "כשמע", ווען זיי וועלן הערן, וועלן זיי תשובה טאן, זיי וועלן באמערקן וואס דער חטא ברענגט אן, און דורך דעם "ואנוכי אפדם", איך וועל זיי אויסלייזן; איך האב געטראכט אז מען וועט זיי קענען ארויסנעמען פון דער צרה וואו זיי געפינען זיך אין די הענט פונעם מלך אשור. אבער ער זאגט: זע נאר, נישט נאר וואס זיי האבן נישט פארראכטן, נאר "וְהֵמָּה דִּבְּרוּ עָלַי כְּזָבִים"! נישט נאר וואס זיי האבן נישט גענומען קיין מוסר און נישט באמערקט אז דאס שלעכטס קומט פונעם אייבערשטן, נאר זיי האבן נאך גערעדט ליגנט אויף מיר, דאס הייסט זיי האבן געלייקנט אין השגחה פרטית, אין שכר ועונש, זיי האבן גערעדט פאלשקייטן אויף מיר; קומט אויס אז אפילו די יסורים וואס איך האב געברענגט אויף זיי האבן נישט אויפגעטאן. הגם "אוֹי לָהֶם כִּי נָדְדוּ מִמֶּנִּי, שֹׁד לָהֶם כִּי פָשְׁעוּ בִי", זיי וואלטן זיך באדארפט אויפוועקן און פארשטיין: וויי צו אונז, מיר האבן פארלאזט דעם אייבערשטן, "נדדו ממני", א חורבן און רויבעריי קומט אויפ'ן לאנד "כי פשעו בי"; און ווען זיי טוען ווען דאס, "ואנוכי אפדם", וואלט איך זיי אויסגעלייזט; אבער וויבאלד זיי האבן נישט אזוי געטאן, נאר "והמה דיברו עלי כזבים", וועט ממילא דער עונש זיכער קומען אויף זיי.
מיר האבן געזען "אייסרם" אין באדייט פון יסורים, אזוי ערקלערט אויך רש"י. אבער ער ברענגט נאך א פירוש בשם מנחם (דער ערשטער פירוש איז פון דונש בן לברט, וואס איז געווען א גרויסער מדקדק ווי באקאנט), און דער צווייטער פירוש פון מנחם ערקלערט אז דאס איז מלשון בינדן, מלשון מוסרות; "אייסרם" קומט פון מוסרות (פעטערס, שטריק). און די כוונה איז כביכול: "אורידם, אייסרם כשמע לעדתם", איך וועל זיי פארבינדן מיט שטריק און קייטן. און וואס מיינט "והמה דיברו עלי כזבים"? ערקלערט רש"י, אז איך האב זיי געוואלט אויסלייזן פון שלעכטס - ווי אזוי? דורך דעם וואס איך האב געשיקט נביאים, איך האב געשיקט ירמיהו ער זאל זיי מוסר'ן; און זיי האבן גערעדט אויף מיר ליגנט, זיי זענען געקומען און געזאגט צו ירמיהו: דו רעדסט ליגנט, דו ביסט נישט קיין שליח פונעם אייבערשטן. איך שיק זיי א שליח, און זיי זאגן אז דער שליח רעדט ליגנט און זיינע ווערטער זענען נישט פונעם אייבערשטן! אין אזא מצב קומט זיי זיכער נישט אז איך זאל זיי אויסלייזן.
און ער גייט ווייטער און זאגט: "וְלֹא זָעֲקוּ אֵלַי בְּלִבָּם כִּי יְיֵלִילוּ עַל מִשְׁכְּבוֹתָם, עַל דָּגָן וְתִירוֹשׁ יִתְגּוֹרָרוּ, יָסוּרוּ בִי". ולא זעקו אלי בלבם: אפילו ווען זיי יאמערן אויף זייערע געלעגערס פון גרויסע צרות, איז דאס בלויז א געוויין, אבער זיי שרייען נישט צום אייבערשטן און זוכן נישט דעם אייבערשטן. און אפילו אויב זיי שרייען יא, איז דאס נישט פונעם הארץ: "ולא זעקו אלי בלבם", נאר בלויז מן השפה ולחוץ; ער שרייט נאר מיט די ליפן ווייל ער איז פארדרוקט און אין ענגעניש, אבער ס'איז נישטא דא קיין שום אמת'ע צעקע וואס קומט ארויס פונעם טיפן הארצן מיט א רצון תשובה צו טאן צום אייבערשטן. "על דגן ותירוש יתגוררו": וואס מיינט "יתגוררו" וואס שטייט דא? דער מלבי"ם ערקלערט, "יתגוררו" איז מלשון וואוינען און וואנדערן פון איין ארט צום צווייטן, מלשון מגורים; וועגן תבואה און וויין זענען זיי אנגעקומען צו אזא שרעקליכן מצב אז זיי האבן נישט קיין תבואה ביי זיך אין שטאט, און זיי מוזן יעדעס מאל גיין וואוינען אין אן אנדער ארט כדי צו האבן פרנסה. דער רד"ק ווידעראום ערקלערט, אז ווען די פארקויפער פון תבואה און וויין פלעגן אנקומען אין שטאט, פלעגן זיך אלע פארזאמלען ארום זיי; און לויט דעם איז "יתגוררו" מלשון "לא תגורו", וואס איינע פון די פירושים אין חז"ל, אויסער מורא האבן, איז מלשון צוזאמנעמען, ווי "מָגוֹר מִסָּבִיב", די גוים האבן זיך פארזאמלט ארום; תגורו ווי אָנזאמלען, "לאגור". אויב אזוי, ווען ס'שטייט "על דגן ותירוש יתגוררו", ווען איינער פלעגט קומען פארקויפן קארן און וויין, פלעגן אלע זיך פארזאמלען און זיך אנקלייבן ארום אים, צוליב דעם גרויסן הונגער און שוועריקייט וואס זיי האבן געהאט. רש"י ערקלערט "על דגן ותירוש יתגוררו" מלשון מגורות, שפייכלערס וואו מען לייגט אוועק תבואה (א מגורה איז אן ארט וואו מען האלט תבואה). לויט רש"י'ס פירוש איז דאס דער טעם פארוואס זיי טוען נישט קיין תשובה: ווייל זיי האבן שפייכלערס פול מיט תבואה, פילן זיי זיך זאט און עס פעלט זיי גארנישט! לויט דעם איז דאס א פארקערטער טייטש פון וואס מיר האבן פריער ערקלערט אז דאס קומט ארויסברענגען זייער הונגער; נאר לויט רש"י זאגט דער פסוק אז וויבאלד זיי זענען געווען זאט, האבן זיי נישט געשפירט קיין געברויך צו שרייען צום אייבערשטן, ווייל זיי האבן נאך געהאט שפייכלערס פול מיט קארן און וויין. "על דגן ותירוש יתגוררו, יסורו בי".
וואס מיינט "יסורו בי"? ערקלערט דער מלבי"ם, דאס איז מלשון "בן סורר ומורה"; דאס הייסט זיי זענען ווי א סורר ומורה, זיי נייגן זיך אפ פונעם גראדן וועג, זיי זענען א זולל וסובא און ווענדן זיך נישט צום אייבערשטן און זוכן נישט דעם אייבערשטן.
"וַאֲנִי יִסַּרְתִּי חִזַּקְתִּי זְרוֹעֹתָם, וְאֵלַי יְחַשְּׁבוּ רָע". דער רד"ק ערקלערט "ואני יסרתי": ווען זיי האבן געהאט גוטס, זענען זיי געווען שטארק קעגן די שונאים; פון וואו איז דאס געקומען? "ואני יסרתי", דער רד"ק ערקלערט אז יסרתי איז מלשון פארבינדן און פארשטערקערן, מוסרות, ווי "מוסר מלכים" אדער "מוסרות ארוד". זאגט דער אייבערשטער: ווער האט פארשטארקט זייערע אקסלען און ארעמס? דאס בין איך געווען! דאס הייסט, ווען זיי האבן בייגעקומען זייערע פיינט, איז דאס געקומען פון מיר; און דעמאלט מיינען זיי אז דאס קומט פון זייער אייגענער גבורה, זיי שרייבן עס נישט צו צו מיר. אבער "ואלי יחשבו רע": ווען עס טרעפט זיי א שלעכטס, דאס מיינען זיי יא אז ס'קומט פון מיר! איך האב זיי געשטארקט און דערויף האבן זיי מיר נישט אנערקענט, אבער ווען ס'איז געקומען שלעכטס, דעמאלט טראכטן זיי שלעכטס אויף מיר. און דאס איז למעשה דער מציאות ביים מענטש: ווען א מענטש גייט גוט און ער האט סוקסעס אין עפעס, פרעגט מען אים: זאג נאר, ווי אזוי ביסטו אזוי מצליח געווען? זאגט ער: "סייעתא דשמיא, גלייב מיר, דער אייבערשטער האט געהאלפן"... דאס הייסט, מיין פריינד, איך האב עס געטאן, נאר מען קען דאך נישט איבערלאזן דעם אייבערשטן אן גארנישט, זאגט מען "דער אייבערשטער האט געהאלפן". אבער ווען א מענטש פאלט חלילה, ער האט צרות אדער מחלות, פרעגט מען אים: וואס גייט פאר מיט דיר? ענטפערט ער: "אלעס איז פונעם אייבערשטן, אלעס איז פון אים, אלעס איז פון בורא עולם!" פארשטייט איר? זיינע אלע צרות קומען פונעם אייבערשטן, אבער זיינע הצלחות זענען פון אים אליינס, דער אייבערשטער איז בלויז אביסל צו הילף, ארויסגעזאגט מיט די ליפן! אבער די צרות קומען "בלויז פונעם אייבערשטן". ער פרעגט נישט ביי זיך ווען ס'קומען צרות: "וואס זאל איך דיר זאגן, מען דארף תשובה טאן, 'עוונותינו הטו אלה', איך דארף זען וואס איך האב פארדארבן אז דער אייבערשטער ברענגט דאס אויף מיר" - ניין, ניין, "אלעס איז פונעם אייבערשטן, ס'איז בלויז דער אייבערשטער". ער מיינט אז דאס איז בטחון, אבער באמת נעמט ער נישט קיין אחריות אויף זיינע מעשים, כאילו דאס איז סתם א גזירת שמים אן קיין שייכות מיט וואס ער טוט: "אזוי האט דער אייבערשטער געוואלט און פארטיג"; אבער די הצלחות זענען נישט קיין גזירת שמים, ביי הצלחות זאגט ער: "איך האב געארבעט, איך האב געטאן, און דער אייבערשטער האט אביסל צוגעהאלפן"... זאגט דער אייבערשטער: "ואני יסרתי חזקתי זרועותם", דא האבן זיי מיך נישט געזען; אבער ווען ס'איז דא שלעכטס, "ואלי יחשבו רע", ווען ס'געשעט שלעכטס מיינען זיי אז איך וויל זיי סתם שלעכטס טאן.
דער מלבי"ם ערקלערט, מיר האבן דאך פריער דערמאנט אז דער פסוק זאגט "יסורו בי", וואס מיינט אז זיי זענען ווי א בן סורר ומורה; זאגט ער, דאס וואס איך האב געשלאגן און געמוסר'ט דעם דאזיגן בן סורר ומורה, איז די כוונה געווען "חיזקתי זרועותם", איך זאל שטארקן זייערע הענט זיי זאלן תשובה טאן, זיי זאלן זיך צוריקקערן און מקרב זיין צום אייבערשטן, אזוי ווי מיר האבן פריער געזען "אייסרם לעדתם ואנוכי אפדם", איך האב געמיינט אז דורך די יסורים וועט מען זיי קענען אויסלייזן פון דער צרה. אבער "ואלי יחשבו רע": זיי מיינען אז מיין גאנצע כוונה איז נישט כדי זיי זאלן תשובה טאן, נאר "דער אייבערשטער וויל אונז שלעכטס טאן"! זיי פארשטייען נישט אז די אלע יסורים זענען געקומען כדי זיי צו ראטעווען, א מינוט פריער ברענגט דער אייבערשטער יסורים אפשר וועסטו זיך אויפוועקן; ניין, "ואלי יחשבו רע", זיי טראכטן אז די יסורים זענען געקומען בלויז זיי צו פייניגן און רודפ'ן ווייל דער אייבערשטער זוכט זייער שלעכטס חלילה.
"יָשׁוּבוּ לֹא עָל, הָיוּ כְּקֶשֶׁת רְמִיָּה, יִפְּלוּ בַחֶרֶב שָׂרֵיהֶם מִזַּעַם לְשׁוֹנָם, זוֹ לַעְגָּם בְּאֶרֶץ מִצְרָיִם". דער דאזיגער פסוק איז זייער שווער צו פארשטיין, וואס שטייט דא בעצם? ערקלערט דער רד"ק: "ישובו לא על", "עָל" מיינט דער העכסטער, דער עליון. ווען עס קומט אויף זיי א צרה, קערן זיי זיך אום און שרייען צו וועמען? צו עבודה זרה! "לא על", זיי ווענדן זיך נישט צום העכסטן מלך, צום הקדוש ברוך הוא, נאר "ישובו" - צו וועמען קערן זיי זיך? צו דער עבודה זרה, זיי שרייען אז די עבודה זרה זאל זיי ראטעווען. "היו כקשת רמיה": וואס איז א "קשת רמיה"? א פאלשער בויגן וואס נארט אפ. דער רד"ק ערקלערט אז א פאלשער בויגן איז ווען א מענטש שפאנט דעם פייל און בויגן אין איין ריכטונג, און אין דער לעצטער סעקונדע דרייט ער עס אויס צו א צווייטן ארט און שיסט; ער מאכט דעם רושם כאילו ער גייט טרעפן דעם איינעם, און למעשה שיסט ער אין א גאר אנדערע ריכטונג. דאס הייסט א "קשת רמיה", דער בויגן צילט כאילו אהין, אבער ער נארט אפ און שיסט ערגעץ אנדערש. הגם דער נארער דא, זאגט דער רד"ק, איז דאך דער שיסער און נישט דער בויגן אליינס, ווייל דער בויגן וואו מען ריכט אים דארט שיסט ער, אבער פונדעסטוועגן רופט מען דאס אן אויפ'ן בויגן ווייל ער ווייזט איין ריכטונג און טוט א צווייטע. אזוי אויך, זאגט ער, איז מיט כלל ישראל: אמאל האבן זיי תשובה געטאן דורך די יסורים וואס דער אייבערשטער האט זיי געברענגט, אבער זיי זענען געווען ווי א "קשת רמיה" - פאר איין רגע ווייזט מען אהער, אבער אין דער לעצטער סעקונדע דרייט מען אויס דעם בויגן אויף אן אנדערער זייט. דאס הייסט, הגם זיי האבן תשובה געטאן, איז דאס בלויז געווען א זאך פון איין מינוט, א צייטווייליגע זאך, און גלייך דערנאך קערן זיי זיך צוריק צו זייער קלקול. די ראיה דערצו ברענגט דער רד"ק, קוק ביי אליהו הנביא: ווען אליהו האט באוויזן צו ברענגען דאס גאנצע פאלק צו שרייען "ה' הוא האלקים, ה' הוא האלקים", זענען מיר דאך געווען זיכער אז פון דא פאנגט זיך אן א נייער וועג, פארטיג, מען האט אפגעלאזט די נביאי הבעל און איזבל'ס ליגנטס, יעצט זענען שוין אלע ערליכע אידן עובדי ה'; און דא זעט מען אז גלייך דערנאך האבן זיי זיך צוריקגעקערט צו דינען די בעלים, די קעלבער און די עבודה זרה! מען זעט אז זיי זענען געבליבן אין זייער פארדארבנקייט. איז דאס "ישובו לא על", זיי קערן זיך נישט אום צום אייבערשטן; און אפילו ווען זיי קערן זיך שוין יא אום, איז דאס ווי א "קשת רמיה", בלויז צייטווייליג, ווייל באלד דערנאך גייען זיי צוריק צו זייער אלטן וועג.
"יִפְּלוּ בַחֶרֶב שָׂרֵיהֶם מִזַּעַם לְשׁוֹנָם". די שרים וואס פירן זיי, און פירן זיי אויף א שלעכטן וועג, פלעגן זיי זאגן: קומט לאמיר גיין קיין מצרים בעטן פון זיי הילף, לאמיר גיין צו די אנדערע פעלקער צו געניסן פון זייער שטיצע, דער עיקר נישט זיך ווענדן צום אייבערשטן! זיי פלעגן זיי פארשלאגן צו זוכן ישועות אין אנדערע ערטער. און דאס איז "מזעם לשונם", אז מיט די דאזיגע רייד ברענגען זיי כביכול דעם כעס פונעם אייבערשטן מיט זייער לשון, זיי דערצערענען דעם באשעפער מיט זייערע עצות. און דעריבער איז זייער עונש "יפלו בחרב". דער מציאות איז געווען אז ווען זיי זענען געגאנגען, האט די דאזיגע נסיעה זיי נאר אראפגעווארפן און אנגעמאכט שאדן; פארוואס? א חלק זענען טאקע געפאלן אויפ'ן וועג קיין מצרים און זענען שוין דארט געשטארבן; אין דער נבואה פון ישעיהו שטייט: "מַשָּׂא בַּהֲמוֹת נֶגֶב... לָבִיא וָלַיִשׁ מֵהֶם", עטליכע זענען אויפגעגעסן געווארן דורך ווילדע חיות און עטליכע זענען געפאלן דורך דער שווערד פונעם פיינט. קומט דאך אויס אז די דאזיגע עצה וואס זייערע מלכים האבן זיי געגעבן - "קומט לאמיר זוכן הילף אין מצרים" - איז געווען א שעדליכע עצה, אן עצה וואס ברענגט אז "יפלו בחרב שריהם", די דאזיגע שרים פאלן דורך דער שווערד צוליב "זעם לשונם", ווייל זיי האבן דערצערנט דעם אייבערשטן מיט דער דאזיגער עצה.
"זוֹ לַעְגָּם בְּאֶרֶץ מִצְרָיִם". וואס מיינט "זו לעגם בארץ מצרים"? זאגט רש"י, ווען זיי פלעגן אנקומען קיין מצרים, פלעגן די מצריים חוזק מאכן פון זיי; זיי פלעגן זיי זאגן: פארוואס זענט איר צוריקגעקומען צו אונז? כדי צו ברענגען אויף אונז פורעניות? איז נישט גענוג געווען וואס איר האט אונז פארביטערט דאס לעבן ביי יציאת מצרים, זענט איר יעצט צוריקגעקומען נאכאמאל צו ברענגען אויף אונז נאך צרות? עס שטייט דאך ביי אייך: "לֹא תֹסִפוּ לִרְאֹתָם עוֹד"! דאס איז וואס שטייט, "זו לעגם בארץ מצרים", די זאך האט צוגעברענגט אז די מצריים האבן חוזק געמאכט פון זיי ווען זיי זענען געקומען זוכן שוץ אין זייער שאטן.
דער מלבי"ם ערקלערט: "ישובו לא על". מיר האבן דאך געזען אז דער אייבערשטער זאגט כביכול איך האב אויסגעשפרייט א נעץ פאר יענער פתי'דיגער טויב אדער פאר יענעם פויגל וואס פליט הויך אין הימל; "ישובו" פון דער נעץ, זאגט ער, אבער ווען דער פויגל קומט שוין ארויס פונעם נעץ, אנשטאט ער זאל פילן אז ער איז באפרייט געווארן און זאל יעצט פליען ארויף הויך, גייט ער און פאלט אריין אין א צווייטן נעץ! איז "ישובו", מען וואלט געמיינט אז דא וועט זיין אן אמת'ע תשובה, אבער "לא על", ער הייבט זיך נישט אויף ביז אויבן, נאר פון איין נעץ פאלט ער אריין גלייך אינעם צווייטן נעץ. און דאס איז דער משל צום דעמאלטדיגן מצב: לכתחילה האבן זיי זיך געווענדט קיין מצרים, און נאכדעם וואס הושע בן אלה האט זיך געווענדט צו סוֹא, איז ער אליינס געגאנגען קיין אשור און יענער האט אים איינגעשפארט אין תפיסה. און דעמאלט קומט אויס: "היו כקשת רמיה, ייפלו בחרב שריהם מזעם לשונם". ערקלערט דער מלבי"ם, ס'איז כאילו דא שטייט אז זייערע שרים זענען געווען ווי א "קשת רמיה": די שרים וואס זענען געגאנגען צום מלך אשור, זענען געגאנגען מסר'ן אויף הושע בן אלה, זיי האבן געזאגט אז הושע בן אלה האט געשלאסן שלום מיט מצרים און געמאכט א קשר קעגן דיר מיט מצרים. זיי האבן אבער נישט באמערקט אז מיט דעם האבן זיי געשאסן אויף זיך אליינס! ווייל זיי האבן געמיינט אז דערמיט וועלן זיי באקומען שטיצע און הילף פון אשור, אבער וואס האט אשור געטאן אנשטאט דעם? ער איז געקומען אהער און געשלאגן אלע איינוואוינער פונעם לאנד! דו ביסט געגאנגען מסר'ן אויף הושע בן אלה, און אלס תוצאה דערפון איז דער מלך אשור געקומען און דיר געהרגעט! זע נאר ווי די שרים זענען געווען ווי א "קשת רמיה": די וואס זענען געגאנגען האבן געמיינט צו שיסן א פייל אויף הושע בן אלה, און צום סוף האט דער מלך אשור אויך זיי געהרגעט, ער האט באלאגערט שומרון און זיי אומגעברענגט. און דאס איז ענליך צו א קשת רמיה; דער מלבי"ם ערקלערט אז א קשת רמיה איז אזוי ווי א בומעראנג, מען ווארפט עס ווייט און ס'קומט צוריק צו דיר. אדער ווי א ריקאשעט קויל, וואס קומט צוריק צו דעם וואס האט געשאסן; איר זענט געגאנגען שיסן א פייל קעגן הושע בן אלה, און דער פייל איז צוריקגעקומען אויף אייך אליינס, א קשת רמיה צו די פיילן פון זייער צינג. און דאס איז וואס שטייט "מזעם לשונם"; פארוואס "זעם לשונם"? לויט'ן מלבי"ם איז דאס הערליך ערקלערט: ווייל דער גאנצער אופן ווי זיי האבן געברענגט אויף זיך דעם קשת רמיה איז געווען דורך לשון הרע און רכילות, דורך די מסירות וואס זיי זענען געגאנגען דערציילן פאר'ן מלך אשור כדי ער זאל קומען שלאגן; און זע נאר ווי דאס אליינס האט צוגעברענגט זייער אייגענע מפלה! "זו לעגם בארץ מצרים", וואס מיינט דאס? זיי האבן זיך אליינס געמאכט צום שפאט דארט אין לאנד מצרים, דארט האט מען אפגעלאכט פון זיי: קוקט נאר, די דאזיגע זענען געגאנגען זאגן פאר אשור אז ער האט געשלאסן מיט אונז, און צום סוף איז אשור געקומען אויף זיי אליינס! די מצריים וואס זענען געזעסן פון דער זייט האבן געלאכט פון זיי ווי אזוי די מענטשן האבן זיך אליינס אזוי געשעדיגט. אבער ליידער איז דאס אסאך מאל דער ביטערער מציאות, אז מענטשן זענען גרייט צו שעדיגן זיך אליינס, אבי א צווייטער זאל נישט זיין ביים קאפ; היינט זעט מען דאס ביי די אלע פארשידענע לינקע באוועגונגען, די וואס ווערן געשפייזט פון דער נייער קרן (קרן החדשה), וואס זיי גייען און מסר'ן דאס אידישע פאלק פאר מצרים, און אפילו לייט פון דער אקאדעמיע קומען און פאדערן אין אויסלאנד מען זאל לייגן אן אקאדעמישן חרם (באיקאט) אויף אונז; לייג א חרם אויף דיר אליינס, וואס ווילסטו... ניין, אויף אונז אלעמען! ער וויל מען זאל לייגן א באיקאט אויף אלעמען! וואס איז דער שכל? דו ביסט דאך אליינס אין דער אקאדעמיע, ניין? יא, יא, אבער ער איז גרייט צו שיסן אין זיין אייגענער פוס, אבי יענער זאל זיך אויך באשמירן מיט בלוט; עס גייט אים נישט אן, א בחינה פון "תמות נפשי עם פלשתים". מען זעט דא דעם גאנצן מהלך פון פולקאמען חוסר דעת, מען זעט דעם מהלך וואס איז געווען אין יענע צייטן, און ליידער עקזיסטירט דער דאזיגער מציאות ביז היינטיגן טאג.