ספר הושע קאפיטל ז. כְּרָפְאִי לְיִשְׂרָאֵל וְנִגְלָה עֲוֹן אֶפְרַיִם וְרָעוֹת שֹׁמְרוֹן כִּי פָעֲלוּ שֶׁקֶר וְגַנָּב יָבוֹא פָּשַׁט גְּדוּד בַּחוּץ. דער מלבי"ם ערקלערט אז דער דאזיגער פסוק איז א המשך פון דעם וואס מיר האבן פריער געזען, אז דער אייבערשטער וועט טאן מיט יהודה א חסד פון א שניט, בשובי את שבותם. מיר האבן פריער געזען "גַּם יְהוּדָה שָׁת קָצִיר לָךְ", און דער מלבי"ם האט מסביר געווען: ווען וועסטו שניידן די פירות פונעם חסד? ווען איך וועל צוריקקערן די געפאנגענשאפט פון מיין פאלק; דאס וועט זיין אין די טעג פון חזקיהו, ווען זיי זענען געהאלפן געווארן דורכן אייבערשטן, און דעמאלט האט ער געמאכט א חסד קציר, דאס הייסט אז עס האט געגעבן פירות, "וְיָסְפָה פְּלֵיטַת בֵּית יְהוּדָה הַנִּשְׁאָרָה שֹׁרֶשׁ לְמָטָּה וְעָשָׂה פְרִי לְמַעְלָה". דעריבער "גם יהודה שת קציר לך בשובי שבות עמי".
זאגט ער אונז יעצט: לעומת זה קוק אן וואס איז מיט שבטי ישראל, להבדיל פון יהודה און בנימין; פארקערט אבער ביי ישראל, פאר זיי וועט דער אייבערשטער נישט טאן קיין חסד קציר. דאס מיינט, דעמאלט אין דער צייט פונעם שניט וועט דער אייבערשטער נישט טאן קיין חסד מיט זיי. דאס הייסט, ווען איך וועל וועלן היילן ישראל און צוריקקערן זייער געפאנגענשאפט, אנשטאט וואס דער חסד זאל אויך באגלייטן זיי, איז דעמאלט: כרופאי לישראל ונגלה עוון אפרים ורעות שומרון. נישט בלויז אז איך וועל נישט קענען טאן מיט זיי קיין חסד, נאר די זינד וואס ביז יעצט איז געווען פארדעקט, וועט אנטפלעקט ווערן.
וועגן וואס רעדט מען דא? מיר האבן גערעדט וועגן דעם אז ביי יהודה האט דער אייבערשטער זיי געגעבן גוטס און געטאן מיט זיי חסד, און די זאך איז געווען לטובתם; ביי יהודה האבן מיר דאס געזען אין דער תקופה פון חזקיהו. זאגט דער אייבערשטער: אזוי אויך וועל איך טאן א חסד פאר ישראל, אבער דארט איז דער חסד נישט געווען צום גוטן, נאר דער חסד האט זיי בסוף געברענגט צו רעבעלירן. וואו האבן מיר דאס געזען? ער זאגט: קוק, ביי אפרים האט דער אייבערשטער זיי באגליקט אין די טעג פון ירבעם בן יואש. דארט שטייט אז דער אייבערשטער האט צוריקגעקערט די גרענעץ פון ישראל פון לבוא חמת ביז ים הערבה. ביז דעמאלט איז זייער חטא געווען בסתר, און פון דעמאלט אן איז עס געווארן א חטא בפרהסיא. קומט אלזא אויס, אז ווען איך וויל אומקערן זייער געפאנגענשאפט, אנשטאט עס זאלן זיין סיבות איך זאל טאקע קענען רחמנות האבן אויף זיי, איז פארקערט: ונגלה עוון אפרים, זייער זינד ווערט נאך מער אנטפלעקט, זייער זינד קומט ארויס אפן.
דער מלבי"ם ערקלערט אז עוון איז מלשון עיוות, א פארדרייונג אין די וועגן פון אמונה; און "רעות שומרון" באדייט וואס זיי האבן געטאן אין ענינים פון בין אדם לחבירו. קעגן ונגלה עוון אפרים, וואס דאס איז וואס מיר האבן געזאגט אין עניני אמונה, אויף דעם זאגט ער: כי פעלו שקר. זיי האבן אפגעטאן שקר, זיי זענען פאלש אין דער אמונה אינעם אייבערשטן, מאכן זיך עבודה זרה, און גייען נאך פאלשע אמונות און הבל. און קעגן דעם וואס מיר האבן געזאגט ונגלה רעות שומרון, וואס רעות ווי מיר האבן ערקלערט מיינט בין אדם לחבירו, אויף דעם זאגט ער: יבוא פשט גדוד בחוץ. דער טייטש דערפון איז: דאס וואס אין אנהויב איז געווען איין גנב וואס גנבעט בסתר וואו קיינער זעט נישט, יעצט שוין פשט גדוד בחוץ, זיי זענען שוין געווארן גנבים בפרהסיא, מיט א גרויס פאלק, אין גאנצענע גדודים; עס פאלן באנדעס א באפאל און קומען נישט בצנעה נאר אינדרויסן, בחוץ מיינט בפומבי און בפרהסיא. אלזא צום סך הכל: דאס וואס איך האב געוואלט מרחם זיין אויך אויף בית אפרים אזוי ווי איך האב מרחם געווען אויף בית יהודה, זאגט דער אייבערשטער, לאזן זיי מיר נישט די מעגליכקייט דערצו; ווייל אזוי ווי איך האב רחמנות אויף זיי, נוצן זיי דאס אויס צום שלעכטן און טוישן נישט זייערע וועגן צום גוטן.
דער מלבי"ם זאגט אז עס איז פאראן א חילוק צווישן שקר און כזב. כי פעלו שקר. וואס איז דער חילוק צווישן שקר און כזב? זאגט דער מלבי"ם: כזב איז א זאך וואס האט זיך אנגעהויבן גוט, אבער האט אנטוישט (אכזב), אזוי ווי עס שטייט נחל אכזב. מען זאגט דאך נישט א נחל שקר; אין א נחל שקר איז קיינמאל קיין וואסער נישט געווען, אבער אין א נחל אכזב זענען יא געלאפן וואסערן, און יעצט האבן זיינע וואסערן אויסגעטריקנט, אכזב מלשון כזב; כביכול זיי האבן געגעבן א צוזאג און נישט מקיים געווען, נאר וואס דען, אין אנהויב איז עס נאך געווען גוט, עס איז געווען א טייך און יעצט האט עס אנטוישט. שקר לעומת זה איז א זאך וואס איז קיינמאל נישט געווען; שקר איז א זאך וואס האט קיינמאל נישט געהאט קיין ברעקל אמת; שקר ווערט באלד דערקענט, אן קיין שום צודעק זעט מען גלייך אז די זאך איז פאלש, עס האט זיך אפילו נישט פארשטעלט אין א מאסקע פון אמת, אזוי ווי דער מלבי"ם זאגט. ווידער דער כזב טוט זיך לכתחילה אן מיט א פארשטעלונג פון אמת, און הערשט דערנאך ווערט אנטפלעקט זיין שקר. ווער עס ווייסט, די רוסישע צייטונג וואס איז געווען דער פולקאמער שקר אליין, האט געהייסן "פראוודא". וואס מיינט פראוודא? אמת! יא, הרוצה לשקר ירחיק עדותו, ער דערנענטערט עס אזוי ווייט אז ער רופט עס גאר אמת. מען פארציילט דאך, אמאל איז איינער געגאנגען מיט זיין חבר און אנגעהויבן אים דערציילן אז אין לענינגראד הערשט א שרעקליכער הונגער. ער זאגט אים: וואס רעדסטו, עס איז דארט דא א געפערליכער הונגער, איך זאג דיר מענטשן שטארבן ווי פליגן! ער האט אבער נישט גענומען אין באטראכט אז נעבן אים שפאצירט א שפיאן, א געהיימער פאליציאנט. יענער שטעלט אים באלד אפ: וואס איז דאס? וויאזוי רעדסטו? וואס פאלט דיר איין צו זאגן אזעלכע רייד? פון וואו זויגסטו אויס אזעלכע אויסטרעפן? זאגט ער אים: וואס הייסט אויסטרעפן? איך בין נעכטן דארט געווען! זאגט אים דער שפיאן: מיין הער, הער אויף ארומצובלאנדזשען אין די גאסן און הייב אן ליינען צייטונגען! לייען די צייטונג און וועסט זען ווי אלעס איז גוט, אלעס איז הערליך, אלעס איז פשוט פראכטפול און וואונדערבאר! דאס איז ווען דער שקר שלאגט אזעלכע כוואליעס, אז צום שקר אליין רופט מען אמת. אלזא ער זאגט: שקר איז א זאך וואס מען ווייסט פון פאראויס אז עס איז פאלש, אבער כזב איז עפעס וואס מען האט נאך געמיינט אז עס שטעקט דערין עפעס אן עלעמענט פון אמת, און צום סוף האט עס אנטוישט.
ובל יאמרו ללבבם כל רעתם זכרתי עתה סבבום מעלליהם נגד פני היו. ובל יאמרו ללבבם. זאגט דער מלבי"ם: ווען עס איז זיי געווען שלעכט, האבן זיי געטראכט ביי זיך אין הארצן אז איך געדענק זייערע שלעכטע מעשים און איך שטראף זיי. אבער זאגט דער נביא: ווען איך בין געקומען זיי היילן, איך האב ברייט געמאכט זייערע גרענעצן ווי מיר האבן געזאגט, דער אייבערשטער האט געטאן גוטס פאר אפרים מיטן ציל אז אפשר דורך דער דאזיגער הארת פנים וועלן זיי טוישן זייערע וועגן, האט די זאך נישט געברענגט אז זיי זאלן צוליב דעם תשובה טאן, נאר פארקערט: בל יאמרו ללבבם כל רעתם זכרתי. דאס הייסט: אה, דער אייבערשטער האט אנגעהויבן אונז צו טאן גוטס, קלערן זיי אז ער האט מסתמא פארגעסן אלע שלעכטס וואס מיר האבן געטאן. פארשטייט איר? אנשטאט צו פארשטיין אז איך פרוביר יעצט צו גיין מיט אייך אויף אן אנדערן אופן און איך פרוביר אייך גוטס צו טאן כדי דורך דעם זאלט איר דערקענען די האנט פונעם אייבערשטן, זאגסטו: אה, ער האט אונז שוין אפגעלאזט, ער געדענקט אונז שוין נישט די עבירות, עס זענען שוין נישטא קיין נביאים מיט שווערע נבואות, יעצט האט ער אונז שוין אנגעהויבן צו טאן טובות. דעריבער בל יאמרו ללבבם כל רעתם זכרתי. זיי זאגן נישט צו זייער הארץ אז איך געדענק זייער רשעות, נאר זיי מיינען אז איך האב פארגעסן זייערע שלעכטע מעשים, און האבן נישט קיין מורא אז איך וועל זיי שטראפן. און דאס האט זיי געברענגט צו טאן זינד בפרהסיא, אנדערש ווי פריער ווען מען פלעגט עס נאך טאן באהאלטענערהייט; ווי מיר האבן געזאגט, יעצט שקר'ט מען און מען גנבעט אויף אן אפענעם אופן, און נישט בלויז יחידים, נאר פשט גדוד בחוץ.
אויף דעם זאגט ער: עתה סבבום מעלליהם נגד פני היו. ער זאגט: וואס פעלט מיר אויס צו זוכן און דערמאנען זייער אלטע רשעות? זכור רעתם מיינט דאך צו קוקן וואס זיי טוען יעצט און צורעכענען צו זיי די פריערדיגע מעשים, ווי צו זאגן: איר ווייסט דאך וואספארא שלעכטע מעשים איר האט אפגעטאן פארדעם. זאגט דער אייבערשטער: איך דארף דאס גארנישט זוכן אין דער היסטאריע! דען עתה סבבום מעלליהם, יעצט ממש רינגלען זיי ארום זייערע שלעכטע מעשים וואס זיי טוען אין דער יעצטיגער מינוט, נגד פני היו, דאס שטייט ממש פאר מיין פנים, אין דעם יעצטיגן מאמענט! אלזא עס פעלט אפילו נישט אויס דא צו דערמאנען זייערע פריערדיגע זינד. נו, וואס טוסטו? דו גייסט ווייטער אויפן שלעכטן וועג און טרייסט זיך: דער אייבערשטער האט פארגעסן אונזערע עבירות. זאגט דער אייבערשטער: אפילו אויב איך וועל פארגעסן אלע עבירות וואס דו האסט ביז יעצט אפגעטאן, שטייסטו דאך יעצט אנטקעגן מיר און זינדיגסט בפועל! איז דאס שוין גענוג זיך אפצורעכענען מיט דיר אויף דעם וואס דו טוסט יעצט, אפילו אן ארייננעמען אינעם חשבון אלע אייערע אלטע זינד.
ברעתם ישמחו מלך ובכחשיהם שרים. דער רד"ק ערקלערט: ברעתם ישמחו מלך, דאס רעדט ווען זיי זענען געקומען און זיך פארזאמלט מיט ירבעם ארום דעם ענין פון די עגלים, פלעגן זיי אים פרייליך מאכן; ווייל ירבעם איז דאך דער וואס האט אויפגעשטעלט די עגלים, און ווען זיי קומען און פייערן ארום זיי, דעמאלט ברעתם ישמחו מלך. און בכחשיהם, מיט דעם וואס זיי האבן געלייקנט אינעם אייבערשטן און געזאגט אלה אלהיך ישראל, מאכן זיי אויך פרייליך די שרים. דאס ווארט ישמחו גייט אויך ארויף אויף דעם צווייטן טייל, לוקח אחרת עמו, ברעתם ישמחו מלך ובכחשיהם שרים, כאילו שטייט ובכחשיהם ישמחו שרים. דאס הייסט לוקח אחרת עמו. עכ"פ זאגט ער, אז דארט מאכן זיי פרייליך די שרים, אלע שרים וואס זענען געווען אין איין הסכמה און אין איין האנט מיט ירבעם אין דער זעלבער עצה, און יעדן טאג פלעגן זיי זיי פרייליך מאכן ווען זיי האבן געטאן שלעכטס פונקט ווי דער קעניג און די שרים. מיטן שלעכטס וואס זיי האבן געטאן, זאגט דער רד"ק, דאס איז עושק און חמס וואס זיי האבן געהאט א האנט דערין צוזאמען מיט זיי, און מיט זייערע כחשים וואס זיי לייקענען און שקר'ן איינער צום צווייטן, מאכן זיי פרייליך די שרים וואס שטיצן זיי אויך אונטער.
דער מלבי"ם ווידער ערקלערט אז דער פסוק קומט ארויסצוברענגען דעם מפלה וואס זיי וועלן האבן דורך אשור. אשור וועט זיי דאך פארטרייבן אין גלות פון זייער לאנד, און דא ווענדט ער זיך שוין צו רעדן וועגן דער שטראף. און צום ערשט זאגט ער: קום זע וואס איז געווען די סיבה צו דעם אלעם. די ערשטע סיבה איז געווען ווייל זיי האבן רעבעלירט קעגן זייערע מלכים און זיי דערמארדעט. אין אנהויב שטייט אז שלום בן יבש האט געהרג'עט זכריה בן ירבעם ויכהו קבל עם, זיי זענען געגאנגען און דערמארדעט זייער אייגענעם קעניג. מיינסטו אפשר אז דאס איז גענוג? דערנאך איז געקומען מנחם בן גדי וימיתהו, ער האט אים געטויט; וועמען? שלום בן יבש. שלום בן יבש האט געהרג'עט זכריה, מנחם בן גדי האט געהרג'עט שלום בן יבש און געקעניגט אונטער אים. דאס איז געווען די סיבה פארוואס פול דער מלך פון אשור איז ארויפגעקומען אויפן לאנד, און מנחם בן גדי האט אים געגעבן טויזנט כיכר כסף כדי ער זאל האלטן די מלוכה אין זיין האנט און אים העלפן קעניגן און הערשן. דערנאך איז געקומען פקח בן רמליהו, ער האט געמאכט א קשר קעגן פקחיה בן מנחם, אים דערמארדעט און געקעניגט אונטער אים. און אויף אים איז געקומען תגלת פלאסר דער מלך פון אשור און פארטריבן זבולון און נפתלי; דאס איז געווען דורך אחז. דערנאך האט הושע בן אלה געשלאגן פקח און געקעניגט אונטער אים. דאס הייסט, מיר רעדן דא פון א גאנצער קייט פון רציחות, וואו יעדער קעניג האט דערמארדעט דעם פריערדיגן. אויף אים איז ארויפגעקומען שלמנאסר דער מלך פון אשור, הושע בן אלה איז אים געווארן א קנעכט; דערנאך זעט דער מלך פון אשור אז הושע בן אלה גייט נישט לויט זיינע פלענער און געפינט אז ער רעבעלירט קעגן אים און שיקט שליחים צו סוא דעם מלך פון מצרים, ויעצרהו מלך אשור ויאסרהו בבית כלא, דו מאכסט א קשר קעגן מיר מיט מצרים? ער לייגט אים אין תפיסה, באלאגערט שומרון און פירט אוועק ישראל קיין אשור. זאגט ער: אויב אזוי, וואס לערנסטו פון דעם? זאגט דער מלבי"ם: אפילו דאס וואס דער מלך פון אשור האט געפונען א קשר ביי הושע, איז אויך געווען צוליב אינערליכע קריגערייען און מסירות. אזוי ווי מיר האבן פריער געזען ווי יעדער הרג'עט דעם צווייטן, איז אויך דא געווען צוליב א מסירה פון לייט צווישן אונז, דער "קאנט פאר נייע פאליטיק" (דער נייער פאנד), דער פינפטער קאלום, אלע אזעלכע סארטן, זיי האבן רעבעלירט קעגן הושע און געטראכט שלעכטע פלענער אויף אים, זאגט דער מלבי"ם, אים אראפצוברענגען. וואס האבן זיי געטאן? זיי זענען געגאנגען אויסזאגן פארן מלך פון אשור אז ער קלערט צו רעבעלירן, און געזאגט: קוק, ער איז געגאנגען פארבינדן קשרים מיט מצרים. און ווי באקאנט איז ליידער ביי כלל ישראל פאראן א מדה וואס עקזיסטירט נישט ביי די אומות העולם: מהרסייך ומחריבייך ממך יצאו. דער פשוט'ער טייטש פונעם פסוק איז אגב א גוטע נבואה, אז די פארדארבער און די צעשטערער וועלן אוועקגיין פון אונז; מיר האפן אז בקרוב וועט משיח קומען און אזוי וועט טאקע זיין. אבער ליידער דערווייל פירט זיך אויס דער אנדערער אפטייטש פונעם פסוק, אז די צעשטערער און פארדארבער קומען פון אינמיטן אונז. מען דארף גארנישט אסאך טאן, די גוים דארפן זיך אפילו נישט אנשטרענגען; ספעציעלע פאנדן פון מענטשן פון אונזערע אייגענע רייען, דער ערב רב, וואס גייען און זאגן: קוקט, דא אין דעם יישוב האט מען ארויסגעבויט א באלקאן, יענער דארט אין ירושלים האט אנגעהויבן בויען, די טוען אזוי און יענע טוען אזוי. בקיצור, די גוים דארפן זיך נישט פלאגן, עס איז פאראן איינער וואס טוט די ארבעט פאר זיי! די מהרסים פון אינעווייניג, די מתיוונים פון צווישן אונז, זיי זענען די וואס גייען און שעדיגן אונז מער ווי יעדער אנדערער מזיק. און דאס מערסטע שטוינענדע איז אז די דאזיגע מהרסים באקומען דא געלטער און בודזשעטן פון מיר און פון דיר; מיר אלע צאלן שטייערן, און די אוניווערסיטעט פינאנצירט פראפעסארן וואס, מען קען ממש נישט גלייבן דעם משוגעת, די דאזיגע פראפעסארן רופן די אוניווערסיטעטן אין דער וועלט: פארוואס לייגט איר נישט קיין אקאדעמישן באיקאט אויף מדינת ישראל?! זאג נאר, דו זיצסט דאך אליין אין דער אקאדעמיע! יא יא, זאל מען לייגן אויף אונז א באיקאט, ווייל מיר מאכן התנחלויות און מיר פירן זיך קעגן דעם אינטערנאציאנאלן געזעץ... מהרסייך ממך יצאו! מען שיסט זיך אליין אין די פיס, אינעם קאפ, וואו נאך? דו ביסט דאך פון דער אקאדעמיע? יא, פון דער אקאדעמיע פארלאנגט מען צו לייגן אן אקאדעמישן חרם אויף מדינת ישראל! אלזא למעשה איז די זאך געווען לעולמים. זינט משה רבינו האט אריינגענומען דעם ערב רב, באגלייט אונז דער דאזיגער ערב רב. ווי דער גר"א ברענגט פון די תיקוני זוהר, אז פאר ביאת המשיח, זאגט דער תיקוני זוהר, וועלן די ראשי העם און די הערשער אין ישראל זיין פונעם ערב רב. ראשי העם והשלטון וועלן זיין פונעם ערב רב. מען קען זיי זען אינעם בג"ץ, מען קען זיי זען אין דער פראקוראטור, מען קען זיי טרעפן אין דער מידיא; ביי אלע הויכע פאזיציעס וועסטו טרעפן דעם ערב רב וואס זיי זענען די מושלים. און ווי מיר האבן געזאגט, כבר היה לעולמים: די וואס האבן געמסרט אויף הושע בן אלה זענען געווען פון אונזערע אייגענע, און די וואס האבן געברענגט צום אונטערגאנג און צום סוף פונעם אידישן הערשאפט אין ארץ ישראל זענען געווען פון אינעווייניג: ישמעאל בן נתניה איז געגאנגען דערמארדן גדליה בן אחיקם, און מיט דעם האט זיך דא די מעשה געענדיגט און עס איז פארלאשן געווארן די לעצטע גחלת פון כלל ישראל. קומט אויס אז ביז ביאת הגואל וועט דער דאזיגער ערב רב ווייטער אנגיין און מאכן אונז צרות; און אויף דעם איז א טייל פון אונזער תפילה: השיבה שופטינו כבראשונה ויועצינו כבתחילה, ער זאל אונז אויסלייזן מיט אן אייביגער גאולה, און דעמאלט וועט טאקע קענטיג ווערן ווער עס איז ישראל און שטאמט פון א מקור קדוש, און ווער עס איז פונעם ערב רב, וואס זייער סוף וועט זיין אזוי ווי דער סוף פון די פעלקער.
זאגט דער מלבי"ם: אויף די אלע זאכן זאגט דא דער נביא זיינע נבואות פון דא ביז צום סוף פונעם ספר. לויט דעם לאמיר יעצט צוטרעטן צום ביאור הדברים. ווען מיר רעדן פונעם ערשטן שלב, ווען זיי זענען נאך געווען געטריי צום מלך, זאגט דער מלבי"ם, וואס ער האט אונז יעצט געטאן איז אויסגעמאלן א מאפע פון די מהלכים, אבער יעצט רעדט ער מיט אונז איבער דעם אנהויב פון די געשעענישן. אונזער פסוק רעדט אינעם שלב ווען זיי זענען נאך געווען געטריי צום קעניג: ברעתם ישמחו מלך. זיי פלעגן טאן שלעכטע מעשים און מיט דעם פרייליך מאכן דעם קעניג, ווייל זייער קעניג איז געווען א שלעכטער קעניג, א קעניג וואס האט זיי געשלעפט צום שלעכטן; ולב שרים בכחשיהם. דאס הארץ פון די שרים פלעגן זיי פרייליך מאכן מיט זייערע כחשים; זיי האבן געלייקנט אינעם אייבערשטן און זיך געהאלטן ביי עבודה זרה, און מיט דעם פרייליך געמאכט דעם מלך, ווייל דער קעניג האט געוואלט מען זאל דינען עבודה זרה און נישט עולה רגל זיין קיין ירושלים. דאס איז נאך געווען פארן רעבעלירן.
כולם מנאפים כמו תנור בוערה מאופה ישבות מעיר מלוש בצק עד חומצתו. ער פארבינדט דא דעם ענין פון ניאוף צו אן אויוון וואס ברענט דורכן בעקער, ישבות מעיר, מען דארף פארשטיין וואס דאס מיינט, מלוש בצק עד חומצתו, פון דער צייט פונעם קנעטן ביז עס ווערט פארזייערט. וועגן וואס רעדט מען דא? לאמיר עפענען מיט די ווערטער פונעם דרש, וואס דאס זענען די רייד פון תרגום יונתן, וואס רש"י זאגט שוין אז ער האט דאס נישט באוויזן צו פארענטפערן לויטן פשוט'ן מקרא. עכ"פ לאמיר ליינען זיינע ווערטער. זאגט דער תרגום יונתן: כולהון מחמדין למנאף נשי חבריהון, אלע גלוסטן צו מזנה זיין מיט די ווייבער פון זייערע חברים; דלקין כתנורא דאזלהון נחתומא, זיי ברענען ווי אן אויוון וואס דער בעקער צינדט אן; בכן יגלון בפריע מקרביהון כמה דמוחן לקיימא מחשבת רשעה, און צוליב דעם וועלן זיי שנעל פארטריבן ווערן אין גלות, אזוי ווי זיי יאגן זיך צו מקיים זיין די שלעכטע מחשבה. און גיט אכט ווי ער ערקלערט וואס איז מלוש בצק עד חומצתו, און אויף דעם זאגט רש"י אז ער האט דאס נישט געקענט צושטעלן צום פשוט'ן פשט: ועל דלא אדכרו ניסין וגבורן דאתעבידו להו, אויף דעם וואס זיי האבן נישט געדענקט די נסים און גבורות וואס זענען פאר זיי געטאן געווארן, ביום מסקהון ממצרים, אין דעם טאג וואס זיי זענען ארויסגעגאנגען פון מצרים, מעידן מלש לישה עד לחמא, פון דער צייט פונעם קנעטן ביז דאס ברויט איז געווארן, אז דער טייג האט נישט באוויזן צו פארזייערט ווערן. מיט פשוט'ע ווערטער, מלוש בצק עד חומצתו איז א טענה פארוואס האט איר נישט געדענקט די נסים וואס מען האט פאר אייך געטאן דעמאלט ביים עסן די מצות ביי יציאת מצרים, ווען דער אייבערשטער האט געטאן מיט אייך נסים און דער טייג איז נישט פארזייערט געווארן.
גוט, לאמיר יעצט ערקלערן לויטן מלבי"ם. זאגט דער מלבי"ם: כולם מנאפים, אלע באשעפטיגן זיך מיט ניאוף ווי אן אויוון וואס ווערט אנגעצינדן דורכן בעקער, כמו תנור בוערה מאופה. דער מלבי"ם ערקלערט אז ער פארגלייכט דא דעם יצר פון זנות צו א פייערדיגע פלאם. מיר זעען דאך אין עטליכע פלעצער אין חז"ל אז דער יצר הרע פון עריות ווערט אנגערופן מיט א לשון פון פייער; אזוי ווי עס שטייט דארט ביי רב עמרם חסידא אז עס איז פון אים ארויס א זייל פון פייער, מען זעט אז דאס איז א באגריף פון פייער. אלזא אזוי ווי א פייער פלאם וואס צינדט אן דעם אויוון און היצט אים אן, אזוי אויך ברענט דאס פייער פון תאוות הניאוף. און דער בעקער וואס הייצט אן דעם אויוון, זאגט דער מלבי"ם, פלעגט אים אנהייצן א גאנצע נאכט; דאס הייסט מען מאכט אים פריער הייס, מען צינדט אן דאס פייער, און אויב דער בעקער איז איינגעשלאפן, איז געווען איינער וואס האט געזארגט אים אויפצופרישן און אויפוועקן, כדי ער זאל נישט לאזן דעם אויוון אפקילן, נאר שטענדיג צולייגן האלץ אז דער אויוון זאל זיין געהעריג געהייצט. ווען האט דער בעקער א ביסל צייט אפצורוען? זאגט דער מלבי"ם: דאס איז ווען ער פלעגט לייגן דעם טייג. ווען ער קנעט דעם טייג, איז יעצט דא די צייט פון גערן; ביז דער טייג וועט אויפגיין, קען דער בעקער אזוי א ביסל דרימלען; און דאס איז ביז ער וועט גיין קנעטן א נייעם טייג און ווארט ביז די עיסה וועט גערן און ווערן ראוי צו באקן, ביז זי וועט אויפגיין. און דעמאלט זאגט ער: מעת לוש בצק עד חומצתו, דעמאלט ישבות. ישבות מעיר, דער וואס וועקט אויף דעם בעקער וועט רוען פון דער צייט וואס ער קנעט דעם טייג ביז עס ווערט פארזייערט; אין יענער צייט וועקט ער אים שוין נישט אויף, נאר ער רוט. דאס הייסט, ער קומט אונז דא פארמשל'ן אז דער כח המתאוה רוט נישט קיין איין רגע, פונקט ווי אן אויוון וואס מען הייצט אים כסדר אן. ווען רוט ער? בלויז א קורצע צייט, פון דער צייט וואס ער איז מזנה ביז זיין תאווה קומט צוריק צו כוחות און ער באקומט נאכאמאל א נייעם חשק, און דערמיט טוט ער דעם רצון פונעם קעניג און די שרים, וואס אלע זענען מנאפים און דער מלך וויל אז יעדער זאל זינדיגן.
יום מלכנו החלו שרים חמת מיין משך ידו את לוצצים. יום מלכנו, דא איז פאראן א פירוש וואס כמעט אלע מפרשים גייען אין זיינע וועגן, דאס איז על פי תרגום יונתן, און אזוי ערקלערן דער אבן עזרא, רש"י און דער רד"ק: יום מלכנו, אין דעם טאג וואס מען פלעגט קרוינען דעם קעניג, פלעגט מען רופן דעם טאג יום מלכנו. און וואס איז געווען די באשעפטיגונג פון די שרים מיטן קעניג? זיי פלעגן נישט רעדן מיטן מלך וועגן נצחון אויף די שונאים, וועגן אוועקשטעלן גערעכטיגקייט און משפט, וועגן פירן די מלוכה, זאכן וואס מען דארף דאך אויסשמועסן אין דעם טאג וואס מען קרוינט דעם מלך: וואס זענען די תנאים, צו וואס גייט ער צוגיין; נאר מיט וואס האבן זיי זיך אפגעגעבן? יום מלכנו החלו שרים חמת מיין. זיי האבן זיך פארנומען מיט עסן און טרינקען ביז די שרים זענען געווארן קראנק פון צופיל וויין טרינקען; און דאס איז חמת מיין. חמת, לויטן פירוש פונעם רד"ק, איז טייטש א קריגל אדער א שאך, אזוי ווי חמת מים איז דא א חמת יין; די שרים זענען קראנק געווארן מחמת דעם וואס יעדער איז געקומען מיט זיין קריגעלע, נישט זיין שוויגער (חמותו)... נאר מיט זיין קריגל וויין, יא, יעדער קומט מיטן קריגל, און דורך דעם החלו שרים, דער שר נעמט פון דעם און נעמט פון יענעם, ביז ער ווערט קראנק, ער כאפט אן אלקאהאל פארגיפטונג פון צופיל וויין. איר ווייסט, עס שטייט ביי עשו אז יעקב אבינו האט אים געגעבן ברויט און א לינדזן געקעכטס, ויאכל וישת. אה, וישת? עס שטייט דאך נישט אז ער האט אים געגעבן צו טרינקען! וויאזוי דען וישת? מען ערקלערט אז עשו דארף נישט אז יעקב זאל אים געבן צו טרינקען; עשו, ווי דער טיפישער גוי, גייט מיטן פלאש אין קעשענע, ער האט א פלאש פונדערהיים ביי זיך, ער טרינקט כסדר, דעריבער דארף ער נישט ווארטן אז יעקב זאל אים נאך געבן צו טרינקען; ויאכל וישת, משקה האט ער שוין פון זיך אליין! און מכח דעם משך ידו את לוצצים, פון צופיל שיכרות פלעגט ער ליצנות מאכן מיט זיי. גיט אכט אז אין אנהויב רופט ער זיי שרים, דאס איז געווען פאר דער שיכרות: יום מלכנו החלו שרים. די שרים זענען קראנק געווארן פונעם וויין, און דערנאך משך ידו, זיצט דער מלך כביכול צוזאמען מיט לוצצים. זאגט דער פאטער פונעם רד"ק: איידער זיי האבן זיך אנגעשיכור'ט האט ער זיי גערופן שרים, אבער נאכדעם וואס מען ווערט שיכור און מען פארלירט דעם שכל, זענען זיי שוין לוצצים; מען קען אים שוין נישט רופן קיין שר, ווייל שר איז א לשון פון שררה און חשיבות, אבער יעצט איז ער סתם א לץ. זיי פלעגן זיך אלזא אנשיכור'ן צוזאמען מיט זיי, און דורך דעם אריינשלעפן דעם קעניג אין נארישקייטן און הבלים, אנשטאט ער זאל פארשטיין צו וואס ער גייט און וואס זיין ראלע פארלאנגט פון אים.
דער מלבי"ם ערקלערט אויף אן אנדערן אופן. זאגט דער מלבי"ם אז יום מלכנו קען מען נישט ערקלערן אלס דער טאג פונעם קרוינען דעם מלך, ווייל סתם א יום וואס איז נסמך צו א זאך מיינט א יום פקודה, א טאג פון רעכענונג און שטראף. ער ברענגט עטליכע דוגמאות: יום ירושלים, דער טאג וואס דער אייבערשטער וועט פוקד זיין ירושלים; כי בא יומך, דער טאג וואס די שטראף וועט קומען. ער זאגט: מיר האבן נישט געפונען אזא אויסדרוק אויפן טאג פון קרוינען א מלך, מען טרעפט נישט אזא לשון סמיכות אויף א קרוינונג אז מען זאל עס אפטייטשן אלס דער קרוינונגס טאג; נאר א ווארט יום וואס קומט בסמיכות מיינט א יום פקודה. אלזא יום מלכנו איז דער טאג פון דער פקודה און מפלה פון אונזער קעניג, נישט דער קרוינונגס טאג, אזוי וויל דער מלבי"ם ערקלערן. און ער לייגט פאר: ווען עס פלעגט קומען דער טאג פונעם מפלה פונעם מלך, דער טאג פונעם רעבעלירן, מיר האבן דאך געשילדערט א גאנצן גאנג, וואו קודם זענען זיי געווען גוט מיטן קעניג, דערנאך שטייען זיי אויף קעגן אים, הרג'ענען אים און א נייער קעניג שטעלט זיך אויף צו הערשן, יעצט באשרייבט ער וואס טוט זיך אין דעם טאג פון דער מפלה פונעם קעניג: אין דעם טאג וואס מען האט געוואלט אראפווארפן דעם מלך, דער טאג פונעם קשר, האבן מיר דאך געזאגט אז זיי פלעגן יעדער נאכט מזנה זיין ווי א ברענענדיגער אויוון; אבער זאגט ער, א נאכט פריער האבן זיי זיך נישט באשעפטיגט מיט ניאוף. פארוואס? ווייל די קושרים האבן זיך צוזאמגענומען אויסצופלאנעווען וויאזוי מען ווארפט אראפ דעם קעניג. און ווען זיי האבן זיך פארזאמלט, פלעגן זיי טרינקען וויין די גאנצע נאכט צוזאמען מיט די שרים, ביז די שרים זענען קראנק געווארן מחמת יין. גיט אכט, נישט ווי דער רד"ק וואס האט ערקלערט חמת יין א קריגל וויין, נאר דער מלבי"ם ערקלערט אז מחמת יין מיינט פון דער היץ פונעם וויין; פון דער גרויסער היץ פונעם וויין, ווייל אלקאהאל מאכט דאך הייס, זענען די שרים געווארן קראנק. משך ידו את לוצצים, דער וויין כביכול, ער רעדט דערפון ווי פון א מושג מופשט, דער וויין אליין באהערשט זיי און שלעפט אריין די שרים צווישן די לצים, שלעפט זיי מיט אלע זיינע לאגערן אז זיי זאלן ווערן לצים און נישט באמערקן וואס עס טוט זיך מיט זיי.
כי קרבו כתנור ליבם באורבם כל הלילה ישן אופהם בוקר הוא בוער כאש להבה. כי קרבו כתנור ליבם באורבם. רש"י ערקלערט אז זיי האבן אנגעגרייט זייער הארץ ביי זייער לאוערן פונקט ווי אן אויוון; אזוי ווי אן אויוון הייצט מען אן פארן באקן, אזוי האבן זיי אנגעהייצט און צוגעגרייט זייער הארץ צום אויפלאוערן. כל הלילה ישן אופהם, אופהם מיינט זייער בעקער, דער וואס הייצט אן דעם אויוון; נאכדעם וואס זיי האבן צוגעגרייט זייער הארץ און אויסגעטראכט אויף וועלכן וועג צו טאן דאס שלעכטס, דאס איז די הכנה פונעם הארץ, קרבו כתנור לבם, שלאפט דער בעקער; זיי שלאפן ביז אינדערפרי, און אינדערפרי ברענען זיי שוין ווי פייער ביז זיי האבן געזיגט און דורכגעפירט דאס שלעכטס וואס זיי האבן געפלאנט. לויט רש"י רעדט מען דא נישט וועגן אראפווארפן דעם מלך ווי דער פירוש פונעם מלבי"ם, נאר דאס איז א ווייטערדיגע שילדערונג פון דעם רשעות פונעם דור. לויט די איבעריגע מפרשים באשרייבט דער קאפיטל ווי ווייט דער דור האט געטאן שלעכטע מעשים, אבער עס קומט נישט צו באשרייבן די פלענער אראפצוזעצן דעם קעניג; דער דאזיגער מהלך פון אראפווארפן דעם מלך איז דער וועג וואס דער מלבי"ם נעמט. דער רד"ק ערקלערט אויך: קרבו כתנור לבם באורבם, דאס הארץ וואס האט געברענט ווי אן אויוון האבן זיי דערנענטערט צום שלעכטן מעשה, כסדר טראכטן זיי מחשבות וויאזוי צו טאן שלעכטס, און דאס איז באורבם, ווי איינער וואס לאוערט, אזוי ווי דב אורב הוא לי. כל הלילה ישן אופהם, ערקלערט דער רד"ק אז דאס הארץ איז דאס כלי פון דער מחשבה, און ווער איז דער כח הפועל דערין? דאס איז בעצם דער בעקער, כביכול אלעס אינעם משל; אלזא אזוי ווי דער בעקער הייצט אן דעם אויוון א גאנצע נאכט, און אינדערפרי ווען ער זעט אז דער אויוון איז גוט געהייצט באקט ער דאס ברויט, אזוי אויך דער בעקער וואס שלאפט ביינאכט, ער האט דאך נישט קיין פעולה אינעם נמשל, דער כח המחשבה שלאפט ביינאכט, ווען א מענטש שלאפט בלאנדזשען נישט זיינע מחשבות נאר ער רוט, ביז די מחשבה קומט צום מעשה אינדערפרי; דעריבער באשרייבט ער אים ווי איינער וואס שלאפט ביינאכט, אן קיין פלאג. אלזא קרבו כתנור לבם באורבם כל הלילה ישן אופהם מיינט דעם כח המחשבה וואס מאכט פלענער: ביינאכט שלאפט ער, און אינדערפרי שטייט ער אויף, בוער כאש להבה, ווי אן אויוון וואס ווערט הייסער א גאנצע נאכט און אינדערפרי איז ער שוין גרייט צום באקן.
דער מלבי"ם ערקלערט: דא שילדערט ער אונז זייערע פלענער זיך צו פארבינדן און פאראייניגן קעגן דעם מלך. זאגט דער מלבי"ם: יענע נאכט האבן זיי דערנענטערט זייער הארץ ווי אן אויוון; וואס באדייט דאס? אזוי ווי אן אויוון וואס שטייט גרייט זיך אנטצוהיצן פון די פייער פלאמען, אזוי אויך דערנענטערן זיי זייער הארץ איינער צום צווייטן; דאס הייסט יעדער אנטפלעקט די באהאלטענע סודות פון זיין הארץ פאר זיין חבר, יעדער זוכט נאך א מענטש אויסצופלאנעווען מיט אים וויאזוי אויפצולאוערן און דערמארדן דעם קעניג, מיט וואספארא עצה און אויף וועלכן אופן. און אויף דעם זאגט ער אז כל הלילה ישן אופהם, דאס מיינט, אין יענער נאכט האבן זיי נישט אויפגעוועקט דעם בעקער. און לויטן מלבי"ם, לויט ווי מיר האבן פריער געזען אז דאס רעדט פונעם יצר הרע פון תאוות און עריות, אין יענער נאכט זיצן זיי און מאכן פלענער; אין יענער נאכט ווערן זיי נישט נאכגעשלעפט נאך זנות און עריות, נאר לאזן אים שלאפן און רוען, זיי געבן זיך נישט אפ מיט קיין ניאוף, נאר מיט די ענינים פונעם קשר און רציחה, אינעם פלאן צו טויטן דעם מלך. אבער אינדערפרי בוער כאש להבה. נאכדעם וואס זיי האבן געהרג'עט דעם מלך, האט זיך אנגעצינדן דער אויוון, וואס דאס איז זייער הארץ, זייער אינעווייניגסטע; עס האט זיך אבער נישט אנגעצינדן מיט א פייער וואס הייצט אן דעם אויוון צו באקן ברויט, נאר עס האט זיך אנגעצינדן מיט א פלאמיג פייער. א פלאם, זאגט דער מלבי"ם, איז זיין וועג צו פארצערן און פארלענדן אלעס וואס קומט אים נאנט פון ווייטנס; ווען מען וויל אנצינדן א פייער אין אן אויוון קען מען נישט מאכן א הויכע פלאם, ווייל א הויכע פלאם פארברענט דאך, מען דארף א נידעריג פייער, מען באקט דאך אויף גלוילענדיגע קוילן און נישט מיט א פלאמיג פייער וואס וועט בלויז פארברענען דאס ברויט; דא אבער זאגט ער, אנשטאט אנהייצן דעם אויוון צו באקן ברויט, האבן זיי אנגעצינדן א פלאמיג פייער, א פייער וואס פארברענט און פארלענדט אלעס. דאס מיינט: דער כח וואס האט זיך דעמאלט אויפגעוועקט און אנגעצונדן, זאגט דער מלבי"ם, איז נישט געווען א יצר פון תאווה, נאר א כח פון כעס און צארן, צו רצח'ענען, טויטן און פארטיליגן. און דאס איז אנדערש ווי מיר האבן פריער געזען אז מען האט אנגעהייצט דעם אויוון צוליב דעם ברויט, וואס דארט האבן מיר ערקלערט אז דאס איז א משל אויף זנות; דא אבער זאגט ער אז דאס איז נישט אזוי, נאר אן אש להבה, א פייער פון כעס און שטורעם, א פייער וואס פארברענט אלעס; דא ארבעטן זייערע אויוונס אויף עפעס אנדערש, אויף רציחה פונעם מלך און אויס'שחיטה'ן יעדן וואס געהערט צו אים. קומט אויס אז ער גיט אונז דא צוויי באגריפן פאר דעם באקן פונעם אויוון: איין באגריף פון תאווה און זנות, און א צווייטער באגריף פון מארד און בלוט פארגיסונג.
כולם יחמו כתנור ואכלו את שופטיהם כל מלכיהם נפלו אין קורא בהם אלי. כולם יחמו כתנור. ווען זיי קומען הייס ווי אן אויוון אינדערפרי, האט מען זיי געזאגט: די סנהדרין שטייט דא אין וועג אלס א שטרויכלונג שטיין! האבן זיי געזאגט: מיר וועלן זיי פארלענדן, ואכלו את שופטיהם. און דעריבער וואס איז געשען צום סוף? נפלו ואין קורא בהם אלי. משך ידו, פירט דער ירושלמי אויס און דרש'נט: החלו שרים חמת מיין משך ידו את לוצצים. דער ירושלמי דרש'נט ווייטער: כדהוה בר נש כשר, הוה מותיב גבוי תרין ליצנין. ווען ער פלעגט זען א כשר'ן מענטש, פלעגט ער אוועקזעצן לעבן אים צוויי לצים. ואינון אמרין לו, מען דארף דאך איינעם וואס זאל דעם ערליכן איד מטריף זיין, פלעגן זיי זאגן צו דעם כשר'ן: איזה דור חביב מכל הדורות? וועלכער דור איז דער באליבסטער פון אלע דורות? ואמר לון: דור המדבר. פלעגט ער זיי ענטפערן: דער דור המדבר איז דער מערסט באליבטער דור, א דור וואס האט זוכה געווען צו דער השגחה פונעם אייבערשטן האנט ביי האנט, מן פאלט פון הימל, דער באר באגלייט זיי, דער חשוב'סטער דור. ואינון אמרין לו: ולא עבדין עכו"ם? האבן זיי אים געזאגט: זאג נאר, און אין דור המדבר האט מען נישט געדינט קיין עבודה זרה?! אה, וואספארא ראיה, הערסט א מעשה? דער מערסט באליבטער דור, דו אליין ביסט דאך מודה אז דאס איז דור המדבר, נו, האבן זיי דאך געדינט עבודה זרה! פארשטייסטו שוין נישט אז דאס איז וואס מען פארלאנגט? והוא אמר לון: אגב דהוו חביבין לא איתענשון. זאגט ער זיי: פארקערט, אזוי ווי זיי זענען געווען באליבט זענען זיי נישט געשטראפט געווארן, אבער זאלסט פארשטיין אז דינען עבודה זרה איז א שווערער חטא און אן עוון! ואינון אמרין לו: חשוֹט, דמלכא בעי למעבד כן. האבן זיי אים געזאגט: שווייג! דער קעניג וויל אזוי טאן! מיט פשוט'ע ווערטער: גיי נישט ארויס קעגן דעם מלך; דער קעניג וויל דינען עבודה זרה, שטעל זיך נישט פאר אים אין וועג. און ווער עס האט עס נאך נישט פארשטאנען, האט מען אים געוויזן וואס מען האט אפגעטאן מיט דער סנהדרין: האסט געזען וואס מען האט געטאן מיט דער סנהדרין? אויב דו וועסט זיך שטעלן אין וועג, וועט מען דיר אויך אוועקראמען אזוי ווי מען האט געטאן מיט דער סנהדרין! דער מלבי"ם ערקלערט: כולם יחמו כתנור, זאגט דער מלבי"ם, דא איז נישט געקומען דער בעקער אנהייצן דעם אויוון, נאר זיי אליין זענען כביכול געווען דער אויוון; זיי אליין האבן זיך אנגעהיצט פון דער פלאם, און די פלאם, ווי דער מלבי"ם האט פריער ערקלערט, איז די פלאם פונעם מרד און רעבעליע; און דאס איז א פלאם וואס פארברענט, נישט סתם אן אויוון פייער וואס מאכט בלויז ווארים; מיט דער דאזיגער פלאם האבן זיי פארצערט זייערע שופטים, און דורך דעם און מכח דעם זענען אלע מלכים געפאלן; אזוי האבן זיי דערמארדעט אלע זייערע מלכים דורך א קשר און רעבעליע ווי מיר האבן געזען: זכריה בן ירבעם, שלום בן יבש, פקחיה בן מנחם, און פקח בן רמליה; און אזוי אויך איז הושע בן אלה פארכאפט געווארן אין געפאנגענשאפט דורך דעם שונא צוליב מוסרים מכח דעם מרד. און פארוואס דאס אלעס? ווייל אין בהם קורא אלי, די מלכים זענען געווען רשעים און עובדי עבודה זרה, און קיינער פון זיי האט זיך נישט געוואנדן צום אייבערשטן.
האבן זיי ערלויבט, מיט פשוט'ע ווערטער וואס שטייט דא: זיי האבן ערלויבט פארן פאלק אנטצוהיצן דעם אויוון, אז דער אויוון זאל ברענען פאר זנות און ניאוף, און דאס איז זיי געווען באקוועם, און זיי האבן דארט געמערט עבודה זרה; צום סוף אבער וועט דער דאזיגער אויוון ווערן אנגעהיצט און ווערן א פייער פלאם וואס וועט זיי אליין פארברענען; ווייל דאס דאזיגע פלאמיגע פייער ברענגט א רעבעליע, און די רעבעליע איז אויפגעשטאנען קעגן זיי אליין.