ואכלו ולא ישבעו, הזנו ולא יפרוצו כי את השם עזבו לשמור. זנות ויין ותירוש יקח לב.
ואכלו ולא ישבעו. וויבאלד זייער עסן איז נישט כדת, זאגט דער רד"ק, וועט ממילא זייער אכילה נישט זיין צו קיין ברכה: ואכלו ולא ישבעו. און מיר האבן געזען אז זיי האבן אויך געזונדיגט אין זנות, וויבאלד זייער צוזאמענלעבן מיט די פרויען איז געווען בדרך זנות, דערפאר "לא יפרוצו". לא יפרוצו מיינט אז זיי וועלן נישט האבן קיין קינדער, און אויב עס וועלן געבוירן ווערן קינדער, וועלן זיי שטארבן אין בויך. היינט צוטאגס וואלט מען דאס אפשר אנגעקוקט ווי א מעלה, ווייל היינטיגע צייטן זוכט דער וואס זונדיגט נישט קיין קינדער. אבער עס איז משמע אז אין יענע צייטן פלעגט מען יא טאן זנות און דאך וועלן קינדער. און פונדעסטוועגן זאגט ער זיי אז זייער שטראף וועט זיין "ולא יפרוצו", אז זייערע קינדער וועלן זיך נישט פילן, זיי וועלן נישט האבן קיין קינדער. און דער טעם: "כי את השם עזבו לשמור". וואס מיינט "את השם עזבו לשמור"? זיי האבן אפגעלאזט פון היטן; זיי האבן אפגעלאזט דעם אויבערשטן פון היטן, זיי גלוסטן נישט אינעם אויבערשטן און ווילן נישט היטן זיינע וועגן.
דער מלבי"ם ערקלערט, ואכלו ולא ישבעו...
די זנות פון פאלק האט גורם געווען אז דאס פאלק זאל נאכלויפן די זנות, דערפאר וועלן זיי נישט פראקראמען, זיי וועלן נישט האבן א ריבוי פון בנים ובנות. דער טעם איז: "כי את השם עזבו לשמור זנות ויין ותירוש אשר יקח לב". דער ביאור וואס דער מלבי"ם ערקלערט דא גייט אין די ליניע פון רב סעדיה גאון, וואס דער רד"ק ברענגט אויך. דער רד"ק אינעם ערשטן פירוש האט ערקלערט "כי את השם עזבו לשמור", זיי האבן אפגעלאזט דעם אויבערשטן פון היטן זיינע מצוות. לעומת זה לערנט רב סעדיה גאון די צוויי פסוקים צוזאמען: "כי את השם עזבו לשמור זנות ויין ותירוש שיקח לב". זיי האבן אפגעלאזט דעם אויבערשטן, און וואס זענען זיי געגאנגען היטן? זיי זענען געגאנגען היטן זנות, וויין און טיראש. דאס איז וואס זיי זענען געגאנגען היטן. קומט דאך אויס אז דאס ווארט "לשמור" איז נישט קיין סוף פסוק, נאר דאס איז דער אנפאנג און המשך פונעם קומענדיגן פסוק: זיי האבן אפגעלאזט דעם אויבערשטן, כדי צו היטן זנות, וויין און טיראש. אנשטאט דעם וואס דער כהן איז באפוילן געווארן צו היטן די משמרת פונעם אויבערשטן, אנשטאט וואס ער איז באפוילן געווארן צו זיין הייליג פאר זיין גאט - וואס מיינט הייליג פאר זיין גאט? די תורה ווארנט אים "אשה זונה וחללה לא יקחו" - אנשטאט דעם, אדרבה, היטן זיי זנות, וויין און טיראש! זיי גייען און זוכן און בעטן זנות, וויין און טיראש. דער כהן איז דאך אויך געווארנט געווארן נישט צו טרינקען קיין וויין, "יין ושכר אל תשת בבואכם אל אוהל מועד", דאס הייסט ער איז באגרענעצט געווארן אין טרינקען וויין. און פונדעסטוועגן זעט מען ווי זיי זוכן פונקט די צוויי זאכן וואס זענען ביי זיי פארבאטן געווארן: זנות, און וויין און טיראש.
אויף זנות און וויין זאגט דער פסוק: "זנות ויין ותירוש יקח לב". וואס מיינט "יקח לב"? ערקלערט דער מלבי"ם: כדי מקרב צו זיין די זאך צום שכל, ווען מען רעדט פונעם הארץ, איז דאס הארץ זעלבסטשטענדיג. זעלבסטשטענדיג מיינט אז מיר פארמאגן א בחירה חופשית, א מענטש קען נייגן זיין הארץ וואוהין ער וויל, ער האט א פרייע בחירה. דאס אלעס אבער איז נאר כל זמן דער מענטש האט נישט צוגענומען אדער אריינגענומען אין זיך קיין שטאפן וואס קענען איבערנעמען די שליטה איבער זיין בחירה. היינטיגע צייטן איז דאס אונז באקאנט פון נארקאטישע סמים: א מענטש וואס נעמט דראגס קען מען דאך נישט זאגן אז ער האנדלט מיט שכל און הכרה, דער מענטש ווערט יעצט געטריבן דורכן כוח פונעם סם. אזוי אויך א שיכור: א מענטש וואס איז שיכור קען מען נישט זאגן אז ער האט א בחירה חופשית, מען קען נישט זאגן אז זיין הארץ איז אין זיין האנט און ער טוט וואס ער וויל, ניין, נאר דער וויין איז דער וואס ווירקט אויף זיין הארץ, זיין הארץ ווערט נאכגעשלעפט און אוועקגענומען נאכן וויין. דאס זעלבע איז מיט א מענטש וואס איז פארזונקען אין זימה: מען קען נישט זאגן אז ער האנדלט אויף א ראציאנאלן אופן, נאר די זימה שלעפט אים, און דעמאלט קען ער טאן זייער שווערע עבירות וואס א נארמאלער מענטש וואלט זיך געשעמט דערמיט; אבער היות די תאווה שלעפט אים, איז זיין הארץ שוין נישט אין זיין אייגענער האנט. דאס איז וואס שטייט דא: "זנות ויין ותירוש יקח לב", זיי נעמען אוועק דאס הארץ און נייגן עס אוועק פונעם הייליגן וועג. ווען עס איז פאראן זנות און וויין, האנדלט שוין דער מענטש נישט און טראכט שוין נישט מיט קיין ישוב הדעת, און זיין הארץ איז נישט אונטער זיין שליטה. זיי האבן אפגעלאזט דאס היטן די משמרת השם, און וואס היטן זיי? זיי היטן זנות, וויין און טיראש, דאס פלאצירן זיי אנשטאט די משמרת פונעם אויבערשטן. און די דאזיגע משמרת וואס זיי היטן, דאס הייסט די זאכן וואס זיי גלוסטן און זוכן, דאס נעמט אוועק זייער הארץ און פירט זיי פארפירעריש אויף שלעכטע וועגן. די זנות, דער וויין און דער טיראש, דאס נעמט אוועק זייער הארץ.
עמי בעצו ישאל ומקלו יגיד לו כי רוח זנונים התעה ויזנו מתחת אלהיהם. עמי בעצו ישאל ומקלו יגיד לו. היינט איז דאס א מליצה'דיגער אויסדרוק ווען מען וויל זאגן אויף א מענטש אז ער האט נישט קיין רב וואס ער פרעגט און באראט זיך מיט אים, נאר עס זענען דא היינט אזעלכע וואס זייער פוסק איז "רבי גוגל", דאס איז "עמי בעצו ישאל": וועמען פרעגסטו? ביימער און שטיינער, דיין קאמפיוטער פרעגסטו שאלות, עמי בעצו ישאל. אדער זענען דא אזעלכע וואס זוכן זיך אזעלכע באקוועמע, ברייטע רבנים, א סארט גמישות'דיגן רב וואס גייט מיט מיטן גייסט פון דער צייט, א געשמאקער רב וואס פארשטייט צום רוח העם, וואס איז גרייט זיך צוצופאסן צו די ענדערונגען וואס גייען אריבער אויפן פאלק און צו די חידושים וואס די נייע מציאות ברענגט מיט זיך, און ער גלייכט אויס די שורה; אויף אזא איינעם זאגט מען "ומקלו יגיד לו", ער זוכט דעם שטעקן, דעם מקל, ווער עס וועט אים מקיל זיין, ומקלו יגיד לו, ווער עס איז מקל פאר אים, דער זאל אים זאגן די הלכה, אים פרעגט ער און ער איז זיין פוסק. גוט, דאס איז בדרך צחות; לאמיר יעצט ערקלערן דעם פשוט'ן פשט פונעם פסוק.
דער רד"ק ערקלערט: "עמי בעצו ישאל ומקלו יגיד לו", פונקט ווי א בלינדער מענטש וואס זיין שטעקן ווייזט אים דעם וועג און דורך דעם ווייסט ער וואו צו גיין, אזוי אויך איז עמי בעצו ישאל ומקלו יגיד לו. דער טייטש איז: "עצו" דאס איז די עבודה זרה וואס איז געמאכט פון האלץ, און "מקלו" איז דער שטעקן מיט וועלכן דער בלינדער שפאנט אויפן וועג. זיי גייען מיט אזא שטעקן וואס נארט זיי אפ. ווער איז זייער שטעקן? דאס זענען די נביאי השקר; ער איז דיין שטעקן וואס ווייזט דיר דעם וועג, דו ביסט ווי א בלינדער און דו פארלאזסט זיך אויף וואס דער שטעקן זאגט. דער שטעקן זענען די נביאי השקר. "כי רוח זנונים התעה ויזנו מתחת אלהיהם", א רוח פון זנות פארפירט די נביאי שקר, און דורך דעם פארפירן זיי דאס גאנצע פאלק. זאגט דער רד"ק: עס קומט אויס אז די דאזיגע מענטשן וואס פרעגן ביי דער עבודה זרה אדער דורכן שטעקן, וואס דאס זענען די נביאי השקר, בלאנדזשען נאך דעם רוח זנונים וואס האט פארפירט יענע פאלשע נביאים און יענע עבודה זרה.
דער מלבי"ם ערקלערט: "עמי בעצו ישאל", דאס מיינט דער געץ, די עבודה זרה איז געווען געמאכט פון האלץ, און דער מענטש וויל פון איר בעטן א תשובה, דעריבער פרעגט ער ביים האלץ. אבער די עבודה זרה ענטפערט אים דאך גארנישט. זאגט ער צום נביא: "ומקלו יגיד לו". וואס איז דער מקלו? זאגט דער אויבערשטער: דו וועסט באקומען ענטפערס נישט פונעם בוים, נאר פונעם שטעקן! וואס איז דער שטעקן? א שטעקן, זאגט דער מלבי"ם, איז אנדערש ווי סתם א בוים אדער האלץ: ווען מען רעדט פון אן עץ, קען דאס באדייטן דעם סתם מאטעריאל פון האלץ; אבער ווען מען רעדט פון א מקל, זאגט דער מלבי"ם, קומט דאס תמיד אין צוזאמענהאנג מיט שלאגן. אויב שטייט דא "ומקלו יגיד לו", מיינט דאס דער שטעקן וואס טיילט אויס מכות, וועגן דעם רעדט מען. דעריבער זאגט דער מלבי"ם אז מען קען נישט ערקלערן ווי די אנדערע מפרשים אז "מקלו" מיינט דער שטעקן אויף וועלכן מען שטיצט זיך, ווייל א שטעקן זיך אנצולענען הייסט שטענדיג א מטה, נישט קיין מקל; מקל הייסט נאר א שטעקן וואס האקט און שלאגט. ממילא: "עמי בעצו ישאל", מיין פאלק פרעגט ביי דער עבודה זרה און זיי בלאנדזשען פונעם וועג. זאגט דער אויבערשטער: ווייסטו ווער עס וועט דיר אויסגלייכן דעם וועג? "ומקלו יגיד לו", דער שטעקן וואס וועט דיר אויסטיילן קלעפ, דעמאלט וועסטו פארשטיין אז דו האסט געגרייזט, דעמאלט וועסטו באגרייפן אז דיין וועג איז נישט ריכטיג. דאס וועט דיר דער שטעקן זאגן! פון דער עבודה זרה וועסטו קיין שום ענטפער נישט באקומען; פארקערט, "כי רוח זנונים התעם", דער שטעקן וועט דיר זאגן: ר' איד, א רוח פון זנות האט דיר פארפירט! דער שטעקן וועט דיר קלאר מאכן אז א רוח זנונים האט פארפירט די נביאי השקר, פארפירט כלל ישראל, פארפירט יעדן איינעם, עס האט זיי אפגענייגט פונעם גראדן וועג, און צוליב דעם רוח זנונים האבן זיי געזונדיגט און אפגעטראטן פון זייער גאט. קומט דאך אויס אז דער שטעקן איז דער וואס וועט זיי אויסגלייכן צום ריכטיגן וועג: דער שטעקן וואס קנייטשט זיי און פייניגט זיי, ער וועט זיי אויפווייזן דעם אמת'ן וועג.
זאגט דער מלבי"ם אז מען קען אויך זאגן: וואס מיינט "מקלו"? דער מקל קומט ארויס פון דער עבודה זרה אליין! "עמי בעצו ישאל", דאס איז די עבודה זרה וואס איז געמאכט פון האלץ, און פון דעם דאזיגן געץ קומט כביכול ארויס א שטעקן, און דער שטעקן וועט אים זאגן, און וואס וועט ער אים זאגן? ער וועט אים שלאגן! דאס גייט אין דעם זעלבן געדאנק, נאר דער חילוק לויט דעם הוספה פונעם מלבי"ם איז, אז דער שטעקן אליין שפראצט ארויס פון דער עבודה זרה גופא. און דאס שטימט מיט דעם וואס מיר האבן שוין מערערע מאל געשמועסט, אז דאס שלעכטס וואס קומט אויפן מענטש איז דער חטא אליין: "תיסרך רעתך", אדער ווי יחזקאל זאגט: "החמס קם למטה רשע", דער גזל אליין, די עבירה גופא, זי ווערט דער שטעקן וואס שלאגט דעם רשע. אזוי אז למעשה ווערט די עבירה אליין דער משחית. און דאס איז וואס שטייט אין א צווייטן פסוק: "תיסרך רעתך ומשובותיך יוכיחוך", דאס הייסט דאס שלעכטס אליין שטראפט דעם מענטש, די עבירה אליין איז דער מוסר-זאגער. און עס איז דא נאך א פסוק: "אולת אדם תסלף דרכו ועל ה' יזעף לבו". ווער איז דער וואס פייניגט דיר? דאס זענען די עבירות וואס דו האסט אפגעטאן, דאס זענען די מזיקים און משחיתים וואס דו האסט באשאפן! די נארישקייט פונעם מענטש פארדרייט זיין וועג, צוליב דעם כאפט ער קלעפ, און דערנאך רעגט ער זיך נאך אויפן אויבערשטן: רבונו של עולם, פארוואס האסטו מיר דאס געטאן?! זאגט דער אויבערשטער: וואס האב איך דיר געטאן? איך האב נאר איינעם פון די טויזנטער משחיתים וואס דו אליין האסט באשאפן ארויסגעלאזט אויף דיר; אויב וואלט איך ארויסגעלאזט די אנדערע, די גרעסערע משחיתים, וואלסטו דאך אפילו קיין איין רגע נישט געקענט בלייבן לעבן! קומט דאך אויס אז "עמי בעצו ישאל", און פון דעם בוים קומט ארויס א שטעקן וואס וועט אים זאגן, ער וועט אים פייניגן; די עבירה אליין באשאפט א שטעקן פון קלעפ וואס וועט אים מוסר'ן און אים ווייזן אז דער רוח זנונים האט אים פארפירט, און דאס איז געווען דער גורם אז זיי האבן אפגעטראטן פון זייער גאט.
על ראשי ההרים יזבחו ועל הגבעות יקטרו תחת אלון ולבנה ואלה כי טוב צילה על כן תזנינה בנותיכם וכלותיכם תנאפנה. "על ראשי ההרים יזבחו", דאס הייסט, מיר שילדערן דעם מצב ווי זיי האבן געזונדיגט און אפגעטראטן פון אונטער זייער גאט. די כוונה פון זנות מיינט זיך דערווייטערן, פארדרייען די וועגן און אוועקגיין פון איר מאן, פון קודשא בריך הוא; כנסת ישראל גייט און זונדיגט אונטער זייערע געטער, זייער עבודה זרה. און ער באשרייבט אז דאס שעכטן פאר דער עבודה זרה איז געווען דער עיקר פון דער עבודה, בשעת דאס רייכערן קטורת איז געווען א צווייטראנגיגע מלאכה. ווען מען האט געוואלט דינען די עבודה זרה, פלעגט מען איר מקריב זיין א קרבן; און אויסער דעם, אזוי ווי להבדיל אלף אלפי הבדלות ביים מקטיר זיין קטורת אין בית המקדש, האבן זיי קעגנאיבער דעם געטראגן קטורת פאר דער עבודה זרה. מען זעט אויף דעם אסאך אויסדרוקן אין די נביאים: די פרויען פלעגן מקטיר זיין און אזוי ווייטער, נישט סתם קלאגן און קרעכצן, נאר ממש אויפברענגען קטורת פארן בעל, פאר דער עבודה זרה. קומט דאך אויס אז דער עיקר עבודה איז געווען די שחיטה און דער קרבן, און דאס רייכערן איז געווען א טפילה'דיגע עבודה. דערפאר זאגט ער: "על ראשי ההרים יזבחו", אויף די שפיצן פון די הויכע בערג פלעגן זיי ברענגען קרבנות, ווייל די בערג זענען הויכע ערטער, און דאס ווייזט אז זיי האבן געדינט מיט אן אסיפה, ברבים, בפרהסיא, אויף די שפיץ בערג אין א גרויסן, הויכן און באוואוסטן פלאץ. אבער קעגנאיבער דעם דאס רייכערן קטורת, וואס איז ביי זיי געווען א ווייניגער וויכטיגע ארבעט, דאס האט יעדער געטאן פאר זיך אויף די קלענערע גבעות, איש איש לבדו, "תחת אלון ולבנה ואלה כי טוב צילה", מען פלעגט גיין מקטיר זיין אין מער פריוואטע ערטער, באזונדערע ערטער פאר זייער עבודה, און נישט בפרהסיא ווי ביי די זבחים, וויבאלד דאס איז ביי זיי נישט געווען אזוי וויכטיג ווי די קרבנות.
עס איז דא דא נאך א נקודה: צוזאמען מיט דעם וואס זיי האבן געשלאכטן און גערויכערט, האבן זיי אויך געטאן מעשי זנות, ווייל ווי באקאנט איז זנות געווען פארבינדן מיט דער עבודה זרה; און ווי מיר וועלן זען ווייטער, האט ביי יעדן הויז פון עבודה זרה עקזיסטירט א הויז פון זנות, און מיר וועלן אויך מסביר זיין וואס זיי האבן פארדינט דערמיט. אויך דא, זאגט דער מלבי"ם, זענען געווען צוויי ערליי זנות: עס איז געווען זנות בפרהסיא, און זנות בצנעה. די זנות בפרהסיא איז געווען אויף די הויכע בערג, און די זנות בצנעה איז געווען אויף די גבעות, ווי מען וועט זען אינעם קומענדיגן פסוק. און אויף דעם זאגט ער זיי: "על כן תזנינה בנותיכם וכלותיכם תנאפנה". צוליב דעם וועלן אייערע טעכטער זונדיגן אין זנות, פונקט ווי די עלטערן האבן געזונדיגט, וועלן אויך די טעכטער זונדיגן. די טעכטער, זאגט דער מלבי"ם, פלעגט מען אויסגעבן צו מענער, בעת די שנורן זענען געבליבן אינדערהיים, דאס הייסט דער זון איז געבליבן וואוינען ביים פאטער אין שטוב, און די טאכטער האט מען ארויסגעשיקט צום חתן וואס האט זי חתונה געהאט. דעריבער זאגט ער זיי: די טעכטער וועלן זונדיגן מיט זנות, ווייל דער לשון "זנות" באצייכנט אז זי איז אפגענייגט פון איר מאן. מיר האבן שוין פריער ערקלערט אז דער אויסדרוק פון זנות קומט תמיד ווען מען נייגט זיך אפ אונטערן מאן; דער עצם מעשה עבירה הייסט "ניאוף", ניאוף הייסט עס אפילו ביי א פנויה, ווייל דאס באצייכנט דעם עצם אקט, אבער דאס ווארט "זנות" נוצט מען תמיד ווען א פרוי גייט ארויס פון איר מאן, מען נוצט דאס נישט אויף א רווקה, ווייל זי איז נישט געגאנגען אונטער קיין מאן. און זנות איז נישט דווקא צוגעבינדן צו ניאוף, ווי מען זאגט "ותזנו אחרי הבעלים", וואס דארט רעדט מען דאך פון עבודה זרה; זנות מיינט אוועקנייגן פון דעם וואס הערשט איבער דיר: דער מאן איז דער הערשער און די פרוי האט געזונדיגט און איז געגאנגען צו די בועלים. דער עצם אקט הייסט ניאוף, אבער דאס ארויסגיין פון דער רשות פונעם מאן הייסט זנות. דאס איז וואס ער זאגט דא: די טעכטער הייסן מזנות ווייל זיי האבן אפגענייגט אונטער זייער מאן; אבער "וכלותיכם תנאפנה", די שנורן זענען דאך געווען אינדערהיים, און מען האט דאך ביי זיי מתיר געווען עריות בפרהסיא, האבן זיי דאס בכלל נישט גערעכנט פאר קיין אפנייגן פונעם מאן וויבאלד עס איז געטאן געווארן אינדערהיים, איז וואס הייסט עס? סתם ניאוף. ער רופט דאס נישט אן קיין זנות, וויבאלד דאס איז געווען מיט דער הסכמה פונעם מאן און איז נישט פאררעכנט געווארן ווי אן ארויסגיין פון זיין רשות, דעריבער ביי די שנורן וואס זענען געווען אין שטוב נוצט ער דעם לשון "תנאפנה".
רש"י ערקלערט דעם ענין פון "על כן תזנינה בנותיכם": היות איר באהעפט זיך צו עבודה זרה, און די תורה האט דאך אסור געווען זיך צו פארבינדן מיט די עובדי כוכבים, כדי דו זאלסט נישט געבן דיין טאכטער פאר זיין זון און זיין טאכטער זאלסטו נישט נעמען פאר דיין זון; זאגט רש"י, דאס איז וואס שטייט דא: וויבאלד איר חבֿרט זיך מיט די גוים צוליב דער עבודה זרה, פירט דאס דערצו אז דו נעמסט זייער טאכטער פאר דיין זון און דו גיבסט דיין טאכטער פאר זייער זון, און דורך דעם ווערט א בחינה פון זנות, מען הייבט אן חתונה האבן מיט זיי, און די קינדער וואס ווערן געבוירן פון זייערע טעכטער פירן זיך אויף ווי די מאמעס און זיי זונדיגן אין זנות. דער אבן עזרא ערקלערט אז "על כן תזנינה בנותיכם" איז א באשרייבונג פון א תוצאה: וויבאלד איר גייט ארויס מקטיר זיין אויף די בערג און גבעות, זענט איר דאך נישט אינדערהיים; און ווען מען איז נישט אינדערהיים, בלייבן די טעכטער אליין אין שטוב, און די טעכטער און שנורן פאלן אריין אין זנות ווייל עס איז נישטא ווער עס זאל אויף זיי אכטונג געבן, וויבאלד אלע מענער זענען ארויסגעגאנגען פון שטאט צו די בערג און צו די גבעות.
לא אפקוד על בנותיכם כי תזנינה ועל כלותיכם כי תנאפנה כי הם עם הזנות יפרדו ועם הקדשות יזבחו ועם לא יבין ילבט. "לא אפקוד על בנותיכם כי תזנינה", וויבאלד די עבירה, זאגט דער מלבי"ם, ווענדט זיך נישט אין די טעכטער, נאר אין זייערע עלטערן, פון וועמען זיי האבן זיך אויסגעלערנט צו פארדרייען די וועגן. "כי הם עם הזונות יפרדו ועם הקדשות יזבחו", דאס מיינט אז די מענער אליין זענען געווען באהאפטן מיט די זונות און די קדשות. מיט די קדשות זענען זיי געווען גרייט צו זנות, דאס איז געווען די זנות בפרהסיא; "עמם יזבחו", די זביחה, ווי דער מלבי"ם האט פריער ערקלערט, איז דאך געווען אויף די בערג בפרהסיא, ברוב עם, ווי עס שטייט "על ראשי ההרים יזבחו", און זיי פלעגן זונדיגן מיט די קדשות וואס זענען געווען באשטימט פאר דער עבודה זרה. דער מלבי"ם ערקלערט, ווי מיר האבן שוין געברענגט פונעם גר"א, אז עס איז אונז מקובל אז לעבן יעדן הויז פון עבודה זרה איז געווען א הויז פון זנות; דעריבער זעט מען אין די תוכחות אז מען פארבינדט שטענדיג עבודה זרה מיט זנות. און דער דאזיגער בית זנות לעבן דער עבודה זרה האט געהאט צוויי צוועקן: ערשטנס, כדי צוצוציען דאס הארץ פונעם פאלק: פארוואס זאלן זיי זיך האלטן צום אויבערשטן און צו זיין אמונה וואס לייגט ארויף אזויפיל גדרים און באגרענעצונגען? די עבודה זרה איז דאך פריי, זי ערלויבט אלעס, און נישט סתם, נאר אלעס אונטער דעם שלייער פון קדושה פארן געץ! אלע תאוות זענען כביכול געטאן געווארן לשם עבודה זרה, נישט פאר סתם א תאווה, און אזוי האט מען צוגעצויגן מאסן אנהענגער. דער צווייטער צוועק איז געווען צו פארמערן די הכנסות פאר דער עבודה זרה: דעם אתנן וואס מען פלעגט צאלן פאר דער זונה, זאגט דער מלבי"ם, פלעגן די כהני הבעל ארייננעמען אינעם בית עבודה זרה, כדי אויסצוהאלטן דעם פלאץ און אים אויסברייטערן. קומט דאך אויס אז דער גאנצער ענין פון די קדשות איז כביכול געווען לשם קדושה, לשם עבודה זרה, צו פארשענערן דעם געץ, צו דערנענטערן מענטשן און צו ברענגען פרנסה. דעריבער רופט מען זיי אן מיט דעם נאמען "קדשות", וואס דאס איז א שפאטישער אויסדרוק אויף זייער פארדרייטער קדושה: זיי האלטן דאס פאר קדושה, בשעת ביי אונז איז דאס פארקערט. אזוי ווי ווען א איד דאווענט אין שול הייסט עס תפילה, אבער ווען להבדיל א רעפארמער שטייט אין טעמפל, רופט מען דאס אן מיט שפאט "בית תפלתם", מלשון א זאך וואס איז תפל און אן קיין טעם; אזוי אויך דא, מען רופט זיי נישט אן קדושות, נאר "קדשות", וואס מיינט זונות. און פארוואס הייסט דאס אזוי אויך מצד לשון הקודש? ווייל מיר האבן שוין פריער ערקלערט אז "קדוש" מיינט אפגעזונדערט און באזונדער געשטעלט; ווען מען זאגט א זאך איז מקודש לבדק הבית, מיינט דאס אז מען האט עס אפגעטיילט פון די מענטשן פארן בדק הבית; אדער "הרי את מקודשת לי", זי איז נישט געווארן קיין ספר תורה, נאר זי איז אפגעזונדערט פון אלע מענטשן און באשטימט נאר פאר מיר. זאגט רש"י אויף "קדשות", אז זיי זענען מיוחדות לזנות, מען האט זיי אפגעטיילט פון יעדן איינעם און זיי באשטימט פאר דער עבירה. דעריבער שטייט: "ועם הקדשות יזבחו", דער פלאץ פון די קדשות איז געווען ביים זבח, וויבאלד דאס שעכטן איז געווען בפרהסיא, און די קדשות זענען געווען באשטימט פאר דער דאזיגער עבירה בפרהסיא. אבער "ועם הזונות יפרדו": די זונות זענען געווען אשת איש וואס זונדיגט אונטער איר מאן, זי האט דאך פאר וועמען מורא צו האבן, זי וועט דאס דאך נישט טאן בפרהסיא! ממילא "עם הזונות יפרדו", זי שיידט זיך אפ פון דער מענטשליכער געזעלשאפט כדי צו זונדיגן מיט א פרעמדן מאן, ווייל זי ציטערט אז אויב איר מאן וועט איר זען, וועט זי שוין מער קיינעם נישט זען אויף דער וועלט, אונטער צען טפחים אין דער ערד קען מען שוין גארנישט זען... זי האט געהאט א שרעק אז דאס וועט זיין איר סוף, דעריבער פלעגן זיי זיך אפשיידן פונעם עולם און טאן זייערע מעשים אין דער פינסטער, צו גיין זונדיגן אויף די גבעות באהאלטענערהייט אונטער דער אלה, ווי מיר האבן געזען אינעם פריערדיגן פסוק. און דאס זאגט אונז דער מלבי"ם, אז דאס איז וואס מיר האבן געזען אז "מקלו יגיד לו": וואס וועט דער שטעקן אים זאגן? ווען איר וועט באקומען די יסורים, וועט דער שטעקן אייך אויפווייזן און זאגן אז דער רוח זנונים האט אייך פארפירט, דורך דער תאווה פון זנות זענט איר אפגענייגט געווארן פון דינען דעם אויבערשטן און זענט געגאנגען דינען עבודה זרה, און דאס וועט דער שטעקן זאגן דורך די מכות. און מיט דעם פירט דער פסוק אויס: "ועם לא יבין ילבט". וואס מיינט "ועם לא יבין ילבט"? פארוואס שלאגט מען אים מיט א שטעקן פון מכות? ווייל ער פארשטייט נישט אליין! און "ילבט" מיינט ער וועט מיד ווערן און זיך מוטשען פון די פילע קלעפ, ווי רש"י ערקלערט אז לבט איז א לשון פון יגיעה, ווי מען זאגט "כמה לבטנו בדרך", וויפיל מיר האבן זיך געמוטשעט אויפן וועג. אבער דער רד"ק און דער אבן עזרא ערקלערן דאס ווארט "ילבט" אזוי ווי מיר קענען עס היינט: אויף אראביש מיינט לבט א מענטש וואס איז צעמישט און ווייסט נישט וואס צו טאן, ווי "ואויל שפתים ילבט", און פונקט דעם אויסדרוק נוצן מיר היינט: "מתלבט זיין", א מענטש וואס האט ספקות און ווייסט נישט ווי זיך אהינצובינדן. און פון וואס קומט דאס? צוליב דעם וואס זיי פארשטייען נישט זייער חטא, וועט דער שטעקן זיי שלאגן כדי זיי זאלן ענדליך באגרייפן מיט וואס זיי האבן קאליע געמאכט און וואו זיי האבן געגרייזט.
רש"י ערקלערט וואס מיינט "כי עם הזונות יפרדו": "לא אפקוד על בנותיכם כי תזנינה", זאגט רש"י, אז ווען א פרוי זונדיגט און נייגט זיך אפ אונטער איר מאן, בודקן איר די ביטערע וואסערן פון דער סוטה, מען טרינקט איר אן מיט די וואסערן און זיי ווייזן אויף צי זי האט באמת געזונדיגט אדער נישט; אבער דאס איז נאר ווען דער מאן איז ריין פון עבירה. אבער אויב דער מאן אליין, ווי די גמרא זאגט "איהו בקרק ואינהי בבוציני", ער אליין טוט די זעלבע שמוציגע זאכן, דעמאלט בודקן די וואסערן נישט זיין ווייב! נאר ווען דער מאן איז מנוקה מעוון האבן די וואסערן א כוח. עס מיינט נישט אז אויב ער האט געזונדיגט איז פאר איר מותר צו טאן אזא זאך, חלילה, זיכער איז פארבאטן, ער וועט באצאלן פאר זיינע עבירות און זי וועט באצאלן פאר אירע; אבער דו קענסט נישט ברענגען דיין ווייב זי זאל טרינקען די וואסערן ווען דו אליין טוסט נישט קיין בעסערע מעשים. דאס איז וואס שטייט דא: "לא אפקוד על בנותיכם כי תזנינה", די וואסערן וועלן נישט אנטפלעקן די זינד פון אייערע טעכטער און שנורן, און פארוואס? "כי הם עם הזונות יפרדו", די מענער אליין זענען פארזונקען אין זנות מיט זונות! און אויב דער מאן אליין איז פגום און פארדארבן, וויאזוי קענען דען די וואסערן בודק זיין די פרוי? דער רד"ק ברענגט בשם זיין פאטער אז "יפרדו" שטאמט פונעם ווארט "פרד", א מול-אייזל, ווייל דער פערד איז פארזונקען אין זימה מער פון אלע בהמות; קומט אויס אז "כי עם הזונות יפרדו" מיינט אז זיי זענען פארזונקען אין זימה ווי די פערד. נאך א פירוש ברענגט ער בשם יש מפרשים, אז זיי האבן געטאן מיט די זונות א מעשה פערד: א מול-אייזל קען נישט געבוירן, ווייל ער קומט פון אן אייזל און א פערד, און פון אזא צוזאמענשטעל קען מער קיין המשך נישט זיין, ווי אן עקרה כפרדה. זיי האבן געוואלט אז די פרויען זאלן נישט טראגעדיג ווערן, דעריבער האבן זיי געטאן א מעשה ער ואונן כדי נישט צו האבן קיין קינדער, און דערמיט האט מען זיי צוגעגליכן צו א פרד.
אם זונה אתה ישראל אל יאשם יהודה ואל תבואו הגלגל ואל תעלו בית און ואל תשבעו חי השם. "אם זונה אתה ישראל", פארוואס ווענדט ער זיך יעצט צו ישראל און וויאזוי פארבינדט ער דאס מיט יהודה? ערקלערט דער מלבי"ם: מיר האבן שוין געזען אינעם ערשטן קאפיטל, אינעם ערשטן פסוק, אז הושע האט אנגעהויבן נבואה אין די צייטן פון ירבעם בן יואש, און דעמאלט איז די מציאות געווען אז מלכות יהודה איז געווען אונטערווארפן אונטער מלכות ישראל, ביזן פיר-און-צוואנציגסטן יאר פון עוזיה, ווען עוזיה האט אנגעהויבן קעניגן פאר זיך אליין און מלכות יהודה איז ארויס פון אונטער דעם יאך פון מלכות ישראל. אין יענער עפאכע פון וועלכער מען רעדט דא, איז יהודה געווען געבויגט אונטער מלכות ישראל, וואס מען האט גערופן מלכות אפרים. זאגט דער נביא: "אם זונה אתה ישראל אל יאשם יהודה". יהודה האט אין יענער צייט נאך געדינט דעם אויבערשטן. ווייל ווי באקאנט, זינט די צייטן פון ירבעם בן נבט האט זיך די מלוכה צעטיילט, און מלכות ישראל - דאס הייסט שומרון - זענען אפגענייגט פונעם גראדן וועג, אלע מלכי ישראל זענען געווען רשעים. קעגנאיבער דעם זענען די מלכי יהודה במשך א לאנגער צייט נאך געווען צדיקים; אפילו ווען עס איז געווען אמאל א רשע, איז נאכדעם געקומען א צדיק, עס זענען כסדר געווען ערליכע מלכים. אין מלכות ישראל אבער איז קיינמאל נישט געווען קיין צדיק, זיי האבן נאר מרשיע געווען, דעריבער זענען זיי פריער פארטריבן געווארן אין גלות און ביזן היינטיגן טאג זענען די עשרת השבטים פארלארן געגאנגען ביז משיח וועט זיי צוריקברענגען. אין יענער צייט ווען מלכות יהודה איז געווען אונטערגעווארפן אונטער מלכות ישראל, זענען די אידן אין ישראל געווען רשעים, אבער מלכות יהודה זענען נאך געווען עובדי השם און געהיטן די מצוות. דערפאר ווארנט דער נביא פאר יהודה: דו יהודה געפינסט זיך יעצט אונטער מלכות ישראל, גיב גוט אכטונג זיך נישט אפצולערנען פון זייערע מעשים! וויבאלד נאך פון ירבעם בן נבט'ס צייטן זענען געווען די קעלבער אין ישראל און מען איז נאכגעלאפן עבודה זרה, איז געווען א גרויסער פחד אז יעצט ווען יהודה איז אונטער זייער ממשלה, וועלן זיי זיך צושלעפן צו זייערע וועגן און ישראל וועט קאליע מאכן שבט יהודה. אויף דעם זאגט דער נביא: "אם זונה אתה ישראל אל יאשם יהודה", אויב דו ישראל, מלכות אפרים, זונדיגסט אוועק פון דיין גאט צו לויפן נאך די קעלבער און דינען עבודה זרה, זאלסטו כאטש זען אז יהודה זאל נישט שולדיג ווערן, זאלסט נישט מחטיא זיין אויך שבט יהודה אז ער זאל זיך לערנען פון דיינע שלעכטע מעשים. דעריבער באפעלט ער פאר שבט יהודה: "אל תבואו הגלגל ואל תעלו בית און". בית און - לאמיר אנהייבן פון בית און - דאס איז געווען דער ארט בית אל, מען האט עס גערופן בית און אלס א נאמען פאר אן עבודה זרה וואס איז א מעשה און, א מעשה רשע; און דער גלגל איז אויך געווען א פלאץ וואו מען האט געדינט די קעלבער. ביידע ערטער, זאגט דער מלבי"ם, זענען געווען צענטערס פון עבודה זרה, ווי עמוס זאגט: "בואו בית אל ופשעו הגלגל הרבו לפשוע, בגלגל שוורים זבחו". די ערטער זענען געווען מצרניים צו יהודה, דאס הייסט ממש אויפן גרעניץ פון יהודה. איז געווען א שטארקער חשש אז יהודה, זייענדיג אונטער דער הערשאפט פון ישראל, וועט זיך אנשליסן אין דער עבודה זרה וואס שטייט ממש ביים גרעניץ, אין גלגל און אין בית אל. דעריבער ווארנט ער זיי: "אל תבואו הגלגל ואל תעלו בית און ואל תשבעו חי השם". וואס מיינט דאס? אין גלגל און אין בית אל פלעגט מען זיך שווערן ביי דער עבודה זרה, און ער זאגט זיי: איר אין יהודה שווערט זיך נאך ביים לעבן פונעם אויבערשטן, אבער אויב איר וועט אהינגיין און קאליע ווערן ווי זיי, וועט איר שוין מער נישט שווערן "חי ה'", נאר איר וועט שווערן ביים בעל און ביי דער עבודה זרה! דעריבער היט זיך און גייט נישט אהין.
כי כפרה סוררה סרר ישראל עתה ירעם השם ככבש במרחב. כלל ישראל איז ווי אן אפגענייגטע, ווידערשפעניגע קו; דער אויבערשטער האט זיי געוואלט פירן ווי א שעפסל אין א ברייטן פעלד. ערקלערט דער מלבי"ם: אין די צייטן פון ירבעם בן יואש האט דער אויבערשטער רחמנות געהאט אויף ישראל, ווייל דער מלך פון ארם האט זיי ביטער געפייניגט און געמאכט ווי שטויב אונטער די פיס; האט דער אויבערשטער געשיקט א קעניג וואס האט זיי געראטעוועט, ירבעם בן יואש, אויף וועמען עס שטייט אז ער האט צוריקגעברענגט דעם גרעניץ פון ישראל פון לבוא חמת ביז ים הערבה. דער אויבערשטער האט זיי דעמאלט געפיטערט אויף א ברייטן פעלד, "ככבש במרחב". וואס מיינט דאס? אויב ביז דעמאלט איז דער גרעניץ געווען ענג און געדריקט, איז יעצט, נאכדעם וואס דער גרעניץ איז פארברייטערט געווארן, אלעס געווארן ברייט און באקוועם. דער אויבערשטער האט געמיינט אז פונקט ווי א שעפסל לויפט נאכן פאסטוך, שיידט זיך נישט אפ פונעם עולם און בלייבט געטריי צום פאסטוך, אזוי וועט אויך כלל ישראל, זעענדיג די חסדים פונעם אויבערשטן וואס האט זיי געראטעוועט פון ארם און פארברייטערט זייער לאנד, זיך אויפפירן ווי געטרייע שעפסעלעך וואס פאלגן דעם פאסטוך; מען וועט גיין אויפן ריכטיגן וועג און זיך נישט אפשיידן צו לויפן אויף פרעמדע בערג צו מקריב זיין עבודה זרה, ווי מען האט פריער געזען אז זיי זענען געלאפן שעכטן אויף די בערג און רויכערן אויף די גבעות. דער אויבערשטער האט געהאפט אז מען וועט מער נישט רעבעלירן קעגן אים. אבער אנשטאט דעם: "כי כפרה סוררה סרר ישראל"! זאגט דער אויבערשטער: וואס האב איך באקומען דערפאר? איר זענט געווארן ווי אן עקשנות'דיגע, ווידערשפעניגע קו! א קו, ווען מען פירט איר אויף א ברייטן פעלד, לאזט זי איבער דעם פאסטוך, לויפט אוועק און דערווייטערט זיך פון אים; פונקט אזוי האט איר זיך דערווייטערט פונעם אויבערשטן פונקט אין דער צייט ווען איר האט זיך געדארפט דערנענטערן צו אים נאכדעם וואס ער האט אייך געגעבן אזא שפע און גוטס. אנשטאט צו זיין געטריי אונטער זיין פירערשאפט, זענט איר געגאנגען און זיך דערווייטערט.
חבור עצבים אפרים הנח לו. עס זענען פאראן עטליכע פסוקים וואס וועמען מען זאל נאר פרעגן דעם טייטש דערפון, וועט ער זאגן א געוויסן פירוש, און יעדער איינער גרייזט! און פארוואס? ווייל דער פירוש וואס מען זאגט איז א מדרש, א דרש, אבער דעם פשוט'ן פשט ווייסט כמעט קיינער נישט. און ווען מען זאגט א דרש, מיינט מען נישט חלילה אז עס איז אומריכטיג, א דרש איז אויך הייליג און אמת, אבער דאס איז נישט דער פשוט'ער פשט פונעם פסוק. ווער עס לערנט דעם פסוק כסדר, זעט גלייך אז דאס איז געזאגט געווארן נאר בדרך דרש. לאמיר געבן א דוגמא: דער פסוק זאגט "מהרסיך ומחריביך ממך יצאו". פרעג סיי וועמען, וועט ער זאגן: די גרעסטע צרות קומען פון אונז אליין, דער פינפטער קאלום איז אונזעריגער, די וואס גראבן אינעם שיף קומען פון אינעווייניג. דאס איז טאקע א שיינער דרש און ליידער אויך ריכטיג אין דער מציאות, אבער אין פסוק איז דער פשט גאר א צווייטער: דארט איז דאס א גוטע הבטחה, אז די אלע וואס האבן דיך חרוב געמאכט וועלן אוועקגיין פון דיר! דאס זעלבע מיט "חבור עצבים אפרים הנח לו": פרעגט מען א מענטש וואס דאס מיינט, וועט ער זאגן: אפילו ווען אידן דינען עבודה זרה, אבער אז זיי זענען פאראייניגט, "חבור", זאגט דער אויבערשטער "הנח לו", ריר זיי נישט אן! אבער ווען עס איז דא מחלוקת, "חלק לבם עתה יאשמו", דעמאלט ווערן זיי געשטראפט. דאס איז א באקאנטע חז"ל וואס פארגלייכט דעם דור פון שאול, וואס זענען געפאלן אין מלחמה צוליב לשון הרע און דלטוריא, צום דור פון אחאב, וואס האבן מנצח געווען אין קריג ווייל זיי זענען געווען פאראייניגט און קיינער האט נישט פארראטן עובדיה'ס באהאלטענע נביאים. אמת, א וואונדערבארער דרש, אבער דאס איז נישט דער פשט פונעם קאנטעקסט אינעם פסוק. לאמיר זען דעם פשוט'ן פשט.
חבור עצבים אפרים הנח לו. רש"י ערקלערט: "חבור" מיינט באהאפטן; "עצבים" זענען די אפגייטער, די עבודה זרה; "אפרים" דאס איז מלכות ישראל, די צען שבטים, להבדיל פון יהודה. אפרים איז אזוי צוגעקלעבט און באהאפטן צו די געצן, דערפאר "הנח לו": זאגט דער אויבערשטער צום נביא, גיי נישט נביאות זאגן אויף זיי אים צו מוסר'ן! עס איז איבעריג, עס וועט גארנישט העלפן, זיי וועלן נישט צוהערן. היות ער איז צוגעקלעבט צו די געצן, איז נישטא מיט וועמען צו רעדן, לאז אים אפ! דער אבן עזרא ערקלערט: עצבים מיינט עבודה זרה, אבער ער זאגט אז דאס שטאמט פונעם לשון "עצבון" (טרויער און פארדרוס), און ביידע זאכן גייען צוזאמען: די עבודה זרה ברענגט נאר עצבון פאר די וואס דינען איר. מען שרייט און מען בעט, אבער די עבודה זרה ענטפערט נישט, און מען גייט אוועק מיט גרויס טרויער און פארדרוס. היינט קען מען זאגן מיט א גלייכווארט: מען גייט ארויס פון איר מיט נערוון, מען ווערט נאר "נערוועז"... דערפאר הייסט דאס עצבים. זאגט דער אויבערשטער: לאז אים אפ ביז זייערע אויגן וועלן זיך עפענען. דער רד"ק ערקלערט: זיי זענען אזוי באהאפטן צו די בעלים און עגלים, אז קיינער קען זיי שוין נישט מוסר'ן, דערפאר זאגט ער הנח לו, הער אויף זיי צו ווארענען. אבער גיט אכטונג, זאגט דער רד"ק, דאס איז געזאגט געווארן נאר אויף אן אופן פון שרעק און איבערטריבונג: פונקט ווי א מענטש וואס בייזערט זיך אויף זיין חבר און יענער הערט נישט אויס, זאגט ער: דו הערסט נישט? פאַרטיג, איך רעד שוין מער קיין ווארט נישט צו דיר! און פונדעסטוועגן, א שעה שפעטער קומט ער צוריק און רעדט יא ווייטער. אזוי אויך דא, דער אויבערשטער זאגט לכאורה "הנח לו", אבער למעשה זעט מען אז באלד דערויף גייט דער נביא ווייטער און מוסר'ט זיי נאכאמאל. דער מלבי"ם אבער לערנט גאר אן אנדערן מהלך: די מלוכה הייסט אפרים, און ער איז צוגעבונדן צו די עבודה זרה און וויל זיך נישט שיידן פון איר, ווי עס שטייט אויף ירבעם בן יואש: "ויעש הרע בעיני ה' לא סר מכל חטאות ירבעם". דעריבער, פירט אויס דער מלבי"ם, איז די ווארענונג "הנח לו" נישט געזאגט געווארן צום נביא, נאר פאר דיר, שבט יהודה! דו יהודה, שייד דיך אפ פון זיי און חבֿר זיך נישט מיט זיי! ווי מיר האבן פריער געזען איז יהודה געווען אונטערווארפן אונטער ישראל, און דער נביא ווארנט זיי: לערנט אייך נישט אפ פון זייערע שלעכטע מעשים. היות אפרים איז באהאפטן צו עבודה זרה, זאלסטו, יהודה, אים אפלאזן, קום נישט קיין גלגל און גיי נישט קיין בית און, פארבינד זיך נישט מיט זיינע פארדארבענע מעשים, כדי דו זאלסט נישט קאליע ווערן אזוי ווי ער.
סר סבאם הזנה הזנו אהבו הבו קלון מגניה. דער מלבי"ם ערקלערט אז דער נביא ווארנט ווייטער פאר יהודה: דערווייטער דיך פון זיי, פארלאז דיך נישט אויף זייערע שוץ-הארן! ווער זענען זייערע "מגינים"? די שרים און גבורים פון אפרים וואס האבן כביכול געדארפט באשיצן אויף יהודה; וויבאלד יהודה איז געווען אונטער זיי, האבן זיי זיך פארלאזט אז אויב עס וועט קומען א מלחמה וועט מלכות ישראל זיי פארטיידיגן. זאגט ער זיי: פארלאזט אייך נישט אויף זיי! זיי קענען אייך נישט היטן, ווייל זיי ליידן אויף דריי גרויסע חסרונות: דער ערשטער חסרון איז שיכרות: "סר סבאם", דער סובא איז א מענטש וואס זויפט, ווי דער תרגום זאגט אויף זולל וסובא: "לסבי חמר", טרינקערס פון וויין. זייער שיכרות איז שוין אריבער יעדע נארמאלע גרעניץ, זיי זענען פארזונקען אין וויין, ווי קען מען זיך פארלאזן אויף אזעלכע פירער? דער צווייטער חסרון איז זנות און עבודה זרה, און נישט נאר וואס זיי זענען אליין זינדיג, נאר זיי פארפירן אויך אנדערע: "הזנה הזנו", זיי מאכן אנדערע אויך זונדיגן. און דאס דריטע: "אהבו הבו קלון", זיי האבן ליב שאנדע און שמוץ, זיי זענען צוגעקלעבט צו זאכן וואס ברענגען בזיון און שפלות און זיי פרייען זיך דערמיט. מיט אזעלכע מענטשן טאר מען זיך נישט באהעפטן!
צרר רוח אותה בכנפיה ויבשו מזבחותם. "צרר רוח אותה בכנפיה", רש"י ערקלערט אז דער ווינט וועט זיך אנכאפן אין אירע פליגלען, פונקט ווי א פויגל וואס דער שטורעם לאזט אים נישט רוען נאר שלעפט אים אוועק ווייט אין דער פרעמד; אזוי וועט דער ווינט פון גלות זיי צונויפבינדן און פארטראגן ווייט אוועק. די נבואה זאגט: פארלאזט אייך נישט אויף ישראל, ווייל באלד וועט קומען א ווינט און זיי פארטראגן אין גלות, און דעמאלט "ויבשו מזבחותם", זיי וועלן זיך שעמען מיט די אלע עבודה זרה קרבנות וואס זיי האבן געברענגט אין דער האפענונג אז די געצן וועלן זיי ראטעווען. מען וועט זען: וואו זענען די אלע קרבנות, מיט וואס האבן זיי דיר געהאלפן? רש"י ברענגט פונעם מדרש תנחומא א לשון פון משל, ווי איינער וואס סטראשעט זיין שונא: "ביי דיין לעבן, איך וועל דיר צונויפבינדן די פליגלען!" ווען מען וויל אז א פויגל זאל נישט קענען אנטלויפן, בינדט מען אים צו די פליגלען; אזוי אויך איז דער פסוק א סטראשע אויף מלכות ישראל, אז דער כעס און די נקמה פונעם אויבערשטן איז צוגעגרייט אויף זיי: "צרר רוח אותה בכנפיה", ער וועט זיי איינבינדן און ברענגען דעם שטורעם-ווינט פון שטראף אויף זיי, ביז זיי וועלן זיך שטארק שעמען מיט זייערע פארדארבענע עבודה זרה מזבחות.