אז זאגט דער אויבערשטער: איר, די נביאים, גייט און קריגט זיך מיט אייער מוטער, רִיבוּ בְאִמְּכֶם רִיבוּ כִּי הִיא לֹא אִשְׁתִּי וְאָנֹכִי לֹא אִישָׁהּ, די כוונה איז, טענה'ט זיך מיט כלל ישראל אויף דעם וואס זיי האבן פארלאזט דעם דרך השם. פֶּן אַפְשִׁיטֶנָּה עֲרֻמָּה וְהִצַּגְתִּיהָ כְּיוֹם הִוָּלְדָהּ, וְשַׂמְתִּיהָ כַמִּדְבָּר וְשַׁתִּהָ כְּאֶרֶץ צִיָּה וַהֲמִתִּיהָ בַּצָּמָא. גייט זיך קריגן מיט אייער מוטער, ווייל אויב זי וועט נישט אוועקנעמען אירע זנונים פון איר פנים, קומט אויס אז זי איז נישט מיין ווייב און איך בין נישט איר מאן, איך בין נישט איר בעל ווי מיר האבן פריער געזאגט. דעמאלט אַפְשִׁיטֶנָּה עֲרֻמָּה, וועל איך פון איר צונעמען די בגדים וואס איך האב איר געגעבן. היות מיין התחייבות איר צו געבן בגדים איז נאר אויב איך בין איר מאן, אבער אויב איך בין נישט איר מאן, בין איך נישט מחויב איר צו געבן בגדים. היות אזוי, אַפְשִׁיטֶנָּה עֲרֻמָּה. וואס איז בעצם דער רמז דא? אויף וואס איז דא די כוונה? דער מלבי"ם ערקלערט, די מציאות פון כלל ישראל איז דאך געווען, ווי מיר זעען אין די תיאורים אין די פסוקים, ווען דער אויבערשטער האט אונז גענומען און אויסגעלייזט פון מצרים, זענען מיר געווען ווי א מיידעלע, ווי א קליין קינד וואס איז יעצט געבוירן געווארן. א קינד וואס אירע עלטערן האבן זי ארויסגעווארפן נאקעט, וואלגערנדיג זיך אין איר בלוט, צעווארפן אין מדבר. און דער קדוש ברוך הוא, וָאֶעֱבֹר עָלַיִךְ וָאֶרְאֵךְ מִתְבּוֹסֶסֶת בְּדָמָיִךְ, וְהִנֵּה עִתֵּךְ עֵת דֹּדִים. דער אויבערשטער האט איר אפגעוואשן פון דאס בלוט, דער אויבערשטער האט זי אנגעטון קליידער, דער אויבערשטער האט זי גענומען פאר א ווייב, זי אריינגעפירט אין אן עיר מושב, אין ארץ ישראל, און איר געגעבן אן ארץ זבת חלב ודבש. און דאס איז בעצם דער משל אינעם פסוק אין ספר יחזקאל ט"ז: בְּיוֹם הֻלֶּדֶת אֹתָךְ לֹא כָרַּת שָׁרֵּךְ. וואס מיינט לֹא כָרַּת שָׁרֵּךְ? אפילו דעם נאבל האט מען נישט אפגעשניטן; קיינער האט זיך אפילו פאר דעם נישט מטריח געווען. נאר אין טאג וואס דו ביסט געבוירן געווארן ביסטו כביכול ארויסגעווארפן געווארן, וָאֶעֱבֹר עָלַיִךְ וָאֶרְאֵךְ מִתְבּוֹסֶסֶת בְּדָמָיִךְ, וְאַתְּ עֵרֹם וְעֶרְיָה - כלל ישראל זענען געווען אין א בחינה פון ערום ועריה. און דעמאלט: וָאֶפְרֹשׂ כְּנָפִי עָלַיִךְ וָאֲכַסֵּךְ, וָאַלְבִּישֵׁךְ רִקְמָה וכולי. דאס אלעס צייגט ווי דער אויבערשטער האט אונז גענומען נאך דעם שפארלאזן און דערנידערטן מצב אין וועלכן מיר זענען געווען. יעצט, אויב מיר ציען ווייטער דעם משל: די פרוי וואס דער אויבערשטער האט גענומען נאכדעם וואס ער האט זי אויפגעצויגן פון גארנישט, וואס זי איז געווען אן אסופית פון מארק, און דער קדוש ברוך הוא האט זי געהאדעוועט, איר אנגעטון קליידער, זי גענומען פאר א ווייב, איר געגעבן א הויז און איר געברענגט קיין ארץ ישראל וכדומה - נאך דעם אלעם גייט זי און זאלעוועט מיט פרעמדע. זאגט דער אויבערשטער: וואס איז דער עונש? איך וועל דיך פשוט צוריקשטעלן צום פריערדיגן מצב! דאס איז בעצם דער עונש, און דאס קומט דא צום אויסדרוק. זאגט דער מלבי"ם, היות אזוי, אַפְשִׁיטֶנָּה עֲרֻמָּה, ווייל וויאזוי האבן מיר דאך געזאגט? דו ביסט געווען אין דיין ערשטן מצב וְאַתְּ עֵרֹם וְעֶרְיָה, ביסט געווען ארויסגעווארפן נאקעט, וועל איך זי אויסטון נאקעט. און מער פון דעם: וְהִצַּגְתִּיהָ כְּיוֹם הִוָּלְדָהּ - און אינעם טאג פון געבוירן ווערן האבן מיר דאך געזאגט אז זי איז געווען מתבוססת בדמיה, דאס הייסט נאך א פיל ערגערער מצב. וְשַׂמְתִּיהָ כַמִּדְבָּר וְשַׁתִּהָ כְּאֶרֶץ צִיָּה. וואס איז א ציה? זאגט דער מלבי"ם: ציה איז נאך ערגער ווי א מדבר; ווייל א מדבר, אויב מען ארבעט עס אויס און מען זייעט דערין, קען מען נאך אויפלעבן די וויסטעניש; אבער ציה איז אן ארט וואס האט אזא טרוקעניש וואס מען קען גארנישט לאזן שפראצן דארט. זאגט ער: איך וועל זי מאכן ווי א מדבר און ווי אן ארץ ציה, ביז זי וועט אויסגיין פאר דארשט. דער אפטייטש דערפון איז: איך וועל זי צוריקקערן אין גלות העמים, וואס דער גלות העמים איז בעצם דער נמשל פונעם מדבר, און דארט וועט זי זיך וואלגערן אין אירע בלוטן. וַהֲמִתִּיהָ בַּצָּמָא - און דעמאלט וועל איך אוועקנעמען פון איר די בגדים וואס איך האב איר געגעבן. און די בגדים קומען מרמז זיין אויף השראת השכינה, אויף דער השגחה, אויף אירע צירונגען און כלי תפארתה - די כוונה איז אויף די צירונגען כביכול מיט דעם וואס דער אויבערשטער האט משגיח געווען אויף אונז, אונז אויסגעלייזט און ארויסגענומען פון א מציאות פון ערום ועריה, אונז געגעבן די תורה און אונז געשאנקען ארץ ישראל. זאגט דער אויבערשטער: אויב איך זע אז יעצט זשאלעוועסטו נאך די מאהבים, וועל איך דיך צוריקקערן צום פריערדיגן מצב.
דער מלבי"ם שטעלט זיך דא אפ אויף א דיוק אינעם לשון: וְשַׂמְתִּיהָ כַמִּדְבָּר וְשַׁתִּהָ כְּאֶרֶץ צִיָּה. וואס איז דער חילוק צווישן שמתי און שתי? לכאורה איז עס דאך דאס זעלבע ווארט - לשים אדער להשית מיינט דאס זעלבע. זאגט דער מלבי"ם: לשים קען אויך זיין אויף א צייטווייליגן אופן; ווידעראום להשית ווייזט אויף א פעסטקייט און קביעות. אין אנהויב זאגט ער שַׂמְתִּיהָ כַמִּדְבָּר, דאס איז נישט אויף שטענדיג, ווייל א מדבר, ווי מיר האבן געזאגט, קען מען נאך אנטוויקלען; נאכדעם זאגט ער וְשַׁתִּהָ כְּאֶרֶץ צִיָּה, אן אוועקשטעל מיט מער קביעות, ווי אן ארץ ציה וואס איז אן אויסגעטריקנט ארט. דאס הייסט עס וועט דארט זיין א שטענדיגע שממה און דארשט, וואס עס וועט דארט קיינמאל נישט געפונען ווערן קיין וואסער, און דורך דעם וועט זי שטארבן פון דארשט. דער רד"ק ערקלערט אז דער דארשט דא קומט אויסדרוקן א משל אויפן ביטול פון תורה און נבואה, אזוי ווי עס שטייט: מַלְכָּהּ וְשָׂרֶיהָ בַגּוֹיִם אֵין תּוֹרָה גַּם נְבִיאֶיהָ לֹא מָצְאוּ חָזוֹן מֵה'. דער דארשט מיינט אז מיר וועלן זיין דורשטיג, נישט קיין דארשט נאך ברויט און וואסער נאר צו הערן די ווערטער פונעם אויבערשטן. דאס הייסט עס וועט דא זיין א דארשט נאך רוחניות. זאגט דער קדוש ברוך הוא: אבער איך וועל מבטל זיין די תורה און די נבואה, און דורך דעם - זאגט דער אויבערשטער - קומט אויס אז איך האב אייך צוריקגעקערט צום פריערדיגן מצב. עס איז דא דא אן אויסדרוק פון א גייסטיגער וויסטעניש וואס איז עתיד צו קומען אויף כלל ישראל.
וְאֶת בָּנֶיהָ לֹא אֲרַחֵם כִּי בְנֵי זְנוּנִים הֵמָּה. זאגט דער אויבערשטער: און דורך דעם וועל איך נישט האבן קיין רחמנות אויף אירע קינדער, וויבאלד זיי זענען בני זנונים. ווער איז זי? דאס איז כנסת ישראל. ווער זענען אירע קינדער אויף וועמען דער אויבערשטער וועט נישט רחמנות האבן? זאגט דער מלבי"ם: אינעם נמשל מיינט עס אויך די צדיקים צווישן זיי. היות דער כלל האט געזינדיגט און אפגענייגט פון מיר, ווערט דאך די וועלט געמשפט לויט דעם רוב, און כלל ישראל ווערן געמשפט לויט זייער רוב. און היות רוב פון זיי זענען רשעים, פאסירט אסאך מאל: כִּי תֵצֵא אֵשׁ וּמָצְאָה קֹצִים וְנֶאֱכַל גָּדִישׁ אוֹ הַקָּמָה - אויך די צדיקים ליידן צום סוף צוליב די רשעים. וויבאלד די וועלט ווערט געמשפט נאכן רוב, ווערן זיי אויך...
נחשב ווי בני זנונים, און דעריבער וועל איך אויף איר נישט רחמנות האבן. דער מצודת דוד ערקלערט מער לויטן פשט: היות ער האט זי פארגליכן צו א זונה, זאגט ער אז ביי א זונה איז די מציאות אז מען האט נישט קיין רחמנות אויף אירע קינדער. פארוואס? זיי זענען ממזרים, זיי זענען בני זנונים. יעצט, אויב מיר טראכטן שכל'דיג אריין, איז נישטא קיין שום סיבה דערצו; זייער מוטער איז א זינדיגע, אבער וואס ווילסטו פון זיי? עס איז נישטא קיין סיבה נישט צו רחמנות האבן אויף זיי. אבער מיר זעען אז אזוי איז דער מענטשליכער טבע. זאגט ער: אזוי אויך וועלן די צדיקים ליידן צוליב דעם עון פון דער גאנצער אומה, הגם לויט דעם יושר וויאזוי עס זעט אויס פאר אונזערע אויגן איז עס לכאורה נישט קיין יושר, פונקט ווי עס איז נישט קיין יושר צו רודפ'ן די קינדער פון א זונה - זייער מוטער האט געזינדיגט אבער זיי זענען דאך נישט שולדיג. זאגט ער: אזוי אויך וועלן כביכול שטארבן די צדיקים, אפילו אין א זאך וואס זעט אויס פאר אונזערע אויגן ווי אן אומרעכט. הגם מען מוז באטאנען און זאגן: דאס איז נאר פאר אונזערע אויגן, ווייל ביי קודשא בריך הוא איז נישט פארהאן קיין אומרעכט.
און ער גייט ווייטער און זאגט: "כִּי זָנְתָה אִמָּם, הוֹבִישָׁה הוֹרָתָם, כִּי אָמְרָה אֵלְכָה אַחֲרֵי מְאַהֲבַי נֹתְנֵי לַחְמִי וּמֵימַי צַמְרִי וּפִשְׁתִּי שַׁמְנִי וְשִׁקּוּיָי". דאס ווארט "כִּי" גיט א טעם: "כִּי זָנְתָה אִמָּם", דערפאר זענען אירע קינדער בני זנונים. דער מלבי"ם ערקלערט: לכאורה האבן מיר דאך א כלל אין דער הלכה אז רוב בעילות אחר הבעל. דאס איז אן הלכה, אז אויב למשל א פרוי איז געכאפט געווארן ביי איר שאַנד און מען האט געזען אז זי דרייט זיך אויף קרומע וועגן, קומט יעצט דער מאן און טענה'ט: אויב אזוי, ווער זאגט אז די קינדער זענען מיינע? וואס איז דער באווייז אז די קינדער זענען מיינע? למעשה היינטיגע צייטן האבן מיר אלערליי וועגן דאס צו קאָנטראָלירן דורך בדיקות DNA וואס איז 99 פראצענט זיכער, אבער אין יענע צייטן, מאכט א חשבון, איז עס געווען גאר א שווערע זאך. און א מענטש קומט און טענה'ט: עס איז דאך דא עדים אז זי האט געזינדיגט! אויב עס איז דא עדים, וויאזוי קענסטו דערווייזן אז די קינדער זענען מיינע? עס זענען דא דערין אסאך נפקא מינה'ס: זיי זענען יורשים, זיי קענען פאדערן די ירושה, ער איז מחויב אין זייערע מזונות, און נאך שאלות וואס די זאך וועקט אויף.
איז די הלכה אז רוב בעילות אחר הבעל. ווייל מיר זאגן: הגם די פרוי האט געזינדיגט, אבער ביי וועמען איז זי בקביעות? ביי איר מאן אדער ביים נואף? זי איז בקביעות ביי איר מאן. היות אזוי, זענען רוב שאנסן אז די פרוי איז נתעבר געווארן פון איר מאן; רוב בעילות אחר הבעל. זאגט ער דא: הגם מען וואלט געקענט זאגן אז רוב בעילות זענען נאכן בעל, און אויב אזוי, הגם זייער מוטער האט געזינדיגט, זענען די קינדער דאך כשר'ע קינדער, וויאזוי קען מען קומען טענה'ן אז די קינדער זענען פסול'ע קינדער? אויף דעם לייגט דער פסוק צו: "הוֹבִישָׁה הוֹרָתָם". פארשטייט איר וואס די קשיא איז? די קשיא איז אויפן פריערדיגן פסוק: "וְאֶת בָּנֶיהָ לֹא אֲרַחֵם כִּי בְנֵי זְנוּנִים הֵמָּה" - פארוואס זאלסטו נישט רחמנות האבן? מיר האבן דאך יעצט געזאגט אז רוב בעילות אחר הבעל, איז עס דאך נישט קיין בני זנונים! אויף דעם קומט ער און זאגט: "כִּי זָנְתָה אִמָּם", און אויב דו וועסט זאגן אז הגם זי האט געזינדיגט איז דאך רוב בעילות אחר הבעל, איז דער תירוץ "הוֹבִישָׁה הוֹרָתָם". "הוֹבִישָׁה הוֹרָתָם" מיינט צו זאגן: זי האט פארשעמט די שוואנגערשאפט פון די קינדער אזוי ווייט, אז זיי זענען ספק ממזרים. דאס הייסט, אירע מעשים און פעולות וואס זי האט געטון, ווי מיר וועלן באלד מפרש זיין, האבן גורם געווען אז עס איז אויפגעקומען א גרויסער ספק אויף אירע שוואנגערשאפטן, צי עס איז פונעם מאן אדער פון פרעמדע מענטשן.
און וואס ברענגט דיך אזוי צו חושד זיין אין איר? דו זאגסט דאך אז זי האט געזינדיגט, אבער אפילו ווען זי זינדיגט גייט מען נאכן מאן! פארוואס זאגסטו ניין, דא האב איך מורא אז זיי זענען ממזרים? "כִּי אָמְרָה אֵלְכָה אַחֲרֵי מְאַהֲבַי נֹתְנֵי לַחְמִי וּמֵימַי צַמְרִי וּפִשְׁתִּי שַׁמְנִי וְשִׁקּוּיָי". ער זאגט דיר: קוק נאר, דאס גאנצע וואס מיר זאגן אז רוב בעילות זענען נאכן בעל, איז נאר ווען זי זינדיגט בצנעה, אבער בפרהסיא איז זי נאך פארבונדן מיט איר מאן; דעמאלט זאג איך: זי עסט ביי זיין טיש, זי געפינט זיך אין זיין הויז, איז זיכער אז רוב בעילות זענען נאכן בעל. אבער אין אונזער פאל, זאגט ער, איז די מעשה אינגאנצן אנדערש: "כִּי אָמְרָה אֵלְכָה אַחֲרֵי מְאַהֲבַי" - זי האט שוין פארלאזט דאס הויז, זי איז געגאנגען נאך אירע ליבהאבער; זי עסט שוין נישט פון איר מאן, זי באקומט אירע שפייז פון די מיט וועמען זי זינדיגט. "אֵלְכָה אַחֲרֵי מְאַהֲבַי", און זיי זענען "נֹתְנֵי לַחְמִי וּמֵימַי", זיי זענען די וואס געבן מיר די שפייז; און נישט נאר דאס, נאר אויך די קליידער, "צַמְרִי וּפִשְׁתִּי", זיי זענען די וואס געבן איר קליידער, און אויך די איבעריגע געברויכן: "צַמְרִי וּפִשְׁתִּי שַׁמְנִי וְשִׁקּוּיָי" - שמני איז אויל מיט וואס מען פלעגט שמירן דעם קערפער, און שיקויי מיינט געטראנקען ווי וויין און מילך. קומט ממילא אויס אז רוב ביאות זענען געווען פון די נואפים און נישט פונעם מאן! און היות אזוי, פארשטיי שוין פארוואס איך האב געזאגט אז את בניה לא ארחם כי בני זנונים המה. אין אזא מצב האבן מיר נישט קיין פלאץ צו דאניינען די קינדער ווי קינדער פונעם מאן.
גוט, דאס איז דער משל. וואס איז דער נמשל? דער נמשל איז אז כנסת ישראל דינט שוין עבודה זרה בפרהסיא. נישט ווי דער ביישפיל פון א פרוי וואס זינדיגט בצנעה, נאר דא זינדיגן זיי שוין אין דער עפנטליכקייט, ווי מיר האבן פריער געזאגט "וְתָסֵר זְנוּנֶיהָ מִפָּנֶיהָ", אז א זאך וואס איז אויפן פנים איז אנזעעוודיג. זיי זינדיגן שוין בפרהסיא, און זי מיינט אז איר גאנצער דערפאלג און דער גאנצער שפע וואס זי פארמאגט קומט אלעס פון די עבודה זרה וואס זי דינט - ווייל די זנות דא, ווי מיר האבן געזאגט, איז עבודה זרה. און דאס איז אויך דער המשך: "מְאַהֲבַי נֹתְנֵי לַחְמִי וּמֵימַי צַמְרִי וּפִשְׁתִּי שַׁמְנִי וְשִׁקּוּיָי", דער טייטש איז אז זי ווערט פארשלעפט נאך דער עבודה זרה און נאך די כוחות פון די מזלות, און זי זאגט: זיי זענען די וואס משפיע זענען אויף מיר די גוטס; אויב איך האב מיין ברויט און מיין וואסער, איז עס פון די שטערנס; אויב איך האב וואל און פלאקס און משקאות, איז עס פון די השפעות פון דער עבודה זרה וואס איך דין. און מיט דעם, זאגט דער מלבי"ם, איז זי געווארן ווי אלע משפחות האדמה וואס דינען האלץ און שטיין, און היות אזוי, האט דער אויבערשטער אפילו אויף די גוטע נישט קיין רחמנות, און דער קדוש ברוך הוא ווארפט כביכול אלעמען אוועק פון זיך.
זאגט דער מלבי"ם: גיב אכטונג, עס שטייט דא: "כִּי זָנְתָה אִמָּם, הוֹבִישָׁה הוֹרָתָם". פארוואס כפלט ער דאס לשון? איז דען אמם נישט דאס זעלבע ווי הורתם? זאגט דער מלבי"ם: ניין! אסאך מאל זעען מיר אז אם איז א לשון פון אן אויפציערין, די וואס האט אויפגעצויגן דאס קינד ווי א מוטער, הגם למעשה איז זי נישט געווען מעוברת פון אים און זי איז נישט די ביאלאגישע מאמע. עס שטייט "עַל אִמֹּתָם הַיֹּלְדוֹת אוֹתָם" - זעט מען דאך אז דאס זענען צוויי באזונדערע זאכן: זייערע מוטערס איז איין זאך, און די וואס האבן זיי געבוירן איז א צווייטע זאך; "וְאֶת אִמְּךָ אֲשֶׁר יְלָדַתְךָ", "אֶל בֵּית אִמִּי וְאֶל חֶדֶר הוֹרָתִי" - דער טייטש איז אז זי איז סיי א מוטער, אן אויפציערין, און זי איז אויך געווען מעוברת, זי האט אים אויך געבוירן, חדר הורתי. דא זאגט ער: די בושה איז מצד זייער מוטער - עס איז דא א בושה פון דעם אליין אז די וואס האט דיך אויפגעצויגן גייט זשאלעווען; און די בושה רירט אויך אן די הורתם, וואס דאס מיינט אז מעגליך איז די גאנצע שוואנגערשאפט בכלל געווען פון די נואפים און נישט פונעם מאן, ווי איך האב געזאגט, און דורך דעם ווארפט דאס א גרויסן ספק אויף די קינדער, צי דאס זענען קינדער פונעם מאן צי זיי זענען קינדער פון די זונים.
רש"י ערקלערט - און בעצם איז דאס באזירט אויפן תרגום, און אזוי זאגט אויך דער רד"ק - אז דאס וואס שטייט "כִּי זָנְתָה אִמָּם הוֹבִישָׁה הוֹרָתָם", זנתה אמם מיינט כלל כנסת ישראל; הובישה הורתם, מיינט די וואס לערנען זיי - הורתם מלשון מורים. ווער זענען די מורים? דאס זענען די חכמים וואס לערנען מיט זיי הוראות, זיי לערנען מיט זיי תורה. און דעמאלט הובישה הורתם, פארוואס? ווייל צו דער גרויסער צרה זענען די לערערס אליין אויך געווען פארדארבן! ווי דער מדרש זאגט: זיי זאגן פאר יענעם 'גנב'עט נישט', און זיי אליין גנב'ענען; זיי זאגן 'לייגט נישט ארויף קיין ריבית', און זיי אליין בארגט מיט ריבית. איז דאך דאס הובישה הורתם - וואס פאר א שאַנד איז דאס ווען דער מורה, דער וואס לערנט תורה פאר פילע מענטשן, טוט די זעלבע עבירות קעגן וועלכע ער מוסר'ט דעם עולם און זאגט זיי נישט צו טון! עס קען גאר זיין אז ער זאגט זיי נישט צו בארגן אויף ריבית ווייל ער וויל נישט קיין קאנקורענץ, ער וויל אליין בארגן אויף ריבית כדי אלע זאלן קומען צו אים, און אויב אנדערע טוען עס אויך שאפט עס אים א פראבלעם מיט קאנקורענטן... צי וואס עס זאל נאר זיין, אויף יעדן פאל איז עס געווען א גרויסע חרפה. דאס איז הובישה הורתם, אז די וואס האבן געדארפט זיי אויסלערנען, האבן זיי געלערנט נישט אויפן ריכטיגן וועג, נישט אויפן דרך השם, ווייל זיי האבן געטון פונקט פארקערט.
זיי האבן געזאגט "אלכה", כנסת ישראל האט געזאגט: "אֵלְכָה אַחֲרֵי מְאַהֲבַי". מיר האבן געזען אז לויטן פירוש פונעם מלבי"ם גייט מאהבי אויף דער עבודה זרה און אויף די שטערנס און מזלות וואס זיי פלעגן דינען. דאס איז טאקע דער פירוש פונעם רד"ק'ס פאטער, וואס ערקלערט אז מאהבי זענען די זון, די לבנה און די שטערנס וואס זיי האבן געדינט, און זיי האבן געגלייבט אז דער שפע קומט פון זיי; אזוי ווי זיי האבן געזאגט: "וּמִן אָז חָדַלְנוּ לְקַטֵּר לִמְלֶכֶת הַשָּׁמַיִם וְהַסֵּךְ לָהּ נְסָכִים חָסַרְנוּ כֹל וּבַחֶרֶב וּבָרָעָב תָּמְנוּ". דאס הייסט זיי האבן באמת געגלייבט אז דאס זענען נותני לחמי ומימי צמרי ופשתי שמני ושיקויי, זיי האבן געגלייבט אז דער שפע קומט טאקע פון די מזלות, און אויב מען וועט זיי דינען ווי עס דארף צו זיין וועט מען באקומען דעם שפע. דאס איז וואס דער מלבי"ם ערקלערט. אבער דער רד"ק ברענגט נאך א ביאור, זיין אייגענעם פירוש: דער רד"ק ערקלערט אז מאהבי רעדט אויך פון די פעלקער אויף וועמען זיי האבן זיך פארלאזט אין יענער תקופה. מיר האבן שוין גערעדט דערפון עטליכע מאל אין דער פארגאנגענהייט, אז זיי זענען געווען זיכער אז זיי האבן זיך נישט וואס צו זארגן פון די ארומיגע סטראטעגישע דראונגען, ווייל מיר האבן דאך פעלקער פון אינדרויסן וואס וועלן אונז העלפן. און דער נביא האט זיי עטליכע מאל געמוסר'ט אויף דעם נארישן גלויבן, ווי זיי האבן זיך פארלאזט אויף מצרים, און דער נביא זאגט זיי: פארלאזט אייך נישט אויף זיי, דאס איז א משענת קנה רצוץ וואס וועט שטעכן יעדן איינעם וואס שפארט זיך אן דערויף! דאס הייסט, דו פארלאזסט זיך אז יענע אומה וועט מיך ראטעווען און א צווייטע אומה וועט מיר העלפן, און מיר האבן געזען אז זיי האבן זיי געגעבן אסאך געלט כדי זיי זאלן זיי ראטעווען, און די פעלקער אינעם בעסטן פאל האבן נאר גענומען דאס געלט און נישט געהאלפן, און אינעם ערגערן פאל האבן זיי גענומען דאס געלט און זיך נאך שפעטער צונויפגעשטעלט מיט די שונאים אונז צו שלאגן. קומט אויס אז די מאהבי דא אין דער מעשה, זאגט דער רד"ק, זענען די פעלקער - אשור און מצרים, וואס מען איז געגאנגען שליסן מיט זיי א בונד כדי זיך צו ראטעווען פון די גזירות פונעם אויבערשטן. דער אויבערשטער זאגט אז עס וועלן זיין שווערע גזירות, עס וועלן קומען שונאים - זארג דיך נישט, מיר האבן א שוץ-אפמאך, א געמיינזאמען שוץ-אפמאך מיט מצרים, מיט אשור! און מען פלעגט געבן פאר דעם גרויסע געלטער כדי יענע פעלקער זאלן זיי ראטעווען. און זיי האבן זיך טאקע פארלאזט אויף זיי כאילו זיי שטעלן צו זייערע געברויכן. דערפאר זאגט ער "אלכה אחרי מאהבי", וואס זיי זענען נותני לחמי ומימי וכולי. פארוואס דעפינירט ער זיי אלס נותני לחמי ומימי? ווייל אויב ער היט אויף מיר, קען איך יעצט זייען, שניידן, קלויבן טרויבן און דרעשן; קומט דאך אויס אז דאס גאנצע וואס איך קען יעצט לעבן און עקזיסטירן איז בכוח דעם וואס איך האב שוץ פון מצרים און פון אשור. דעריבער ווערן זיי אנגערופן נותני לחמי ומימי, ווייל דורך זייער כוח האב איך יעצט צו עסן און צו טרינקען, דורך זייער כוח האב איך א קיום. אויף דעם זאגט ער: "בושה אמם", הובישה אמם און הובישה הורתם וכולי, וויבאלד די אלע האפענונגען וועלן אנטוישט ווערן; פון א גרויסער האפענונג אויף א ישועה וועסטו האבן א גרויסע חרפה. קומט אויס אז אויף דעם מוסר'ט ער זיי, אז איר וועט זען אז דער אויף וועמען איר האפט - ווי עס שטייט אין מגילת איכה: "תִּכְלֶינָה עֵינֵינוּ אֶל עֶזְרָתֵנוּ הֶבֶל" - אונזערע אויגן האבן אויסגעקוקט אז עס זאלן קומען העלפן די אויף וועמען מיר האבן זיך פארלאזט, און מיר האבן געזען אז עס איז געווען הבל זיך אויף זיי צו פארלאזן, מיר האבן פון זיי נישט באקומען קיין שום הילף און קיין שום ישועה.
וואס איז די תוצאה? "לָכֵן הִנְנִי שָׂךְ אֶת דַּרְכֵּךְ בַּסִּירִים וְגָדַרְתִּי אֶת גְּדֵרָהּ וּנְתִיבוֹתֶיהָ לֹא תִמְצָא". "לָכֵן הִנְנִי שָׂךְ אֶת דַּרְכֵּךְ בַּסִּירִים" - פון וואס פאר א סירים רעדט מען דא? מען דארף וויסן אז סירים, סיכים און צנינים זענען אלע מינים פון שטעכיגע דערנער. קודם כל, וואס מיינט דער אויסדרוק "שָׂךְ"? מען פלעגט מאכן א צוים פון סיכים; סיכים זענען דערנער, "לְשִׂכִּים בְּעֵינֵיכֶם וְלִצְנִינִם בְּצִדֵּיכֶם". דעריבער הייסט דאס שך, ווייל מען האט דעם צוים געמאכט מיט סיכים. סיכים ווי מיר האבן געזאגט זענען דערנער, עס קען זיין אז סיכים איז אויך פארבונדן מיט שפילקעס (סיכות), מען ווייסט נישט, אבער אויף יעדן פאל איז דאס א לשון פון דערנער. זאגט ער: זאלסט וויסן אז דער וועג וועט זיין ווי פארפלאכטן מיט דערנער. דו מיינסט אז דו האסט א וועג אויף וועלכן דו קענסט גיין? דו וועסט נישט קענען גיין דערויף! "הִנְנִי שָׂךְ אֶת דַּרְכֵּךְ בַּסִּירִים וְגָדַרְתִּי אֶת גְּדֵרָהּ" - מער פון דעם, איך וועל מאכן א צוים, אזוי אז "וּנְתִיבוֹתֶיהָ לֹא תִמְצָא", אז ווען זי וועט זוכן דעם שטעג וואוהין צו גיין, וועט זי אים נישט געפינען. וואס איז דא די כוונה? לויט ווי דער רד"ק ערקלערט, צו יענע מאהבים, אשור און מצרים, וועסטו נישט קענען צוקומען, ווייל עס וועלן זיין פאר דיר צוימען און דערנער וואס וועלן דיך צוריקהאלטן פון צוגיין צו זיי אדער פון באקומען זייער הילף. לויטן פירוש פון די אנדערע מפרשים מיינט עס די מזלות אויף וועמען דו פארלאזסט זיך - זיי וועל איך אפשטעלן אז זיי זאלן דיר נישט משפיע זיין קיין גוטס.
און דער מלבי"ם ערקלערט אז דער פסוק באשרייבט דא די השתדלות וואס דער קדוש ברוך הוא וועט מאכן כדי צוריקצוברענגען צו זיך כנסת ישראל. און דאס איז ענליך צו דער השתדלות פון א מאן וואס פרובירט צוריקצוברענגען צו זיך די פרוי וואס זינדיגט אונטער אים, טוט ער געוויסע פעולות איר צוריקצוקערן צו זיך. אזוי אויך וועט כביכול דער אויבערשטער טון פעולות צוריקצוברענגען כנסת ישראל צו זיך. און דעמאלט, זאגט דער מלבי"ם, אויב מיר ווילן צוריקגיין צום משל: דער משל רעדט פון א זינדיגע פרוי וואס גייט צו אירע ליבהאבער. וואס איז דער וועג פונעם מאן צוריקצוהאלטן זיין ווייב פון גיין צו אירע ליבהאבער? דער וועג איז: אויב עס איז פארהאן א גרויסער וועג, א הויפט-וועג דורך וועלכן זי גייט, שפרייט ער דארט אויס דערנער כדי זי זאל נישט קענען גיין, כדי איר צוריקצוהאלטן פון ארויסגיין פון שטוב און לויפן צו יענע נואפים. אבער זי קען נאך אלץ איבערשפרינגען איבערן גאדער, פון אן ארט וואו דער צוים איז איינגעפאלן; אויף דעם זאגט ער: "וְגָדַרְתִּי אֶת גְּדֵרָהּ". אבער זי האט נאך אלץ שמאלע שטעגן וואס זענען נישט קיין הויפט-וועגן; אויף דעם זאגט ער אז ער וועט קאליע מאכן יענע שטעגן, "וּנְתִיבוֹתֶיהָ לֹא תִמְצָא". און דורך דעם וועט ער זי כביכול אפשיידן פון די מענטשן וואס זאלעווען מיט איר. וואס איז דער נמשל? זאגט דער מלבי"ם: דער אויבערשטער כביכול - אויב מיר רעדן פון די שטערנס און מזלות אין וועלכע זיי האבן געגלייבט - וועט איבערדרייען די סדרי המערכה כדי זיי זאלן נישט קענען משפיע זיין אויף איר, און ער וועט מאכן א צוים ארום כדי זי זאל נישט האבן פון זיי קיין שום הצלחה, קיין שום שפע און קיין שום גוטס. אזוי ווי עס שטייט אז בשעת'ן חורבן האבן זיי זיך נישט געזארגט פון די שלעכטע נבואות, ווייל זיי האבן געזאגט: מיר קענען דאך די נעמען פון די מלאכים וואס זענען משפיע פון אויבן, און מיר וועלן זיי באשוועלן! מיר וועלן זיי באשוועלן אז זיי זאלן נישט משפיע זיין אויף אונז קיין שלעכטס. און וואס האט דער אויבערשטער געטון? ער האט געטוישט די נעמען! "גְּדֵרוֹתַי עִוָּה". עס שטייט אז דער אויבערשטער האט געטוישט זייערע נעמען, און דורך דעם, ווען מען האט באשוואוירן א געוויסן מלאך אז ער זאל נישט משפיע זיין למשל קיין האגל, האט מען אים שוין געטוישט דעם נאמען - ר' ייד, דער אדרעס וואוהין איר ווענדט זיך איז יעצט נישט צוגענגליך; ער האט געטוישט טעלעפאן, אריבערגעגאנגען צו אן אנדערער קידומת, אן אנדערע פירמע, עס איז נישטא קיין פארבינדונג... די אלע צו וועמען זיי האבן פרובירט זיך צו ווענדן, האט זיך ארויסגעשטעלט אז די וועגן האבן זיך געטוישט, און ממילא "נְתִיבוֹתַי עִוָּה", און דורך דעם האבן זיי נישט געקענט פועל'ן צו משפיע זיין אויף דער מערכה. דאס זעלבע איז אגב געווען אין דור המבול: אויך אין דור המבול זענען זיי געווען זיכער אז זיי האבן א שליטה אויף די הימלישע מלאכים דורך באשוועלן מלאכים און שדים, און זיי זענען געווען זיכער אז דורך דעם קענען זיי ענדערן די נאטור און די מערכה, און דער קדוש ברוך הוא האט געטוישט זייערע נעמען.
זאגט דער מלבי"ם: דאס איז אויך דאס וואס גייט דא פאר. דער קדוש ברוך הוא וועט מאכן א צוים ארום קעגן די סדרי המערכה און זייערע געזעצן כדי זיי זאלן נישט משפיע זיין קיין גוטס אויף זיי, און ער וועט קאליע מאכן אלע פעולות, סגולות און טלמסאות (זיי האבן געהאט וועגן דורך פארשידענע אסטראלאגישע כוחות אראפצוציען שפע). נאך א זאך: ער וועט אויך לייגן פיינטשאפט, זאגט דער מלבי"ם, צווישן איר און אירע שכנים אויף וועמען זי האט זיך פארלאזט. דאס איז אינעם גאנג פונעם רד"ק, אז זי האט זיך פארלאזט אויף אשור און מצרים און אפילו געשלאסן א בונד מיט זיי, וועט ער צוימען פאר איר, ווי דער רד"ק זאגט, אז זי זאל נישט קענען צוקומען צו זיי. דער מלבי"ם גייט דא אין דעם מהלך וואס ער האט שוין אויסגעטראטן ביי עטליכע אנדערע געלעגנהייטן, אז עס איז פאראן א חילוק צווישן דרך און נתיבות. זאגט דער מלבי"ם: דרך איז דער גרויסער, שטענדיגער וועג פארן רבים, היינטיגע צייטן וואלט מען דאס אנגערופן אן אויטאסטראדע; נתיבות איז א גאנג פאר יחידים פון צייט צו צייט, דאס הייסט שמאלערע וועגן פאר איינצלנע מענטשן, נישט א וועג פונעם כלל פונעם ציבור - א שטייגער ווי א סלולה'דיגער וועג קעגן א שמאלן שטעג. און די וועגן, גיט אכטונג, קען מען נישט אפמעקן; היות א וועג איז געמאכט פארן רבים, קען איך אים נישט אינגאנצן אפמעקן, ווייל דער עולם גייט דארט שטענדיג. דעריבער, גיט אכטונג, לגבי דעם דרך שטייט נישט אז זי וועט נישט געפינען דעם דרך; מען קען נישט נישט געפינען דעם דרך ווייל דער רבים גייט דארט! וואס קען מען יא טון? לייגן דערנער אינעם וועג. דעריבער שטייט לגבי דעם דרך: "הִנְנִי שָׂךְ אֶת דַּרְכֵּךְ בַּסִּירִים". ווידעראום אירע נתיבות, היות א שטעג איז פאר א יחיד, קען דער שטעג פארשווינדן ווערן און מען וועט אים מער נישט דערקענען; דעריבער "וּנְתִיבוֹתֶיהָ לֹא תִמְצָא" - די שטעגן וועל איך אפמעקן אזוי ווייט אז מען וועט עס גארנישט דערקענען, און ממילא וועט מען נישט קענען אנקומען דורך יענע שטעגן צו אירע ליבהאבער, צו די פעלקער אויף וועמען זי פארלאזט זיך, אדער זיך פארבינדן מיט די כוחות פון די סדרי המערכה, די כוכבים ומזלות, אראפצוציען פון זיי השפעות. דאס זעלבע, זאגט דער מלבי"ם, זעט מען אין פסוק אין איכה: "גָּדַר דְּרָכַי בְּגָזִית" - מען קען נישט פארלירן און אינגאנצן אפמעקן דעם דרך, האט ער אים פארצוימט מיט גזית, געלייגט געהאקטע שטיינער אינדערמיט פונעם וועג; ווידעראום "נְתִיבֹתַי עִוָּה" - א שטעג קען מען פארדרייען און אינגאנצן אפמעקן אז מען גייט אויף א קרומעם שטעג; אבער א דרך קען מען נישט פארדרייען, ווייל עס איז אן ארט וואו דער רבים גייט און ער וועט אלעמאל זיין אנזעעוודיג.
למעשה מוז מען באטאנען: הגם דער משל דא איז אויף א פרוי וואס האט געזינדיגט מיט פרעמדע, איז עס אבער נישט קיין פולקאמער משל אין פארגלייך צו דער הלכה וואס מיר האבן, אז ווי נאר א פרוי איז מנאפת געווען אונטער איר מאן, אפילו אויב ער איז א ישראל און נישט קיין כהן, וויבאלד עס איז געווען ברצון איז זי אסור אויף אים; און דעריבער די גאנצע דוגמא דא אז דער מאן גייט און פארצוימט אירע וועגן מיט גזית אדער מיט דערנער כדי איר צוריקצוברענגען צו זיך, איז לכאורה אביסל שווער לויט דער הלכה, ווייל לויט דער הלכה איז די זאך אסור! אבער מען מוז וויסן אז מיר רעדן דא נישט פונעם הלכה'דיגן הינזיכט, ווייל די הלכה'דיגע גדרים גילטן נישט כביכול ביים קשר צווישן אונז און דעם קדוש ברוך הוא; ביחס צום קשר צווישן אונז און קודשא בריך הוא איז די מציאות גאר אנדערש. און מיר האבן געזען א ביישפיל דערצו, אז כלל ישראל האבן טאקע געטענה'ט: נאכדעם וואס דער אויבערשטער האט אונז פארטריבן, וואס האט ער נאך מיט אונז? דאס הייסט זיי האבן אליין געטענה'ט די זעלבע טענה: אויב דער אויבערשטער האט אונז פארטריבן און מיר זענען געגאנגען און געדינט פרעמדע געטער ברצון, און צוליב דעם האט ער אונז פארטריבן, איז דאך נישט שייך אז מיר זאלן צוריקקומען און אנקניפן א קשר מיטן קדוש ברוך הוא! דארף מען וויסן אז ביי קודשא בריך הוא איז עס אינגאנצן נישט אזוי, די מציאות גייט נישט אן ביי אים. פארוואס? עס זענען דא דערויף עטליכע הסברים. איין הסבר איז: ווייל עס איז נישטא קיין שום ממשות אין דער מציאות פון דער עבודה זרה אדער פון דער הילף פון מצרים וכדומה. דאס הייסט, ווען א פרוי גייט מיט א פרעמדן מאן, זענען איר מאן און דער פרעמדער גלייכע מענטשן, האט זי טאקע פארראטן איר מאן מיט א צווייטן; אבער ווען מען רעדט קעגן קודשא בריך הוא, מיט וועמען האט זי אים פארראטן? מיט עבודה זרה? איז דען דא אזא זאך? דאס זענען בלויז דמיונות! האבן דען די עבודה זרה אן אייגענעם כוח פון השפעה? איז ממילא נישט שייך צו זאגן אז זי האט פארראטן דעם אויבערשטן מיט א צווייטן, ווייל עס איז נישטא קיין צווייטער! אלזא, דאס אלעס וואס מיר רעדן דא איז נאר אין דער בחינה פון א משל; אבער מען טאר נישט מיינען אז אויב וואלט זיך גערעדט ביי בשר ודם וואלט אים מותר געווען איר צוריקצוהאלטן פון זינדיגן כדי איר צוריקצונעמען - ווי נאר זי זינדיגט ברצון איז זי ארויסגעטריבן. נאר כלפי דעם קדוש ברוך הוא איז עס נישט שייך, ווייל עס איז נישטא קיין שום אנדערער כוח חוץ אים יתברך, און אלעס איז נאר א דמיון. דעריבער, וואס דער אויבערשטער טוט איז: ער צוימט אונזערע וועגן כדי מיר זאלן איינזען אז מיר לעבן אין א דמיון, כדי מיר זאלן פארשטיין אז מיר שלעפן זיך נאך א מציאות וואס האט נישט קיין שום ממשות.
"וְרִדְּפָה אֶת מְאַהֲבֶיהָ וְלֹא תַשִּׂיג אֹתָם, וּבִקְשָׁתַם וְלֹא תִמְצָא, וְאָמְרָה אֵלְכָה וְאָשׁוּבָה אֶל אִישִׁי הָרִאשׁוֹן כִּי טוֹב לִי אָז מֵעָתָּה". "וְרִדְּפָה אֶת מְאַהֲבֶיהָ וְלֹא תַשִּׂיג אֹתָם" - דער רד"ק גייט אין דעם מהלך וואס ער האט אנגעהויבן, מען רעדט דא פון אשור און מצרים צו וועמען זיי האבן זיך געוואנדן און אויף וועמען זיי האבן זיך פארלאזט; זי וועט נאכלויפן זייער הילף און זי וועט זיי נישט דערגרייכן. פלוצלונג וועט איר קלאר ווערן אז זי האט אינוועסטירט אינעם פאלשן ארט, עס איז נישטא קיין אמונה אינעם גוי, דער מצרי וועט נישט קומען איר העלפן. און אויב מיר לערנען אז דאס גייט אויף די מזלות אדער אויף די נביאי שקר וואס פארנעמען זיך מיט מזלות - זיי וועלן איר גארנישט העלפן; וויפיל דו זאלסט נאר נישט פאררייכערן פאר דער מלכת השמים און וויפיל קרבנות דו זאלסט נישט ברענגען כדי אראפצוציען זייערע השפעות אן דעם קדוש ברוך הוא, לֹא תַשִּׂיג אֹתָם, דו וועסט פון דעם גארנישט באקומען. "וְאָמְרָה אֵלְכָה וְאָשׁוּבָה אֶל אִישִׁי הָרִאשׁוֹן" - דא איז פאראן א קשיא, און איך וועל ערקלערן די קשיא און דערנאך וועלן מיר זען ווי דער רד"ק פארענטפערט עס און ווי דער מלבי"ם פארענטפערט עס. עס שטייט דא: "וְאָמְרָה אֵלְכָה וְאָשׁוּבָה אֶל אִישִׁי הָרִאשׁוֹן כִּי טוֹב לִי אָז מֵעָתָּה". פון וואס רעדט מען דא? וואס איז דאס? תשובה! עס איז מיר בעסער געווען מיטן אויבערשטן, זי וועט זאגן: איך וועל גיין און צוריקקומען צו מיין ערשטן מאן ווייל עס איז מיר געווען בעסער דעמאלט ווי יעצט. אויב אזוי איז נישט פארשטענדליך דער המשך: "וְהִיא לֹא יָדְעָה כִּי אָנֹכִי נָתַתִּי לָהּ הַדָּגָן וְהַתִּירוֹשׁ וְהַיִּצְהָר, וְכֶסֶף הִרְבֵּיתִי לָהּ וְזָהָב עָשׂוּ לַבָּעַל. לָכֵן אָשׁוּב וְלָקַחְתִּי דְגָנִי בְּעִתּוֹ וְתִירוֹשִׁי בְּמוֹעֲדוֹ וְהִצַּלְתִּי צַמְרִי וּפִשְׁתִּי לְכַסּוֹת אֶת עֶרְוָתָהּ. וְעַתָּה אֲגַלֶּה אֶת נַבְלוּתָהּ לְעֵינֵי מְאַהֲבֶיהָ וְאִישׁ לֹא יַצִּילֶנָּה מִיָּדִי. וְהִשְׁבַּתִּי כָּל מְשׂוֹשָׂהּ חַגָּהּ חָדְשָׁהּ וְשַׁבַּתָּהּ וְכֹל מוֹעֲדָהּ". דאס איז דאך אומפארשטענדליך! איין מינוט פריער האסטו געזאגט אז זי האט תשובה געטון! איין מינוט פריער האסטו געזאגט אז זי זאגט אלכה ואשובה אל אישי הראשון! מען וואלט געקענט זאגן אז זי האט נאר געזאגט אבער נישט למעשה תשובה געטון; זי האט געזאגט אלכה ואשובה, אבער עס שטייט נישט אז זי האט שוין תשובה געטון, זי איז בלויז געקומען צו א מסקנא אבער זי האט עס נאך נישט ארויסגעברענגט מכוח אל הפועל. גוט, דאס איז וואס דער רד"ק ערקלערט. דער רד"ק ערקלערט אז בעצם שפרינגען מיר דא פאָראויס אין דער היסטאריע: ער זאגט דיר, ווייסטו ווען דאס וועט צום סוף פאסירן? נאכדעם וואס זי וועט גיין אין גלות און נאך אלע עונשים, ערשט דעמאלט וועט דער גראָשן פאלן! דעמאלט וועט זי זאגן: וואס פאר א נארישקייט האב איך געטון, אלכה ואשובה אל אישי הראשון, קוק וואס איך האב געהאט פון זיך פארלאזן אויף מצרים אדער אויף די בעלים און די עבודה זרה, זע נאר, איך האב דערפון גארנישט באקומען! קומט אויס אז דאס אלעס רעדט פון דער צוקונפט. ער זאגט: נאר דעמאלט, נאך אלע פעטש וואס זי וועט כאפן און נאכן גלות, וועט זי פארשטיין; יעצט פארשטייט זי נאך נישט. און דערפאר איז פארשטענדליך דער המשך פון די פסוקים, וואו דער קדוש ברוך הוא זאגט: איך וועל ברענגען אויף איר א שטראף, ולקחתי דגני בעתו און והשבתי כל משושה, ווייל יעצט האלט זי נאך נישט ביי דער מסקנא; איך זאג דיר נאר אז ערשט נאך די אלע קלעפ וואס זי וועט כאפן וועט זי צוקומען צו דער מסקנא. אזוי פארענטפערט דער רד"ק דעם קנאק פון די פסוקים, און ער זאגט אז דאס איז ווי עס שטייט אין דער תורה: "בַּצַּר לְךָ וּמְצָאוּךָ כֹּל הַדְּבָרִים הָאֵלֶּה בְּאַחֲרִית הַיָּמִים וְשַׁבְתָּ עַד ה' אֱלֹהֶיךָ" - ווען וועט דאס פאסירן? ערשט אין אחרית הימים. דאס איז ענליך צו א מענטש וואס זאגט פאר יענעם: "גיי, גיי, דו גייסט צו יענעם אנשטאט צו קומען צו מיר? גיי, דו וועסט נאך צוריקקריכן צו מיר אויף אלע פיר, ווי א טאטעלע!" וואס מיינט ער דערמיט? איז ער דען שוין צוריקגעקומען? ניין, ער זאגט אים: נאכדעם וואס דו וועסט כאפן קלעפ, וועסטו שוין צוריקקומען. דאס איז כביכול וואס דער נביא זאגט דא: צום סוף וועלן זיי צוריקקומען, אבער דערווייל שרעקט עס זיי נאך נישט אפ פון זיך שלעפן נאך מצרים און נאך דער עבודה זרה.
דער מלבי"ם האט אן אנדערן מהלך, און מיר וועלן יעצט מסביר זיין דעם פסוק לויטן מלבי"ם. זאגט דער מלבי"ם: נאכדעם וואס מיר האבן געזען אז דער אויבערשטער פארצוימט איר וועג מיט דערנער, פארמאכט איר צוים, זי געפינט נישט אירע שטעגן, און דאס אלעס כדי צוריקצוהאלטן די פארדארבענע פרוי פון לויפן נאך אירע ליבהאבער, זאגט ער: די זאך וועט ברענגען אז אויך די וואס האבן זי ליב געהאט, אירע מאהבים, וועלן זיך דערווייטערן פון איר. און וואס פריער איז געווען אז זי איז זיי נאכגעלאפן און זיי האבן זיך געצויגן צו איר, וועלן זיי יעצט אנטלויפן פון איר. און דעמאלט: "וְרִדְּפָה אֶת מְאַהֲבֶיהָ" - זי וועט זיי נאכלויפן. דער מלבי"ם ערקלערט: גיב אכטונג, עס איז פאראן א בנין כבד און א בנין קל, מיר האבן שוין גערעדט דערפון עטליכע מאל אין דער פארגאנגענהייט: עס איז פאראן רדף אדער ירדוף, און עס איז פאראן ירדף - דאס ווערט אנגערופן א בנין כבד. פארוואס הייסט עס א בנין כבד? ווייל עס מאכט שווערער אויף די מוצאי הפה; עס איז דא רוצח און עס איז דא מרצח, עס קומט מיט דגשים. ווען עס איז פאראן אן אויסדרוק פון א בנין כבד, ערקלערן די מפרשים אז דאס ווייזט אויף כוח און עקשנות'דיגער התמדה. רצח קען זיין איינמאל, מרצח מיינט מיט גרויס כוח און כסדר'דיג. דאס זעלבע דא: ווען איך זאג רדפה, איז עס א געווענליכע רדיפה; אבער ווען עס שטייט רידפה, מיינט עס א נאכיאגן מיט פולן כוח פאר א לענגערע צייט. דער אבן עזרא נעמט טאקע נישט אן דעם כלל, אבער מיר זאלן וויסן אז דאס איז דער אנגענומענער כלל ביי די מפרשים. איז ער זאגט דא: זע נאר, די דאזיגע מאהבים מיט וועמען זי האט פריער געהאט א גוטע פארבינדונג, פלוצלונג ווילן זיי נישט איר נאענטקייט! "וְרִדְּפָה אֶת מְאַהֲבֶיהָ וְלֹא תַשִּׂיג אֹתָם", זי וועט זיי נישט קענען דערגרייכן, זיי וועלן אנטלויפן פון איר, ביז צום סוף וועלן זיי גאר פארשווינדן פון אירע אויגן: "וּבִקְשָׁתַם וְלֹא תִמְצָא", זי וועט זיי זוכן און בכלל נישט געפינען. און דער נמשל איז אז די הצלחה וואס זי פלעגט האבן פון דער נאטור, פון דער מערכה, פון די שטערנס, וועט זי נישט וויסן וואו זייער פלאץ איז זיי צו זוכן; דאס מיינט אז זי וועט נישט קענען באקומען קיין שום הילף פון די רוחניות'דיגע כוחות אויף וועמען זי האט זיך פארלאזט. און די הילף און דער בונד וואס זי האט זיך פארלאזט אויף די ארומיגע פעלקער - זי וועט זיי זוכן, און זיי וועלן איר נישט העלפן. "וְאָמְרָה אֵלְכָה וְאָשׁוּבָה אֶל אִישִׁי הָרִאשׁוֹן כִּי טוֹב לִי אָז מֵעָתָּה". גיט אכטונג, מיר האבן דאך געפרעגט: וויאזוי טוט זי תשובה און גלייך נאכדעם קומט אן עונש? דער רד"ק האט ערקלערט אז זי טוט נאך יעצט נישט קיין תשובה, נאר דער נביא זאגט וואס עס וועט זיין ביים סוף פונעם גלות. דער מלבי"ם אבער זאגט ניין! ער זאגט וואס עס פאסירט יעצט. אבער זעט נאר ווי שרעקליך עס איז: זאגט דער מלבי"ם, אויב דו וועסט נאכקוקן דעם לשון הכתוב, וועסטו פארשטיין אז איר תשובה איז בלויז מן השפה ולחוץ! מיר האבן שוין אמאל ערקלערט וואס מיינט מן הפה ולחוץ: ער טוט נאר תשובה מיטן מויל ווייל ער איז אונטער דרוק, ער איז פשוט לחוץ! פארשטייט איר? ער האט נישט קיין ברירה, מען האלט אים א ביקס צום קאפ, נו, טוט ער תשובה... זאגט דער קדוש ברוך הוא: אזא תשובה פארלאנג איך פון דיר?! אזא הכרה אינעם חטא וויל איך פון דיר?! דו שפירסט דאך נישט באמת אז דו ביסט פארדארבן געווארן, נאר וואס דען, ווייל דו האסט נישט קיין אנדערע ברירה! זאגט דער מלבי"ם: קוק גוט אריין, דאס איז געווען דער אבן נגף פון זייער תשובה. און דעריבער זאגט דער אויבערשטער: דאס איז נישט קיין אנגענומענע תשובה! דעריבער זאגט דער קדוש ברוך הוא: איך וועל זיי נאך צולייגן נאך א צרה צו זייער צרה. און דאס איז וואס ער זאגט: טראכט אריין דא, אויב דו וועסט זען וויאזוי איר תשובה האט אויסגעזען, איז עס געווען נאר פון דרוק און צוואנג. זי אנערקענט בכלל נישט אין איר חטא! זי איז ענליך צו יענער זינדיגער פרוי, ווי מיר האבן געזאגט, אז נאכדעם וואס אירע ליבהאבער דערווייטערן זיך, לויפט זי זיי נאך און קען זיי נישט געפינען, ביז עס איז נישטא קיין ברירה, זי מוז דאך האבן עמיצן וואס זאל איר שפייזן, קערט זי זיך צוריק אהיים. און וואס זאגט זי פאר איר מאן? "איך האב תשובה געטון!" פארוואס, וואס איז געשען? "ווייל דעם אמת געזאגט, האב איך געזוכט יענעם און יענעם און די טיר איז געווען פארשלאסן, בין איך צוריקגעקומען אהיים..." איז דען דאס תשובה?! זאגט ער: זע דעם מצב: וְרִדְּפָה אֶת מְאַהֲבֶיהָ וְלֹא תַשִּׂיג אֹתָם וּבִקְשָׁתַם וְלֹא תִמְצָא, און ערשט דעמאלט זאגט זי, איך האב נישט קיין ברירה: "אֵלְכָה וְאָשׁוּבָה אֶל אִישִׁי הָרִאשׁוֹן כִּי טוֹב לִי אָז מֵעָתָּה". גיט אכטונג: זי באקלאגט זיך נאך אויף דעם וואס זי דארף צוריקגיין צו איר ערשטן מאן! און נישט נאר דאס, נאר זי זאגט אז באמת איז איר געווען פיל בעסער אין בית הזונים ווי אין איר מאן'ס הויז, נאר יעצט אז זיי מאכן נישט אויף די טיר, איז מיר בעסער יענע צייט ווי יעצט! הערט איר א מעשה? יעצט אז קיינער וויל מיך נישט אויפנעמען, איז מיין מאן'ס הויז דער קלענערער שלעכטס; יעצט איז שוין בעסער יענע צייט ווי דאס וואס טוט זיך יעצט. דאס הייסט: דער מצב יעצט אין וועלכן איך געפין זיך, אז די ליבהאבער האבן מיך פארלאזט, איז שוין בעסער דאס הויז פון מיין מאן; אבער ווען יענע וואלטן מיך נישט פארלאזט, וואלט איך זיכער פארגעצויגן זיי איידער צוריקצוגיין צו מיין מאן! זאגט דער מלבי"ם: קומט דאך אויס אז איר תשובה איז אזא שוואכע און מיאוס'ע תשובה, אז עס איז נישטא קיין שום שאנס זי זאל אנגענומען ווערן! און פארוואס טראכט זי אזוי? ווייל זי מיינט נאך אלץ אז דאס גאנצע גוטס וואס זי האט געהאט איז געווען פון יענע ליבהאבער, און נישט פון איר מאן! זאגט זי: אויב זיי וואלטן מיר געעפנט די טיר, וואלט איך באקומען פון זיי דעם גאנצן שפע; יעצט אז זיי מאכן נישט אויף די טיר, גיי איך צוריק צום מאן. זי אנערקענט בכלל נישט אז בעצם דער גאנצער שפע וואס זי האט געהאט איז געווען פון איר מאן! און דאס איז וואס דער נעקסטער פסוק זאגט: "וְהִיא לֹא יָדְעָה כִּי אָנֹכִי נָתַתִּי לָהּ הַדָּגָן וְהַתִּירוֹשׁ וְהַיִּצְהָר". זי האט נישט געוואוסט אז אלעס וואס זי האט געהאט, אפילו ווען זי איז געווען אין בית הזונים, האב איך איר געגעבן! זי האט געמיינט אז יענע האבן איר עס געגעבן. און דערפאר זאגט זי: אויב זיי וואלטן מיר געעפנט די טיר וואלט איך געבליבן ביי זיי, נאר וויבאלד זיי מאכן נישט אויף די טיר קער איך זיך צוריק צום מאן. איז דאך איר תשובה א תשובה פון א טעות, פון א מאנגל אין הכרה אינעם אמת, און דערפאר ווערט די תשובה נישט אנגענומען, און צוליב דעם קומען די עונשים וואס שטייען ווייטער.