ספר הושע קאפיטל ב'. "וְהָיָה מִסְפַּר בְּנֵי יִשְׂרָאֵל כְּחוֹל הַיָּם אֲשֶׁר לֹא יִמַּד וְלֹא יִסָּפֵר וְהָיָה בִּמְקוֹם אֲשֶׁר יֵאָמֵר לָהֶם לֹא עַמִּי אַתֶּם יֵאָמֵר לָהֶם בְּנֵי אֵל חָי". עס איז דא דא א געוואלדיגער וואונדער, און רש"י ברענגט עס גלייך: וואס איז דער ענין אז פורענות און נחמה זענען סמוך בדיבור אחד? דער ניינטער פסוק, דער פסוק מיט וואס מיר האבן פריער געענדיגט: "קְרָא שְׁמוֹ לֹא עַמִּי", איר זענט נישט מיין פאלק, איך וועל נישט זיין אייערס, איך וועל נישט רחמנות האבן אויף בית ישראל, איך וועל זיי נישט ראטעווען. און פלוצים: דער צאל פון בני ישראל וועט זיין ווי דער זאמד פונעם ים וואס מען קען נישט מעסטן און נישט ציילן - וואס פאר א הערליכע און גוטע נבואה! ווי קומט נחמה און פורענות אזוי צוזאמען, וואס מען רופט אין איין זאץ, אין איין אטעם?
חז"ל האבן מרגיש געווען אין דעם ענין, און חז"ל האבן מסביר געווען, אזוי ווי מיר האבן שוין געזען אינעם פריערדיגן פרק, אז דאס גאנצע איז דא בעצם א דיאלאג צווישן הושע און דעם רבונו של עולם. דער הקדוש ברוך הוא, אזוי ווי מיר האבן געענדיגט אינעם פאריגן פרק, האט דאך געזאגט פאר הושע: גיי פארטרייב דיין פרוי. און הושע זאגט אים: רבונו של עולם, ווי אזוי קען איך? איך האב דאך קינדער פון איר! זאגט אים הקדוש ברוך הוא: איר קענסטו נישט פארטרייבן, און דו ווילסט איך זאל פארטרייבן כלל ישראל? דער קומענדיגער שלב איז געווען, אז הושע האט פארשטאנען אז ער האט געהאט א טעות. וויבאלד הושע האט פארשטאנען זיין טעות, האט ער אנגעהויבן מלמד זכות זיין אויף זיי. ממילא גלייך נאך "לֹא עַמִּי אַתֶּם", דאס הייסט גיי פארטרייב איר, עס איז נישט מיין פאלק, דער זון וואס איז דיר געבוירן געווארן איז בכלל נישט דיינער, פארטרייב איר - גלייך דערנאך כאפט הושע זיין טעות, און היות הושע האט פארשטאנען אז ער האט געזינדיגט, האט ער געזאגט: קום רבונו של עולם, איך בעט יעצט רחמים אויף זיי! "וְהָיָה מִסְפַּר בְּנֵי יִשְׂרָאֵל", ער האט זיי אנגעהויבן צו בענטשן, ווי דער זאמד וואס מען קען נישט מעסטן און נישט ציילן, וכדומה. קומט אויס לויט דעם, אז די בקשת רחמים אויף עם ישראל איז געווען אלס א תיקון אויף דעם וואס פריער האט ער גערעדט אויף זיי שווערע ווערטער, "החליפם באומה אחרת", און אויסדרוקן וואס דער הקדוש ברוך הוא האט נישט געוואלט הערן פון אים; יעצט פארראכט ער זיינע מעשים דורך דעם דיבור.
רש"י ברענגט פונעם ספרי דבי רב, פרשת וישב: "וישב ישראל בשיטים", אזוי האבן מיר געלערנט: רבי זאגט, עס זענען דא פרשיות וואס זענען סמוך איינע צו דער צווייטער, אבער זיי זענען רחוק איינע פון דער צווייטער ווי מזרח איז ווייט פון מערב. א דוגמא איז אונזער פרשה: "כִּי אַתֶּם לֹא עַמִּי", און גלייך נאכדעם "וְהָיָה מִסְפַּר בְּנֵי יִשְׂרָאֵל כְּחוֹל הַיָּם". וואס האט דאס מיט יענץ? טעכניש זענען זיי סמוך, אבער אינעם ענין, לויט די מושגים וואס ליגן אין זיי, זענען זיי ווייט ווי מזרח פון מערב! אזוי פרעגט רבי. און ער ערקלערט מיט א משל: א משל צו א מלך וואס האט זיך אין כעס געקאכט אויף זיין ווייב, האט ער געשיקט רופן דעם שרייבער (סופר) ער זאל קומען שרייבן פאר איר א גט. גיי רוף דעם סופר ער זאל שרייבן א גט פאר מיין ווייב. איידער דער סופר איז אנגעקומען, האט זיך דער מלך איבערגעבעטן מיט זיין ווייב. אינצווישן האבן זיי זיך אויסגעגלייכט, מען האט פארראכטן די ענינים און אלעס איז וואונדערבאר, ווי א פאר טויבן. אלעס איז הפלא ופלא, ער האט זיך איבערגעבעטן מיט איר. האט דער מלך געזאגט: קען מען דען לאזן דעם סופר ארויסגיין פון דא מיט ליידיגע הענט? דער סופר איז דאך געקומען מיט אלע שרייבצייג, צוגעגרייט, אלעס גרייט ארויסצוגעבן א גט. וואס מיינט דאס? זאל איך זאגן פארן סופר: גיי אהיים? ער וועט דאך זאגן: פארוואס האסטו מיך גערופן? פארוואס האסטו מיך געמאכט לויפן? ניין, דאס פאסט נישט. האט ער אים געזאגט: קום און שרייב פאר איר אז איך טאפלט איר כתובה! דער סופר איז געווען א לבלר, א מענטש וואס קען שרייבן, נישט יעדער האט דעמאלט געקענט שרייבן. א גט דארף מען דאך זיכער שרייבן לויט באשטימטע הלכות, אבער דער סופר איז געווען א מומחה אין שרייבן. זאגט ער אים: אה, ביסט געקומען? פיין, איך האב געווארט אויף דיר. פרעגט ער: פארוואס האט מיין האר דער קעניג מיך גערופן? איך האב דיך גערופן ווייל איך האב געזוכט א סופר ער זאל טאפלען פאר מיין ווייב די כתובה; איך האב זיך אונטערגענומען אין דער כתובה א מיליאן דאלאר, וויל איך יעצט אריינשרייבן צוויי מיליאן דאלאר. יעצט איז דער סופר זיכער, פארוואס האט מען אים גערופן? מען האט אים גערופן צוליב דער כתובה, מען האט אים גערופן צו פארטאפלען די כתובה פון דער מלכה; ער טראכט גארנישט אז מען האט אים גערופן פאר א גט און ערשט אינעם לעצטן מאמענט האט מען געטוישט דעם פלאן. און דאס איז וואס ער זאגט דא.
לויט דעם זאגט ער, פארשטיי, אז דערנאך ווען דער הקדוש ברוך הוא האט נישט געברענגט יענע גזירה אין יענער צייט, הקדוש ברוך הוא האט רחמנות געהאט אויף זיי, האט הקדוש ברוך הוא געזאגט: א רגע, וואס טוט דא דער נביא? זאל דער נביא יעצט אנהויבן זיי צו בענטשן! כביכול דער ערשטער כוונה איז געווען זיי צו פארטרייבן, אבער נאכדעם וואס דער אויבערשטער האט רחמנות געהאט אויף זיי, וואס דען, כביכול איך האב געברענגט דעם נביא און וואס יעצט? זאגט ער אים: ניין, נישט פארטרייבן. - אויב אזוי, פארוואס בין איך דא? - אה, דעמאלט בענטש זיי! איך האב דיך געברענגט כדי דו זאלסט זיי בענטשן. כביכול דאס איז געווען דער גאנג דא מיט דער נבואה וואס האט זיך פלוצים איבערגעדרייט צום גוטן.
לויט פשוטו ערקלערט רש"י ווי אזוי די פסוקים בינדן זיך צונויף: ער האט זיי לכתחילה געזאגט "לֹא עַמִּי אַתֶּם וְאָנֹכִי לֹא אֶהְיֶה לָכֶם", דער טייטש דערפון איז: איך וועל כביכול אייך נישט אנערקענען. און וואס פאסירט צוליב דעם? איר וועט גיין אין גלות צווישן די אומות העולם, און דארט צווישן די פעלקער וועט איר זיך מערן און וואקסן, און דארט וועט איר תשובה טון, איר וועט נעמען צום הארצן זיך צוריקקערן צו מיר. און דעמאלט, דורך יענעם גלות, וועט מקוים ווערן אין אייך: "וַהֲשֵׁבֹתָ אֶל לְבָבֶךָ בְּכָל הַגּוֹיִם אֲשֶׁר הִדִּיחֲךָ ה' אֱלֹהֶיךָ שָׁמָּה, וְשָׁב ה' אֱלֹהֶיךָ אֶת שְׁבוּתְךָ". דעמאלט זאגט ער: "וְהָיָה מִסְפַּר בְּנֵי יִשְׂרָאֵל כְּחוֹל הַיָּם אֲשֶׁר לֹא יִמַּד וְלֹא יִסָּפֵר". דאס הייסט, דא רעדט ער עטליכע טריט פאראויס. לכתחילה רעדט ער וועגן וואס? דאס אראפגיין אין גלות. זאגט דער אויבערשטער: און נאכדעם וואס איר וועט צוריקקומען פונעם גלות, וועט איר צוריקקומען אלס א ניי פאלק; איר וועט תשובה טון, איר וועט פארשטיין דעם טעות, און דעמאלט "וְהָיָה מִסְפַּר בְּנֵי יִשְׂרָאֵל כְּחוֹל הַיָּם". דאס הייסט, מיט פשוטע ווערטער, אונזערע פסוקים האבן איבערגעהיפט עטליכע שטאפלען: דער שטאפל פון גלות, דער שטאפל פון התעוררות לתשובה אין גלות, און דערנאך "וְשָׁב ה' אֶת שְׁבוּתְךָ", און ער איז גלייך אריבער צום סוף. וואס איז דער סוף? "וְהָיָה מִסְפַּר בְּנֵי יִשְׂרָאֵל כְּחוֹל הַיָּם".
"וְהָיָה בִּמְקוֹם אֲשֶׁר יֵאָמֵר לָהֶם לֹא עַמִּי אַתֶּם" - וואס דאס איז וואס מען זאגט זיי יעצט - "יֵאָמֵר לָהֶם בְּנֵי אֵל חָי". מען וועט זיי רופן קינדער פונעם לעבעדיגן גאט, ווייל דער אויבערשטער וועט אומקערן זייער געפענגעניש און רחמנות האבן אויף זיי. וואס מיינט דאס "בְּנֵי אֵל חָי"? זאגט דער רד"ק, אז אין יענער צייט ווערן זיי אנגערופן קינדער פון אנדערע געטער. דער באייט איז, אז זיי און די קינדער וואס זיי געבערן געהערן כביכול נישט צום רבונו של עולם, זיי געהערן צו עבודה זרה, ווייל זיי גלייבן אין עבודה זרה, דינען עבודה זרה, און האפן צו עבודה זרה. ווען עס ווערט אים געבוירן א קינד, צו וועמען גייט ער דאנקען? צו דער עבודה זרה, צו די שטערן און די מזלות! קומט אויס אז דאס קינד וואס איז דיר געבוירן געווארן, איז געבוירן געווארן במזל טוב פאר דער עבודה זרה. דאס איז וואס ער זאגט: "בִּמְקוֹם אֲשֶׁר יֵאָמֵר לָהֶם לֹא עַמִּי אַתֶּם יֵאָמֵר לָהֶם בְּנֵי אֵל חָי". וואס מיינט "אֵל חָי"? עבודה זרה ווערט אנגערופן טויט. בכלל, די סטרא דמותא, די גאנצע בחינה פון קליפות און טומאה, אלעס ווערט אנגערופן א בחינה פון מיתה. אויף די קליפות שטייט "רַגְלֶיהָ יֹרְדוֹת מָוֶת", אזוי ווערט געזאגט ווען די מלכות גייט אראפ צום מקום פון די קליפות, דאס הייסט טויט. "רשעים בחייהם קרויים מתים". חיות איז דא נאר בכח פון דער תורה; אין דער רגע וואס עס איז נישטא קיין תורה, איז עס ממילא אויטאמאטיש טויט. פארשטייט, צו ברענגען מיתה פעלט נישט אויס צו טון א פאזיטיווע פעולה; עס איז גענוג נישט צוצושטעלן קיין לעבן. ווי נאר מען שטעלט נישט צו קיין לעבן, איז ממילא דא טויט. דאס הייסט, דער גוף, אפילו פיזיש כדי צו לעבן, מוז מען אים כסדר צושטעלן ברענשטאף, פונקט ווי פייער. א פייער, אויב מען שטעלט נישט צו קיין ברענשטאף, דארף מען נישט מאכן קיין פעולות עס אויסצולעשן; שטעל נישט צו קיין ברענשטאף, וועט עס פארלאשן ווערן פון זיך אליין. מיט פשוטע ווערטער: דער נאטורליכער מצב איז פארלאשן, און כדי עס זאל ברענען מוז מען טון פעולות אנצוצינדן. זאגט ער אויב אזוי: די קליפות, די טומאה, האבן נישט קיין פארבינדונג מיט קדושה, ממילא זענען זיי א בחינה פון טויט. קומט אויס, אז ווען איר זענט פארבונדן מיט עבודה זרה, דעמאלט זענט איר "לֹא עַמִּי", און ווען איר וועט צוריקקומען צו זיין פארבונדן מיטן קודשא בריך הוא, זענט איר "בְּנֵי אֵל חָי" - יעצט לעבסטו, פריער ביסטו געווען א בחינה פון טויט. "רְאֵה נָתַתִּי לְפָנֶיךָ הַיּוֹם אֶת הַחַיִּים וְאֶת הַטּוֹב וְאֶת הַמָּוֶת וְאֶת הָרָע", דאס הייסט שלעכטס איז פארבונדן מיט טויט, עס גייט צוזאמען. אבער מען פרעגט: מען זעט דאך רשעים לעבן? דאס איז א דמיון, אן אילוזיע, א פאטא מארגאנא. דו זעסט אים לעבן, אבער אויב די נשמה וועט יעצט ארויסגיין פון אים, וועסטו זען אז עס איז נישטא קיין שום פארבינדונג מיט רוחניות, זי איז שוין לאנג אפגעשניטן פון איר הייליגן מקור למעלה. ווי קען ער האבן א פארבינדונג? א מענטש וואס עסט חס ושלום חלב, עסט דם, עסט חמץ בפסח, קומט אויף א נדה וכדומה, זיין נשמה ווערט אפגעשניטן; אפילו ער זעט דיר דא אויס ווי ער גייט און לעבט - אויך א שוואנץ פון א לטאה ווען ער שאקלט זיך זעט ער אויס לעבעדיג, אבער יעדער ווייסט אז ער איז שוין טויט, דאס זענען נאר די לעצטע פרפורים. דאס וואס דו זעסט דא א מענטש וואס גייט כביכול לעבעדיג, איז בלויז א דמיון; באמת, אין דער מציאות, ווייסן מיר אלע אז ער איז שוין טויט. אזוי ווי חז"ל דעפינירן א טריפה: דער וואס הרגעט א טריפה איז פטור מדיני אדם. פארוואס? ווייל א טריפה לעבט בעצם נישט; דאס איז א מענטש וואס האט א מום וואס מאכט אז ער מוז שטארבן במשך א יאר, ער זעט אויס לעבעדיג, אבער ער לעבט נישט באמת. זאגט ער אויב אזוי: דער וואס איז נישט פארבונדן מיטן קודשא בריך הוא ווערט נישט אנגערופן לעבעדיג, ווייל זיי לעבן נישט נאר מחמת דער עילה וואס האלט זיי ביים לעבן, אבער ער יתברך לעבט אן קיין שום סיבה און עילה. דאס הייסט, די מזלות לעבן דען פון זיך אליין? מכח וועמען לעבסטו? מכח דעם קודשא בריך הוא! זיי האבן נישט קיין אייגענעם כח החיים; נישט די מזלות און נישט קיין שום כח אין דער בריאה האבן אן אייגענעם כח החיים. ווער האט אן אייגענעם כח החיים? דער "אֵל חָי" - נאר דער הקדוש ברוך הוא, וואס זיין חיות איז פון זיך אליין. אבער די גאנצע בריאה, אויב דער שפע ווערט חלילה אפגעשטעלט אויף איין רגע, זענען זיי טויט; זיי האבן נישט קיין לעבן מצד זיך, זייער נאטורליכער מצב איז אפס, דער נאטורליכער מצב איז טויט.
דער מלבי"ם ערקלערט, אז נאכדעם וואס מיר האבן געזען אז דער הקדוש ברוך הוא ווענדט זיך צו הושע און זאגט אים: יעצט פארטרייב דיין פרוי, היות אירע קינדער זענען נישט דיינע קינדער, "לֹא עַמִּי אַתֶּם", און אויב אזוי גיי און פארטרייב זיי. אויף דעם ווענדט זיך הושע און זאגט אים: רבונו של עולם, דאס איז אוממעגליך, אזוי ווי מיר האבן געזען אינעם פריערדיגן פרק. און דעמאלט הייבט ער אן מלמד זכות זיין אויף זיי, און דאס איז וואס שטייט ביי אונז: "וְהָיָה מִסְפַּר בְּנֵי יִשְׂרָאֵל". ער האט געזאגט צום אויבערשטן: רבונו של עולם, ווי אזוי ווילסטו פארטרייבן כלל ישראל? אין דער צוקונפט וועלן זיי דאך האבן אזעלכע גרויסע מעלות, "וְהָיָה מִסְפַּר בְּנֵי יִשְׂרָאֵל כְּחוֹל הַיָּם אֲשֶׁר לֹא יִמַּד וְלֹא יִסָּפֵר"! און דאס איז ענליך צו וואס מיר האבן געזען ביי יציאת מצרים: דער מקטרג האט דאך געטענהט: "הללו עובדי עבודה זרה והללו עובדי עבודה זרה" - אויב אזוי, מיט וואס זענען די אנדערש פון די? וואס איז דארט געווען דער לימוד זכות? "הללו עתידים לקבל את התורה". מען זעט דא א יסוד, אז א זאך וואס מצד זיך אליין האט מעגליך נישט קיין חשיבות יעצט, אבער וויבאלד מצד דער צוקונפט וועט עס האבן א גרויסע חשיבות, שעצן מיר עס שוין יעצט. און מיר זעען דאס אויך ביי זיך: עס זענען דא מענטשן וואס לעבן אזוי א גאנץ לעבן, און דעריבער זעט זייער גאנצע שטוב און הויף אויס ווי איין גרויסער מיסט-קאסטן... פארוואס? יעדן שרויף איז אים א שאד אוועקצוווארפן: אפשר אין דער צוקונפט וועט מיר אויספעלן א שרויף? יעצט זעט שוין אויס ווי עס פעלט אים א שרויף... אבער מעגליך עס וועט אויספעלן, האלט ער עס שוין יעצט! אבער לאמיר נישט רעדן פון עקסטרעמע פעלער; לאמיר רעדן פון א נארמאלן, שכל'דיגן מענטש. ווען ער האט א זאך וואס ער זעט פאראויס אז ער וועט עס נוצן, בפרט אויב דער באנוץ איז זיכער - למשל, דו האסט געענדיגט נוצן דעם סכך פאר סוכות; דו נעמסט עס, לאזט עס לופטערן, שפריצט עס אפשר קעגן אינסעקטן, ראלט עס צונויף און לייגסט עס אוועק אינעם בוידעם. דו האלטסט דאך אין בוידעם זאכן וואס א גאנץ יאר נוצט מען זיי נישט, און דאס נעמט אוועק פלאץ, וואס טוסטו? יא, זאגסטו, איבער א יאר איז דאך דא סוכות, און דעמאלט וועל איך עס נוצן! דאס הייסט, מיר זעען אז עס זענען דא זאכן וואס מען גיט זיי א חשיבות אפילו מצד זיך יעצט ברענגט עס מיר נאר אן א שאד און פארנעמט פלאץ, אבער מיט דעם אלעם, מצד דער צוקונפט לוינט זיך עס צו האלטן. אזוי אויך ביים קודשא בריך הוא זעט מען אזא הנהגה כלפי אונז: אפילו יעצט מצד זיך זענען מיר נישט ראוי, אבער מצד דער צוקונפט זענען זיי דאך עתיד צו מקבל זיין די תורה - אויב זיי וועלן מקבל זיין די תורה, לוינט זיך זיי איבערצולאזן! אפילו יעצט האבן זיי נישט קיין מעלה, אבער עס ווארט אויף זיי א גוטע צוקונפט, ממילא לוינט זיך עס מצד דעם. דאס איז וואס הושע זאגט יעצט אין זיין לימוד זכות: נאכדעם וואס דער הקדוש ברוך הוא זאגט אים: ווי אזוי זאגסטו מיר צו פארטרייבן כנסת ישראל, בשעת דו ביסט נישט ביכולת צו פארטרייבן דיין ווייב? האט אים הושע געזאגט: רבונו של עולם, חס ושלום, ווי קומט אויפן געדאנק צו פארטרייבן כנסת ישראל? פריער האט ער אים געזאגט: גיי פארטרייב איר, זי מאכט צרות, נעם דיר א צווייטע, עס זענען דא פארשידענע פעלקער, מען דארף נישט דווקא עם ישראל, צו וואס דארפסטו בלייבן מיט איר? יעצט זאגט הושע: ניין, רבונו של עולם! ווי קענסטו פארטרייבן עם ישראל? עס איז דאך פאר זיי באהאלטן אזא הערליכע צוקונפט! דער צאל פון בני ישראל וועט דאך זיין ווי דער זאמד וואס מען קען נישט מעסטן און נישט ציילן; אין דעם ארט וואס מען זאגט זיי "לֹא עַמִּי אַתֶּם", וואס דאס איז די היינטיגע מציאות אז זיי זענען נישט מיין פאלק, וועט מען זיי דאך רופן "בְּנֵי אֵל חָי"! קען מען דען יעצט אויפגעבן אויף עפעס וואס אין דער צוקונפט וועט זיין אזוי הערליך, אויף עפעס וואס וועט אזוי בליען און וואקסן?
און דער מלבי"ם ערקלערט, וואס איז דער משל וואס ווערט דא געזאגט: "וְהָיָה מִסְפַּר בְּנֵי יִשְׂרָאֵל כְּחוֹל הַיָּם אֲשֶׁר לֹא יִמַּד וְלֹא יִסָּפֵר"? וואס וויל ער דא זאגן? זאגט דער מלבי"ם: דער זאמד האט דאך יא א חשבון; עס איז דאך נישט מעגליך אז א גשמיות'דיגע זאך אין דער בריאה זאל נישט האבן קיין צאל! מיינט דען איינער אז די זאמד-קערנדלעך אויף דער וועלט האבן נישט קיין חשבון? זיכער האבן זיי א צאל! נאר אויף רוחניות'דיגע זאכן קען מען רעדן פון אן אן-שיעור, אן א גרעניץ. אבער א גשמיות'דיגע זאך, קען טאקע נעמען הונדערט יאר אדער א מיליאן יאר צו ציילן דעם זאמד, אבער מען קען נישט זאגן אז מען קען נישט ציילן דעם זאמד. איינמאל עס איז דא א באגרעניצטע צאל, אפילו עס איז זייער אסאך, איז שייך עס צו ציילן. דער זאמד, כאטש ער האט א צאל, פונדעסטוועגן קען א מענטש אים נישט ציילן; יא, ער האט א צאל, אבער איך קען נישט דערגיין זיין ענדע. וויפיל איז דא? מען קען נישט משיג זיין. און כאטש מען קען אים מעסטן - דאס הייסט, עס זענען דא זאכן וואס מען קען מעסטן, זאגט ער דיר דא אז מען קען דאס אויך נישט טון. דאס מיינט, עס זענען דא זאכן וואס זענען פארבארגן פון אונז. לאמיר געבן א דוגמא: איך קען עפעס מעסטן, נעמען א מעסט-באנד, א צי צו טון פון איין עק צום צווייטן, וואס מען רופט היינט א מעטער, און זאגן ווי לאנג עס איז; עס זענען דא זאכן וואס מען קען מעסטן. אבער דעם זאמד קען מען אפילו נישט מעסטן! און פארוואס? ווייל אסאך דערפון איז פארבארגן פון אונז: עס איז דא אין די טיפענישן פונעם ים - גיי אראפ אהין מעסטן; עס איז דא אינעם טיף פון דער ערד - גיי אראפ אהין מעסטן! דאס הייסט, אפילו נישט דאס ציילן קערנדל נומער איינס, קערנדל נומער צוויי, נאר לאמיר עס מעסטן אין קוביק-מעטער זאמד, אפילו דאס קענען מיר נישט, און די סיבה איז ווייל עס איז פארבארגן. אויף דעם זאגט ער: "לֹא יִמַּד וְלֹא יִסָּפֵר" - עס איז נישט שייך אים צו ציילן אלס איינצלנע, און עס איז נישט שייך אים צו מעסטן ווייל ער איז פארבארגן. אזוי אויך איז דער משל בנוגע כלל ישראל: מען וועט עם ישראל נישט קענען ציילן צוליב זייער ריבוי, אדער צוליב דעם וואס זיי וועלן זיין צעשפרייט און פארבארגן ביז אין די עקן פון דער ערד, ביז אסאך פון די שבטים וואס ווערן פאררעכנט ווי פארלוירן זענען ווי זאמד וואס ליגט באהאלטן אין די טיפענישן פונעם ים. קענסטו דען וויסן וויפיל זיי זענען? קענסטו וויסן וואו זיי זענען? קענסטו וויסן ווער זיי זענען? און דעמאלט, אין דעם ארט וואס דער אויבערשטער באפעלט יעצט צו זאגן "לֹא עַמִּי" - דער זון וואס איז געבוירן געווארן, ווי אזוי האט ער אים אנגערופן? "לֹא עַמִּי", עם ישראל איז נישט זיין פאלק, דאס הייסט אינעם ארט וואו דער אויבערשטער פארשטויסט זיי און צעשפרייט זיי אין גלות - "יֵאָמֵר לָהֶם בְּנֵי אֵל חָי". יעדער וועט דעמאלט זען אז דער הקדוש ברוך הוא אין דער בחינה פון "אֵל חָי" גיט אכטונג אויף זיי מיט א וואונדערליכער השגחה, און דורך דעם "וְנוֹדַע בַּגּוֹיִם זַרְעָם", יעדער וועט וויסן אז זיי זענען "זֶרַע בֵּרַךְ ה'", פאר יעדן וועט זיין קענטיג אז דער הקדוש ברוך הוא איז פארבונדן מיט זיין פאלק ישראל.
פסוק ב': "וְנִקְבְּצוּ בְּנֵי יְהוּדָה וּבְנֵי יִשְׂרָאֵל יַחְדָּו וְשָׂמוּ לָהֶם רֹאשׁ אֶחָד וְעָלוּ מִן הָאָרֶץ כִּי גָדוֹל יוֹם יִזְרְעֶאל". קודם כל זאלן מיר וויסן: היות עס איז דא דא א שוועריקייט וואס מיר האבן שוין אנגערירט - ווי אזוי דרייט זיך דער נביא פלוצים איבער פון שלעכטס אויף גוטס? און וויבאלד ווייטער זעען מיר אז דער נביא דרייט זיך ווידער איבער צום שלעכטן: פריער האט ער גערעדט שלעכטס, "לֹא עַמִּי"; דערנאך "וְהָיָה מִסְפַּר בְּנֵי יִשְׂרָאֵל כְּחוֹל הַיָּם", פלוצים א גוטע נבואה אין פסוק א'; נאכדעם, פסוק ד', "רִיבוּ בְאִמְּכֶם רִיבוּ כִּי הִיא לֹא אִשְׁתִּי וְאָנֹכִי לֹא אִישָׁהּ וְתָסֵר זְנוּנֶיהָ מִפָּנֶיהָ וְנַאֲפוּפֶיהָ מִבֵּין שָׁדֶיהָ, פֶּן אַפְשִׁיטֶנָּה עֲרֻמָּה" וכדומה, נאכאמאל צוריק צו א נבואת תוכחה, צו שווערע ווערטער! צוליב דעם וואס טייל מפרשים מוטשען זיך מיט דעם מהפך וואס חזר'ט זיך איבער צוויי מאל, זענען פאראן אזעלכע וואס ערקלערן אז עס איז דא בכלל נישט געווען קיין שום איבערדרייעניש, נאר דאס גאנצע איז צום שלעכטן. אזוי ערקלערט דער אבן עזרא; דער רד"ק דערמאנט דאס בשם מפרשים, אבער ער זאגט אז ער נעמט נישט אן דעם פשט. אבער עס זענען דא וואס ערקלערן אז אלעס דא איז צום שלעכטן, און דעמאלט איז אויך "וְנִקְבְּצוּ בְּנֵי יְהוּדָה וּבְנֵי יִשְׂרָאֵל יַחְדָּו וְשָׂמוּ לָהֶם רֹאשׁ אֶחָד וְעָלוּ מִן הָאָרֶץ" א נבואה לרעה, אזוי ווי דער אבן עזרא ערקלערט, און מיר וועלן נישט אריינגיין אין דעם. מיר וועלן נישט גיין אויף דעם שטעג; מיר וועלן גיין אויפן שטעג פון רוב מפרשים, וואס ערקלערן אז דא איז טאקע געווען אן איבערדרייעניש צום גוטן, און שפעטער איז דא אן איבערדרייעניש צום שלעכטן, און ווען מיר וועלן אנקומען ווייטער וועלן מיר מסביר זיין וואס דעמאלט איז געשען.
דער מלבי"ם ערקלערט אז דאס איז א המשך צו דעם וואס שטייט "וְהָיָה מִסְפַּר בְּנֵי יִשְׂרָאֵל כְּחוֹל הַיָּם": הושע זאגט דאך צום הקדוש ברוך הוא: דו מוזסט רחמנות האבן אויף זיי, ווייל זיי וועלן דאך זיין ווי דער זאמד פונעם ים וואס מען קען נישט מעסטן און נישט ציילן! זיי האבן דאך א גלאנצנדיגע צוקונפט, ממילא דארף מען רחמנות האבן אויף זיי; און באחרית הימים "וְנִקְבְּצוּ בְּנֵי יְהוּדָה וּבְנֵי יִשְׂרָאֵל יַחְדָּו" - בני יהודה זענען די וואס זענען פארטריבן געווארן ביים חורבן בית ראשון דורך נבוכדנצר, נישט אלע זענען צוריקגעקומען אין די טעג פון עזרא; בני ישראל זענען די עשרת השבטים וואס דער מלך אשור האט פארטריבן; אלע וועלן זיך צונויפנעמען פון די ערטער וואו זיי זענען צעשפרייט, צוזאמען, זיי וועלן ווערן איין פאלק. אויך "וְשָׂמוּ לָהֶם רֹאשׁ אֶחָד", דאס איז משיח בן יוסף, וואס לכתחילה וועט ער זיין ביי זיי דער קאפ, און ער וועט זיין דער מלך וואס וועט ברענגען די גאולה מדינית ווי באקאנט, און משיח בן דוד וועט ברענגען די גאולה רוחנית. און דעמאלט "וְעָלוּ מִן הָאָרֶץ", זיי וועלן ארויפגיין פון יענע לענדער וואו זיי זענען צעשפרייט, זיי וועלן ארויפגיין און זיך צונויפנעמען אין ארץ ישראל. "כִּי גָדוֹל יוֹם יִזְרְעֶאל", ווייל דעמאלט וועט דער נאמען פונעם ערשטן זון וואס הייסט "יִזְרְעֶאל" - וואס מיר האבן געזאגט אז דאס קומט אנצוצייגן אויפן משפט וואס דער אויבערשטער וועט מאכן אין זיי, מלשון אז דער אויבערשטער וועט זיי צעשפרייטן, דער ענין פון יזרעאל - דעמאלט וועט דאס מקוים ווערן אויף אן אנדערן אופן: דער יזרעאל וועט זיך איבערדרייען צום גוטן. אנשטאט וואס איך האב זיי געזייט צווישן די פעלקער, דאס איז דער יזרעאל אז דער אויבערשטער האט אונז צעשפרייט צווישן אלע אומות, אנשטאט דעם וועט זיין "יזרעאל" מלשון זריעה, אז איך האב זיי געזייט פאר מיר אין לאנד. און דער גלות, זאגט דער מלבי"ם, איז ענליך צו איינעם וואס זייעט תבואה-קערנדלעך טיף אין דער ערד: די קערנדלעך ווערן צום ערשט פארוועלקט און פאפיילט, און עס זעט אויס ווי אלעס איז געגאנגען לאבדון; אבער דערנאך זעט מען פלוצים גרויסע, בליענדיגע פלאנצונגען, און עס שטעלט זיך ארויס אז פון א ביסל תבואה איז געווארן א גוזמא, עס ברענגט ארויס כפל כפליים! אזוי אויך וועט פון די גלות-אידן אויפשפראצן און בליען און וואקסן א ריזיג פאלק ווי דער זאמד פונעם ים וואס מען קען נישט ציילן, און דאס איז נאך אויסער די גרים וואס וועלן זיך צוגעבן צו זיי. און "יוֹם יִזְרְעֶאל" מיינט דער טאג ווען די דאזיגע זריעה וועט זיך אנטפלעקן; דער טאג ווען עס וועט קומען לידי ביטוי אז יענע זריעה איז בעצם געווען כדי ארויסצוברינגען א ריזיג פאלק. און אזוי שטייט טאקע, אז דער הקדוש ברוך הוא האט אונז צעשפרייט צווישן די גוים כדי מיר זאלן פון דארט צונויפנעמען יענע ניצוצות וואס האבן זיך צעשפרייט צווישן די אומות, און די גרים וואס האבן זיך צעשפרייט צווישן די פעלקער. איז דער יום יזרעאל דער טאג אין וועלכן עס וועט נתגלה ווערן אז די זריעה איז געווען צום תועלת; יענער טאג וועט זיין א גוואלדיגער און גרויסער טאג מצד די ניסים און די גדולה וואס דער אויבערשטער וועט דעמאלט טון פאר עם ישראל צווישן די גוים.
דער רד"ק ערקלערט, וואס מיינט "כִּי גָדוֹל יוֹם יִזְרְעֶאל"? זאגט דער רד"ק, אז דער "יום יזרעאל" קומט אפצומאלן יענעם שלעכטן טאג וואס מיר האבן פריער געזען, וואס ער האט געהייסן רופן דאס ערשטע קינד יזרעאל, ווען זייער בויגן איז צובראכן געווארן אין עמק יזרעאל. איז "גָדוֹל יוֹם יִזְרְעֶאל" - זינט זייער בויגן איז צובראכן געווארן, איז דער טאג אריבער, דאס איז א לאנגער טאג וואס איז אריבער. מיט פשוטע ווערטער: זיי זענען שוין לאנגע יארן אינעם יום יזרעאל, אין יענעם טאג וואס זייער בויגן איז צובראכן געווארן, אין יענעם טאג וואס זיי זענען פאריאגט געווארן אין גלות, פון יענעם טאג אן געפינען זיי זיך אין א שווערער און שרעקליכער מציאות, און די מציאות באגלייט זיי א לאנגע צייט. "גָדוֹל יוֹם יִזְרְעֶאל" - דער טייטש איז, אז די צייט האט זיך שוין פארצויגן איבער דער מאס; עס איז שוין געקומען די צייט זיי צו גאול'נען! אדער אזוי ווי דער רד"ק ערקלערט בשם זיין פאטער, אז די כוונה איז אויף דער צייט וואס זיי זענען געווען געזייט צווישן די פעלקער, "גדול יום" - דער דאזיגער טאג האט זיך שוין זייער פארלענגערט, ממילא איז שוין יעצט געקומען די צייט זיי אויסצולייזן.
"אִמְרוּ לַאֲחֵיכֶם עַמִּי וְלַאֲחוֹתֵיכֶם רֻחָמָה". דער תרגום זאגט: דער נביא זאגט דא: זאגט פאר אייערע ברידער, מיין פאלק, קערט זיך צוריק צו מיין תורה; "וְלַאֲחוֹתֵיכֶם רֻחָמָה" - די כוונה איז אויף אייער קיבוץ, אויף כנסת ישראל וועל איך רחמנות האבן. דער רד"ק ערקלערט בשם רב סעדיה גאון, אז דא ווענדט ער זיך צום שבט יהודה ובנימין, און ער זאגט זיי: אייערע ברידער, דאס זענען די עשרת השבטים, זיי האבן געהייסן "לֹא עַמִּי" ווייל זיי האבן געטון דאס שלעכטע אין די אויגן פונעם אויבערשטן; און יעצט איר, יהודה און בנימין, זאגט פאר אייערע ברידער "עַמִּי"! זיי וועלן צוריקקומען, די עשרת השבטים וועלן צוריקקומען, קענט איר זיי שוין יעצט רופן "עמי". פריער זענען זיי געווען "לא עמי", זיי זענען צעשפרייט געווארן, אבער יעצט קומען זיי צוריק צו זיין מיין פאלק. "וְלַאֲחוֹתֵיכֶם רֻחָמָה" - וויבאלד מיר האבן געזען אז דער משל איז געווען מיט א זון און א טאכטער, "לֹא רֻחָמָה" און "לֹא עַמִּי", דערפאר דערמאנט ער אויך דא סיי דעם זון און סיי די טאכטער. אבער דא שטעלן זיך די מפרשים אפ, אז מען וואלט געדארפט זאגן "ולאחיותיכם רוחמה". פארוואס? ווייל ער זאגט דאך נישט "אמור לאחיך עמי"; "אחיך" וואלט געווען איין ברודער, "אחותך" וואלט געווען איין שוועסטער, אבער ער זאגט דאך "לאחיכם" - "אחיכם" איז אסאך ברידער, אויב אזוי וואלט מען נישט געדארפט זאגן "ולאחותיכם", נאר "ולאחיותיכם", ווייל פונקט ווי מען רעדט פון אסאך ברידער, זאל מען רעדן פון אסאך שוועסטער! זאגט ער: אין הכי נמי, מען וואלט אזוי געדארפט זאגן; דאס ווארט "ואחותיכם" מיט בלויז איין לשון רבים, וואלט מען געדארפט זאגן מיט צוויי לשון רבים'ס: "אחיותיכם", אזוי ווי "את אחיי ואת אחיותיי". אבער זאגט דער מלבי"ם, וואונדער דיך נישט, ווייל מיר געפונען ענליכע פסוקים וואס באנוצן זיך מיט איין ריבוי, "אחותיכם", וואס איז איין ריבוי, אנשטאט "אחיותיכם" וואס איז צוויי ריבויים. מיר האבן שוין געפונען אזא זאך, ווי "וַאֲחוֹתֵךְ סְדֹם וּבְנוֹתֶיהָ", און אויך ווי "וַחֲמִישִׁיתָיו", און נאך פלעצער וואו דער מלבי"ם זאגט אז מען זעט אזא לשון, אזוי אז מען דארף זיך נישט וואונדערן אויף דעם.
דער מלבי"ם ערקלערט, אז נאכדעם וואס דער צאל פון בני ישראל וועט זיין ווי דער זאמד פונעם ים, באפעל איך די זין און די טאכטער: זאגט פאר אייערע ברידער, די וואס איך האב געוואלט אנרופן מיטן נאמען "לֹא עַמִּי", זיי זענען "עַמִּי"! און די וואס איך האב געוואלט רופן "לֹא רֻחָמָה", זיי זענען "רֻחָמָה"! דער טייטש איז, איך בין עתיד רחמנות צו האבן אויף זיי. און גיט אכטונג, מיט דעם טענה'ט ער קעגן דעם אויבערשטן: רבונו של עולם, דו ווילסט פארשיקן דיין ווייב, כנסת ישראל, און איר פארטרייבן? מען זאל זיי רופן "לא רוחמה" און "לא עמי"? רבונו של עולם, עס וועט דאך געזאגט ווערן צו זיי "עַמִּי אַתֶּם", מען וועט דאך זאגן פאר אייער שוועסטער "רֻחָמָה", אויב אזוי פארוואס ווילסטו זיי פארטרייבן? דאס איז געווען דער לימוד זכות וואס הושע האט פארגעלייגט פאר כלל ישראל, און ער ווענדט זיך בעצם צום רבונו של עולם: רבונו של עולם, עס פאסט נישט דאס וואס דו ווילסט טון און זיי פארשיקן. און אזוי ווי מיר האבן מסביר געווען, איז דאס בעצם וואס דער אויבערשטער האט געוואלט הערן פון הושע: זאג אויף זיי א לימוד זכות! זאג א סיבה פארוואס זיי נישט אוועקצושיקן! און אנשטאט דעם זאגסטו מיר איך זאל זיי פארטרייבן? יעצט קומט הושע צוריק צו זיך און זאגט דאס וואס דער אויבערשטער וויל באמת הערן, און דאס איז א לימוד זכות אויף עם ישראל.
"רִיבוּ בְאִמְּכֶם רִיבוּ כִּי הִיא לֹא אִשְׁתִּי וְאָנֹכִי לֹא אִישָׁהּ וְתָסֵר זְנוּנֶיהָ מִפָּנֶיהָ וְנַאֲפוּפֶיהָ מִבֵּין שָׁדֶיהָ". "רִיבוּ בְאִמְּכֶם רִיבוּ" - נאך די ווערטער פון סנגוריה וואס הושע האט געלאזט הערן, רעדט יעצט דער אויבערשטער. זאגט דער אויבערשטער: אויב אזוי, נאך אלעס וואס דו האסט מיר געזאגט אז עס איז פאראן א גלאנצנדיגע צוקונפט פאר עם ישראל און דעריבער זענען זיי ראוי פאר רחמים, זאלט איר, די קינדער, "רִיבוּ בְאִמְּכֶם רִיבוּ" - מוסר'ט די מוטער אויף איר זנות! ווייל כל זמן זי איז נישט מיין ווייב - דאס הייסט, זי זנא'ט אוועק פון מיר מיט אנדערע - בין איך נישט איר מאן; און אויב איך בין נישט איר מאן, איז דאך דא א ספק אויף די קינדער, ווייל אויב זי איז נישט מיין ווייב און איך בין נישט איר מאן, זענען די קינדער חלילה בני זנונים! קומט אויס אז עס ליגט אויף אייך קינדער צו קריגן מיט אייער מוטער, כדי זי זאל פארראכטן אירע וועגן. און דאס איז דער ענטפער וואס דער אויבערשטער ענטפערט פאר הושע: דו, הושע, בעטסט רחמנות אויף כנסת ישראל צוליב דער צוקונפט? אויב אזוי ליגט אויף דיר צוריקצוברענגען כנסת ישראל בתשובה! "רִיבוּ בְאִמְּכֶם רִיבוּ" - גיי ברענג צוריק כנסת ישראל בתשובה! אויף וואס? "וְתָסֵר זְנוּנֶיהָ מִפָּנֶיהָ". עס זענען געווען צוויי מיני חטאים: איין חטא פון עבודה זרה, און דער צווייטער חטא פון עריות. און אויף ביידע זאכן זאגט דער הקדוש ברוך הוא פאר די נביאים צו מוסר'ן די מאמע, כנסת ישראל, "רִיבוּ בְאִמְּכֶם רִיבוּ". איין זאך זאגט ער: "וְתָסֵר זְנוּנֶיהָ מִפָּנֶיהָ" - זי דינט עבודה זרה בפרהסיא, דאס הייסט "מִפָּנֶיהָ". א מענטש קען דאך האבן א פארבארגענעם מום וואס מען זעט נישט, אדער א פארבארגענעם מאלצייכן וואס שטעכט נישט אין די אויגן, אבער אויב עס איז אויפן פנים, שרייט עס און שטעכט אין די אויגן! זאגט ער דא: "וְתָסֵר זְנוּנֶיהָ מִפָּנֶיהָ" - דער ענין פון עבודה זרה, און מיר האבן שוין מסביר געווען אז דער ענין פון עבודה זרה ווערט אנגערופן זנות, ווייל כנסת ישראל און דער קודשא בריך הוא זענען ווי א זיווג, ווי א חתונה, און ווען כנסת ישראל גייט און בלאנדזשעט נאך אירע געליבטע, דאס הייסט עבודה זרה, די שטערן און די מזלות ווי מיר וועלן זען ווייטער, זנא'ט זי כביכול אוועק פונעם אויבערשטן און גייט זוכן מאהבים. ממילא, דאס ערשטע זאך: קריגט מיט איר, איר נביאים מיט כנסת ישראל, דאס הייסט מיט עם ישראל, מוסר'ט זיי! "וְתָסֵר זְנוּנֶיהָ מִפָּנֶיהָ", דאס איז עבודה זרה; "וְנַאֲפוּפֶיהָ מִבֵּין שָׁדֶיהָ", דאס מיינט די תאוות הניאוף, וואס דאס איז "מִבֵּין שָׁדֶיהָ", עס קומט מרמז צו זיין אז איר הארץ ציט אהין: דער יצר הרע פון עבודה זרה און דער יצר הרע פון עריות.
זאגט דער מלבי"ם, גיט אכטונג: עס שטייט "רִיבוּ בְאִמְּכֶם". דאס איז אן אויסנאמליכער אויסדרוק, ווייל געווענליך קומט דער אויסדרוק פון א ריב אדער מיט א "עם", אדער מיט א "את", אדער מיט א ל', ווי "לריב את פלוני", "לריב עם פלוני", "לריב לפלוני". אויב איך זאג עס מיט א ל', איז פשוט: דאס מיינט אז איך קריג זיך וועגן איינעם אנדערש: "הַאַתֶּם תְּרִיבוּן לַבַּעַל" - פארן בעל, דו ווילסט זיך קריגן אנשטאט אים? אדער "הַבַּעַל יָרִיב לוֹ" - ער וועט זיך קריגן פאר זיין אייגענעם כבוד; "אִם אֱלֹהִים הוּא יָרִיב לוֹ", דאס איז מיט א ל'. אויב עס ווערט פארבונדן מיטן ווארט "אל", מיינט דאס אז ער לייגט פאר טענות קעגן יענעם, אזוי ווי עס שטייט: "יָבֹאוּ לָרִיב אֵלֵינוּ", "לָמָּה תָרִיבוּ אֵלָי", "צַדִּיק אַתָּה ה' כִּי אָרִיב אֵלֶיךָ" - איך לייג פאר טענות, איך האב באווייזן קעגן דיר, דאס מיינט "לריב אל". אבער א ריב וואס איז פארבונדן מיט דער אות ב', זאגט דער מלבי"ם, מיינט אז איך קריג זיך מיט דיר אויף עפעס וואס קומט מיר, דאס הייסט אויף א שלעכטס וואס קומט מיר פון דיר, אויף א שאדן וואס דו האסט מיר פאראורזאכט, אזוי ווי "וַיָּרֶב בְּלָבָן... מַה דָּלַקְתָּ אַחֲרָי" - דאס איז מיט א ב', "בלבן" מיינט אז ער האט זיך געקריגט מיט אים אויפן שאדן וואס ער האט אים געטון. דאס זעלבע איז אויך דא: "רִיבוּ בְאִמְּכֶם" - עס קומט אייך קינדער א שאדן צוליב דעם וואס אייער מוטער בלאנדזשעט; דאס וואס אייער מוטער גייט און זנא'ט, ברענגט אז אויף אייך קומט ארויס א שלעכטער שם. ווער איז דער וואס דארף דא פירן דעם קריג? איר, די קינדער, וואס אויף אייך קומט ארויס א שלעכטער שם אז איר זענט באמת בני זנונים! ממילא "רִיבוּ בְאִמְּכֶם רִיבוּ" - גייט און קריגט זיך מיט אייער מוטער אויפן שלעכטס וואס ווערט אייך פאראורזאכט צוליב איר.
עס שטייט: "וְתָסֵר זְנוּנֶיהָ מִפָּנֶיהָ וְנַאֲפוּפֶיהָ מִבֵּין שָׁדֶיהָ". זאגט דער מלבי"ם: וואס איז דער חילוק צווישן זיי? זנות, ערקלערט דער מלבי"ם, באשרייבט דאס ארויסגיין פון דער רשות פונעם מאן צו הפקרות, אז זי לאזט זיך הפקר פאר אנדערע; "זנונים" איז הפקרות בפרהסיא. ווידעראום "ניאוף" צייכנט אן די עצם תאווה. און דא איז זנות, ווי מיר האבן מסביר געווען, דער יצר הרע פון עבודה זרה אלס משל, און ניאוף איז דער יצר הרע פון עריות. און דא שטייט נישט סתם "ניאופיה", נאר "נַאֲפוּפֶיהָ". זאגט דער מלבי"ם, אז דאס ווייזט אויף אן התמדה, וויבאלד דער אות פ' איז דא געטאפלט. אויב עס וואלט געשטאנען "ניאופיה", וואלט עס געווען איינמאל; "נאפופיה" - מיר האבן שוין עטליכע מאל ערקלערט אז אין לשון הקודש ווען אן אות טאפלט זיך, מיינט עס א פארטאפלטע פעולה. אויב איך זאג "וירץ את ראשו", מיינט דאס ער האט צעבראכן; אויב איך זאג "וירצץ", איז עס א שבירה נאך א שבירה; אזוי אויך "פץ" איז צעבראכן, "פוצץ" איז צעבראכן אויף קליינע שטיקלעך, א שבירה נאך א שבירה. און אזוי אין יעדן אויסדרוק וואס איז כפול, ווי "לפורר", מיינט עס נאכאמאל, שטיקל נאך שטיקל. יעדער אויסדרוק וואס ערשיינט אין א כפול'דיגן פארעם ווייזט אויף דער שטארקייט פון דער פעולה און איר הכפלה. אזוי אויך דא: אויב איך רעד פון "ניאוף", איז עס דער עצם ניאוף; אויב איך רעד פון "נַאֲפוּפֶיהָ", מיינט עס א פארשטארקונג פון דער פעולה און איר התמדה.