סימן תפ״ט סעיף ח׳

המשך דיני ספירת העומר - ווער עס האט פארגעסן צו ציילן און ער איז א שליח ציבור

שולחן ערוך סימן תפ"ט. דער קומענדיגער פאל ווערט נישט דערמאנט אין שולחן ערוך אליין, נאר ווערט געברענגט בקיצור אין די ווערטער פונעם שערי תשובה.

"מי ששכח ולא ספר בלילה אחד, ובלילה שאחריו היה שליח ציבור ויוציא בברכתו לאחרים" - א מענטש וואס האט פארגעסן און נישט געציילט איין נאכט, און די קומענדיגע נאכט איז ער געווען א שליח ציבור און ער וועט יוצא מאכן אנדערע מיט זיין ברכה.
(שערי תשובה)

די סברא פונעם היתר: א שליח ציבור וואס האט פארגעסן צו ציילן איין טאג טענה'ט: כאטש איך קען נישט מאכן די ברכה פאר מיך אליין, אבער וויבאלד איך בין א שליח ציבור וועל איך מאכן די ברכה און יוצא מאכן דערמיט דעם וואס האט נאך נישט געמאכט די ברכה.
די הנחה וואס ליגט אין די ווערטער: מ'רעדט אין א צייט ווען דער שליח ציבור פלעגט מאכן די ברכה און דער עולם, אדער א טייל דערפון, איז יוצא געווען מיט זיין ברכה.

יסוד ההיתר: כל ישראל ערבים זה לזה

ברכת המצוות: איינער וואס איז שוין יוצא געווען זיין חיוב קען מאכן די ברכה פאר אן אנדערן וואס איז נאך מחוייב דערין, ווייל כל ישראל ערבים זה לזה (אלע אידן זענען ערבים איינער פארן אנדערן). כל זמן ס'איז דא א איד וואס האט נאך נישט מקיים געווען די מצוה, איז עס כאילו ער אליין האט זי נישט מקיים געווען, ווייל אלע זענען איין שטיק.
א דוגמא פון שופר: א מענטש וואס האט שוין געבלאזן דריי אדער פיר מאל און קומט בלאזן נאכאמאל פארן עולם, מאכט די ברכה "אשר קדשנו במצוותיו וצוונו לשמוע קול שופר", אפילו ער אליין איז שוין יוצא געווען, ווייל דער עולם פאר אים האט נאך נישט יוצא געווען.
די פעלערהייט פאר ערבות: א איד וואס קען נישט די ברכה קען נישט זאגן "איך וועל נישט הערן קיין תקיעת שופר", ער איז דאך באפוילן דערין. דעריבער מאכט אן אנדערער די ברכה פאר אים צוליב דעם כח פון ערבות.
ברכת הנהנין איז אנדערש: איינער וואס עסט אן עפל קען נישט בעטן זיין חבר צו מאכן די ברכה פאר אים, ווייל עס איז נישט קיין ברכת המצוות. א מענטש איז נישט באפוילן צו עסן אן עפל, און אויב קען ער נישט די ברכה זאל ער פשוט נישט עסן, אדער עסן עפעס וואס די ברכה איז אים יא באקאנט.

מצוות שבגופו אנטקעגן א ברכה בדיבור

ס'איז נישטא קיין שליחות בגוף המצוה: א מצוה וואס א מענטש איז מחוייב מקיים צו זיין מיט זיין גוף, ווי צום ביישפיל לייגן תפילין, קען נישט א צווייטער מקיים זיין פאר אים, כאטש ביי אנדערע פלעצער טרעפן מיר יא די הלכה פון שליחות (ווי צום ביישפיל א שליח וואס טראגט א גט פאר זיין חבר'ס פרוי). די תורה האט באשטימט אז די סארט מצוות מוז דער מענטש טון בגופו, און עס איז נישטא ביי זיי קיין שליחות און נישט קיין מוציא זיין אנדערע.
די ברכה וואס איז בדיבור: אויב דער מענטש לייגט תפילין אליין, איז דא א סברא צו זאגן אז א צווייטער קען מאכן די ברכה פאר אים, ווייל די ברכה ווערט געמאכט בדיבור (דורך רעדן) און כל ישראל ערבים זה לזה. דער עיקר שמועס דא איז איבער זאכן פון אמירה (זאגן), ווי איינער קען זאגן אנשטאט זיין חבר.
תקיעת שופר: כאטש הערן איז א מעשה שבגופו, ווערט אבער די ברכה דערויף גערעכנט אזוי ווי יעדע זאך בדיבור.
צוויי בעלי תקיעה: צוויי מענטשן וואס האבן שוין געבלאזן צופרי אין אן אנדער פלאץ, און קומען יעצט אין שול אריין: איינער מאכט די ברכה פארן עולם און דער צווייטער בלאזט. דער פאל איז כשר, און איינער וואס קען נישט מאכן די ברכה קען יוצא זיין מיט זיין חבר'ס ברכה, מכח וואס כל ישראל ערבים זה לזה.

נקודת המחלוקת: וויאזוי דיפיינט מען דעם וואס האט פארגעסן צו ציילן

ביי די אלע פעלער רעדט מען פון איינעם וואס האט שוין מקיים געווען די מצוה און יוצא געווען זיין חיוב, און דערפאר קען ער מאכן די ברכה פאר אנדערע. אבער ווער עס האט פארגעסן איין טאג אין ספירת העומר איז פטור מכאן ולהבא (פון דא און ווייטער), און אין דעם קריגן זיך די פוסקים.

איין צד: זיין פטור איז א פטור מלכתחילה. ער איז שוין אינגאנצן נישט אין די ענין, אקוראט ווי א קטן, און ער הייסט שוין נישט מחוייב אין די מצוה, דערפאר קען ער נישט מאכן די ברכה און יוצא מאכן אנדערע.
דער צווייטער צד: פון א פרינציפ איז ער יא מחוייב אין ספירה, נאר מ'האט אים "פארמאכט דאס מויל" און ער קען נישט מאכן די ברכה. ער באלאנגט נאך אלץ צו דער חבורה פון כלל ישראל און צום חיוב פון ספירה, ממילא איז די ערבות אים נאך מחייב און ער קען מאכן די ברכה פאר אנדערע.
דער חילוק צווישן די פטורים: ווער ס'האט געבלאזן שופר אינדערפרי האט מקיים געווען די מצוה און איז נאר יעצט נישט מחוייב מער, ווידעראום ווער ס'האט פארגעסן צו ציילן האט בכלל נישט מקיים געווען די מצוה און איז פטור מלכתחילה אויף ווייטער. דאס איז א ריכטיגע טענה, אבער דער צווייטער צד ענטפערט אז מצד עצמו איז ער אויך מחוייב, נאר ער קען נישט מאכן די ברכה.

די ספירה אליין: אפילו דער וואס האט פארגעסן קען ווייטער ציילן אן א ברכה ("היום שבעה ימים לעומר"), און ס'איז דערין נישט דא קיין איסור. די דיון איז בלויז איבער דער ברכה.

דברי הפוסקים (שערי תשובה, סימן תפ"ט)

"ומי ששכח וספר בלא ברכה, כתב הפרי חדש שאינו יכול להיות ש"ץ להוציא אחרים, ובמקראי קודש חלוק עליו... ובברכי יוסף הביא בשם כנסת הגדולה והסמ"ג, ובית דוד כהפרי חדש, וסיים ואנן קטינן" - און ווער ס'האט פארגעסן און ציילט אן א ברכה, דער פרי חדש האט געשריבן אז ער קען נישט זיין א שליח ציבור יוצא צו מאכן אנדערע, און דער מקראי קודש קריגט זיך אויף אים... און אין ברכי יוסף האט ער געברענגט אין נאמען פון כנסת הגדולה און דער סמ"ג, און דער בית דוד, אזוי ווי דער פרי חדש, און האט געענדיגט "ואנן קטינן" (און מיר נעמען אן אזוי).
(שערי תשובה)

פרי חדש: איינער וואס האט פארגעסן צו ציילן און ציילט אן א ברכה קען נישט זיין א שליח ציבור און יוצא מאכן אנדערע מיט זיין ברכה.
מקראי קודש: ער קריגט אויף אים און האלט אז ער קען יא זיין א שליח ציבור און יוצא מאכן אנדערע.
ברכי יוסף (החיד"א): ער ברענגט דעם כנסת הגדולה און דעם סמ"ג, און דעם בית דוד, וואס האלטן ווי דעם פרי חדש, און פירט אויס "ואנן קטינן", דאס הייסט אז מיר נעמען אן אז מען קען נישט זיין א שליח ציבור יוצא צו מאכן אנדערע, וויבאלד ער איז פטור מלכתחילה.

די גרויס פון די מחלוקת: ס'איז א פולקאמע מחלוקת מן הקצה אל הקצה, טייל זאגן אז ער קען יא און טייל זאגן אז ער קען נישט. דער שערי תשובה ברענגט דעם לשון "ואנן קטינן", אבער נישט אין זיין אייגענעם נאמען, נאר אין נאמען פונעם ברכי יוסף.

הלכה למעשה

מ'זאל זיך נישט פארלאזן אויף דעם: א רב אדער א שליח ציבור וואס האט פארגעסן צו ציילן זאל זיך נישט פארלאזן דערויף אז ער איז א שליח ציבור כדי צו מאכן די ברכה און יוצא זיין אנדערע, ווייל די זאך איז א מחלוקת.
אן אנדערע עצה: ער זאל בעטן פון א צווייטן אז יענער זאל ציילן מיט א ברכה פאר די תפילה אדער אינדערמיט, און ער זאל שטיין לעבן אים, הערן די ברכה און ענטפערן אמן. ער איז טאקע נישט יוצא מיט די ברכה, אבער ער האט געהערט א ברכה, און ער ציילט ווייטער אן א ברכה.
דער חסרון פון די עצה: די עצה פאר זיך אליין איז גוט, אבער עס לייזט נישט די בזיונות פונעם רב וואס דארף בעטן פון א צווייטן פארנט פונעם גאנצן עולם.
דער טאג וואס ער האט פארפאסט: איז פארפאלן, און מ'קען עס מער נישט מתקן זיין.
הכרעה: ס'איז דא נישט דא קיין קלארע פסק, און ס'זענען דא וואס זענען מקיל דערין.

נאך פעלער: א גר און א בר מצוה בחור

א גר וואס האט זיך מגייר געווען אינמיטן די ימי העומר

"וכן גר שנתגייר תוך ימי העומר מונה בלא ברכה, ואם נתגייר ביום הראשון לעומר מונה בו ביום בלא ברכה ואחר כך בברכה" - אזוי אויך א גר וואס האט זיך מגייר געווען אינמיטן די ימי העומר זאל ציילן אן א ברכה, אבער אויב האט ער זיך מגייר געווען אינעם ערשטן טאג פונעם עומר, זאל ער ציילן דעם ערשטן טאג אן א ברכה און פון דארט און ווייטער מיט א ברכה.
(שערי תשובה)

די באדייט דערפון: א גר וואס האט זיך מגייר געווען אינמיטן די טעג מאכט נישט קיין ברכה אויף די ספירה, וויבאלד ער האט דאך נישט געציילט די ערשטע טעג. פון דא זעט מען אז מען ערלויבט אים נישט צו מאכן די ברכה.
האט זיך מגייר געווען דעם ערשטן טאג: האט ער פארפאסט בלויז איין טאג, ממילא ציילט ער יענעם טאג אן א ברכה און פון דארט און ווייטער מיט א ברכה.

א בחור וואס איז געווארן בר מצוה אינמיטן די ימי העומר

עס איז נישט קיין דורכפאל: דער בחור האט נישט פארגעסן אדער פארפאסט, נאר ער איז אריינגעקומען אינמיטן צום חיוב המצוה, און דאס איז אן אינגאנצן אנדערע מעשה.
דער טעם צו ציילן ווייטער מיט א ברכה: וויבאלד ער האט געציילט די פריערדיגע טעג מצד חינוך, און ער האט גאר געמאכט די ברכה דערויף, איז דאס וואס ער פירט יעצט ווייטער אן צו ציילן מיט א ברכה נישט ערגער פון ביז יעצט.
דער חילוק פונעם גר: א גר האט פריער בכלל נישט געציילט, אבער דער בחור האט דאך געציילט א גאנצן צייט מדין חינוך.

א פרוי ביי ספירת העומר

יסוד הספק

חיוב פון א מאן: ספירת העומר אין די היינטיגע צייטן איז א ספק דאורייתא ספק דרבנן.
חיוב פון א פרוי: עס זענען דא וואס פטר'ן א פרוי דערפון, ווייל עס איז א מצוות עשה שהזמן גרמה.
כל דתקון רבנן: אפילו אויב די ספירה איז בלויז מדרבנן, איז דאך א כלל אז כל דתקון רבנן כעין דאורייתא תקון (אלעס וואס די רבנן האבן מתקן געווען האבן זיי מתקן געווען ענלעך צו אן איסור דאורייתא), דעריבער אויב ביי א דאורייתא איז א פרוי פטור פון א מצוות עשה שהזמן גרמה, וועט זי דא אויך זיין פטור.
דער צווייטער צד: עס זענען דא וואס זאגן אז ס'איז בכלל נישט קיין מצוות עשה שהזמן גרמה, אזוי ווי עס וועט ערקלערט ווערן אינעם הגדרה.

הגדרת מצוות עשה שהזמן גרמה: אן אפהאלט מצד הלכה אדער אן אפהאלט מצד מציאות

הגדרת הכלל: א מצוה וואס די צייט איז גורם (ברענגט), צום ביישפיל תפילין, וואס מ'לייגט נישט ביינאכט. דער אפהאלט איז אן הלכה'דיגער, און אזוי אויך זיצן אין די סוכה נאך די טעג פון יום טוב, די סוכה בלייבט טאקע שטיין אבער הלכה'דיג איז שוין מער נישטא קיין מצוה צו זיצן דערין.
ברכת הלבנה: לכאורה איז דאס אויך א מצוות עשה שהזמן גרמה, און א פרוי איז נישט מקדש די לבנה. אבער עס זענען דא וואס זאגן אז דאס איז נישט קיין מצוות עשה שהזמן גרמה, ווייל דאס וואס מען קען עס נישט מאכן בייטאג איז נישט צוליב אן הלכה'דיגער אפהאלט, נאר פשוט וויבאלד מען קען דאן נישט זען די לבנה. (קעגן אינמיטן חודש זעט זיך די לבנה אפילו נאכמיטאג, אבער דאך זענען דא טעג אינעם חודש וואס מ'קען איר נישט זען).
ביכורים: מען ברענגט נישט קיין ביכורים אום פורים, און ס'איז לכאורה א מצוות עשה שהזמן גרמה, אבער דער טעם איז וויבאלד אין יענע צייט איז פשוט נישטא קיין ביכורים במציאות. די פירות פון ביכורים טרעפט מען אין ארץ ישראל אום שבועות און אביסל נאכדעם, און דאס איז בלויז א טעכנישער אפהאלט, נישט קיין הלכה'דיגער.
ספירת העומר: לויט דעם טעם איז די מצוה נישט קיין מצוות עשה שהזמן גרמה, וויבאלד מ'ציילט פון פסח ביז שבועות, און נאכדעם איז בכלל נישטא קיין עומר. דער אפהאלט איז נישט קיין הלכה'דיגער נאר פשוט ס'איז נישט די צייט פונעם עומר.
דער מסקנא פון די שמועס: ס'איז א דעבאטע, און ס'איז שווער צו פסק'ענען קלאר דערין.

(אגב, א פרוי איז נישט פטור פון תפילה, נאר זי איז מחוייב צו דאווענען איין מאל א טאג.)

קען א פרוי יוצא מאכן איר מאן

אויב איז זי מחוייב אזוי ווי א מאן: אויב זאגן מיר אז א פרוי איז מחוייב אין ספירה פונקט ווי א מאן, קען זי אים יוצא מאכן זיין חיוב.
אויב איז די ספירה ביי איר א רשות: און רוב אחרונים האבן געשריבן אז זי איז פטור צוליב מצוות עשה שהזמן גרמה, און אפילו אויב זי וויל יא ציילן איז עס נאר א רשות, און ווער ס'האט נאר א רשות צו טון א מצוה קען נישט יוצא מאכן איינעם וואס איז באמת מחוייב דערין.
"וספרתם לכם": פון די ווערטער פונעם משנה ברורה אנפאנג סימן קומען ארויס צוויי פשטים אין דעם ווארט "לכם". איין פשט איז, אז נישט דער בית דין ציילט פאר יעדן, נאר יעדער איינער ציילט פאר זיך אליין. דער צווייטער פשט איז, אז ביי ספירת העומר איז נישטא קיין שליחות בגוף הספירה, און קיין שום מענטש קען נישט ציילן פאר זיין חבר.
די נפקא מינה: לויט דעם קען אפילו א פרוי וואס איז יא מחוייב פונקט ווי א מאן נישט ציילן פאר א צווייטן. די שאלה בלייבט נאר איבער די ברכה, און מעגליך אז דאס קען זי יא מאכן.

סעיף ט': ספירה נאך קידוש אין בית הכנסת

"ליל שבת וליל יום טוב מברכין וסופרין אחר קידוש בבית הכנסת"
(שולחן ערוך)

פירט זיך נישט היינט: מען מאכט נישט היינט קיין קידוש אין בית הכנסת, און דערפאר איז די הלכה נישט למעשה. אבער אין דער צייט וואס מען האט זיך געפירט צו מאכן קידוש אין בית הכנסת, האט מען געציילט ספירת העומר נאכ'ן קידוש.
די שוועריקייט: דער כלל איז אז תדיר קודם לשאינו תדיר, און לכאורה איז ספירת העומר מער תדיר ווי קידוש: אין די ניין-און-פערציג טעג פון דער ספירה ציילט מען יעדן טאג, און אין יענע טעג מאכט מען צום מערסטנס זיבן מאל קידוש.
די הנחה פון דער פראגע: די פארגלייכונג ווענדט זיך לויט וויאזוי מען דעפינירט "תדיר", און עס איז נישטא קיין פשוט'ער פסק דערויף.

דרך אגב · וואס איז דער צייט-אפשניט וואס באשטימט "תדיר"

דער שורש פון דער פראגע: צי ווערט תדיר געמאסטן לויט דעם צייט-אפשניט אין וועלכן מען האלט יעצט (פופציג טעג, פיר חדשים) אדער לויט א גאנצן יאר.
לייענען אין דריי ספרים: שבת פרשת החודש וואס פאלט אום ראש חודש לייענט מען די פרשת השבוע, און נאכדעם ראש חודש (צוועלף מאל א יאר), און דערנאך פרשת החודש (איין מאל א יאר). די דוגמא לייזט נישט די פראגע, ווייל סיי וויאזוי מען זאל נאר מעסטן, זענען די נומערן נישט גלייך און עס איז נישטא קיין מחלוקת דערין.
ראש חודש אלול: דעם צווייטן טאג פון ראש חודש אלול הייבט מען אן צו זאגן "לדוד ה' אורי וישעי", און מען זאגט עס בערך דרייסיג טעג, און אום ראש חודש אליין זאגט מען "ברכי נפשי" איין מאל, און דאך זאגט מען צוערשט ברכי נפשי.
- איין ערקלערונג: ברכי נפשי געהערט צום שיר של יום, און דער גאנצער שיר של יום איז איין חטיבה, דערפאר איז עס בכלל נישט אריינגערעכנט אין דער פראגע פון תדיר.
- אן אנדער ערקלערונג: תדיר ווערט געמאסטן דורכ'ן גאנצן יאר. ברכי נפשי ווערט געזאגט יעדעס ראש חודש, כאטש צוועלף מאל א יאר, און טיילמאל אכצן מאל ווען ראש חודש איז צוויי טעג, בעת "לדוד ה' אורי וישעי" ווערט געזאגט בלויז איין חודש. קומט אויס אז ברכי נפשי איז מער תדיר אין א גאנצן יאר, כאטש אין יענעם חודש ווערט עס ווייניגער געזאגט.
און אזוי אויך אום שבת: מען זאגט דעם שיר של יום און נאכדעם ברכי נפשי, און אויב עס פאלט אום ראש חודש איז דער זעלבער סדר, וויבאלד ברכי נפשי קומט אלס א טייל פון שיר של יום.