שבועות, פרק ד', משנה ז'. די דאזיקע משנה רעדט וועגן פֿאלן וווּ דער דין פֿון שבועת העדות חל נישט, כאטש מען האט די עדים באשוואוירן צו קומען און זאגן עדות.
עדות וואס האט נישט מיט זיך קיין תביעת ממון:
א מענטש זאגט צו מעגליכע עדים: "משביע אני עליכם אם לא תבואו ותעידו לי" - און בעט זיי צו זאגן עדות אויף איינעם פֿון די פֿאלגנדע ענינים:
"שאני כהן" אדער "שאני לוי" - עדות אויף זײַן ייחוס.
"שאיני בן גרושה" - וואָרעם ווען ער וואלט געווען א בן גרושה, וואלט ער נישט געווען כשר צו כהונה.
"שאיני בן חלוצה" - וואָרעם א חלוצה איז אסור צו א כהן לכל הפחות מדרבנן, און איר זון איז פסול פֿון כהונה.
דער טעם וואס שבועת העדות איז נישט שייך אין די דאזיקע פֿאלן איז ווײַל דא איז נישטא קיין תביעת ממון, און נאר בײַ א תביעה פֿון געלט איז שייך שבועת העדות. דער דין ווערט אויסגעלערנט מיט א גזירה שווה פֿון שבועת הפיקדון, וואס אויך זי איז געזאגט געווארן בײַ א תביעת ממון.
א תביעה אין דעם ענין פֿון א דריטן צד:
די משנה גייט ווײַטער: דער תובע פֿאדערט פֿון די עדים אז זיי זאלן זאגן עדות אויף אן אנדער מענטש - אז פלוני איז א כהן אדער א לוי, אדער אז ער איז נישט קיין בן גרושה און נישט קיין בן חלוצה. אין די דאזיקע פֿאלן זײַנען דא צוויי חסרונות: חוץ וואס עס איז נישטא קיין תביעת ממון, קומען זיי אויך נישט פֿון מויל פֿון דעם תובע אליין, נאר עס נוגע צו א דריטן צד. און דער כלל איז אז שבועת העדות דארף קומען פֿון מויל פֿון דעם תובע, פֿון דעם מענטש וואס תובע איז די תביעת ממון.
דער כח פֿון א הרשאה:
אין דער אמתן, אפֿילו ווען די תביעה קומט נישט פֿון מויל פֿון דעם תובע, איז דא ווען א דריטער צד קען תובע זײַן שבועת עדות - ווען ער האט אין האנט א הרשאה, א כח פֿון שליחות אזוי ווי א ייפֿוי כח. מיט דעם כח מעג ער תובע זײַן פֿון פלוני אין דעם נאמען פֿון אן אנדער מענטש אז ער זאל קומען און זאגן עדות. אבער אויך דאס נאר בײַ א תביעת ממון, און אין די פֿאלן וואס פֿאר אונדז, אפֿילו ווען ער וואלט געהאט אין האנט א הרשאה, וואלט שבועת העדות נישט געווען שייך, וואָרעם דא איז נישטא קיין תביעת ממון.
אונס און פיתוי - ווען די הרשאה איז נישט מועיל:
די משנה גייט ווײַטער מיט א פֿאל פֿון א דריטן צד: פלוני האט אנס געווען די טאכטער פֿון אן אנדער מענטש און איז נתחייב געווארן אין תשלומין, אדער ער האט זי פֿארפֿירט און איז נתחייב געווארן אין תשלומין. אין די ביידע פֿאלן, כאטש מען רעדט פֿון א תביעת ממון און אפֿילו ווען ער קומט מיט א הרשאה - איז די הרשאה נישט מועיל. וואָרעם די הרשאה איז נאר מועיל בײַ געלט וואס איז פֿון אנהויב אן געווען שייך צום תובע: א מענטש וואס האט אוועקגעלייגט א פיקדון בײַ זײַן חבר אדער האט אים אנטליגן געלט, איז ער תובע צוריק זײַן אייגן געלט, און דערבײַ איז דער כח פֿון שליחות מועיל. אבער בײַ נזיקין איז דאס געלט קיינמאל נישט געווען אין זײַן האנט, און דא איז נישטא נאר א תביעה פֿון פיצוי, און בײַ א פיצוי איז די הרשאה נישט מועיל. דעריבער, כאטש מען רעדט פֿון א תביעת ממון, איז די שבועה נישט חל: שבועת העדות איז נאר שייך ווען זי קומט פֿון מויל פֿון דעם תובע אליין אדער פֿון דעם וואס האט אין האנט א כח פֿון הרשאה, און דא איז די הרשאה נישט מועיל.
פֿאלן וווּ עס איז דא א חיוב מיתה:
די משנה גייט װײַטער און רעכנט אױס דרײַ נאָך פֿעלער:
"ושחבל בי בני" - אַז זײַן זון האָט אים אָנגעטאָן אַ חבלה װאָס האָט אין זיך אַ חיוב מיתה.
"ושחבל בי חברי" - אַז זײַן חבֿר האָט אים אָנגעטאָן אַ נזק, אַרױסגעצױגן פֿון אים בלוט אין שבת.
"ושהדליק לי גדישי" - אַז ער האָט אָנגעצונדן זײַן הױפֿן תבֿואה אין שבת.
"הרי אלו פטורים" - זײ זײַנען פּטור פֿון שבֿועת העדות, װײַל דאָ איז נישטאָ קײן חיוב ממון. און פֿאַר װאָס איז דאָ נישטאָ קײן תבֿיעה פֿון געלט? װײַל אַזױ װי אין די דאָזיקע מעשׂים איז פֿאַרבונדן אַ חיוב מיתה, זאָגן מיר דעם כלל פֿון "קים ליה בדרבה מיניה": אַזױ װי ער איז מתחייב מיתה, אָדער ער האָט געטאָן אַ מעשׂה װאָס קען אים ברענגען צו מיתה, פֿאַלט אַראָפּ פֿון אים די ממונות אחריות. און אַזױ װי דאָ איז נישטאָ קײן תבֿיעה פֿון געלט, איז די שבֿועת העדות נישט שײך.
לסיכום: אין דער דאָזיקער משנה האָבן מיר געלערנט דרײַ טעמים פֿאַר אַ פּטור פֿון שבֿועת העדות: אַן עדות װאָס האָט נישט בײַ זיך קײן תבֿיעה פֿון געלט (װי אַ עדות אױף דעם ייחוס פֿון כהונה און לוויה); אַן עדות װאָס קומט נישט פֿונעם מױל פֿונעם תובֿע נאָר אין דער זאַך פֿון אַ דריטן צד, װאָס אַפֿילו אַ הרשאה העלפֿט נישט װען די תבֿיעה איז אַ תבֿיעה פֿון נזיקין און פּיצוי און נישט געלט װאָס איז געװען אין זײַן האַנט פֿון אָנהײב; און פֿעלער װוּ עס איז דאָ אַ חיוב מיתה, װוּ דער מחוייב װערט פּטור פֿונעם ממון מכּוח דעם כלל "קים ליה בדרבה מיניה".