מיר גייען ווײַטער אין מסכת ראש השנה, פרק א', משנה ד'. די דאָזיקע משנה רעדט וועגן דעם היתר וואָס מען האָט געגעבן די עדים פֿון חודש צו זײַן מחלל שבת כדי צו קומען צום בית דין, און וועגן דער פֿראַגע אויף וועלכע חדשים מען האָט געגעבן דעם דאָזיקן היתר, און וואָס איז דער טעם דערפֿון.
די לשון פֿון דער משנה:
"על שני חדשים מחללין את השבת: על ניסן ועל תשרי, שבהן השלוחין יוצאין לסוריא, ובהן מתקנין את המועדות. וכשהיה בית המקדש קיים - מחללין אף על כולן, מפני תקנת הקרבן".
ביאור המשנה:
די עדים וואָס האָבן געזען די נײַע לבנה זײַנען געווען דערלויבט צו זײַן מחלל שבת, אויב עס איז געווען נייטיק כדי צו קומען צום בית דין בעת, אַזוי אַז דער בית דין זאָל קענען קובע זײַן דעם דרײַסיקסטן טאָג ווי דעם ערשטן טאָג פֿונעם קומענדיקן חודש. מן התורה איז זיי געווען דערלויבט צו זײַן מחלל שבת אין אַלע חדשים פֿונעם יאָר, נאָר די חכמים האָבן פֿאַרקלענערט דעם היתר צו נאָר צוויי חדשים: ניסן און תשרי.
צוויי טעמים ווערן געזאָגט אין דער משנה פֿאַר דער אויסערגעוויינטלעכקייט פֿון די דאָזיקע חדשים:
"שבהן השלוחין יוצאין לסוריא" - דאָס זײַנען די חדשים אין וועלכע די שלוחים זײַנען אַרויסגעגאַנגען צו מודיע זײַן די בני הגולה וועגן דער קביעות פֿונעם חודש.
"ובהן מתקנין את המועדות" - אין די דאָזיקע חדשים ווערן קובע די מועדים: פּסח אין ניסן, און יום כּיפּור און סוכּות אין תשרי. דערפֿאַר האָט מען מקפּיד געווען צו זײַן מחלל שבת אויף זיי, כדי זיכער צו מאַכן אַז די מועדים זאָלן קובע ווערן אין זייער ריכטיקן צײַט.
"וכשהיה בית המקדש קיים - מחללין אף על כולן" - אין דער צײַט וואָס דער בית המקדש איז געווען קיים, פֿלעגן די עדים זײַן מחלל שבת אויף אַלע חדשים פֿונעם יאָר, "מפני תקנת הקרבן" - כדי אַז דער קרבן פֿון ראש חודש זאָל מקריב ווערן ווי עס באַדאַרף צו זײַן אין זײַן טאָג, דאָס איז דער אמתער טאָג פֿון ראש חודש.
די קושיא פֿון דער גמרא:
די גמרא באַמערקט אַז דער ערשטער טעם, די אַרויסגאַנג פֿון די שלוחים קיין סוריא, קען נישט זײַן דער אמתער טעם. ווײַל אַזוי ווי מיר האָבן געלערנט אין דער פֿריערדיקער משנה, אין זעקס חדשים פֿונעם יאָר פֿלעגן די שלוחים אַרויסגיין, און נישט נאָר אין ניסן און אין תשרי.
אמת, עס איז דאָ אַן אונטערשייד צווישן דעם אופֿן פֿון זייער אַרויסגאַנג אין די דאָזיקע צוויי חדשים און אין די איבעריקע חדשים פֿונעם יאָר: אין די איבעריקע חדשים פֿלעגן די שלוחים אַרויסגיין ווי נאָר עס האָט זיך אַרויסגעוויזן אַז מאָרגן וועט מען מקדש זײַן דעם חודש, כאָטש זיי האָבן נאָך נישט געהערט דעם בית דין אויסרופֿן אים ווי ראש חודש. אָבער אין ניסן און אין תשרי, וווּ מען האָט געדאַרפֿט אַ גאַנצע זיכערקייט, פֿלעגן זיי נישט אַרויסגיין ביז זיי האָבן ממש געהערט דעם קידוש החודש.
פֿונדעסטוועגן פֿרעגט די גמרא: די שלוחים פֿונעם בית דין אַליין זײַנען נישט מחלל שבת. אויב אַזוי, איז אין זייער אַרויסגאַנג נישטאָ קיין ראיה צום היתר פֿון די עדים צו זײַן מחלל שבת - פֿאַר וואָס זאָלן די עדים זײַן מחלל שבת צוליב דער אַרויסגאַנג פֿון די שלוחים? פֿון דאַנען לערנט אַרויס די גמרא אַז דער עיקר טעם פֿאַרן חילול שבת אין די דאָזיקע צוויי חדשים איז די תקנה פֿון די מועדים: ווײַל אין די דאָזיקע חדשים ווערן קובע די מועדים, און נישט צוליב דעם וואָס אין זיי גייען אַרויס די שלוחים.
לסיכום: אין דער דאָזיקער משנה האָבן מיר געלערנט אַז די חכמים האָבן פֿאַרקלענערט דעם היתר פֿון חילול שבת פֿאַר די עדים פֿונעם חודש צו נאָר צוויי חדשים - ניסן און תשרי, און האָבן דערצו געגעבן צוויי טעמים: די אַרויסגאַנג פֿון די שלוחים קיין סוריא און די קביעות פֿון די מועדים. די גמרא האָט מכריע געווען אַז דער עיקר טעם איז די תקנה פֿון די מועדים, ווײַל די שלוחים אַליין זײַנען נישט מחלל שבת. נאָך האָבן מיר געלערנט אַז אין דער צײַט וואָס דער בית המקדש איז געווען קיים איז דער היתר פֿאַרברייטערט געוואָרן אויף אַלע חדשים פֿונעם יאָר, מפֿני תקנת הקרבן.