אהלות, פרק י"ח, משנה ב'. ביז אהער האט זיך אונזער שמועס געדרייט ארום א בית הפרס, א פעלד וואס מען מוז זיין חושש פאר זיין ערד, ווייל א פלוג איז אמאל דורכגעגאנגען איבער א קבר וואס איז דארט געלעגן, און שפליטערן ביין קענען זיך איצט געפינען אין יעדן ווינקל פונעם פעלד. די משנה פאר אונז ברענגט א נייע זאך: דער באגריף בית הפרס נעמט אריין מער ווי איין פאל. עס זענען דא עטליכע סארטן, און זייערע הלכות זענען נישט די זעלבע.
די לשון איז "שלשה בית פרסות הן": עס זענען דא דריי באזונדערע סארטן בית הפרס (בית פרסות איז די מערצאל). דער ערשטער וואס ווערט גערעכנט איז "החורש את הקבר", ערד וואו א מענטש האט געאקערט איבער א קבר. דאס איז פונקט דער פאל מיט וועלכן מיר האבן זיך ביז איצט באשעפטיקט, וואו מיר האבן מורא אז א שטיקל ביין איז ארויסגעווארפן געווארן פונעם קבר און צעשפרייט געווארן איבערן גאנצן פעלד. דער ברטנורא זאגט אונז פאראויס די אנדערע צוויי, וואס די משנה אליין וועט שפעטער אויסשמועסן: א פעלד וואס האט אין זיך א קבר און מען האט פארגעסן וואו ער ליגט, און א שדה בוכים, ערד וואו מען האט זיך צוזאמענגעזאמלט צו וויינען איבערן מת און צו הערן דעם הספד. נאר דער ערשטער פון די דריי ווערט דא באהאנדלט.
וואס מען מעג דארט פלאנצן
ביי ערד וואו א קבר איז געאקערט געווארן איז די הלכה "ניטעת כל נטע": מען מעג דארט פלאנצן אלערליי ביימער. א בוים בלייבט איינגעווארצלט וואו ער איז, אזוי אז גארנישט גייט נישט ארויס פונעם פעלד. אבער "ואינה נזרעת כל זרע": נישט יעדע תבואה מעג מען דארט פארזייען. דער טעם איז ווייל דער געווענליכער וועג צו איינזאמלען אזעלכע געוויקסן איז דורך ארויסציען זיי פון דער ערד, און וואס מען ציט ארויס ברענגט מיט זיך די ווארצלען, און אויף די ווארצלען קלעבט זיך ערד פון דעם זעלבן פעלד. גרינסן זענען דא די בעסטע ביישפיל. טראכט נאר וואס אזא מענטש טוט: ער נעמט ערד פון א בית הפרס און פירט זי אוועק אין אן אנדער פלאץ, און דערמיט קען ער איבערפירן די טומאה און זי צעשפרייטן אין נייע פלעצער.
דעריבער איז דא דער אויסנאם "חוץ מזרע נקצר": א תבואה וואס מען שניידט אפ מיט א מעסער איז נישט אריינגערעכנט אינעם איסור. ווען מען שניידט אפ דאס געוויקס אנשטאט עס ארויסרייסן, גייט נישט קיין ברעקל ערד פונעם פעלד מיט אים. דער ראש ווייזט אויף ווייץ און גערשטן: ביים שניידן שניידט מען דעם שטענגל און די ווארצלען בלייבן אונטן.
א קשיא פון דער פריערדיקער משנה
גלייך שטעלט זיך א שוועריקייט. די משנה פאר דעם האט געברענגט די הלכה פון רבי יוסי אז מען טאר נישט פלאנצן קיין וויינגארטן אין א בית הפרס, מיט א קנס אויף איינעם וואס האט געפלאנצט במתכוין. אויב אזוי, ווי קען מען אונז איצט זאגן אז אלערליי ביימער זענען מותר? דער ברטנורא ברענגט צוויי תירוצים. איינס: אונזער משנה גייט אפשר בכלל נישט לויט רבי יוסי, און לויט זיין דעה איז נישט דא אזא כללות'דיקער היתר. צוויי: די חומרא פון רבי יוסי איז אפשר געווען נאר ביי א וויינגארטן, צוליב דעם דין פון הבוצר לגת הוכשר, אז וויינטרויבן וואס מען שניידט אפ צו פירן צום גת רעכנט מען אלס הוכשר לקבל טומאה, ווי אויב עס וואלט שוין אויף זיי געקומען א משקה. ביי אנדערע ביימער, וואו די הוספה אין טומאה איז נישט דא, קען זיין אז רבי יוסי איז אויך מיקל.
ווען די תבואה איז ארויסגעקומען מיט די ווארצלען
שטעל זיך פאר א מענטש וואס האט פארזייט ווייץ אין אזא פעלד, וואס ער האט פולע רשות געהאט צו טון, ווייל ווייץ שניידט מען אפ און מען רייסט עס נישט ארויס פון דער ערד. אבער דאס מאל האט מען דעם שטענגל נישט אפגעשניטן: ער האט עס ארויסגעריסן, און די ווארצל איז ארויפגעקומען מיט ערד וואס קלעבט זיך צו איר. עס קען זיין אז אן עצם כשעורה, א שטיקל ביין נישט גרעסער ווי א גערשטן קערנדל, שטעקט אין יענעם קלומפ ערד. וואס זאגט מען אים צו טון?
די משנה ענטפערט "צובר את גרנו לתוכו": דער גורן דארף אויפגעשטעלט ווערן אינעווייניק אינעם פעלד. צובר מיינט אנהויפן, פון לשון ציבור. די תבואה בלייבט וואו זי איז געוואקסן; דער הויפן ווערט געמאכט אויפן ארט, און לויטן ברטנורא ווערט דארט אויך געדרעשט. ער טאר עס נישט אוועקפירן אין אן אנדער פעלד צו דרעשן, ווייל דער גאנצער ציל איז אז די טומאה זאל נישט וואנדערן.
נאכן דרעשן: "וחובר בשתי חברות", מען זיפט די תבואה צוויי מאל, און נאר דערנאך מעג זי ארויסגיין פונעם פעלד. צוויי חברות מיינט איין זיפטן און נאך א צווייטן. דער תפארת ישראל באשרייבט ווי אזוי דאס ארבעט: ערשט קומט א זיפ מיט ברייטע לעכער, וואס נעמט אוועק דאס גראבערע, און דערנאך א זיפ מיט שמאלע לעכער, וואס נעמט אוועק דאס פיינערע. ביידע מאל זענען מחויב. "דברי רבי מאיר", אזוי איז די דעה פון רבי מאיר.
"וחכמים אומרים": די חכמים טיילן אפ לויט וואס מען רייניקט. תבואה, דאס הייסט ווייץ און גערשטן, איז גענוג גערייניקט מיט שתי חברות, צוויי מאל זיפטן. אבער קטניות, די בעבלעך און אזעלכע, זענען נישט: "בשלש חברות", זיי דארפן א דריטן מאל איידער עפעס מעג ארויסגענומען ווערן פונעם בית הפרס. קטניות קומען ארויס פון דער ערד מיט א סך מער ערד וואס קלעבט זיך צו זיי ווי תבואה.
דער ברטנורא זאגט דא איבער אן עיקר זאך: די תבואה אליין האט קיין טומאה נישט. גארנישט האט זי קיינמאל געמאכט הוכשר, קיין משקה איז קיינמאל אויף איר נישט געקומען, אזוי אז זי קען בכלל נישט מקבל זיין קיין טומאה. די איינציקע דאגה איבער דעם גאנצן ענין איז אז ערד פון דעם פעלד זאל נישט אנקומען אין אן אנדער פלאץ.
פארברענען דאס שטרוי
וואס ווערט מיטן שטרוי? "ושורף את הקש ואת האוצה": מען פארברענט עס. קש מיינט וואס בלייבט פון די שטענגלען פון תבואה, און אוצה איז דער פאסיקער אפפאל פון די קטניות. דער תוספות יום טוב ערקלערט פארוואס פייער איז דא די עצה: שטרוי צו זיפטן איז פראקטיש נישט מעגליך, ווייל נאכן דרעשן בלייבט עס א צעמישטער געפלאנטער. און פארט קענען מיר אים נישט לאזן עס ארויסטראגן, ווייל ערד פונעם פעלד איז זיכער פארכאפט ערגעץ אינעם געמיש. בלייבט נאר פארברענען.
וואס פאר א סארט טומאה איז דאס
די לעצטע ווערטער זאגן אונז דעם מדריגה: "ומטמא במגע ובמשא ואינו מטמא באהל". אין א בית הפרס פון דעם ערשטן סארט, וואו א קבר איז געאקערט געווארן, איז די טומאה מטמא א מענטש וואס באריר די ערד און איינעם וואס טראגט זי, אפילו ער טראגט זי אן קיין באריר מיטן גוף, אבער זי איז נישט מטמא דורך אהל, נישט ווען די ערד איז איבער אים און נישט ווען ער איז איבער איר.
פארוואס? מיר קומען צוריק צו א לימוד פון פרישן טייל פון מסכת אהלות, פרק ב' משנה ג': "אלו מטמאין במגע ובמשא ואינן מטמאין באהל", די רשימה פון די זאכן וואס זענען מטמא במגע ובמשא און נישט דורך אהל. די ערשטע זאך אויף יענער רשימה איז געווען די עצם כשעורה, א ביין אין דער שיעור פון א גערשטן קערנדל. איז דאך פשוט, אז אין ערד וואו א קבר איז געאקערט געווארן, וואו די גאנצע מורא פון אנהויב ביזן סוף איז א שפליטער פון פונקט דעם שיעור, גייט די טומאה לויט די זעלבע כללים: מגע און משא יא, אהל נישט. די ערד פון אזא פעלד האט דעם זעלבן דין ווי דער ביין וואס מיר זענען חושש ליגט אין איר.
סיכום
עס זענען דא דריי סארטן בית הפרס: ערד וואו א קבר איז געאקערט געווארן, ערד וואו א קבר איז פארלוירן געווארן, און א שדה בוכים וואו מען האט זיך צוזאמענגעזאמלט צו מספיד זיין דעם מת. אונזער משנה רעדט נאר וועגן דעם ערשטן. דארט מעג מען פלאנצן איטליכן בוים, ווייל ער וועט מסתמא בלייבן אויף זיין ארט לעולם, אבער נישט די געווענליכע פארזייטע געוויקסן, וואס קומען ארויס צוזאמען מיט זייערע ווארצלען און מיט ערד וואס קען האלטן אן עצם כשעורה. געוויקסן וואס מען שניידט אפ, ווייץ און גערשטן צווישן זיי, זענען מותר. אויב פארט האט מען אויסגעריסן א שטענגל מיט ווארצל און אלץ, בלייבט די תבואה אויפן ארט: מען שטעלט אויף דעם גורן און מען דרעשט אינעווייניק אינעם פעלד. רבי מאיר פארלאנגט צוויי מאל זיפטן; די חכמים פארלאנגן צוויי ביי תבואה און דריי ביי קטניות, וואס האלטן צו זיך מער ערד. דאס שטרוי, סיי דער קש פון תבואה און סיי די אוצה פון קטניות, איז נישט מעגליך צו זיפטן און ווערט דעריבער פארברענט. און ווייל אלץ דא הענגט אן אן עצם כשעורה, איז די טומאה חל דורך מגע און משא, אבער נישט דורך אהל.