נגעים, פרק י״ב, משנה ב׳. די משנה עפֿנט אָן דעם ענין פֿון נגעי בתים, די צרעת וואָס באַווײַזט זיך אויף אַ הויז, אַ ענין וואָס פֿאַרנעמט דעם דאָזיקן פרק און אויך דעם קומענדיקן. איידער די משנה קען אונדז לערנען ווי אַזאַ נגע ווערט באַזעהן און וואָס מען טוט מיט אים, מוז זי פֿריער זאָגן וועלכע הײַזער קומען בכלל אין באַטראַכט: ווער מוז זײ פֿאַרמאָגן, וווּ זײ דאַרפֿן שטײן, וויפֿל ווענט זײ מוזן האָבן, און אויף וואָס זײ דאַרפֿן רוען.
אַ באַמערקונג וואָס טראָגט זיך אַרײַן פֿונעם פֿריערדיקן פרק
די גרויסע אויסגאַבן פֿון משניות, די בענד פֿון יכין ובועז און ענלעכע, דרוקן בײַם סוף פֿון יעדן פרק אַן אָפּטײל וואָס הײסט הלכות קצובות, וואָס רעכנט אויס אײנציקווײַז די פֿעסטגעשטעלטע הלכות וואָס קומען אַרויס פֿון די משניות. עס איז ווערט זיך אויף אַ רגע אומצוקערן צו וואָס דאָרט שטײט אויף דער לעצטער משנה פֿונעם פֿריערדיקן פרק, וואָס האָט געלערנט „בגד המוסגר שנתערב באחרים, כולן טהורים“, אַז אַ בגד וואָס איז געשטאַנען אין הסגר און האָט זיך פֿאַרמישט צווישן אַנדערע בגדים, בלײַבן זײ אַלע טהור.
די הלכות קצובות שטעלט דאָרט אָפּ אַ יסוד וואָס בײַט אונדזער פֿאַרשטאַנד פֿון דעם דין: דאָס איז אַפֿילו חד בחד, אַפֿילו אײן בגד פֿון הסגר קעגן אײן טהור׳ן בגד. עס איז דעריבער בכלל נישט אַ ענין אַז דער טמא׳ער בגד ווערט בטל אין אַ רוב. דער טעם איז אַן אַנדערער. אַ בגד וואָס איז אַרײַנגעשטעלט געוואָרן אין הסגר איז נישט מוחזק בטומאה. אמת, מיר האַלטן אַ בגד אין הסגר פֿאַר טמא אין דעם מאָס אַז פֿון אים קען אַרויסקומען אַ פשיון, אַ פֿאַרשפּרײטונג, און אַ פשיון מוז אַלעמאָל אַרויסקומען פֿון טומאה. פֿונדעסטוועגן איז דער מצב פֿון הסגר קײנמאָל נישט פֿעסט און נישט אויסגעמאַכט; ער קען זיך נאָך בײַטן אויף בײדע זײַטן. דעריבער, וווּ עס איז אַ ספֿק, איז נישט פֿאַראַן קײן חזקה פֿון טומאה אויף וואָס זיך צו שטיצן, און אַפֿילו אײנער קעגן אײנער בלײַבן די בגדים טהור, מידי לא הוחזק לטומאה עדיין, ווײַל עס איז קײנמאָל נישט געוואָרן געשטעלט אין טומאה. געדענקט דעם פֿאַל: דער נגע אויפֿן בגד איז געוואָרן איבערגעפֿאַרבט, אַזוי אַז דער בגד האָט אויסגעזען פּונקט ווי דער צווײטער און מען האָט אים נישט געקענט דערקענען.
דער זעלבער אָפּטײל גײט ווײַטער צו דער צווײטער הלכה פֿון דער משנה. ווען אַ בגד וואָס שטײט אין הסגר ווערט צעשניטן אין קלײנע פֿירעקן, און קײן אײנער בלײַבט נישט מיט דעם מינימום שיעור פֿון דרײַ אצבעות אויף דרײַ אצבעות, איז די טומאה אָפּגעטאָן. איצט זאָג, אַז די שטיקלעך זײַנען שפּעטער צוריק צונויפֿגעאַרבעט געוואָרן, די פֿעדעם האָבן זיך צונויפֿגעפֿילצט און פֿאַרפֿלאָכטן ווי מען פּרעסט פֿילץ, ביז דער אַרויסקומענדיקער שטאָף איז ווידער ראוי צו מקבל זײַן טומאה פֿון איצט און ווײַטער: די טומאה פֿון פֿריער קומט אַלץ נישט צוריק. נתבטל מהם טומאה דמעיקרא: אין דער מינוט וואָס די שטיקלעך זײַנען געבליבן ווײניקער פֿונעם נויטיקן שיעור, איז זײער אָריגינעלער טומאה אַראָפּגעפֿאַלן, און דאָס צונויפֿנעמען צוריק האָט נישט קײן כח עס אומצוקערן.
אַלע הײַזער, אַחוץ די פֿון אַ נישט־ייִד
די משנה הייבט אָן: „כל הבתים מטמאין בנגעים חוץ משל עובדי כוכבים“, אַלע הײַזער קענען ווערן טמא מיט נגעים אַחוץ אַ הויז וואָס געהערט צו אַ נישט־ייִד. „הלוקח בתים מעובדי כוכבים יראו כתחילה“, דער וואָס קויפֿט הײַזער פֿון אַ נישט־ייִד, ווערן זײ באַזעהן ווי דער ענין הײבט זיך ערשט איצט אָן: דער כהן קומט און זעט דעם נגע ווי אַ ערשטער ראיה.
דער רב מערקט אָן פֿון פֿאָרנט אָן, אַז אונדזער ענין איז ספּעציעל הײַזער אין ארץ ישראל, ווײַל דער פסוק רעדט פֿון „בבית ארץ אחוזתכם“, אַ הויז אין דעם לאַנד פֿון אײַער אחוזה. נאָר אַ הויז אין ארץ ישראל איז שייך צו נגעי בתים. און פֿון דעם זעלבן וואָרט לערנט מען די אויסשליסונג פֿון אַ נישט־ייִד: אחוזתכם, אײַער אחוזה, ווערט טמא מיט נגעים, אָבער די אחוזה פֿון אַ עכו״ם ווערט נישט טמא מיט נגעים, אַפֿילו ווען זי שטײט אין ארץ ישראל. דאָס איז אַ גזירת הכתוב.
דער רב לײגט צו, אַז אַזוי ווי זײערע אחוזות ווערן נישט טמא מיט נגעים, אַזוי אויך ווערן זײערע בגדים און זײערע גופֿים נישט טמא מיט נגעים. הײסט עס, די הלכות וואָס מיר האָבן שוין געלערנט, אַז דער גוף פֿון אַ נישט־ייִד איז נישט שייך צו נגעים און אַז זײַן בגד איז נישט שייך צו נגעים, קומען אַלע אַרויס פֿון דעם זעלבן פסוק וועגן הײַזער, פֿונעם וואָרט אחוזתכם.
פֿאַרוואָס אַ געקויפֿטע הויז איז אַנדערש פֿון דעם גוף פֿון אַ גר
אָבער אַ גוף און אַ פֿאַרמעגן שטײען נישט אויף אײן שטאַפּל. שטעל זיך פֿאָר אַ נישט־ייִד מיט אַ בהרת אויף זײַן הויט, וואָס איז דערנאָך מגייר געוואָרן. יענער פֿלעק וועט קײנמאָל נישט טראָגן טומאת בשר, כל זמן די פֿאַרב בלײַבט ווי זי איז געווען. דער טעם איז, ווײַל אין דער צײַט וואָס ער איז געזעסן אויף דער הויט פֿון אַ נישט־ייִד האָט ער נישט געטראָגן קײן שום שם נגע; על פי הלכה איז ער געווען אַ בהרת טהורה, אַ פֿלעק וואָס זײַן גאַנצער מצב איז געווען אַ מצב פֿון טהרה, וואָס קען קײן זאַך נישט מטמא זײַן. און אַפֿילו לויט דעם כלל אַז גר שנתגייר כקטן שנולד דמי, אַז דער וואָס איז מגייר געוואָרן ווערט אָנגעזען ווי אַ נײַ געבוירן קינד, איז דעם פֿלעק שוין געגעבן געוואָרן אַן אײגענער מצב פֿון טהרה, און דער מצב בלײַבט מיט אים אויך נאָכדעם וואָס ער איז אַרײַנגעקומען אין כלל ישראל.
אַ הויז אָדער אַ בגד איז נישט צו פֿאַרגלײַכן. דאָרט האָט דער נגע קײנמאָל נישט באַקומען קײן מצב פֿון טהרה. קײן זאַך אין זײַן אויסזען איז קײנמאָל נישט מוכרז געוואָרן פֿאַר טהור; עס איז נאָר געווען די רשות, דער פֿאַקט וואָס דער חפֿץ איז געשטאַנען אין דער בעלות פֿון אַ נישט־ייִד, וואָס האָט די הלכות פֿון נגעים אָפּגעהאַלטן פֿון אים. אַז די בעלות גײט אַריבער צו אַ ייִד, ווערט די אײנציקע מניעה אָפּגעטאָן, און דער פֿלעק קען איצט פֿונקציאָנירן ווי אַ נגע.
דאָ זאָגט דער רב: „והימים שהיה בהם הנגע כל זמן שהיה ביד עובד כוכבים אינם עולים מן החשבון“, אַלע טעג וואָס דער נגע האָט פֿאַרבראַכט אויפֿן הויז בשעת דאָס הויז האָט געהערט צום נישט־ייִד רעכנען זיך נישט אין דעם חשבון. אויף דער פּאַראַלעלער שורה פֿריער בײַ נגעי בגדים האָט דער תוספות יום טוב שוין געפֿרעגט, וואָס פֿאַר אַ חשבון קען דאָ בכלל געמײנט זײַן. נישט קײן הויז און נישט קײן בגד הײבט אָן צײלן טעג פֿון זיך אַלײן; דער גאַנצער פּראָצעס ליגט בײַם כהן. ער מוז ערשט קומען און אָנקוקן דאָס הויז, אָדער דעם בגד, און די טעג הײבן אָן לויפֿן נאָר נאָכדעם וואָס ער האָט מכריז געווען אַז עס שטײט אין הסגר, אַזוי אַז פֿאַר זײַן ראיה ווערט אין דער אמת גאָרנישט נישט געצײלט. פֿאַר דער גאַנצער בירור ווײַזט דער תוספות יום טוב צוריק אויף זײַן אײגענער ברייטער שמועס אויף דער דאָזיקער קשיא אינעם פֿריערדיקן פרק, בײַ די נגעים פֿון בגדים. וואָס נישט זאָל זײַן דער תירוץ, איז די הלכה למעשה יראו כתחילה: דער כהן באַזעט אין דעם מאָמענט און פּסקנט הסגר אָדער החלט לויט וואָס איז פֿאַר זײַנע אויגן.
פֿיר ווענט, נישט מער און נישט ווײניקער
די משנה גײט ווײַטער צו הײַזער וואָס זײַנען אויסגעשלאָסן צוליב זײער פֿאָרם אַלײן: „בית עגול“, אַ הויז געבויט אין אַ קרײַז, וואָס האָט בכלל נישט קײן ווינקל, און „בית טריגון“, אײנס וואָס איז געבויט מיט דרײַ ווינקלען.
דער רב דערקלערט דעם כלל: יעדער הויז וואָס האָט נישט פּונקט פֿיר ווינקלען, סײַ ווײניקער סײַ מער, איז נישט שייך צו נגעי בתים. דער מקור איז די לשון פֿון דער פרשה, וווּ דאָס וואָרט קירות, ווענט, קומט צווײ מאָל. דער לשון רבים קירות מײנט נישט ווײניקער ווי צווײ, און דאָס וואָרט שטײט צווײ מאָל, גיט דאָס פֿיר ווענט. אַ הויז מוז דעריבער האָבן פֿיר ווענט, נישט דרײַ און נישט פֿינף. אַזוי שרײַבט דער רב אויף טריגון, אַז דאָס זעלבע איז מיט אַ הויז מיט צווײ ווינקלען אָדער מיט פֿינף.
אַ הויז מוז זײַן פֿאַרבונדן מיט דער ערד
איצט לײגט די משנה צו אַן אַנדער פּסול: „בית הבנוי בספינה“, אַ הויז וואָס איז געבויט אויף אַ שיף, „או באסכריא“. דער פסוק זאָגט „בבית ארץ אחוזתכם“, אַ הויז פֿון דער ערד, וואָס לערנט אַז מיר דאַרפֿן אַ הויז וואָס איז פֿאַרבונדן מיט דער ערד; כל זמן עס איז נישט מחובר לקרקע איז עס נישט שייך צו נגעים.
וועגן דעם וואָרט אסכריא זאָגט דער רב, אַז דאָס מײנט אַ תורן, אַ מאַסט פֿון אַ שיף. מען קען זיך פֿאָרשטעלן אַ קלײן קעמערל וואָס איז אויפֿגעשטעלט הויך אויף אַ לאַנגן מאַסט, אַז אַ וועכטער זאָל דאָרט שטײן. דער תוספות יום טוב אָבער ברענגט רש״י, וואָס נעמט דאָס וואָרט ווי אַ באַשרײַבונג פֿון דער שיף אַלײן: אַ ריזיקע שיף וואָס האָט אַ מאַסט, און אין איר אינעווײניק זײַנען פֿאַראַן צימערן מיט פֿיר ווינקלען, און די שיף ווערט אָנגערופֿן אויפֿן נאָמען פֿונעם מאַסט וואָס זי טראָגט, „כלומר בספינה גדולה שיש בה אסכריא, וקרא לו הכי על שם אסכריא שבה“. דאָס וואָרט אַלײן מײנט נאָך אַלץ אַ מאַסט; אין דער דאָזיקער משנה דינט עס ווי אַ נאָמען פֿאַר דער גרויסער שיף וואָס טראָגט אײנעם.
דער תוספות יום טוב ברענגט אויך דעם רמב״ם, וואָס לײענט דאָס וואָרט צוזאַמען מיט וואָס קומט נאָך, אסכריא על ארבע קורות, אַ בנין וואָס איז אויפֿגעהויבן פֿון דער ערד אויף בעלקן אָדער סלופּעס. די מערהײט פֿון די מפרשים אָבער לײענען אסכריא ווי אַן אײגענער ענין, אַזוי ווי דער רב, און דערנאָך „על ארבע קורות“, געבויט אויף פֿיר בעלקן, ווי אַ ווײַטערדיקער פֿאַל וואָס איז נישט שייך צו נגעים.
דער רב ברענגט אויך אַ צווײטע נוסח, אכסדיא אַנשטאָט אסכריא, און דערקלערט אַז דאָס זײַנען קלעצער וואָס מען בינדט צונויף און לאָזט שווימען אויף די טײַכן און אַרויס אויפֿן ים, און אין לשון הכתוב הײסן זײ רפסודות. אַזוי זאָגט דער רב אויך אין אַ משנה אין מסכת ברכות. אַזאַ פּליט, וואָס טראָגט אויף זיך אַ הויז, איז אַ הויז וואָס ווערט נישט טמא מיט נגעים, ווײַל עס איז נישט פֿאַרבונדן מיט דער ערד.
בעלקן און זײַלן
די משנה שליסט: „ואם היה מרובע, אפילו על ארבעה עמודים, מטמא“, אויב דאָס הויז איז געווען פֿירעקיק, אַפֿילו עס שטײט אויף פֿיר זײַלן, איז עס שייך צו נגעים. די ברירה פֿון דער משנה אין דעם וואָרט עמודים, זײַלן, אין אונטערשײד צו קורות, בעלקן, פֿאַרלאַנגט אַ דערקלערונג.
דער תוספות יום טוב ברענגט דערויף דעם מהר״ם מרוטנבורג. פֿריערדיקע ראשונים האָבן דערקלערט „על ארבע קורות“ ווי אַ הויז וואָס איז אויפֿגעבויט אויף בעלקן: למשל, בעלקן וואָס שטעקן אַרויס פֿון אַן אויבערשטן שטאָק, און דערויף בויט מען אַ דירה איבער דער לופֿטן. אין לשון הגמרא איז אַ קורה בדרך כלל אַ ליגנדיקער באַלקן, און אַזוי האָבן די ראשונים פֿאַרשטאַנען דעם פֿאַל, אַ נײַער בנין וואָס רוט אויף בעלקן און איז דעריבער נישט אויף דער ערד.
דער מהר״ם דערקלערט אַנדערש: „דקורות היינו שהם רחבים, וראוין לעמוד בלא נטיעה בקרקע“. ער לײענט די קורות ווי שטײענדיקע סלופּעס, און ער מאַכט דעם חילוק: אום זיך צו רעכנען ווי אַ הויז וואָס שטײט אויף דער ערד, מוז אַ טײל פֿונעם בנין זײַן טאַקע אײַנגעפֿלאַנצט אין דער ערד, נעוץ בקרקע. קורות זײַנען גראָב און ברײט גענוג צו טראָגן אַ הויז בשעת זײ שטײען סתם אויף דער אויבערפֿלאַך, אָן וואָס מען זאָל זײ אַרײַנשלאָגן אין דער ערד, און אַזאַ הויז איז נישט פֿאַרבונדן מיט דער ערד. די עמודים פֿון דער לעצטער בבא פֿון דער משנה זײַנען אָבער זײַלן וואָס זײַנען אַרײַנגעזעצט אין דער ערד, און דעריבער איז יענער הויז שייך צו נגעים.
וואָס קומט אַרויס זעט אויס ווי אַ מחלוקת צווישן די ראשונים, מיט דעם מהר״ם וואָס האַלט אַן אײגענעם וועג. די רוב מײנונג נעמט קורות ווי ליגנדיקע בעלקן אויף וועלכע מען שטעלט אויף אַ בנין אין דער לופֿטן, אַ פֿליגל וואָס שטרעקט זיך אַרויס פֿון אַן אויבערשטן שטאָק, בשעת ארבע עמודים באַשרײַבט אַ הויז מיט פֿיר ווינקלען וואָס שטײט אויף זײַלן וואָס שטופּן זיך אָן אויף דער ערד. לויט דעם לײענען, אַפֿילו זײַלן וואָס זײַנען קײנמאָל נישט אַרײַנגעשלאָגן געוואָרן אין דער ערד לאָזן דאָס הויז געצײלט ווי פֿאַרבונדן מיט דער ערד, און עס איז דעריבער שייך צו נגעים.
די משנה האָט אַזוי אַרום געשטעלט די גרענעצן פֿונעם גאַנצן ענין: אַ הויז אין ארץ ישראל, אין ייִדישער בעלות, מיט פֿיר ווינקלען, וואָס רוט אויף דער ערד. נאָר אַזאַ הויז קומט פֿאַרן כהן.