מכשירין, פרק ב', משנה ז'. די לעצטע משניות פֿון דעם פרק האַנדלען זיך מיט אַ מצב װאָס קומט װידער און װידער אַרױס: אַ שטאָט װאָס איז באַזעצט מיט אידן און מיט גױים צוזאַמען, און מען געפֿינט דאָרט עפּעס װאָס קײנער װײסט נישט פֿון װאַנעט עס שטאַמט. װי אַזױ פּסקנט מען זײַן דין? די משנה'ס כלי איז דער רוב, און זי באַנוצט דעם כלי דאָ בײַם עמפּפֿינדלעכסטן פֿאַל פֿון אַלע: אַ לעבעדיק קינד.
"מצא בו תינוק מושלך": מען האָט געפֿונען אין אַזאַ שטאָט אַ קלײן קינד װאָס איז געװען אַװעקגעװאָרפֿן, אָן קײן שום סימן װער האָט עס דאָרט געלאָזט אָדער צו װעלכער פֿאַמיליע עס געהערט.
װען די שטאָט איז רובֿ גױים
"אם רוב נכרים, נכרי." אױב דער רוב פֿון די אײַנװױנער פֿון דער שטאָט זײַנען גױים, האַלטן מיר דאָס קינד פֿאַר אַ גױ. דער רב באַמערקט די מעשׂהדיקע נפֿקא מינה: מען דאַרף זיך נישט היטן אים צו געבן עסן װאָס איז נישט כשר, און מען מעג עס אים אַפֿילו אַרײַנלײגן גלײַך אין מױל, װײַל ער האָט בכלל נישט קײן שם ישראל.
װען די שטאָט איז רובֿ אידן
"ואם רוב ישראל, ישראל." אױב דער רוב אײַנװױנער זײַנען אידן, האַנדלט מען מיט דעם קינד װי מיט אַן איד. מען דאַרף זיך אים דערפֿאַר אָפּגעבן װי מיט יעדן אַנדערן אידישן קינד: געבן אים עסן און אַ דאַך, לערנען מיט אים תורה, און װען ער װערט גרױס מעג ער חתונה האָבן מיט אַ אידישן.
דער רב שטעלט אַרױס אַ באַמערקנסװערדיקן פּונקט װאָס די גמרא לײגט דאָ צו: אױב דאָס קינד פֿאַרלירט אַ זאַך, זײַנען מיר מחױב עס אים צוריקצוגעבן ממש װי צו יעדן אידן. השבת אבידה איז בײַ אים אין פֿולן זינען.
פֿאַרװאָס איז דאָס אַ חידוש? װײַל זײַן פּערזענלעכע אידענטיטעט בלײַבט דאָך נישט אױסגעקלערט. געװײנטלעך, װען עס גײט אין געלט אָדער אין ממון און עס איז אַ ספֿק, לאָזן מיר די זאַך װוּ זי איז יעצט, װײַל דער חוב פֿון ראיה ליגט אױף דעם װאָס װיל אַרױסנעמען: המוציא מחבירו עליו הראיה. לױט דעם חשבון זאָל דאָס קינד דאַרפֿן ברענגען אַ ראיה אַז ער איז אַ איד, אײדער דער מוצא מוז אָפּגעבן זײַן זאַך. און נאָך אַ יסוד ציט אין דעם זעלבן װעג: בממון אין הולכין אחר הרוב, אין ממונות פּסקנט מען נישט לױט אַ רוב. פֿונדעסטװעגן, אין דעם פֿאַל האַלט די משנה אים פֿאַר אַ איד, און זײַן פֿאַרלױרענע זאַך מוז מען אים צוריקגעבן װי צו אַ פֿולן בן ישראל.
װען די שטאָט איז האַלב אױף האַלב
"מחצה למחצה ישראל." אױב די אײַנװױנערשאַפֿט איז האַלב אידן און האַלב גױים, רופֿט אים די משנה אַ ישראל. דאָס װאָרט אַלײן קען אָבער אָפּנאַרן דעם לערנער, װײַל ער איז נישט קײן איד אין פֿולן זינען. אין אַ גאַנצער רײ הלכות איז זײַן מצב אַ ריכטיקער ספֿק, און די מעשׂהדיקע דינים גײען אין בײדע ריכטונגען.
- אױב עמעצער הרגט אים, איז דער הורג נישט חייב מיתה, װײַל דער נהרג איז אפֿשר טאַקע געװען אַ גױ.
- אױב ער איז מקדש אַ פֿרױ, זײַנען די קידושין אַ ספֿק. זי װעט דאַרפֿן אַ גט כדי צו קענען חתונה האָבן מיט אַן אַנדערן, הגם מיר װײסן נישט אַז די קידושין זײַנען בכלל געװען גילטיק, און זי װעט מער נישט טאָרן חתונה האָבן מיט אַ כהן.
- פֿון דער אַנדערער זײַט, מעג מען אים נישט געבן עסן װאָס איז נישט כשר, פּונקט װײַל מיר קענען נישט זײַן זיכער אַז ער איז נישט קײן איד.
װוּ נעמט זיך דען אַרױס דער דין פֿון דער משנה אַז ער איז אַ "ישראל"? אין די הלכות פֿון נזיקין. װען אַ בהמה גיט אַ הריגה און מאַכט אַ שאָדן, צאָלט אַ אידישער בעל הבית בלױז חצי נזק, האַלב פֿון דעם שאָדן, און אַ גױ'ישער בעל הבית װערט געחױבט נזק שלם, דעם גאַנצן שאָדן. בײַ דעם קינד גײען מיר לױט דעם קלנערן חשבון: מען נעמט פֿון אים אײַן בלױז האַלב פֿון דעם שאָדן, און מען לײגט נישט אױף אים די גאַנצע סומע. צו דעם ענין האַנדלט מען מיט אים װי מיט אַ איד.
דער רב לײגט צו די פּשוטע עצה: אױב ער װיל האָבן דעם שם ישראל צו יעדן ענין, קען ער דורכגײן גירות, אָדער אַ גירות װאָס מען טוט מחמת דעם ספֿק, און פֿון דעמאָלט אָן איז ער אַ איד לכל דבר.
דער מאָס פֿון רבי יהודה
דער מאָס פֿון רבי יהודה
רבי יהודה גיט אַ אַנדער מאָס. לױט אים איז דער אױסרעכן פֿון די אײַנװױנער פֿון דער שטאָט נישט דער עיקר; דער עיקר איז די גרופּע פֿון װעלכער די אַװעקגעװאָרפֿענע קינדער קומען טאַקע, "רוב המשליכין", דער רוב פֿון די װאָס װאַרפֿן אַװעק קינדער. די פֿראַגע איז דעריבער נישט די פּראָפּאָרציע פֿון אידן צו גױים צװישן די אײַנװױנער, נאָר װעלכע באַפֿעלקערונג פּלעגט לאָזן אַ קינד אין דער גאַס. דער רב דערקלערט אַז אַזאַ הנהגה האָט זיך געפֿונען דער עיקר בײַ די גױים. קומט אױס אַז אַ שטאָט קען זײַן רובֿ אידן, און װי לאַנג עס איז דאָרט פֿאַראַן װי נאָר עפּעס אַ גױ'ישע נאָכװעזנהײט, האַלט מען דעם געפֿונענעם פֿאַר אַ גױ, װײַל די װאָס װאַרפֿן אַװעק קינדער זײַנען אין דער אײבערשטער מערהײט פֿון יענער גרופּע.
דאָס איז נישט די אָנגענומענע הלכה. מיר פּסקנען די אידענטיטעט פֿון דעם קינד לױט דער צונױפֿשטעלונג פֿון די אײַנװױנער פֿון דער שטאָט, װי דער ערשטער דין פֿון דער משנה.
די הלכה איז נישט װי רבי יהודה. מיר פּסקנען דעם מצב פֿון דעם קינד לױט דעם רוב פֿון די אײַנװױנער פֿון דער שטאָט, װי די ערשטע דעה אין דער משנה לערנט.