מכשירין, פּרק א׳, משנה ג׳. די מסכתא רעדט פֿון די הלכות פֿון הכשר, דאָס הייסט װי אַזוי אַ מַשקה מאַכט אַ שפּײַז מקבל טומאה. מען דאַרף האָבן צװיי זאַכן. ערשטנס, דאַרף די שפּײַז װערן נאַס. צװייטנס, דאַרף דאָס נאַס װערן פּאַסן צו די װערטער פֿון פּסוק, „וְכִי יֻתַּן מַיִם עַל זֶרַע“, װאָס לערנט אונדז אַז די װאַסער מוז זײַן געקומען אױף די שפּײַז אין אַ װעג װאָס דער בעל הבית האָט געװאָלט. װאַסער װאָס קומט גאָר צופֿעליג, אָן קיין מענטש װאָס װיל דאָס, מאַכט נישט קיין הכשר. אונדזער משנה ברענגט אַ פֿאַל װוּ דאָס נאַס װערן איז אַ טריט אַװעק פֿון די מעשה פֿון דעם מענטש, און בית שמאי מיט בית הלל קריגן זיך צי דאָס רעכנט זיך נאָך.
דער פֿאַל
דאָס בילד פֿון די משנה: „הַמַּרְעִיד אֶת הָאִילָן“, אַ מענטש טרייסלט אַ בױם כּדי די פֿרוכט זאָל אַראָפּפֿאַלן, „וְנָפַל עַל חֲבֵרוֹ“, און װאָס ער האָט אַראָפּגעטרייסלט פֿאַלט אױף אַ צװייטן בױם װאָס שטייט דערבײַ. די משנה גיט צו אַ גלײַכן פֿאַל, „אוֹ סוֹכָה“, אַ צװײַג װאָס ער טרייסלט, „וְנָפְלָה עַל חֲבֵרְתָּהּ“, און זי פֿאַלט אױפֿן צװײַג װאָס איז לעבן איר. „וְתַחְתֵּיהֶן“, פּונקט אונטער דעם צװייטן בױם אָדער צװײַג, זײַנען דאָ „זְרָעִים אוֹ יְרָקוֹת מְחֻבָּרִים לַקַּרְקַע“, זריעות אָדער גרינסן װאָס װאַקסן נאָך אין דער ערד, און זיי זײַנען נאַס.
הייסט עס, די פֿרוכט װאָס דער מענטש האָט אַראָפּגעטרייסלט איז נישט אַװעק גליַיך צו איר אָרט. זי האָט אונטערװעגנס אָנגעשלאָגן אַ צװייטן בױם אָדער צװײַג, און נאָר דערנאָך זיך אָפּגעשטעלט אױף נאַסע גרינסן װאָס װאַקסן אין דער ערד. די שאלה איז צי די נאַסקייט װאָס זי כאַפּט אָן דאָרט איז אַ הכשר לקבל טומאה.
די מחלוקת
„בֵּית שַׁמַּאי אוֹמְרִים“: זיי פּסקן אַז אַזאַ נאַסקייט רעכנט זיך יאָ, עס איז „בְּכִי יֻתַּן“. דער מענטש װאָס האָט גערירט דעם ערשטן צװײַג האָט גוט פֿאַרשטאַנען אַז זײַן פֿרוכט קען זיך אָפּשטעלן פּונקט דאָרט װוּ זי האָט זיך אָפּגעשטעלט. װײַל דער רעזולטאַט איז געװען עפּעס װאָס ער האָט געקענט פֿאָרױסזען, האַלט די הלכה דעם מַשקה װאָס די פֿרוכט טרעפֿט דאָרט פֿאַר אַ מַשקה װאָס ער איז צופֿרידן געװען אַז עס זאָל דאָרט זײַן, און די פֿרוכט קען שױן מקבל טומאה זײַן.
„בֵּית הִלֵּל אוֹמְרִים“ פֿאַרקערט: „אֵינָן בְּכִי יֻתַּן“. זייער סבֿרא איז אַז אַ צװייטער בױם אָדער צװײַג איז אַרײַנגעקומען צװישן דעם טרייסלען און דעם פֿאַלן. די זאַך װאָס מאַכט דעם הפֿסק שנײַדט אָפּ די פֿאַרבינדונג צװישן דעם װאָס דער מענטש האָט געטאָן און דעם נאַס װערן װאָס איז דערנאָך געקומען, און װי נאָר די קייט איז צעבראָכן, האָט די נאַסקייט מער נישט דעם דין פֿון װאַסער װאָס איז געגעבן געװאָרן ברצון.
די סבֿרא הינטער בית הלל
„אָמַר רַבִּי יְהוֹשֻׁעַ“: רבי יהושע איבערגיט אַ סבֿרא װאָס ער האָט אױפֿגענומען „מִשּׁוּם אַבָּא יוֹסֵי“, פֿון אבא יוסי, װאָס איז געװען באַקאַנט מיטן צונאָמען „חָלִי קוּפְרִי“, און װערט אָנגערופֿן „אִישׁ טִבְעוֹן“, אַ מאַן פֿון דער שטאָט טבֿעון. אַזױ זײַנען זײַנע װערטער: „תְּמַהּ עַצְמְךָ“, װוּנדער דיך אױף די גאַנצע זאַך, „אִם יֵשׁ מַשְׁקֶה טָמֵא בַּתּוֹרָה“, איז דען דאָ אין דער גאַנצער תּורה אַ מַשקה װאָס מאַכט שפּײַז מקבל טומאה, „עַד שֶׁיִּתְכַּוֵּן וְיִתֵּן“, אַחוץ אַזאַ װאָס אַ מענטש האָט מיט אַ כּיוון אַרױפֿגעטאָן? װײַל, „שֶׁנֶּאֱמַר“, זאָגט דער פּסוק „וְכִי יֻתַּן מַיִם“ אױף אַ זרע, און דאָס װאָרט „יֻתַּן“ מיינט אַ מעשה פֿון געבן, עפּעס װאָס װערט געטאָן בכיוון.
דאָס איז אַ תּשובֿה אױף בית שמאי. מיר זײַנען מודה אַז דער מענטש האָט געװוּסט אַז אַזאַ זאַך קען פּאַסירן. אָבער װיסן אַז אַ זאַך איז מעגלעך איז נישט דאָס זעלבע װי האָבן אַ כּיוון דערצו. און דער בעסטער באַװײַז אַז ער האָט נישט געהאַט אַ כּיוון דערצו איז אַז אַ צװייטער בױם האָט געשטאַנען אין װעג און זיך אַרײַנגעמישט. אַ הכשר פֿאָדערט אַז די װאַסער זאָל אַרױפֿגעטאָן װערן מיט אַ כּװנה, אָדער לכל הפּחות אַז די מעשה זאָל באַטראַכט װערן װי אױב דער בעל הבית האָט זי אַרױפֿגעטאָן מיט אַ כּװנה. װוּ אַ צװייטע זאַך האָט געמאַכט אַ הפֿסק צװישן די מעשה פֿון דעם מענטש און דעם נאַס װערן, קען מען שױן גאָר נישט זאָגן אַז ער האָט אַרױפֿגעטאָן די װאַסער.
דער תּכלית איז אַז אַזאַ פֿאַל שטייט אױסן דעם װאָס דער פּסוק פֿאָדערט, און די פֿרוכט איז נישט געװאָרן מקבל טומאה.