כלים, פרק ב׳, משנה ז׳. פריער אין דעם פרק האט די משנה אויסגערעכנט פלאכע חרס־זאכן וואס קענען בכלל נישט מקבל טומאה זײן, ווײל א כלי חרס ווערט טמא נאר דורך זײן תוך (דעם אינערליכן חלל), און א פלאכע פלאך האט דאך נישט קײן תוך. אונזער משנה ברענגט יעצט א פאראלעלע רשימה, זאך פאר זאך גאנץ ענליך צו דער פריערדיקער, מיט איין הכרעה'דיקן חילוק: יעדע זאך דא האט יא אן אפן פלאץ וואס האלט אײן איר אינהאלט, און דערפאר איז יעדע זאך דא יא מקבל טומאה.
די משנה עפנט די רשימה: "הטמאין שבכלי חרס", דאס זײנען די וואס בײ כלי חרס ווערן יא טמא.
א טאץ מיט א ראנד און א קויל־שופל
ערשטנס, "טבלא שיש לה לזבז", א טאץ וואס האט אן אויפגעהויבענעם ראנד ארום. דער ראנד איז נישט קײן באפוצונג, ער טוט אן אמת'ע ארבעט, ער האלט אפ די כלים וואס שטײען אויפן טאץ פון אראפרוקן זיך. ווײל ער נעמט ארום א חלל, רעכנט זיך דער טאץ פאר א כלי־קבלה און קען ווערן טמא.
דערנאך, "ומחתה שלמה", א קויל־שופל וואס איז גאנץ. דער שופל איז אויפגעהויבן פון אלע פיר זײטן, אזוי אז די קוילן וואס ער טראגט בלײבן אויף זײער פלאץ און שיטן זיך נישט אויס. ווידער אמאל איז דא אן אמת'ע ארומנעמונג, און ווידער אמאל איז דער כלי מקבל טומאה.
א טאץ פול מיט צוגעהעפטע שיסלעך
"וטבלא שהיא מלאה קערות". די משנה גײט יעצט אריבער צו א טאץ וואס איז פול מיט שיסלעך. דאס איז נישט קײן טאץ אויף וועלכן מען האט אוועקגעשטעלט לויזע שיסלעך. דאס איז אײן שטיק חרס וואס איז געמאכט געווארן מיט אפטײלונגען, אזוי אז די שיסלעך אליין זײנען א חלק פונעם כלי און זײנען צוגעהעפט צו איהם. דער רמב"ם שרײבט אז אזעלכע כלים זײנען געווען פארשפרײט אין מצרים אין זײן צײט.
די הלכה: "נטמאת אחת מהן בשרץ" - אויב א שרץ, אײנע פון די אכט קריכנדיקע בריאות וואס זײער נבילה איז מטמא, פאלט אריין אין דעם חלל פון אײן באזונדערער שיסל, ווערט נאר יענע שיסל טמא, "לא נטמאו כולם", און די שכנות בלײבן טהור. וואס העלפט עס אז זײ זײנען צוגעהעפט צום טאץ און אײנס צום אנדערן? גארנישט, ווײל יעדע שיסל ווערט באנוצט פאר זיך אליין און רעכנט זיך דערפאר פאר א כלי פאר זיך. וואס טרעפט אײנע, רירט נישט אן דעם מצב פון די אנדערע.
יעצט דער פארקערטער פסק. "אם יש לה לזבז עודף": ווען דער טאץ איז ארומגערינגלט מיט אן אויסערליכן ראנד וואס שטײט העכער פון די ווענט פון די שיסלעך אליין, דאן "נטמאת אחת מהן, נטמאו כולן", ווערט אײן שיסל טמא דורך א שרץ, ווערן אלע טמא. אלץ הענגט אין דעם סדר ווי די זאכן קומען פאר. דער שרץ קען נישט דערגרײכן דעם חלל פון קײן שום שיסל אײדער ער קומט אריין אין דעם רוים וואס איז ארומגענומען פון יענעם אויפגעהויבענעם אויסערליכן ראנד. אין יענעם רגע איז דער טאץ אליין שוין געווארן טמא, און די שיסלעך, וואס זײנען א חלק פון דעם זעלבן טאץ, ווערן מיטגעצויגן ווי חלקים פון אײן כלי וואס האט שוין מקבל טומאה געווען.
די געווירץ־שאטל און דעם סופר'ס קאלמאר
"וכן, בית תבלין של חרס": די זעלבע הלכה איז אויך בײ א חרס'ענעם בית תבלין (א שאטל פאר געווירצן) וואס איז אײנגעטײלט אין באזונדערע אפטײלונגען, יעדער געווירץ אין זײן פלאץ. אזוי אויך "וקלמרין המתאמות", א סופר'ס קאלמאר וואס איז געבויט אין פארן אדער סעטן פון אפטײלונגען, א ביסל ווי א שרײבטיש־ארדנער, וואו ער האלט וואס זײן מלאכה פארלאנגט: טינט אין אײן אפטײל, שרײבגעצײג אין אן אנדערן.
די הלכה דא גײט פונקט לויט דעם זעלבן וועג ווי בײם אײנגעטײלטן טאץ. פאלט א שרץ אריין אין דעם חלל פון אײן אפטײל, בלײבט די טומאה נאר אין יענעם אפטײל, ווײל יעדע אפטײלונג רעכנט זיך פאר א כלי פאר זיך. אבער ווען דער קאסטן איז ארומגענומען מיט א ראנד אדער א וואנט וואס שטײט העכער פון די מחיצות אינעווײניק, גײט דער שרץ אויף זײן וועג אראפ ערשט דורך יענעם אויבערשטן ארומגענומענעם רוים, און דער גאנצער קאסטן, מיט אלע אפטײלונגען, ווערט טמא.
א הילצערנער געווירץ־קאסטן און א טמא'נע פליסיקײט
ביז אהער האט מען גערעדט פון חרס. די משנה גײט יעצט אריבער צו א בית תבלין פון האלץ, כדי ארויסצואווײזן סײ וואו די צוויי מאטעריאלן זײנען גלײך, סײ וואו זײ טײלן זיך. אין דעם נײעם פאל איז דער מטמא נישט קײן שרץ נאר א פליסיקײט וואס איז אליין טמא. אזא פליסיקײט, ווי מיר האבן געלערנט, איז מטמא א כלי נאר מדרבנן, און יענע טומאה דרבנן האט נאך א מעלה: וואו די פליסיקײט באגעגנט נאר דעם אויסערליכן צד פון א כלי, ווערט נאר דער אויסערליכער צד טמא און דער תוך בלײבט טהור. יענער יסוד ווערט יעצט אנגעווענדט אויף אן אײנגעטײלטן הילצערנעם געווירץ־קאסטן.
"ובית תבלין של עץ", און וואס איז מיט א הילצערנעם געווירץ־קאסטן, "שנטמא אחד במשקה, לא נטמא חברו". קומט א טמא'נע פליסיקײט אריין אינעווײניק אין אײן אפטײל, ווערט יענער אפטײל טמא, און דער אפטײל דערבײ, וואס האט מיט איהם א געמײנזאמע מחיצה, בלײבט טהור. באטראכט וואס אזא מחיצה איז באמת: אײן ברעט דינט אין דער זעלבער צײט ווי דער אינערליכער צד פון אײן אפטײל און ווי דער אויסערליכער צד פונעם צווײטן. די פליסיקײט וואס איז געפאלן אין דעם ערשטן אפטײל האט אנגערירט א פלאך וואס איז דארט אינערליך און פאר דעם שכן אויסערליך. און ווײל א טמא'נע פליסיקײט וואס קומט אויפן אויסערליכן צד פון א כלי איז נישט מטמא מער ווי דעם אויסערליכן צד, בלײבט דער תוך פונעם צווײטן אפטײל טהור.
וויפיל פון דער געמײנזאמער וואנט איז טמא?
פון דעם פסק קומט ארויס אז כאטש דער צווײטער אפטײל אליין בלײבט טהור, האט די מחיצה צווישן זײ יא מקבל טומאה געווען. פרעגט יעצט די משנה וויפיל פון יענער וואנט ווערט אנגערירט.
"רבי יוחנן בן נורי אומר": זײן שיטה איז אז די דיקײט פונעם ברעט אליין ווערט צעטײלט, "חולקין את עוביו". פון די צוויי העלפטן, "המשמש לטמא, טמא", דער חלק וואס איז געקערט צום אפטײל וואס איז געווארן טמא איז טמא, און וואס דער אנדערער, "המשמש לטהור, טהור", דער חלק וואס באדינט דעם אפטײל וואס איז געבליבן רײן, בלײבט טהור. ער איז מסכים צו ציהען א ליניע אין מיטן פון אײן ברעט נאר דערפאר ווײל די גאנצע טומאה וואו מען רעדט, טומאת משקין, וועגט נישט מער ווי מדרבנן.
די חכמים האלטן אנדערש. לויט זײ ווערט אפילו אויף דער מדרבנן־מדריגה די גאנצע וואנט טמא, און אזוי איז די הלכה.
ווען דער אויסערליכער ראנד איז העכער פון די מחיצות
אלץ וואס מען האט ביז אהער גערעדט איז געווען בײ א געווירץ־קאסטן וואס זײנע אינערליכע מחיצות זײנען אזוי הויך ווי די אויסערליכע ווענט. שליסט די משנה אפ מיט דעם פאל וואו די מחיצות זײנען נידעריקער פון דער אויסערליכער וואנט.
"אם יש לו לזבז עודף": ווען דער קאסטן איז ארומגערינגלט מיט א ראנד וואס שטײט העכער פון די מחיצות וואס טײלן אײן אפטײל פונעם אנדערן, דאן "נטמא אחד מהן", אזוי ווי א טמא'נע פליסיקײט האט געמאכט אײן אפטײל טמא, "נטמא חברו", ווערן די אפטײלן דערבײ טמא מיט איהם. יענער ארויסשטײענדער ראנד בינדט אלץ וואס איז אונטער איהם צוזאמען אין אײן כלי, און טומאה אין א חלק פון אײן כלי איז טומאה אין גאנצן. די אינערליכע אײנטײלונגען האבן דא פארלוירן יעדע באדײטונג: דער ראנד האט זײ אײנגעזאמלט אין אײן כלי, אזוי אז טומאה אין אײן אפטײל דערגרײכט זײ אלע.