כלים, פרק ט', משנה ו'. אונדזער משנה איז אױפֿגעבױט פֿון צװײ באַזונדערע בילדער װאָס האָבן אײן געמײנזאַמען יסוד: װאָס טוט זיך װען עפּעס װאָס קען װערן טמא איז אַרײַנגעזױגן געװאָרן אינעװײניק אין אַן אַנדער זאַך. דער ערשטער העלפֿט רעדט װעגן אײל און װײַן װאָס זײַנען צוריק אַרײַנגעזאַפּט געװאָרן אין די פּרעסלינגען און אין די שאָלעכצער פֿון װעלכע מען האָט זײ אױסגעפּרעסט. דער צװײטער העלפֿט רעדט װעגן אַ שטיקל מעטאַל װאָס איז אַרײַנגעזונקען אין האָלץ אָדער אין לײם, און איז איצט פֿאַרבאָרגן אינעװײניק.
אײל און װײַן װאָס זײַנען צוריק אַרײַן אין די פּרעסלינגען
די משנה הײבט אָן מיט "הגפת והזגין שנעשו בטהרה": די צעקװעטשטע אָליװן־רעשטן און די שאָלעכצער װאָס בלײַבן איבער פֿון װײַנטרױבן, װעמענס אײל און װעמענס װײַן זײַנען געמאַכט געװאָרן אין אַ מצב פֿון טהרה. די גאַנצע פּרעסונג איז געגאַנגען אין טהרה פֿון אָנהײב ביזן סוף, טהורע אַרבעטער מיט טהורע כלים, אַזױ אַז אױך װאָס איז אַרױסגעקומען פֿון דער פּרעס איז געװען טהור. אָבער קײן פּרעס נעמט קײן מאָל נישט אַרױס אַלץ. די פֿײַכטקײט װאָס איז געבליבן איז נאָך אַ מאָל אַרײַנגעזאַפּט געװאָרן אין די פּרעסלינגען און אין די שאָלעכצער.
די משנה גײט װײַטער: "והלכו עליהם טמאים", טמאע מענטשן האָבן געטרעטן אױף די פּרעסלינגען און שאָלעכצער, און דערנאָך "ואחר כך יצאו מהן משקין", האָט זײער װאָג אַרױסגעדריקט צוריק די פֿײַכטקײט. דער פּסק איז "טהורין": װאָס איז אַרױסגעקומען איז טהור, "שמתחילתן נעשו בטהרה", װײַל דער ערשטער אױספּרעס איז געשען אין אַ מצב פֿון טהרה. װײַל עס איז צוריק אַרײַנגעזאַפּט געװאָרן בעת עס איז געװען טהור, בלײַבט עס בײַ דעם דין אױך װען אַ טמא'ער מענטש טרעט עס אַרױס.
מען דאַרף דאָ צװײ קלאָרשטעלונגען. ערשטנס, װען אַ טמא'ער גײט באָרװעס אױף עסן אָדער אױף אַ פֿלוסיקײט, מאַכט ער עס טאַקע טמא, װײַל זײַן פֿוס באַרירט עס דירעקט. אָליװן־רעשטן און טרױבן־שאָלעכצער אָבער רעכנען זיך נישט פֿאַר עסן, אַזױ אַז טרעטן אױף זײ, אָדער זײ אַרומרוקן, לאָזט זײ פּונקט װי זײ זײַנען געװען: טהור.
די צװײטע פֿראַגע איז פֿאַר װאָס די פֿײַכטקײט װאָס װערט אױסגעדריקט אונטער זײַנע פֿיס װערט נישט טמא. דער טעם: אַ זאַפֿט װאָס װערט אױסגעפּרעסט פֿון אַ פֿרוכט, אױך אָליװן־אײל און טרױבן־זאַפֿט, באַקומט דעם הלכהשן שטאַנד פֿון אַ משקה װאָס קען מקבל זײַן טומאה נאָר װען מען נעמט עס אַרױס בכיװן. אַ זיפּערונג װאָס גײט אַרױס פֿון זיך אַלײן, און קײנער װיל עס נישט, האָט בכלל נישט קײן שטאַנד פֿון אַ משקה, און װערט נישט מוכשר צו קבלת טומאה. אין אונדזער פֿאַל האָבן די טהורע אַרבעטער טאַקע אַרױסגענומען דעם אײל און דעם װײַן בכיװן, און דעמאָלט האָט די סחורה יאָ געהאַט דעם שטאַנד פֿון אַ משקה. אָבער װי נאָר עס איז צוריק אַרײַנגעזאַפּט געװאָרן אין די פּרעסלינגען און שאָלעכצער, איז עס צוריקגעװאָרן װאָס עס איז געװען פֿרײער: אַ טײל פֿון דער אָליװ, אַ טײל פֿון דער טרױב, נישט מער קײן משקה פֿאַר זיך. נאָר אַ באַװוסטזיניקע פּרעסונג קען עס װידער מאַכן פֿאַר אַ משקה. דער טמא'ער מענטש האָט בכלל נישט געהאַט אַזאַ כיװן; ער האָט געװאָלט אַריבערגײן, נישט אַרױסנעמען, און ער װאָלט ליבערשט געװאָלט אַז גאָרנישט זאָל אַרױסגײן. דעריבער, כאָטש עס זיפּערט טאַקע אַרױס פֿײַכטקײט אונטער זײַנע פֿיס, האָט עס נישט קײן שטאַנד פֿון אַ משקה, און װאָס האָט נישט דעם שטאַנד קען נישט מקבל זײַן טומאה.
אַ מעטאַלענער כלי װאָס האָלץ אָדער לײם האָט אַײנגעשלונגען
די משנה גײט איבער צו אַ פֿעסטער זאַך װאָס איז אַרײַנגעשטעקט געװאָרן אין אַן אַנדער חפץ. זי הײבט אָן מיטן שפּינדל און זײַן העקל. אַ שפּינדל איז װאָס מען נוצט צו דרײען פֿאָדעמס פֿון פֿאָדעם־שטאָף, און בײַם עק איז געװען אײַנגעזעצט אַ מעטאַלענער העקל צו כאַפּן זײ. װײך האָלץ לאָזט אַזאַ העקל אַרײַנגײן אַלץ טיפֿער און טיפֿער, ביז דאָס האָלץ מאַכט זיך גאַנץ צו איבער אים, און דאָך האָט ער נישט אױפֿגעהערט צו זײַן אַ פֿולער מעטאַלענער כלי פֿאַר זיך.
דערפֿאַר די לשון: "כוש שבלע את הצינורה", אַ הילצערנער שפּינדל װאָס האָט אײַנגעשלונגען דעם מעטאַלענעם העקל װאָס איז אױפֿגעזעצט בײַם עק; "מלמד שבלעת הדרבן", אַ שטעקן װאָס האָט אײַנגעשלונגען זײַן שפּיץ. דער מלמד איז געװען אַ הילצערנער שטעקן מיט אַ מעטאַלענעם שפּיץ, דער דרבן, מיט װעלכן מען האָט געטריבן אַן אָקס פֿאָרױס, כדי ער זאָל װײַטער גײן און אַקערן אַ גלײַכע ריל. אױך דאָס האָלץ דערפֿון איז װײך, דער שפּיץ אַרבעט זיך אַרײַן ביז ער איז גאַנץ פֿאַרדעקט, און דאָך האַלטן מיר דעם שפּיץ פֿאַר אַ זעלבשטענדיקן, פֿולן מעטאַלענעם כלי. "לבנה שבלעת הטבעת": אַ מעטאַלענער רינג איז אַרײַנגעפֿאַלן אין לײם, מען האָט אים אַרײַנגעאַרבעט, און דער לײם איז דערנאָך הַרט געװאָרן אַלס אַ ציגל מיטן רינג אינעװײניק.
בײַ אַלע דרײַ, "והן טהורין", דער העקל, דער שפּיץ און דער רינג זײַנען אַלע געװען טהור בעת דער אַרומיקער שטאָף האָט זיך צוגעמאַכט איבער זײ. דערנאָך זאָגט די משנה: "נכנסו לאהל המת נטמאו": מען האָט זײ אַרײַנגעטראָגן אין אַן אױהל װוּ אַ מת ליגט, און די טומאה האָט זײ דערגרײכט, אַף על פּי װאָס זײער אײַנהילונג אַלײן איז נישט מקבל טומאה. אַ שפּינדל און אַ מלמד זײַנען פּשוטע הילצערנע כלים אָן אַ בית קיבול, און אַזעלכע כלים װערן קײן מאָל נישט טמא; אַ ציגל איז אַ פּשוטער כלי חרס און קען אױך נישט װערן טמא. פֿונדעסטװעגן העלפֿט זײער טהרה גאָרנישט פֿאַרן מעטאַל אינעװײניק. קעגן טומאת מת אין אַן אױהל איז דער אײנציקער װירקזאַמער שוץ אַ פֿאַרשלאָסענער כלי חרס, און נישט קײן הילצערנער שטעקן און נישט קײן ציגל קען אָפּשירמען אַ מעטאַלענעם כלי װאָס איז אינעװײניק בײַ אים באַגראָבן. דעריבער װערט דער מעטאַל טמא פּונקט װוּ ער ליגט.
"הסיטן הזב נטמאו": אױב אַ זב האָט די זאַכן געריקט, נעמט די טומאה זײ אָן, נאָך אַ מאָל טראָץ װאָס זײ זײַנען אײַנגעהילט אין אַ זאַך װאָס איז נישט מקבל טומאה. אַ זב איז מטמא כלים דורך הסט, דורך זײ אַרומרוקן, אָן קײן שום נגיעה. אַזױ אַז אױב אַ כלי איז אײַנגעװיקלט אָדער אײַנגעשטעקט אין אַן אַנדער חפץ און אַ זב ריקט עס, קומט דער העקל, דער שפּיץ אָדער דער רינג אינעװײניק אַרױס טמא.
"נפלו לאויר התנור טהור, טמאוהו": װי נאָר אַזאַ זאַך איז געװאָרן טמא, סײַ דורכן מת סײַ דורכן הסט פֿון אַ זב, אױב עס פֿאַלט דערנאָך אַרײַן אין דער לופֿט פֿון אַ טהורן תנור, װערט דער תנור טמא, אַפֿילו װען דער מעטאַל איז נאָך אײַנגעהילט אין האָלץ אָדער אין לײם, װײַל עס איז אַרײַנגעקומען אין דעם רױם װאָס די װענט פֿון תנור אַרומרינגלען. אַ כלי װאָס האָט מקבל געװען טומאה פֿון אַ מת האָט דעם דין פֿון אַן אב הטומאה, און אַזױ אױך אַ כלי װאָס אַ זב האָט געריקט; און אַן אב הטומאה װאָס קומט אַרײַן אין דער לופֿט פֿון אַ תנור איז מטמא דעם תנור.
די משנה שליסט: "נגע בהן כיכר של תרומה, טהור". אַ תרומה־ברױט װאָס האָט זײ באַרירט, הײסט צו זאָגן אַז עס האָט באַרירט דאָס האָלץ אָדער דעם ציגל װאָס האַלט אינעװײניק דעם טמא'ען מעטאַל, בלײַבט טהור. די נגיעה איז געװען נאָר מיטן אַרומיקן האָלץ אָדער לײם, קײן מאָל נישט מיטן טמא'ען כלי אַלײן. און כאָטש בײַ תרומה גײט מען נאָך שטרענגערע מאָסן װי בײַ געװײנטלעכן עסן, בלײַבט אױך דאָ די כיכר טהור.
בײדע העלפֿטן פֿון דער משנה לערנען אונדז אָנצוקוקן דעם הלכהשן שטאַנד, נישט דעם אױסזען. אַ פֿלוסיקײט װאָס איז צוריק אַרײַנגעזונקען אין די פּרעסלינגען איז װידער אַ טײל פֿון דער פֿרוכט, און באַקומט צוריק דעם שטאַנד פֿון אַ משקה נאָר װען עמעצער נעמט עס אַרױס בכיװן. מעטאַל אָבער װאָס איז אַרײַנגעזונקען אין האָלץ אָדער אין לײם פֿאַרלירט קײן מאָל נישט זײַן שטאַנד פֿון אַ פֿולן כלי, און דער שטאָף אַרום אים גיט אים קײן שוץ נישט פֿון טומאה, און פֿירט אױך נישט איבער די טומאה צו װאָס עס באַרירט אים פֿון דרױסן.