בבא מציעא, פרק ג', משנה ה'. די משנה הייבט אן מיט דעם ווארט "וכן", וואס באדייט אז דער זעלבער יסוד וואס איז ערקלערט געווארן אין דער פריערדיקער משנה, גילט אויך דא. אין יעדעס ארט וואו די משנה ניצט דעם לשון, ווערט שווער א קשיא: אויב דער זעלבער יסוד גילט דא, פארוואס פעלן אויס צוויי פעלער? פארוואס וואלט נישט גענוג געווען איין פאל?
א כלל אין דעם סדר ווי משניות ווערן געלערנט:
עס איז א כלל אין די רייד פון חז"ל, אז יעדער פאל וואס ווערט געברענגט נאך א צווייטן, דארף האבן א גרעסערן חידוש ווי דאס פריערדיקע. פון דא ווערט שטערקער די קשיא: אויב דער צווייטער פאל האט א גרעסערן חידוש ווי דער ערשטער, פארוואס איז נישט געלערנט געווארן בלויז דער צווייטער, און ממילא וואלטן מיר ארויסגעלערנט אז דער דין פירט זיך אויך אין דעם ערשטן?
צוויי יסודות'דיקע תשובות זענען געזאגט געווארן אויף דער קשיא:
אמאל ערקלערן די משנה אדער די גמרא אז דאס איז נישט אזוי, ווייל עס וואלט געווען ארט פאר אן הוה אמינא אז א חומרא אדער א קולא וואס פירט זיך אין איין פאל, פירט זיך נישט אין דעם צווייטן, צוליב סיי וועלכן טעם.
און אמאל זענען די זאכן געלערנט געווארן אויפן אופן פון "לא זו אף זו" - אין דעם ערשטן פאל איז נישטא קיין אמת'ער חידוש וואס מען וואלט נישט ארויסגעלערנט פונעם צווייטן, נאר די משנה זעט פאר ריכטיק צו לערנען ביידע: קודם ברענגט זי דעם גרונטלעכן און פשוטן פאל, כדי דער יסוד זאל זיין קלאר, און ערשט נאכדעם רעכנט זי אויס דעם פאל נאך דעם. און אזוי איז אין אונדזער משנה.
דער פאל אין אונדזער משנה:
אונדזער משנה ברענגט א פאל פון דעם זעלבן סארט: צוויי מפקידים וואס קומען כביכול ווי איין גרופע, ווי מענטשן וואס פארלאזן זיך איינער אויפן צווייטן, אבער דא זענען זיי מפקיד נישט קיין געלט נאר כלים. דער שומר נעמט אן אז זיי פארלאזן זיך איינער אויפן צווייטן, און דערפאר לייגט ער נישט קיין אכט ווער עס האט מפקיד געווען דעם טייערן כלי און ווער דעם פשוט'ערן. ווען זיי קומען צוריק, פאדערן ביידע דעם טייערן כלי, און דערפאר וועט דא גילטן דער זעלבער יסוד ווי אין דער פריערדיקער משנה: יעדער נעמט דעם חלק אויף וואס קיינער קריגט זיך נישט, און דאס איבעריקע וועט ליגן ביז אליהו וועט קומען.
און אין לשון פון דער משנה:
"וכן שני כלים" - צוויי כלים, למשל צוויי האנטעכער, וואס זענען אפגעגעבן געווארן אין פיקדון צום שומר.
"אחד יפה מנה ואחד יפה אלף זוז" - איינס איז ווערט א מנה (הונדערט זוז) און דאס צווייטע איז ווערט טויזנט. דאס הייסט, איין קליין האנטוך און איין גרויס האנטוך.
"זה אומר יפה שלי וזה אומר יפה שלי" - ווען די צוויי מענטשן קומען צוריק, טענה'ט יעדער פון זיי אז דער טייערער כלי איז זיינער.
"נותן את הקטן לאחד מהן" - איינער פון די צוויי באקומט דאס קליינע האנטוך.
"ומתוך הגדול נותן דמי קטן לשני" - בנוגע צום צווייטן, נעמט מען פונעם גרויסן האנטוך און מען שניידט אפ דערפון א קליין האנטוך און מען גיט אים. קומט אויס אז ביידע האבן כאטש באקומען א קליין האנטוך.
"והשאר יהא מונח עד שיבוא אליהו" - דאס איבעריקע בלייבט אין פיקדון ביז אליהו הנביא וועט מברר זיין די זאך.
צוויי וועגן אין די ראשונים:
שניידן בפועל: פיל ראשונים האבן געלערנט אז מען שניידט טאקע די גרויסע כלי. כאטש ביים אפשניידן א האנטוך פאלירט זיך א געוויסע מאס פונעם ווערט, איז עס אבער נישט קיין באדייטנדער פארלוסט. און דאס איז דער חידוש פון אונדזער משנה: כאטש עס איז דא א פארלוסט אין דעם ווערט, פירט מען זיך אזוי. דערצו, ווען דער מענטש וואס האט געהאפט צו באקומען דאס גרויסע האנטוך זעט ווי מען שניידט דאס, דינט דאס אויף א געוויסער דרגא ווי אן אפשרעקנדיקער פאקטאר, אפילו מער ווי ביי מזומן געלט.
שיטת הרשב"א: עס איז גארנישט פאראן קיין אפשניידן. די משנה האט קיינמאל נישט באגרענעצט אז מען טאר נישט שניידן אויב ס'דא א גרויסער פארלוסט פונעם ווערט, נאר זי האט אנגענומען אין אלע פעלער איין לשון: "נותן דמי קטן לשני". דעריבער לערנט דער הרשב"א אז אין אלע פעלער פארקויפט מען דעם טייערן חפץ, און פונעם געלט גיט מען פארן צווייטן צד דעם ווערט פונעם ביליקערן חפץ, און דאס איבעריקע בלייבט אין פיקדון.
לויטן הרשב"א, איז אין אונדזער משנה נישטא קיין שום חידוש כלפי דעם פריערדיקן פאל, נאר עס איז געלערנט געווארן אויפן אופן פון "לא זו אף זו": מיר לערנען נישט בלויז דעם פשוטן פאל פון מזומן געלט, נאר אפילו דעם דין פון כלים, און מיר גייען נישט אריין אין דער קאמפליצירטקייט פון צוברעכן די כלים.
שיטת רבי יוסי:
רבי יוסי זאגט לויט זיין גאנג אין דער פריערדיגער משנה: "אם כן מה הפסיד הרמאי" - אויב אזוי וואס האט דער רמאי פארלוירן? אויב מיר וועלן דערלאזן דעם רמאי, וואס האט פרובירט אפצונארן, זיך ארויסצודרייען דערפון, וועט ער גארנישט פארלירן. און וויבאלד ער פארלירט גארנישט, וועט ער נישט האבן קיין שום שטופ זיך מודה צו זיין, און עס וועט אים גארנישט אפהאלטן פון פרובירן זיין מזל נאכאמאל, און דערמיט וועט די גאנצע געזעלשאפט טראגן א שאדן. דעריבער זאל אלעס בלייבן ליגן ביז אליהו קומט: וויבאלד עס איז דא א מחלוקת און די זאך איז פארהאנקערט, בלייבן ביידע כלים - די טייערע און די ביליגערע - ליגן אלס א פיקדון אין בית דין, ביז אליהו הנביא וועט קומען און פסק'ענען צו וועמען די טייערע כלי געהערט. און וויבאלד דער רמאי פארלירט יעצט אויך די ביליגערע כלי וואס קערט זיך נישט צוריק אין זיינע הענט, וועט ער צום סוף מודה זיין דעם אמת אדער איינגיין אויף א פשרה, און די טייערע כלי וועט זיך כאטש צוריקקערן צו איר אמת'ן בעל הבית.
להלכה:
אין אן אלגעמיינעם בליק איז דאס, לויט רבי יוסי, דער מער פאסיגער וועג, אבער למעשה איז די הלכה געפסק'נט געווארן ווי דער תנא קמא: אויב מען קען צעטיילן דעם טייערן חפץ אין קלענערע חלקים און ער ווערט נישט אינגאנצן חרוב דערפון, פירט מען זיך טאקע אזוי למעשה - ווי למשל ביי א האנטוך אדער א שטיק גאלד. אבער אויף אן ארט וואס מען קען דעם חפץ נישט צעשניידן אויף צוויי, ווי למשל א קאמפיוטער וואס מען שניידט נישט אין דער העלפט, זענען אלע מודה אז מען פארקויפט אים און מען גיט פאר'ן צווייטן צד די ווערד פון דער ביליגערער כלי, כדי זיי זאלן ביידע עפעס באקומען, און די איבעריגע רעשט בלייבט ליגן אלס א פיקדון ביז אליהו הנביא וועט קומען, אדער ביז דער רמאי וועט זיך מודה זיין אין זיין מעשה.