בבא קמא, פרק ג', משניות ג'-ד'. אין דער משנה פאר אונז ווערט געברענגט אן אינטערעסאנטער פאל: וואס איז דער דין פון א מענטש וואס זיין אייגענער גוף ווערט דער 'בור' ברשות הרבים.
לשון המשנה:
"שני קדרין שהיו מהלכין זה אחר זה" - צוויי טעפערס, דאס הייסט מאכערס פון טעפ, וואס זענען געגאנגען אין וועג איינער נאכן צווייטן. דער פאקט אז זיי זענען טעפערס איז נישט קיין יסודות'דיגע זאך צום עצם מעשה.
"ונתקל הראשון ונפל" - דער ערשטער מענטש האט זיך אנגעשטויסן און איז געפאלן צו דער ערד.
"ונתקל השני בראשון" - דער צווייטער מענטש האט זיך אנגעשטויסן אינעם גוף פונעם ערשטן וואס ליגט אין וועג.
"הראשון חייב בנזקי שני" - דער ערשטער איז חייב צו באצאלן פאר די נזקים וואס זענען פאראורזאכט געווארן צום צווייטן.
ווי מיר געדענקען, עטליכע משניות פריער האבן מיר געלערנט די מחלוקת פון רבי מאיר און רבי יהודה אינעם דין פון 'נתקל' - א מענטש וואס האט זיך געשטרויכלט מיט זיינע פיס:
לדעת רבי מאיר: נתקל פושע הוא - דער נתקל ווערט גערעכנט ווי א פושע (א נאכלעסיגער), און איז פולשטענדיג פאראנטווארטליך פאר די קאנסעקווענצן פון זיין פאלן.
לדעת רבי יהודה: נתקל לאו פושע הוא - ער ווערט נישט גערעכנט ווי א פושע, און דערפאר איז ער נישט אומבאדינגט פאראנטווארטליך פאר די פאלגן פונעם פאלן.
אויב מיר וועלן לערנען די משנה כדעת רבי מאיר, איז דער דין פשוט און פארשטענדליך פון זיך אליין: דער ערשטער איז חייב בנזקי השני, ווייל נתקל פושע הוא. לויט די שיטה איז נישטא קיין שום חילוק צווישן דעם וואס האט זיך געשטרויכלט בשוגג און דעם וואס האט זיך בכוונה געלייגט אינמיטן וועג כדי צו מאכן פאלן די פארבייגייער - אלעס איז איין דין.
ביאור הגמרא - די הלכה איז כרבי יהודה:
די גמרא איז מעמיד די משנה כרבי יהודה, וויבאלד די הלכה איז כמותו אז נתקל לאו פושע הוא. דערפאר דארף מען מסביר זיין פארוואס דער ערשטער זאל ווערן חייב בנזקי השני, עס רעדט זיך דאך לכאורה נאר פון אן עקסידענט, און א מענטש וואס האט זיך געפירט מיט פאראנטווארטליכקייט און איז נתקל געווארן איז נישט חייב. על כרחנו אז מיר רעדן דא פון א פאל וואס דער ערשטער האט געהאט גענוג צייט און מעגליכקייט זיך אויפצושטעלן און זיך אפצורימען פונעם וועג, און ער האט דאס נישט געטון. וויבאלד ער האט זיך פארזוימט ברשות הרבים און איז נישט אויפגעשטאנען, און דערנאך האט זיך דער צווייטער אנגעשטויסן אין אים, דינט דאך זיין גוף ווי א בור ברשות הרבים - ער האט זיך אליין פארוואנדלט אין א שטרויכלונג, און דערפאר איז ער חייב.
ממילא, אויב ער האט נישט געהאט קיין שהות זיך אויפצושטעלן, צום ביישפיל אז ער האט פארלוירן דעם באוואוסטזיין, אדער אז דער צווייטער איז געגאנגען גלייך הארט אונטער אים און האט זיך אנגעשטויסן אין אים באלד נאכן פאלן - איז ער פטור.
קומט אויס, אז כאטש די הלכה איז כרבי יהודה אז נתקל לאו פושע הוא, דאך איז דער מענטש פאראנטווארטליך אויף דעם וואס ער האט זיך איבערגעלאזט ברשות הרבים אלס א שטרויכלונג, ווי א בור, און דערפאר האט דער צווייטער א תביעה קעגן אים.
די גדרים פונעם חיוב: בור און נישט אדם המזיק:
מען דארף געדענקען אז דא האנדלען מיר מיטן אב הנזק וואס רופט זיך 'בור' - א שטרויכלונג ברשות הרבים, להבדיל פון 'אדם המזיק'. דאס איז נישט דער מענטש אליין וואס איז מזיק מיט זיינע טועכצער אדער אפילו מכוחו, נאר ער דינט ענליך צו א חפץ דומם וואס מאכט פאלן די פארבייגייער. און ווי באקאנט, ביי בור דארף מען 'חמור ולא כלים' - דער אייגנטימער איז פאראנטווארטליך פאר די נזקים פון אן אייזל וכדומה, אבער נישט פאר די נזקים פון די כלים פונעם ניזק. און פון דאנעט:
נזקי גופו של השני: אויב ער איז פארוואונדעט געווארן ביים פאלן, למשל אויב ער האט זיך אויסגעדרייט דעם קנעכל - דארף דער ערשטער אים באצאלן זיינע שאדנס.
נזקי כליו של השני: אויב ער האט געטראגן א טאפ אין זיין האנט און עס איז צעבראכן געווארן - איז דער ערשטער פטור פון באצאלן דערויף, פונקט ווי ער וואלט געווען פטור אויף דעם צעברעכן פון א טאפ אין א געווענליכן בור וואס ער האט געגראבן אין רשות הרבים.
תשלומי בור קעגן תשלומי אדם המזיק:
נאך א וויכטיגע פונקט: ביי תשלומי בור באצאלט דער מזיק נאר דעם נזק אליין - דער פאקטישער שאדן וואס איז געפירט געווארן צום ניזק - און נישט די חמישה תשלומים. ווי מיר האבן פריער קורץ דערמאנט, א מענטש וואס איז חובל בחבירו (מאכט א וואונד זיין חבר) בכוונה באצאלט חמישה תשלומים:
נזק - דאס פארמינערן פון דעם מענטשנס ווערד, וויפיל ער איז איצט ווערט אין דעם קנעכט-מארק אין פארגלייך צו זיין ווערד פון פריער.
שבת - דער פארלוסט פון די ארבעטס-טעג.
ריפוי - די דאקטער-קאסטן (רפואה).
צער - א קאמפענסאציע (באצאלונג) אויף די פיזישע יסורים.
בושת - א קאמפענסאציע אויף די עמאציאנעלע ווייטאג (פארשעמונג).
אין אונזער פאל באלאנגט נאר צו באצאלן דעם נזק אליין, דאס הייסט די ירידת הערך (פארמינערן פון דעם ווערד) פונעם ניזק, ווייל די איבעריגע פיר תשלומים זענען נאר חל ווען דער מזיק האט געהאנדלט מיט א געוויסער מאס פון רשלנות (נאכלעסיגקייט). דא פסק'ענען מיר אז ער איז נישט קיין פושע, נאר ער פונקציאנירט בלויז אין דעם גדר פון א בור.
לסיכום: אין דעם משנה האבן מיר געלערנט ווי אזוי א מענטש אליין ווערט א 'בור' אין רשות הרבים. די הלכה בלייבט ווי רבי יהודה אז נתקל לאו פושע הוא (איינער וואס שטאלפערט זיך איז נישט קיין פושע), און דערפאר איז דער חיוב פון דעם ערשטן נישט אויף דעם סאמע פאלן אליין, נאר אויף דעם וואס ער האט געקענט אויפשטיין און זיך אפרומען פונעם וועג און ער האט דאס נישט געטון, איבערלאזנדיג זיין גוף ווי א מכשול (שטרויכלונג). וויבאלד זיין חיוב איז מדין בור, באצאלט ער אויף די נזקי גופו פון דעם צווייטן אבער ער איז פטור אויף זיינע כלים ('חמור ולא כלים'), און אפילו ביי נזקי הגוף באצאלט ער נאר א תשלום נזק אליין, און נישט די איבעריגע פיר תשלומים פון אן אדם המזיק.