ערכין, פרק א', משנה ד'. די פריערדיגע משנה האט גערעדט פון א מענטש וואס דער בית דין האט אים שוין פארמשפט צום טויט אין א דין פון דיני נפשות, און האט געלערנט אז אזא מענטש שטייט אינגאנצן אינדרויסן פון די דינים פון ערכין. אונזער משנה בלייבט שטיין ביי דער זעלבער פערזאן און לייגט צו נאך עטליכע הלכות וואס נעמען אים אן, און איר אויך.
א טראגעדיגע פרוי וואס מען פירט ארויס צו הרג'נען
די משנה הייבט אן מיט א טראגעדיגער פרוי: "האשה שיוצאה ליהרג", א פרוי וואס מען פירט זי ארויס צו איר מיתה, "אין ממתינין לה", מען ווארט נישט אפ מיטן פסק, "עד שתלד", ביז זי וועט געבוירן. דאס וואס זי טראגט א קינד אין איר בויך רוקט נישט אפ קיין זאך: דער פסק ווערט תיכף אויסגעפירט, און דאס אומגעבוירענע קינד שטארבט מיט איר.
פארוואס רעכנט מען דאס נישט פאר א באזונדערע מיתה וואס מען פאראורזאכט? ווייל די מאמע און דער עובר ווערן דא באטראכט ווי איין זאך, איין גוף. דער עובר איז נישט אנגערעכנט פאר א זעלבסטשטענדיג לעבן; ער ווערט גערעכנט ווי א טייל פון דער מאמע. דאס איז דער יסוד פון עובר ירך אמו, אז א עובר איז ווי דער דיך פון זיין מאמע, אן אבר פון איר גוף. אוודאי לכתחילה, ווען מען האט א ברירה, טאר מען נישט אומברענגען קיין עובר. אבער דא, וואו די מאמע אליין איז פארמשפט, טיילט דאס קינד אין איר בויך איר גורל, און מען הרג'עט עס צוזאמען מיט איר.
ווען זי האט שוין געזעצט אויפן משבר
די משנה גייט ווייטער: "ישבה על המשבר", אויב זי האט זיך שוין אוועקגעזעצט אויפן געבורט-בענקל, הייסט עס אז די וויען האבן זיך שוין אנגעהויבן, דעמאלט "ממתינין לה", ווארט מען אפ מיטן פסק, "עד שתלד", ביז דאס קינד ווערט געבוירן. ווי נאר די געבורט הייבט זיך אן, האט זיך דאס קינד גערוקט פון זיין ארט; עס איז מער נישט באזעצט אינעם בויך נאר מאכט זיך שוין א וועג ארויס אויף דער וועלט. פון יענעם מאמענט און ווייטער רעכנט מען עס פאר א באזונדער באשעפעניש און נישט פאר אן אבר פון דער מאמען, און דערפאר שיבט מען אפ די מיתה ביז נאך דער געבורט, מען זאל נישט אומברענגען א לעבן וואס האט זיך שוין אפגעטיילט פון איר.
הנאה פון די האר פון א פרוי וואס מען האט געהרג'עט
די משנה גייט איבער צו אן אנדער שאלה. מען טאר נישט הנאה האבן פון א מת, און דער איסור איז נישט ווייניגער ביי א מענטש וואס דער בית דין האט אים געהרג'עט. דער פאל דא רעדט זיך וועגן צוגעלייגטע האר. א פרוי וואס אירע אייגענע האר זענען געווארן דין פלעגט אריינפלעכטן פרעמדע האר, א מין פארוק אדער האלבער האר-שטיק, אזוי אז איר קאפ זאל אויסזען פולער און שענער. אויב מען האט זי געהרג'עט בשעת יענער האר-שטיק איז נאך געווען אריינגעפלאכטן אין אירע האר, מעג מען עס נוצן?
דער פסק איז: "האשה שנהרגה, נהנין בשערה". ווען א פרוי איז געהרג'ט געווארן לויטן פסק פון בית דין, מעג מען די האר וואס זי האט געטראגן בשעת איר מיתה נוצן און הנאה האבן דערפון.
די חכמים אין גמרא פרעגן א קשיא. אויב די צוגעלייגטע האר זענען געווען צוגעבונדן און אריינגעפלאכטן אין אירע אייגענע האר, זאלן זיי דאך האבן דעם דין פון אירע אייגענע האר, ווייל זיי זענען געווארן א טייל דערפון, און הנאה זאל זיין אסור. ענטפערט די גמרא אז די משנה מוז רעדן אין א פאל וואו די פרוי האט פאר דער מיתה ארויסגעזאגט איר כוונה, אז זי וויל אז דער האר-שטיק זאל צוגיין צו איר טאכטער אדער צו עמיצן אנדערש. דאס איז גלה דעתיה, זי האט אנטפלעקט איר מיינונג אין דער זאך, און געוויזן אז זי וויל נישט אז די צוגעלייגטע האר זאלן בלייבן א טייל פון איר גוף. דעריבער באטראכטן מיר עס ווי עס וואלט זיך אפגעטיילט פון איר אין דער מינוט פון דער מיתה, און הנאה דערפון איז מותר.
וואו א בהמה איז פארמשפט געווארן
ביי א בהמה גייט דער דין פארקערט. די משנה לערנט: "בהמה שנהרגה, אסורה בהנאה". אן אקס אדער אן אנדער בהמה וואס האט גענומען א מענטשנס לעבן און האט באקומען א פסק מיתה פון בית דין, איז אסור בהנאה. קיין שום טייל דערפון טאר מען נישט הנאה האבן, און דער איסור נעמט זיך אן שוין ביים ארויסזאגן דעם פסק, נאך איידער מען האט אים אויסגעפירט. אפילו אירע האר, וואס מען וואלט געקענט אפמאכן פאר א קלייניקייט ביי דער בהמה, זענען פארשלאסן פאר וועלכן נוץ עס זאל נאר זיין.