פתיחה: דער לעצטער פסוק פון שיר השירים, רבותי, איך וויל היינט עפענען עפעס וואָס אפשר האָבן מיר זיך קיינמאָל ניט אָפּגעשטעלט דערויף. מיר גייען צו צו אַ מאמר וואָס הייסט "היושבת בגנים", און דער נאָמען פון דעם מאמר איז גענומען פון אַ פסוק — אָבער ניט סתם אַ פסוק. דאָס איז דער פאַר־לעצטער פסוק פון שיר השירים: היושבת בגנים חברים מקשיבים לקולך השמיעני. שטעלט זיך אָפּ אַ רגע און טראַכט. שיר השירים — "שיר השירים אשר לשלמה", דער קודש קדשים פון אַלע כתובים, ווי רבי עקיבא זאָגט — די גאַנצע מגילה איז איין גרויסער ליבע־געזאַנג צווישן דעם אייבערשטן און כנסת ישראל. און ווי ענדיקט זי זיך? ניט מיט אַ קוש, ניט מיט אַ חתונה, ניט מיט "וחי בהם". זי ענדיקט זיך מיט אַ בקשה. אַ קליינע בקשה, כמעט אַ שעפּטשענדיקע: "השמיעני". לאָז מיך הערן דיין קול. און איך פרעג אייך: איז דאָס ניט מאָדנע? אַ פולקאָמע ליבע, אַ ליבע פון טויזנטער יאָרן, און צום סוף — אַ בענקעניש? צום סוף בעט נאָך עמעצער "לאָז מיך דיך הערן"? ווי ער וואָלט נאָך ניט געהערט?
דער סתירה אינעווייניק אין פסוק אַליין
אַצינד לאָמיר אַרײַנגיין אינעווייניק, וואָרן דער פסוק — נאָך איידער מיר זײַנען אָנגעקומען צום מאמר — סותר זיך שוין אַליין. הערט גוט צו.
פֿון איין זײַט שטייט געשריבן: "חברים מקשיבים לקולך". דאָס הייסט, עס איז שוין דאָ אַ עולם. די חברים אָט די — ווער זיי זאָלן נישט זײַן — שטייען שוין, הערן שוין צו, הערן שוין דעם קול. דער קול ווערט שוין געהערט! און תיכף דערנאָך, אינעם זעלבן אָטעם, קומט די בקשה: "השמיעני" — לאָז מיר הערן.
איז וואָס איז דאָס? אויב די חברים הערן שוין צו דײַן קול, פֿאַר וואָס דאַרף מען נאָך בעטן "השמיעני"? וועמען פֿעלט דאָ דער קול? ער איז דאָך שוין אין דער לופֿטן. און עס ענדיקט זיך נישט דאָ. ווער זײַנען בכלל די אָט די "חברים"? פֿאַר וואָס זײַנען זיי אָפּגעטיילט פֿון איר — זי זיצט אין די גערטנער, און זיי בלויז "הערן צו פֿון דרויסן"? און פֿאַר וואָס דווקא "בגנים", אין לשון רבים, און נישט איין גאָרטן?
הערט מיך גוט אויס: יעדעס וואָרט דאָ איז אַ רעטעניש. "היושבת" — ווער זיצט? "בגנים" — אין וועלכע גערטנער? "חברים" — וועלכע חברים? "מקשיבים" — אויב זיי הערן שוין צו, וואָס איז די פּראָבלעם? און "השמיעני" — ווער בעט, און פֿאַר וואָס דאַרף ער נאָך בעטן?
דאָס איז נישט קיין פסוק. דאָס איז אַ מארב פֿון שאלות.
פֿאַר וואָס דווקא ביי נעילה?
און איך וויל צוגעבן נאָך אַ שיכט, ווייל דאָ הייבט זיך אָן די שיינקייט. גיט אַכט ווען מע זאָגט די דאָזיקע ווערטער.
מיר האָבן אַן אינסטינקט — ווען עפּעס ענדיקט זיך, זאָגט מען גרויסע ווערטער. אַ צוזאַמענפֿאַסונגס־רעדע. אַ דעקלאַראַציע. "אַזוי האָב איך דיך ליב געהאַט אויף אייביק". און אַנשטאָט דעם, אינעם רגע פֿון נעילה פֿון דעם גאַנצן ליבעס־ליד, וואָס הערן מיר? אַ דין קול, כּמעט בעטנדיק. אַ טאַטע וואָס בענקט נאָך אַ קינד. אַ מאַן וואָס בענקט, נאָך אַלע יאָרן, נאָך דעם קול פֿון זיין ווייב.
און כאַפּט דעם דאָזיקן קאָנטראַסט, ווייל אויף אים שטייט דער גאַנצער מאמר: דאָ איז דאָ אַ מצב וווּ לכאורה איז אַלץ גאַנץ — "חברים מקשיבים", דאָס קול ווערט געהערט, דער ציבור איז געאָרדנט — און פּונקט דאָרט, אינעווייניק אין דער דאָזיקער שלמות, זאָגט עמעצער: ניין. דאָס איז ניט וואָס איך וויל. דאָס קול וואָס איך הער — איך וויל עס ניט. "השמיעני" — איך וויל אַן אַנדער קול. אַ קול וואָס איך האָב נאָך ניט געהערט.
וועלכן קול הערסטו שוין, און וועלכן קול בעטסטו נאָך? דאָס איז די פֿראַגע. און אין דער ענטפֿער אויף איר — איך פֿאַרזיכער אייך — באַהאַלט זיך איינער פֿון די שענסטע געדאַנקען אין דער גאַנצער תורת החסידות וועגן וואָס תפילה איז בכלל, און וואָס דער אייבערשטער וויל פֿון אונדז, דאָ, פֿונעם ייִד וואָס זיצט אונטן "בגנים".
וואָס מיר וועלן באַלד אַנטפּלעקן, אַזוי לאָמיר צוזאַמענפֿאַסן וווּהין מיר גייען, כּדי איר זאָלט וויסן אויף וואָס איר וואַרט. וואָרן דער גאַנצער מאמר, סוף־כּל־סוף, קומט צו צעקנאַקן צוויי נקודות. די ערשטע נקודה: ווער איז די "יושבת בגנים", און וואָס זאָגט דאָס אונדז — וועגן יעדן ייִד וואָס לעבט זײַן געוויינטלעך לעבן, אונטן, אין דער דאָזיקער וועלט, "בגנים", ווײַט לכאורה פֿונעם מלך. די חסידות וועט אונדז נישט לאָזן לייענען דאָס ווי אַ ראָמאַנטישע מעשׂה וועגן אַ ווײַטער ליבע. זי וועט עס פֿאַרוואַנדלען אין עפּעס וואָס געשעט בײַ דיר אין האַרצן, הײַנט, אין דער תּפֿילה פֿון שחרית. און די צווייטע נקודה — די גרויסע: וואָס איז דער חילוק צווישן דעם קול וואָס "חברים מקשיבים" צו אים, און דעם קול פֿון "השמיעני", וואָס דער אייבערשטער אַליין בעט צו הערן. וואָרן דאָ, רבותי, איז באַהאַלטן דער חילוק צווישן אַ געוויינטלעכער עבודה, שיינע, סדורדיקע, "אין אָרדענונג" — לעבן אַן עבודה וואָס מאַכט ציטערן די הימלען. צווישן אַ קול וואָס איז גענוג פֿאַר די חברים, און אַ קול וואָס איז גענוג פֿאַרן טאַטן. אין די קומענדיקע שיעורים וועלן מיר אַרײַנגיין אין די ווערטער פֿונעם מאמר אַליין, וואָרט בײַ וואָרט, און וועלן זען ווי ער נעמט דעם דאָזיקן קליינעם פּסוק — דעם לעצטן שעפּטשע פֿון שיר השירים — און פֿאַרוואַנדלט אים אין אַ גאַנצן קאָמפּאַס פֿון לעבן. אָבער די פֿראַגע זאָלט איר מיטנעמען מיט זיך שוין איצט: וועלכער קול דײַנער ווערט שוין געהערט גענוג — און וועלכן קול האַלטסטו נאָך אינעווייניק, און האָסט אים נישט געלאָזט אַרויסגיין?