איבערחזר און פתיחה — הסתלקות = גילוי פון אַ העכסטן אור
ברוכים הבאים צום איין־און־צוואַנציקסטן שיעור אויפן מאמר באתי לגני תשי״א. מיר זעצן פאָר אין אות ז׳, און אויך דאָ וועלן מיר גיין צוגעבונדן צו די ווערטער פונעם מאמר.
אינעם פריערדיקן שיעור זײַנען מיר דערגאַנגען אַז ‘אסתלק’ איז אַ לשון פון רוממות — די אַנטפּלעקונג פון אַן אור איבערן גדר העולמות. פֿון דאָרט איז דער מאמר אַריבער צו רעדן וועגן פטירת צדיקים.
‘…אור זה בשם אסתלק. ולכן גם פטירת צדיקים נקרא בשם הסתלקות, כי הסתלקות הוא גילוי אור נעלה ביותר’ — לאָמיר איבערחזרן דעם זאַץ: ‘פטירת צדיקים נקראת בשם הסתלקות, כי הסתלקות הוא גילוי אור נעלה ביותר’. די פטירה איז נישט נאָר אַ פאַרלוסט; אין אינערלעכן לשון איז זי ‘הסתלקות’ — פֿון לשון רוממות און גילוי. איצט טײַטשט דער מאמר ווי אַזוי.
די צוויי אגרות און פרת חטאת — אַ בירור וואָס ווערט געטאָן דווקא ‘אין דרויסן’
‘…גילוי אור נעלה ביותר. דהנה יש ב׳ אגרות באגרת הקודש שמבארים ענין ההסתלקות. ובאגרת הב׳ ענין ההסתלקות מבואר שם בענין פרת חטאת’ — דער מאמר וײַזט אויפן מקור: ‘יש ב׳ אגרות באגרת הקודש שמבארים ענין ההסתלקות’ — צוויי אגרות פונעם אַלטן רבי׳ן. ‘ובאגרת הב׳ ענין ההסתלקות מבואר שם בענין פרת חטאת’ — אין דער צווייטער אגרת פאַרבינדט ער די הסתלקות מיט דער רויטער קו, פרת חטאת, וועמענס אַש איז מטהר פון טומאת מת.
‘…בענין פרת חטאת. דהענינים הנעשים בפנים אין יכולים לברר ג׳ קליפות הטומאה, כי אם ענין הנעשה בחוץ דוקא, פרה הנעשית בחוץ. ולזה מדמין מיתתם של צדיקים’ — דאָס איז דער דיוק: ‘הענינים הנעשים בפנים אין יכולים לברר ג׳ קליפות הטומאה’ — ‘ג׳ קליפות הטומאה’ מיינט די טיפסטע טומאה — ‘כי אם ענין הנעשה בחוץ דוקא, פרה הנעשית בחוץ’. די טיפסטע טומאה קען מען נישט מזכך זײַן פֿונעם רעגולערן סדר הקדושה (‘אין פנים’); מ׳דאַרף אַ כוח וואָס קומט דווקא ‘פֿון דרויסן’, איבערן סיסטעם — ווי די קו וואָס ווערט געטאָן אויסערן מחנה. ‘ולזה מדמין מיתתם של צדיקים’: די פטירה פונעם צדיק איז ווי יענע ‘קו אין דרויסן’, וואָס פועלט אַ בירור וואָס די רעגולערע עבודה דערגרייכט נישט. ווי אַ טיפער פלעק וואָס דאָס געוויינטלעכע וואַשן הייבט נישט אַרויס, און מ׳דאַרף אַ מיטל וואָס אַרבעט אינגאַנצן אַנדערש.
נישטאָ קיין פרה אדומה — אָבער עס איז געשען סילוקן של צדיקים
‘…מדמין מיתתם של צדיקים. והנה עתה אין פרה אדומה, כי מפני חטאינו היה צריך להיות דוקא גלינו מארצינו, אבל אירע סילוקן של צדיקים’ — ‘והנה עתה אין פרה אדומה, כי מפני חטאינו’ האָט געמוזט זײַן אַז ‘גלינו מארצינו’ — אין גלות האָבן מיר נישט דעם אַש פֿון דער קו צו מטהר זײַן. ‘אבל אירע סילוקן של צדיקים’: אַנשטאָט דעם בירור פֿון דער קו, קומט אַן אַנדער בירור — ‘סילוקן של צדיקים’. און אויך דאָ איז ‘סילוק’ נישט בלויז אַ אַוועקגיין, נאָר — ווי מיר האָבן געלערנט — רוממות איבערן גדר.
‘…אירע סילוקן של צדיקים. והנה בענין סילוקן של צדיקים יש בזה ב׳ מאמר רז״ל: שקולה מיתתן של צדיקים כשריפת בית אלקינו. קשה סילוקן של צדיקים יותר מחורבן בית המקדש. אשר על ידי כל זה אסתלק יקרא דקודשא בריך הוא’ — וועגן דער גרויסקייט פֿונעם ענין: ‘בענין סילוקן של צדיקים יש בזה ב׳ מאמרי רז״ל’. דער ערשטער: ‘שקולה מיתתן של צדיקים כשריפת בית אלקינו’ — גלײַך מיטן פאַרברענען פֿונעם בית המקדש. און דער צווייטער, שווערער: ‘קשה סילוקן של צדיקים יותר מחורבן בית המקדש’. ‘אשר על ידי כל זה אסתלק יקרא דקודשא בריך הוא’ — דורך דעם שוועריקייט אַליין, ווי די קו ‘אין דרויסן’, ווערט מבורר וואָס מ׳האָט אַנדערש נישט געקענט, און עס אַנטפּלעקט זיך יענער העכסטער אור איבער די וועלטן.
דער פּשט פון ‘הסתלקות’ לויט אַלע רביים — געפינט זיך אונטן, אין רוממות
‘…אסתלק יקרא דקודשא בריך הוא. ופירוש ענין הסתלקות פירשו כל הרביים... שאין הכוונה בפירוש תיבת הסתלקות שהוא עליה למעלה חס ושלום, כי אם הכוונה שהוא נמצא למטה אלא שהוא בבחינת רוממות’ — דאָ איז אַ יסודותדיקער פּונקט, וואָס ‘פירשו כל הרביים’ — דער אַלטער רבי, דער מיטעלער רבי, דער צמח צדק, דער מהר״ש, דער רש״ב, און דער שווער דער רבי הריי״צ: ‘אַז דער פּשט אינעם וואָרט הסתלקות איז נישט קיין עלייה אַרויף, חס ושלום, נאָר אַז ער געפינט זיך אונטן — נאָר אַז ער איז אין אַ מצב פֿון רוממות’. דער צדיק האָט נישט פאַרלאָזן, נישט אַרויפגעגאַנגען און זיך אָפּגעריסן; ער ‘געפינט זיך אונטן’, ממש מיט אונדז — נאָר אַז איצט איז ער דאָ אויף אַ מער דערהויבענעם אופן ווי ווען ער איז געווען אָנגעטאָן אין אַ גוף. הסתלקות איז נישט קיין ווײַטקייט נאָר אַ העכערע נאָענטקייט; ווי אַן אור וואָס איז באַפרײַט פֿון איין ראַם און איז איצט פאַראַן אומעטום. און דאָס איז סײַ אַ נחמה סײַ אַ פאָדערונג: דער רבי הריי״צ איז מיט אונדז, און פירט און פאָדערט ווײַטער.
די פאָדערונג פֿון דור השביעי — איבערצוקערן דעם ‘קאָך’ פון נפש הבהמית
‘…אלא שהוא בבחינת רוממות. וזה תובעים מאתנו, דור השביעי לכבוד קדושת אדמו״ר הזקן, וכל השביעין חביבין, אַז הגם אַז מ׳האָט דאָס ניט פאַרדינט און ניט אויסגעהאָרעוועט, מכל מקום כל השביעין חביבין’ — ‘וזה תובעים מאתנו, דור השביעי... וכל השביעין חביבין’. מיר זײַנען דער דור השביעי, און כל השביעין חביבין. און דער רבי לייגט צו: ‘הגם אַז מ׳האָט דאָס ניט פאַרדינט און ניט אויסגעהאָרעוועט’ — די דאָזיקע חביבות קומט אונדז נישט פֿון אונדזערע מעשים; זי איז אַ מתנה. ‘ובכל זאת — כל השביעין חביבין’. די חביבות איז נישט קיין פטור; זי איז אַ פאָדערונג.
‘…מכל מקום כל השביעין חביבין והעבודה דדור השביעי הוא להמשיך השכינה למטה ממש. להפוך השטות דנפש הבהמית, אשר ידע אינש בנפשיה אַז ער האָט דאָס, און דעם קאָך פון נפש הבהמית וואָס ער האָט דאָס און אפשר אַמאָל נאָך נידעריקער, לעשות מזה ולהפוך את זה לשטות דקדושה’ — ‘והעבודה דדור השביעי הוא להמשיך השכינה למטה ממש’ — נישט בלויז זיך דערהייבן, נאָר אַראָפּברענגען די שכינה אַהער. ‘להפוך השטות דנפש הבהמית’ — און דאָ אַ פּערזענלעכער פּונקט: ‘ידע אינש בנפשיה’, יעדער ווייסט אין זיך אַליין ‘אַז ער האָט דאָס’ — ‘און דעם קאָך פון נפש הבהמית וואָס ער האָט, און אפשר אַמאָל נאָך נידעריקער’ — ‘לעשות מזה ולהפוך את זה לשטות דקדושה’. זאָג נישט ‘איך האָב נישט’; דו האָסט, און דאָס איז פּונקט די עבודה: צו נעמען דעם זעלבן כוח און אים איבערקערן צו קדושה.
דווקא פֿונעם ווייניקסט־ליכטיקן פּונקט אין אונדז — ווערט געטאָן די העכסטע עבודה: ‘אסתלק יקרא דקודשא בריך הוא’, ממשיך זײַן די שכינה ממש אונטן. אינעם המשך פונעם מאמר וועלן מיר זען ווי אַלץ ווערט פאַרחתמעט. אַ דאַנק וואָס איר האָט געלערנט מיט אונדז, און מיר וועלן זיך זען אינעם קומענדיקן שיעור.